Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

ḥ sadguṇāśrayāḥ // Rm_35.66 //
ye buddhe śaraṇaṃ gatvā dhyātvā smṛtvā samāhitāḥ /
saddharmāmṛtam āpīya carantaḥ saugataṃ vrataṃ // Rm_35.67 //
sarve satvahitārthaṃ ca dānaṃ datvā yathepsitaṃ /
dayālavaḥ susaumyāṃśāḥ sarvasatvahitāśayāḥ // Rm_35.68 //
saṃbodhisādhanotsāhasarvasatvahitodyatāḥ /
niḥkleśā vimalātmānaḥ samādhiniścalāśayāḥ // Rm_35.69 //
prajñāvaṃto mahādhīrāḥ saṃbodhiratnalābhinaḥ /
pravrajyāvratinārhanto nirvikalpā niraṃjanāḥ // Rm_35.70 //
bhikṣāhārā nirātaṃkā niḥśaṃkā damiteṃdriyāḥ /
niḥśeṣanirjitāvidyāḥ prāptavidyā viśāradāḥ // Rm_35.71 //
svachaṃdacāriṇaḥ santaḥ sarvasatvātmabhāvinaḥ /
niḥspṛhā viratotsāhā nirdainyaḥ kṣubhitāśayāḥ // Rm_35.72 //
nirmadā nirahaṃkārā āryā nirabhimāninaḥ /
nirmāyā nirmamākhaḍgā niḥsaṃgā niḥparigrahāḥ // Rm_35.73 //
muṇḍitā khikkhirīpātradadhānāś cīvarāvṛtāḥ /
yatinaḥ sugatākārās triyānamokṣadeśakāḥ // Rm_35.74 //
svaparātmahitārthena saṃbodhimārgadeśakāḥ /
vaṃdyāḥ pūjyāḥ pramānyāś ca caturbrahmavihāriṇaḥ // Rm_35.75 //
te eva sugatiṃ yāṃti yāṃti cānte jinālaye /
saṃbodhiṃ ca samāsādya bhaveyuḥ sugatā api // Rm_35.76 //
iti satyaṃ munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamya me /
mano 'tra bhavasaṃcāre carituṃ nābhivāṃchati // Rm_35.77 //
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā saṃbuddhaśāsane śubhe /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā caritum ichati sāṃprataṃ // Rm_35.78 //
kiṃ ca me janmakāle yad idaṃ yuḥ śobhitāruṣā /
saṃpado 'pi pravarddhante divyābhisuṃdarāsmi ca // Rm_35.79 //
tat sarvaṃ me purā bhadrakarmadharmavipākataḥ /
saṃpadyate 'dhunā nūnaṃ viddhi mā tv anyathā pita // Rm_35.80 //
etan nūnam iti matvā bhūyo 'pi me manas tathā /
saddharmasādhanaṃ kartum ichati saugataṃ vrataṃ // Rm_35.81 //
etad dhetor ahaṃ tāta prārthayāmy evam ādarāt /
tad anujñāṃ pradattaṃ me yadi vāṃchāsti vā śubhe // Rm_35.82 //
etatpuṇyavibhāgena yūyam api surālayaṃ /
gatvā divyasukhāny eva bhuktvā ciraṃ nivatsyatha // Rm_35.83 //
(Rm 391)
tataḥ kāle divaś cyutvā martyaloka ihāgatāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cariṣyatha śubhe sadā // Rm_35.84 //
tac chubhapuṇyapākena śuddhāśayāḥ śubhāvinaḥ /
saṃbuddhaśāsane gatvā saddharmaṃ śroṣyathādarāt // Rm_35.85 //
tatas tat puṇyapākena saṃghānāṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkāraiḥ samupasthitvā bhajiṣyatha samādarāt // Rm_35.86 //
tatas tat puṇyapākena bodhicittam avāpsyatha /
tato lokahitārtheṣu bodhicaryāṃ cariṣyatha // Rm_35.87 //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramaṃ /
tato bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpsyatha // Rm_35.88 //
evaṃ vijñāya saṃbuddhapadasaṃpratipattaye /
tad anujñāṃ pradattaṃ me saṃbuddhapadavāṃchire // Rm_35.89 //
anityaṃ khalu samṣāraṃ jīvitaṃ kṣaṇabhaṃguraṃ /
kṣaṇabhaṃgiśarīraṃ ca sarveṣāṃ bhavacāriṇāṃ // Rm_35.90 //
saṃpado 'pi sthirā naiva satkṣaṇaṃ ca sudurlabhaṃ /
mānuṣye sarvadā janma labhyate na sudurllabhaṃ // Rm_35.91 //
tatrāpi durlabhā dharme matir jātāpi na sthirāḥ /
dharmaṃ tu saugataiḥ śreṣṭhaṃ yat saṃbodhipadasādhanaṃ // Rm_35.92 //
tat saṃbodhipadaprāptyai dharmaṃ ichāmi saugataṃ /
tad anujñāṃ pradatvā me mano harṣayata drutaṃ // Rm_35.93 //
dharmaṃ vinātra kiṃ sāraṃ bhogyair arthair guṇair api /
kiṃ kāmasukhaṃ bhuktvā sthitvā ca paśuvad gṛhe // Rm_35.94 //
tad anujñāṃ na datyaśyen sthāsyāmi na gṛhe 'py ahaṃ /
sarvān parigrahāns tyaktvā gamiṣyāmi tapovanaṃ // Rm_35.95 //
tatra ko nirjane sthitvā caritvā duṣkaraṃ tapaḥ /
anāhāro mariṣye 'haṃ sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_35.96 //
kasya mṛtyu bhave nāsti kutra mṛtyor bhayaṃ na hi /
sarvalokān grasen mṛtyur eko 'pi sa mahāvaliḥ // Rm_35.97 //
tad atra kiṃ viṣādena yad damopāyam atra na /
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavanti mahatām api // Rm_35.98 //
mṛtyukāle sahāyo 'pi ko 'pi nāsti sahānugaḥ /
dharma eva tadaiko hi sahāyaḥ syāt sahānugaḥ // Rm_35.99 //
evaṃ matvātra saṃsāre sthātuṃ nechanti sajjanāḥ /
sarvān parigrahāns tyaktvā pravrajanti śubhārthinaḥ // Rm_35.100 //
tathāham api tan mṛtyubhayaṃ dṛṣṭvābhiśaṃkitaḥ /
saṃbuddhaśaraṇaṃ gatvā carituṃ vratam utsahe // Rm_35.101 //
iti dharme nidheddhaṃ mā kiṃ cid vā vaktum arhatha /
suprasannādhiyānujñāṃ pradātum eva me 'rhati // Rm_35.102 //
iti tenātmajenaivaṃ saṃprārthitaṃ niśamya tau /
pitarau vismayākrāṃtacittau taṣṭhatur mūrchitau // Rm_35.103 //
tatas tau dhairyam ālambya tam eva svātmajaṃ cirāt /
dṛṣṭvā viyogaduḥkhārttau taṣṭhatur likhitāv iva // Rm_35.104 //
(Rm 392)
tataḥ sa janakaḥ śākyas taduktaparibodhitaḥ /
galadaśrumukho dṛṣṭvā taṃ putram evam abravīt // Rm_35.105 //
hā putra kiṃ atrāhaṃ vadeya sāṃprataṃ khalu /
yat tvam eva sudhīr vijñaḥ paṇḍito 'si vicakṣaṇaḥ // Rm_35.106 //
yat tvaṃ śāsane bauddhe pravrajituṃ samichasi /
tac chāstuḥ śaraṇaṃ kṛtvā vrataṃ cara samāhitaḥ // Rm_35.107 //
iti pitroditaṃ śrutvā sa sobhitaḥ pramoditaḥ /
pitroḥ pādān praṇatvaiva sahasā niryayau gṛhāt // Rm_35.108 //
tataḥ sa sahasā gatvā nyagrodhatarumaṇḍite /
vihāre sugatārame praviśya samupācarat // Rm_35.109 //
yatra sa purato gatvā kṛtāṃjalipuṭo mudā /
praṇatvā taṃ jagannāthaṃ prārthayad evam ādarāt // Rm_35.110 //
bhagavan nātha sarvajña prāpyānujñāṃ samāvraje /
tad bhavān sāṃprataṃ mahyaṃ pravrajyāṃ dātum arhati // Rm_35.111 //
bhavatāṃ śaraṇe sthitvā pravrajya saugataṃvrataṃ /
dhṛtvā sadā samādāya cariṣye bodhicārikāṃ // Rm_35.112 //
iti saṃprārthitaṃ tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
savyena pāṇinā tasya śiraḥ spṛṣṭvaivam ādiśat // Rm_35.113 //
ehi ca vatsa samādhāya vrataṃ carasva saugataṃ /
ity uktvā sa munīndraḥ svasāṃghike taṃ samagrahīt // Rm_35.114 //
ehīty ukte munīṃdreṇa śobhito 'bhūt sa muṇḍitaḥ /
khikkhirīpātravibhrāṇaḥ kākhāyacīvarī yatiḥ // Rm_35.115 //
tataḥ sa sumatir bhikṣuḥ saṃsāragatinispṛhaḥ /
bhitvāvidyāgaṇān sarvān prāptavidyā viśāradaḥ // Rm_35.116 //
sarvakleśagaṇāṃ jitvā sākṣād arhatvam āptavān // Rm_35.117 //
tataḥ so 'rhan mahābhijñaḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
nikleśaḥ suviśuddhātmā śuddhendriyo jināṃśabhṛt // Rm_35.118 //
nirvikalpaḥ samākāro brahmacārī niraṃjanaḥ /
saṃsāralābhasatkāraniḥspṛhaḥ khasamāśayaḥ // Rm_35.119 //
sa devāsuralokānāṃ sarveṣāṃ bhavacāriṇāṃ /
mānyaḥ pūjyo 'bhivaṃdyaś ca babhūva sa jinātmajaḥ // Rm_35.120 //
tad dṛṣṭvā bhikṣavaḥ sarve vismayoddhatamānasāḥ /
bhavantaṃ praṇatvaivaṃ paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_35.121 //
bhagavan kiṃ purānena sukṛtaṃ prakṛtaṃ kuha /
yenāyaṃ sukule jāto divyakalpātisuṃdaraḥ // Rm_35.122 //
janmani vāsya jātāni mahādbhutakarāṇy api /
yair etan nagaraṃ sarvaṃ caṃdrābhair iva śobhitaṃ // Rm_35.123 //
bhavatāṃ śāsane cāpi triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā yatir arhan bhavaty api // Rm_35.124 //
etat sarvaṃ samākhyāya bhavāṃc chāstā jagadguruḥ /
sarvān asmān sabhāṃś cāpi prabodhayitum arhati // Rm_35.125 //
iti tair bhikṣubhiḥ sarvaiḥ prārthite sa munīśvaraḥ /
sarvān yatīn sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_35.126 //
(Rm 393)
śṛṇuta bhikṣavaḥ sarve yad anena purākṛtaṃ /
tat sarvaṃ samāśakhye yuṣmākaṃ paribodhane // Rm_35.127 //
tadyathābhūt purā śāstā krakuchandas tathāgataḥ /
sarvajño 'rhaṃ jagannātho dharmarājo munīśvaraḥ // Rm_35.128 //
tadā sa bhagavān loke bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmaṃ samupādiśya pracacāra samaṃtataḥ // Rm_35.129 //
evaṃ sa bhagavāṃ chāstā kṛtvā sarvatra maṃgalaṃ /
śobhāvatyā mahāpūryyā rājadhānyā upāśrame // Rm_35.130 //
vihāre saugatāvāse samāśritya prabhāsayan /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_35.131 //
tatrāgatya samānīnaṃ taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ /
śrutvā śobho mahārājo draṣṭuṃ sa samupācarat // Rm_35.132 //
tatra sa nṛpatiḥ śobho dṛṣṭvā taṃ sugataṃ muniṃ /
krakuchaṃdaṃ samāsīnaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ // Rm_35.133 //
muditaḥ samupāsṛtya kṛtāṃjaliḥ purogataḥ /
praṇatvā suprasannāsyaḥ prārthayam evam ādarāt // Rm_35.134 //
bhagavan nātha sarvajña bhavāñ chāstā jagadguruḥ /
tad asmākaṃ hitārthena dharmam ādeṣṭum arhati // Rm_35.135 //
iti saṃprārthite tena rājñā sa bhagavān api /
taṃ śobhaṃ kṣitipāleṃdraṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_35.136 //
śṛṇu rājan samādhāya satvānāṃ hitakāraṇaṃ /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ vakṣyāmi te śubhārthataḥ // Rm_35.137 //
anityaṃ khalu saṃsāre sarvaṃ śūnyam anātmakaṃ /
māyākleśasamudbhūtaṃ jagallokam aśāśvataṃ // Rm_35.138 //
tad atra kiṃ bhave sāraṃ nirarthaṃ duḥkhasādhanaṃ /
iti vijñāya rājendra kleśāñ jitvā śubhe cara // Rm_35.139 //
śubhena sadgatiṃ yāyā sadgatau sarvadā sukhaṃ /
sukhena sarvadā bhadre caritavyaṃ tathā bhavaṃ // Rm_35.140 //
śubhaṃ saṃjāyate puṇyāt sarvatrāpi sadā dhruvaṃ /
puṇyaṃ saṃjāyate hy ādau saṃbuddhadarśanād api // Rm_35.141 //
etatpuṇyānubhāvena saddharmaśravaṇaṃ labhet /
tat saddharmarasāsvādasaṃsaktaś ca samutsahet // Rm_35.142 //
tadutsāhāt punaḥ śrotum abhilāṣaḥ samudbhavet /
samudbhūtābhilāṣaś ca satkṛtya mānayen mudā // Rm_35.143 //
sadguruṃ samupāsṛtya saddharmaṃ śṛṇuyāt sadā /
tat saddharmāmṛtasvādaguṇalabdhaḥ pramoditaḥ // Rm_35.144 //
saddharmacāraṇo bhikṣūn satkṛtya mānayen mudā /
tatas tad dharmam ākarṇya saṃbodhidharmavāṃchitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā svaparārthahite caret // Rm_35.145 //
etatpuṇyavipākena sa kule śrīsamālaye /
jāto lokahitārthena dānaṃ dadyād yathepsitaṃ // Rm_35.146 //
tad dānapuṇyapākena sa dātā sadgatiṃ vrajet /
sadgatisthaḥ sukhenaivaṃ suśīlaḥ saṃvaraṃ caret // Rm_35.147 //
(Rm 394)
tat suśīlavratotpannaiḥ puṇyaiḥ sa pariśuddhadhīḥ /
sarvasatvahitārtheṣu dayālu maitravac caret // Rm_35.148 //
tatas tat puṇyapākena sa sudhīro vicakṣaṇaḥ /
svaparātmahitārthena sarvakāryāṇi sādhayet // Rm_35.149 //
etat puṇyaviśuddhātmā niḥkleśo vimalāśayaḥ /
samādhidharaṇīvidyāsamādhānaḥ sudhīr bhavet // Rm_35.150 //
tatas tat puṇyasaṃbhārasaṃbodhiguṇasārthabhṛt /
prajñābdhipāram āsādya bodhicittamaṇiṃ labhet // Rm_35.151 //
tan maner anubhāvena sarvopāyavidhānavit /
sarvasatvahito dhānaṃ bodhicaryāvrataṃ caret // Rm_35.152 //
tatpuṇyaiḥ sa mahāsatvaḥ sarvasatvaśubhaṃkaraḥ /
saṃbodhipraṇidhānena saddharmābhirato bhavet // Rm_35.153 //
tatas tad dharmapūtātmā duṣṭakleśān vinirjayan /
sarvahitārthasaṃbhartā mahābhijñā valī bhave // Rm_35.154 //
tato māragaṇāñ jitvā pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
so 'rhan saṃbodhisaṃprāptaḥ saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_35.155 //
tataḥ sa sugataḥ śāstā kṛtvā dharmamayaṃ jagat /
bodhimārge pratiṣṭhāpya nirvṛtaḥ svālayaṃ vrajet // Rm_35.156 //
tataḥ sa svālaye līno dharmadhātvīśvaro jinaḥ /
viśvarūpā viśuddhābhajyotirūpo niraṃjanaḥ // Rm_35.157 //
evaṃ vijñāya rājendra saṃbuddhapadavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_35.158 //
tathā taṃ sarvadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramāt saṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpsyatha // Rm_35.159 //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā śobhaḥ sa bhūpatiḥ /
tathā hīti pravijñapya prābhyanandat prabodhitaḥ // Rm_35.160 //
tadārabhya sa bhūmīndras triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
sarvasatvahitaṃ kṛtvā prācarat sarvadā śubhe // Rm_35.161 //
tadā tadviṣaye tatra sarvadābhūc chubhotsavaṃ /
sarva lokāś ca saddharmāratotsāhāḥ pracerire // Rm_35.162 //
evaṃ sa nṛpatiḥ śobhas taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ /
yathārhabhojanaiś cāpi trimāsyaṃ samasevita // Rm_35.163 //
tataḥ sa bhūmīrājo trimāsānte sasāṃghikaṃ /
krakuchaṃdaṃ munīndraṃ taṃ natvaivaṃ prārthayan mudā // Rm_35.164 //
bhagavan nātha sarvajña sarvadātra sasāṃghikaḥ /
saddharmaṃ kṛpayāsmadbhyam ādeṣṭum sthātum arhati // Rm_35.165 //
iti saṃprārthite rājñā bhagavān sa jagadguruḥ /
tada śobhaṃ jagatīpālaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_35.166 //
nāhaṃ rājaṃs tavaikasya hitārthe sugato bhave /
api tu sarvasatvānāṃ śubhahetau bhave jinaḥ // Rm_35.167 //
tad evaṃ sarvalokeṣu bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmaṃ samupākhyātuṃ careyaṃ saha sāṃghikaiḥ // Rm_35.168 //
(Rm 395)
yady asti te sadā rājaṃ bhaktiśraddhāmatir mayi /
mannāmābhisamuddiśya stūpaṃ kṛtvā sadā bhaja // Rm_35.169 //
etasmiṃ yat kṛtaṃ karma tan mayi kṛtam eva hi /
tiṣṭhato nirvṛtasyāpi tulyaṃ bhaktimatāṃ phalaṃ // Rm_35.170 //
tadyathā mayi rājendra śraddhayā śaraṇaṃ gataḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā carasvaivaṃ śubhe mudā // Rm_35.171 //
tathāsmin sarvadā stūpe śraddhayā śaraṇaṃ gataḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā śubhe cara samāhitaḥ // Rm_35.172 //
tathā te sarvadā kṣemaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramāt saṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_35.173 //
ity ādiśya sa saṃbuddhas tasmai śobhāya bhūrbhuje /
svanakhakeśam utkṛtya dadau stūpārtham ādarāt // Rm_35.174 //
taṃ munīndrapradattaṃ sa bhūpatiḥ saṃpramoditaḥ /
praṇatvā samupāgṛhya sānaṃdaḥ svālayaṃ yayau // Rm_35.175 //
tatra sa nṛpatī rājā tan nakhakeśam ādarāt /
garbhe nidhāya sadratnair mahastūpam akārayat // Rm_35.176 //
tatas taṃ sa nṛpo rājā pratiṣṭhāpya yathāvidhiḥ /
mahotsavaiḥ sadā nityaṃ samabhyarcya bhajan mudā // Rm_35.177 //
tatraikasmin dine bhadre parvaṇi pratyupasthite /
sametya goṣṭhikāḥ sarve taṃ stūpaṃ draṣṭum āgatāḥ // Rm_35.178 //
dṛṣṭvā te goṣṭhikāḥ sarve suprasannābhimoditāḥ /
nānāpuṣpais tam abhyarcya mahotsavaiḥ sahābhajat // Rm_35.179 //
tatraiko goṣṭhiko dṛṣṭvā daridro 'ham iti bruvan /
tatpūjāmahotsāhe lajjayā svagṛhaṃ yayau // Rm_35.180 //
tatas tair goṣṭhikaiḥ sarvair dṛṣṭvā sa svagṛhe tataḥ /
bahuśaḥ paribhāṣitvā goṣṭhimadhyād bahiṣkṛtaḥ // Rm_35.181 //
tataḥ sa lajjayākhinnaḥ paścāttāpāgnitāpitaḥ /
hā maṃdaḥ katham eko 'haṃ tiṣṭheyam ity aciṃtayat // Rm_35.182 //
tataḥ sa sugataṃ smṛtvā daridro 'pi samaṃtataḥ /
sarvapuṣpāṇi saṃgṛhya tais taṃ stūpaṃ samarcayat // Rm_35.183 //
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya sāṃjaliḥ sa pramoditaḥ /
tat pādayoḥ praṇatvaivaṃ praṇidhānaṃ mudākarot // Rm_35.184 //
yan mayātra munīndrasya stūpaḥ puṣpaiḥ samarcitaḥ /
etatpuṇyavipākena bhaveyaṃ śrīsamṛddhimān // Rm_35.185 //
ity evaṃ praṇidhiṃ kṛtvā tat stūpaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
sa daridraḥ samabhyarcya prābhajan saṃpramoditaḥ // Rm_35.186 //
manyatāṃ bhikṣavo yo 'sau daridro 'yaṃ hi śobhitaḥ /
yat stūpo 'rcitaḥ puṣpais tenāyaṃ śrīsamṛddhimān // Rm_35.187 //
anyad api yathānena sukṛtaṃ prakṛtaṃ purā /
tat sarvaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvan yūyam ādarāt // Rm_35.188 //
tathāthābhūt purā pūryyāṃ vārāṇasyāṃ gṛhādhipaḥ /
śreṣṭhī mahājanaḥ sādhur vyavahāravicakṣaṇaḥ // Rm_35.189 //
tadaikasmin dine tasya gṛhāntike śanaiś caran /
(Rm 396)
pratyekasugato glāno bhikṣārthaṃ samupācaran // Rm_35.190 //
taṃ gṛhāntikam āyātaṃ dṛṣṭvā sa karuṇāhataḥ /
sahasopetya natvainam āmaṃtrya svagṛhe nayet // Rm_35.191 //
tatra śreṣṭhī sa taṃ glānaṃ pratyekabuddham āsane /
upasthāpya samabhyarcya paṭenāchādayan mudā // Rm_35.192 //
tasmai kṣīrodanaiḥ pūrṇaṃ pātraṃ paṃcāmṛtaiḥ saha /
pradatvā sāṃjalir natvā manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_35.193 //
yad ayaṃ sugato glāno 'bhyarcito mayādarāt /
etatpuṇyavipākena bhaveyaṃ kṣemavān sudhīḥ // Rm_35.194 //
ity evaṃ praṇidhānena sa śreṣṭhī pratimoditaḥ /
satkṛtya sādaraṃ tatra svāśrame samacārayat // Rm_35.195 //
manyatāṃ bhikṣavo yo 'sau śreṣṭhī śrīmān mahājanaḥ /
ayam eva mahābhijñaḥ śobhito 'rhan mahāmatiḥ // Rm_35.196 //
yad anena tadā glānapratyekabuddha ādarāt /
paṭenāchādya piṃḍena pratipādya samarcitaḥ // Rm_35.197 //
etatpuṇyavipākena śobhito 'yaṃ samṛddhimān /
paṃcajanmaśatāny evaṃ babhūva sadguṇākaraḥ // Rm_35.198 //
bhūyo 'pi yat purānena sukṛtaṃ sādhitaṃ yathā /
tat sarvaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ yūyam ādarāt // Rm_35.199 //
tadyathābhūt purā śāstā kāśyapo 'rhans tathāgataḥ /
sarvajñaḥ sugato nātho dharmarājo munīśvaraḥ // Rm_35.200 //
vārāṇasyāṃ sa saṃbuddho mṛgadāve sasāṃghikaḥ /
sarvasatvahitārthena vyaharad dharmam ādiśat // Rm_35.201 //
tasmiṃś ca samaye tatra vārāṇasyām abhūd gṛhī /
saṃbuddhabhaktimān sādhur daridraḥ kāṣṭhahārikaḥ // Rm_35.202 //
sa ekasmin dine kāṣṭham āhartu parvaṭe vrajan /
tatraikatra mahat stūpaṃ dadarśāchāditaṃ tṛṇaiḥ // Rm_35.203 //
dṛṣṭvā sa samupāśritya tat tṛṇāni samaṃtataḥ /
sarvāṇy api samutpāṭya saṃmṛjya samaśodhayat // Rm_35.204 //
tatas taṃ śobhitaṃ dṛṣṭvā sa śreṣṭhī saṃpramoditaḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_35.205 //
yad ayaṃ saugatastūpo mayā saṃmṛjya śodhitaḥ /
etatpuṇyavipākena bhaveyaṃ divyasuṃdaraḥ // Rm_35.206 //
divyātiriktābhaiḥ śobhitaḥ syān samṛddhimān /
anāgatāṃś ca saṃbuddhān ārāgayeyam ādarāt // Rm_35.207 //
tadā tacchāsane gatvā triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
pravrajyārhatpadaṃ prāpya vrajeyāhaṃ sunirvṛtiṃ // Rm_35.208 //
ity evaṃ praṇidhiṃ kṛtvā praṇatvā taṃ jinālayaṃ /
satataḥ kāṣṭham ādāya svagṛhaṃ samudācarat // Rm_35.209 //
tataḥ sa sumatiḥ śrīmān abhūt tatpuṇyavān kṛtiḥ /
sukhāni suciraṃ bhuktvā kāle mṛto divaṃ yayau // Rm_35.210 //
svarge sa divyabhogyāni bhuktvā reme suraiḥ saha /
paṃcajanmaśatāny evaṃ sukhaṃ bhuktvā bhramed bhave // Rm_35.211 //
(Rm 397)
atrāpi yadeyaṃ śrīmāñ chāsane me samāgataḥ /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā carann arhan bhavaty api // Rm_35.212 //
tat sarvaṃ hi vijānīta tatstūpasaṃmṛṣṭapuṇyataḥ /
yathā ca ciṃtitaṃ tatra tathāsya siddhyate 'dhunā // Rm_35.213 //
daridrakāṣṭhahāro yo bhavet so 'yaṃ hi śobhitaḥ /
anya iti na manyantavyaṃ yuṣmābhir nātra saṃśayaḥ // Rm_35.214 //
evaṃ sarvatra saṃsāre sarveṣām api prāṇināṃ /
yathaiva yat kṛtaṃ karma tathaiva tat phalaṃ dhruvaṃ // Rm_35.215 //
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana /
anyathāpi bhaven naiva karmaphalaṃ kathaṃ cana // Rm_35.216 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā sukhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_35.217 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te sarvasāṃghikāḥ /
sarve lokāś ca saṃbodhiprāptuṃ dharmārthino 'bhavan // Rm_35.218 //
iti me guruṇākhyātaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
tvam apy evaṃ mahārāja saddharmanirato bhava // Rm_35.219 //
prajāś cāpi mahāraja bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge 'bhisaṃsthāpya pātum arhati sarvadā // Rm_35.220 //
evaṃ kṛte mahārāja sarvatra vaḥ śubhaṃ bhavet /
kramāt saṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_35.221 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ /
tathā hīti pratijñapya prābhyanandat sa pārṣadaḥ // Rm_35.222 //
ye śraddhāḥ suprasannā idam api manujāḥ śobhitasyāvadānaṃ /
śṛṇvanti śrāvayaṃti pramuditamanasā ye ca saṃbodhikāmāḥ /
te sarve bodhisatvāḥ sakalaguṇabhṛto bodhicaryāṃ caranto /
bhuktvā saukhyaṃ prakāmaṃ daśabalanilaye saṃprayānti pramuktvā // Rm_35.223 //
++ iti ratnāvadānatatve śobhitāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 398)
XXXVI Muktāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ sāṃjaliḥ samupāśritaḥ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_36.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_36.2 //
iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan sudhīr yatiḥ /
tam aśokaṃ mahārājaṃ samālokyaivam abravīt // Rm_36.3 //
śṛṇu sādhu mahārāja yathā me gurubhāṣitaṃ /
tathātrāhaṃ pravakṣyāmi tava cittaviśuddhaye // Rm_36.4 //
tadyathābhūn mahāpūryyāṃ śrāvastyāṃ śrīdasaṃnibhaḥ /
śreṣṭhī mahādhanaḥ sādhuḥ puṣyābhidho mahājanaḥ // Rm_36.5 //
tasya bhāryā subhadrāṃgī rāmākhyā śrīsamānikā /
kuladharmasamācarā svāmicaryānucāriṇī // Rm_36.6 //
yayā patnyā subhāvinyā sārddhaṃ puṣyaḥ sa sanmatiḥ /
yathākāmaḥ sukhaṃ bhuktvā reme samupacārayan // Rm_36.7 //
tataḥ sā samaye kāṃtā garbhiṇī varddhitodarā /
svalpāhāraratā pāṇḍuvarṇā kṛśābhavat kramāt // Rm_36.8 //
tataḥ sā samaye 'sūta dārikāṃ divyasuṃdarīṃ /
śironivaddhamuktā srakkohitām abhirocinīṃ // Rm_36.9 //
tāṃ saṃjātāṃ śirovaddhamuktāmālāṃ praśobhitāṃ /
dārikāṃ sā prasū dṛṣṭvā sacitrānaṃdito 'bhavat // Rm_36.10 //
tac chrutvā sa pitā puṣyo vismayoddhatamānasaḥ /
upetya tāṃ sutāṃ dṛṣṭvā tasthau paśyan savismayaḥ // Rm_36.11 //
tatas te jñātayaḥ sarve vaṃdhumitrasuhṛjjanāḥ /
tāṃ saṃjātāṃ niśamyāśu draṣṭum ājagmur ādarāt // Rm_36.12 //
tatra tāṃ dārikāṃ kāṃtāṃ śiromuktāsraganvitāṃ /
darśanīyāṃ subhadrāṃgīṃ prādrākṣus te ciraṃ mudā // Rm_36.13 //
ahosvid devakanyeyaṃ nūnaṃ mānyā na mānavī /
yad iyaṃ jātamātrāpi bhābhiḥ śobhate puraṃ // Rm_36.14 //
iti saṃbhāṣya te sarve jñātivaṃdhū suhṛjjanāḥ /
suciraṃ tāṃ samālokya vismitā niryayus tataḥ // Rm_36.15 //
tataḥ sa janakas tasyāḥ kṛtvā jatimahaṃ mudā /
sarvāñ jñātīn samāmaṃtrya pura evam abhāṣata // Rm_36.16 //
bhavanto 'syāḥ sutāyā me dṛṣṭvā saṃpannimittamāṃ /
yathā loke prasiddhaṃ syāt tathā nāmābhidhīyatāṃ // Rm_36.17 //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te jñātivāṃdhavāḥ /
tan nimittaṃ samālokya taṃ puṣyam evam abruvan // Rm_36.18 //
(Rm 399)
sādho yat saṃprajāteyaṃ muktāmālāśiroruhā /
tad asyā nāma mukteti prasiddhaṃ bhavatu dhruvaṃ // Rm_36.19 //
evaṃ taiḥ jñātibhiḥ sarvaiḥ samākhyātaṃ niśamya saḥ /
puṣyas tasyāḥ sutāyās tan nāmaprasiddham acārayat // Rm_36.20 //
tataḥ sā dārikā muktā dhātrībhiḥ pratipālitā /
aṣṭābhir abhipuṣyāṃgā pravṛddhābhūd hradābjavat // Rm_36.21 //
tataḥ sā dārikā kāntā pravṛddhābhūt kumārikā /
guruṇāṃ samupāśritya kramād vidyā aśikṣate // Rm_36.22 //
tatra sā sumatīr muktā lipipāraṃ gatā kramāt /
sarvaśāstrakalāvidyāpāraṃ yayau vicakṣaṇā // Rm_36.23 //
tataḥ sā dānasaṃraktā sarvārthibhyo yathepsitaṃ /
saddharmapraṇidhānena dadau nityaṃ prasāditā // Rm_36.24 //
sarve 'pi yācakās tasyā gṛhaṃ dṛṣṭvā samāgatāḥ /
tad dattaṃ dravyam ādāya prayayuḥ saṃpramoditāḥ // Rm_36.25 //
tadaiko brāhmaṇas tasyā muktāmālāṃ śiroruhāṃ /
dṛṣṭvā lobhākulātmā sa gṛhaṃ gatvā samāśrayat // Rm_36.26 //
tatra sa brāhmaṇo dṛṣṭvā tāṃ kanyāṃ saṃpradāyanīṃ /
upetyāśīrvacoddatvā prārthayad evam ādarāt // Rm_36.27 //
jayo 'stu te sadā bhadre ciraṃ jivyāḥ sukhānvitā /
yathā te vāṃchate cittaṃ tathā sarvaṃ prasiddhyatu // Rm_36.28 //
bhadre 'haṃ te guṇāc chrutvā dūrato yad ihāvraje /
tad arthaṃ śṛṇu te vakṣye tac chrutvā me prasīdatu // Rm_36.29 //
yad iyaṃ te śirobaddhā muktāmālā praśobhitā /
tad imāṃ me pradatvātra mano mama vinodaya // Rm_36.30 //
iti saṃprārthite tena sā muktā saṃpradānikā /
tāṃ pradātuṃ samichantī taṃ vipram evam abravīt // Rm_36.31 //
sādhu vipra kṣaṇaṃ tiṣṭha mā vrajasvānyataḥ kvacit /
pitror ājñāṃ samāyācya dāsyāmi te imām api // Rm_36.32 //
ity uktvā sa samāśvāsya brāhmaṇaṃ taṃ pralobhitaṃ /
sahasā purato gatvā pitror evam abhāṣata // Rm_36.33 //
pitar amba gṛhe 'smākaṃ brāhmaṇo 'rthī samāgataḥ /
sa mamemāṃ śirorūḍhāṃ muktāmālāṃ prayācate // Rm_36.34 //
tad imāṃ dātum ichāmi tasmai viprāya sādhave /
tad anujñāṃ pradattaṃ me yady asti vāṃ dayām api // Rm_36.35 //
iti putryoditaṃ śrutvā sa pitā vismayāhataḥ /
tāṃ putrīṃ suciraṃ dṛṣṭvā paribhāṣyaivam abravīt // Rm_36.36 //
bho vatsa kiṃ samīkṣyaivaṃ svamastaka samudbhavāṃ /
netravat katham utkṛtya pradadyād arthine sute // Rm_36.37 //
yadi dātuṃ samichā te brāhmaṇāyārthine sute /
tad anyatprārthitaṃ dravyaṃ pradadasva yathepsitaṃ // Rm_36.38 //
iti pitroditaṃ śrutvā sā muktā duhitā sudhīḥ /
janakaṃ taṃ samālokya praṇatvā caivam abravīt // Rm_36.39 //
(Rm 400)
śṛṇu tāta yad arthe 'haṃ svaśiraḥsaṃbhavām api /
muktāmālaṃ samuddhṛtya ditsāmi tat pravakṣyate // Rm_36.40 //
anityaṃ khalu saṃsāre mānuṣye janma durlabhaṃ /
kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca jīvitaṃ ca tṛṇāmbuvat // Rm_36.41 //
tatrāpi bahavo rogāḥ saṃpado 'py aticaṃcalaḥ /
durlabhā kṣaṇasaṃpac ca dharmamatiś ca durlabhā // Rm_36.42 //
kiṃ nityam atra saṃsāre ko hi nityasthito bhave /
ity anityām imāṃ muktāmālāṃ ditsāmy ahaṃ pita // Rm_36.43 //
ko 'nyatra mānuṣā dehād dānaṃ kartuṃ praśaknuyāt /
ity āpy ahaṃ samīkṣyātra dātum iche kajām api // Rm_36.44 //
kasyātra vigrahe mṛtyor viśvāsaṃ vidyate khalu /
iti matvāpi tātemāṃ ditsāmi muktakāsrajaṃ // Rm_36.45 //
kasyātra jīvitaṃ kāye svechayā samavasthitaṃ /
evaṃ vijñāya tātemaṃ mālāṃ ditsāmi puṣpavat // Rm_36.46 //
ko nātra pīḍyate rogaiḥ sakleśair devasaṃbhavaiḥ /
ity evaṃ samīkṣyaimāṃ dātum ichāmi muktikāṃ // Rm_36.47 //
kasya saṃpat sthirā gehe astāś capi sthitir na hi /
evaṃ vijñāya tatemaṃ ditsāmi kusumākṛtiṃ // Rm_36.48 //
kasya cātra śubhe dṛṣṭir jāyāt tiṣṭhec ca sarvadā /
evaṃ vāpi parijñāya ditsāmīmāṃ kajām api // Rm_36.49 //
sadā na jāyate naivaṃ dharme matiḥ kathaṃ cana /
iti dṛṣṭvāpi me cittam imāṃ ditsati puṣpavat // Rm_36.50 //
imāṃ me daivasaṃjātāṃ śiraḥsthāṃ keśasādṛśīṃ /
dātum ichāmy ahaṃ tāta saddharmaratnalabdhaye // Rm_36.51 //
kiyat kālaṃ ca jīveyaṃ sarveṣāṃ maraṇaṃ dhruvaṃ /
yāvad jīvitamuktāyām iyaṃ muktāpi nakṣyati // Rm_36.52 //
yad iyaṃ me śirojāpi prāṇena saha nakṣyati /
tad dattā vāpy adattāpi sarvathāpi vinakṣyati // Rm_36.53 //
etad devaṃ samīkṣye māṃ muktāṃ puṣpasrajaṃ yathā /
kajām api samuddhṛtya dātum ichāmy ahaṃ pita // Rm_36.54 //
tad atra mā kṛthā vighnaṃ mama saddharmasādhane /
tad anujñāṃ pradatvā me prārthitaṃ saphalaṃ kuru // Rm_36.55 //
yadi na dīyate 'nujñāṃ dānavighnaphalaṃ lābheḥ /
tato te duṣkṛtir jāyāt tato hi durgatiṃ vrajeḥ // Rm_36.56 //
yady anujñāṃ pradānena satyaṃ pūrayase mama /
tatas te sukṛtir jāyāt tena yāyād dhi sadgatiṃ // Rm_36.57 //
sadgatau sarvadā saukhyaṃ bhuktvā careḥ śubheṣv api /
tataḥ krameṇa saṃbodhiṃ prāpya buddhatvam āpnuyāḥ // Rm_36.58 //
evaṃ vījñāya tātātra vārayituṃ na me 'rhati /
tad anujñapya me satyaṃ saṃpūrayitum arhati // Rm_36.59 //
iti putryā tayākhyātaṃ śrutvā pitā sa bodhitaḥ /
tāṃ muktāṃ sumātiḥ putrīṃ samālokyaivam abravīt // Rm_36.60 //
yat tvayaivaṃ samākhyātaṃ tat sarvaṃ satyam eva hi /
(Rm 401)
yadi śraddhāsti te dātuṃ pradehi kiṃ nivāraye // Rm_36.61 //
iti pitrābhyanujñāte sā muktā parimoditā /
tāṃ śiraḥsadbhavāṃ muktāṃ mālām utkartum aichata // Rm_36.62 //
tadā sā jananī dṛṣṭvā tāṃ muktāṃ svātmajāṃ priyāṃ /
śirojām api tāṃ muktāṃ mālām utkartu vāṃchinīṃ // Rm_36.63 //
sahasā gāḍham āliṃgya vārayituṃ samudyatā /
galadaśruviliptākṣā vilapaṃtyaivam abravīt // Rm_36.64 //
hā priye svātmaje putrī katham ajñāsi sāṃprataṃ /
indriyavat tanūdbhūtām api dātuṃ yadīchasi // Rm_36.65 //
yac chirojāṃ samutkṛtya muktāmālāṃ svadaivajāṃ /
kim anyad iha paśyanti viprāya dātum ichasi // Rm_36.66 //
yadi dāne 'tivāṃchā te pradehi tad yad ipsitaṃ /
imām eva śirojatāṃ mā dāḥ kasmai cid arthine // Rm_36.67 //
dam iyaṃ svatanūdbhūtā sahajā jīvitendraiḥ /
tad iyaṃ katham utkṛtya dātavyeti vicāraya // Rm_36.68 //
yadīmaṃ svaśirorūḍhāṃ balenotkṛtya dāsyasi /
tadeyaṃ nakṣyate nūnaṃ jīvitena saha dhruvaṃ // Rm_36.69 //
vinaṣṭe jīvite kāye ko dharmaṃ sādhayet punaḥ /
dharmaṃ vinātra saṃsāre nirarthaṃ sarvasādhanaṃ // Rm_36.70 //
dharmamūlaṃ hi saṃsāre satkāyajīvitaṃ kila /
taj jīvitāśrayaḥ kāyo rakṣitavyaḥ prayatnataḥ // Rm_36.71 //
yat kāyaprāṇarakṣārthaṃ saṃsāre dharmasādhanaṃ /
kāyaprāṇaṃ vinā ko 'rthaḥ saṃsāre dharmasādhane // Rm_36.72 //
dharmārthakāmamokṣādi sādhanaṃ sukhakāraṇaṃ /
abhāve jīvite kāye kasyārthe sukhasādhanaṃ // Rm_36.73 //
yat svajīve na pakṣyaivaṃ kim arthe dātum ichasi /
svakāyajīvarakṣārthaṃ dānādi puṇyasādhanaṃ // Rm_36.74 //
svakāyajīvitaṃ tyaktvā kim arthe puṇyasādhanaṃ /
svakāyajīva bhadrārthe guṇadravyavṛṣārjanaṃ // Rm_36.75 //
iti satyaṃ mayākhyātaṃ hitārthaṃ te priyātmaje /
śrutvemaṃ netravad rakṣyā mā dāḥ kasmai cid arthine // Rm_36.76 //
yadi te 'sti vṛṣe vāṃchā datveto 'nyad yathepsitaṃ /
gṛhe vrataṃ caraty evaṃ sukhena puṇyam arjaya // Rm_36.77 //
etatpuṇyavipākena sarvatra te śubhaṃ bhavet /
sarvadā durgatiṃ naiva yāyāt sadā tu sadgatiṃ // Rm_36.78 //
evaṃ matvātmaje śrutvā saddharmaṃ saugatoditaṃ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā gṛhe vrataṃ sukhaṃ cara // Rm_36.79 //
etatpuṇyaviśuddhā tvaṃ sarvadā śubhabhāvinī /
kramāt saṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_36.80 //
iti mātrā samākhyātaṃ śrutvā muktātmajāpi sā /
utthāyāśruvirukṣā yayau śokālaye śanaiḥ // Rm_36.81 //
tatra śayyātalāsīnā muktādānacintayā /
saṃbuddhasmaraṇaṃ kṛtvā tasthau dhyānasamāhitā // Rm_36.82 //
(Rm 402)
tatra taddhyānasaṃmūḍhā nidrāsuptendriyāpi sā /
tam eva śrīghanaṃ smṛtvā tasthau niścaritāśayāḥ // Rm_36.83 //
tām evāṃ saṃsthitāṃ dṛṣṭvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
svapna iva samābhāṣya muktām evaṃ vyabodhayat // Rm_36.84 //
vatse mātra viṣīda tvaṃ pradeyeyaṃ kajāpi te /
pradīyatāṃ samuddhṛtya punaḥ prādurbhaviṣyati // Rm_36.85 //
iti saṃbhāṣitaṃ śrutvā svapne iva samutthitā /
sā muktā vismayākrāntacittā tasthau suniśalā // Rm_36.86 //
tataḥ sā taṃ jagannāthaṃ smṛtvā taccintayākulā /
kim etat satyam evaṃ syād iti jñātuṃ samaichata // Rm_36.87 //
tataḥ sā svayam uddhṛtya svaśiraḥsthāṃ svapāṇinā /
muktāmālāṃ mudālokya tāṃ śāstre samakalpayat // Rm_36.88 //
tato 'naṃtaram evaṃ sā muktāmālābhiśobhitā /
tasyāḥ śirasamubhūtā rarāja tatsamānikā // Rm_36.89 //
tāṃ samālokya sā muktā kanyātivismayānvitā /
sahasā purato gatvā mātur evaṃ nyavedayat // Rm_36.90 //
mātar adya munīndrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ /
yathā mayā pratijñātaṃ pūryyeta me tathā dhruvaṃ // Rm_36.91 //
ity uktvā sā mudā muktā samuddhṛtāṃ śiroruhāṃ /
ye ubhe darśayitvāgre mātur evam abhāṣata // Rm_36.92 //
mātar ahaṃ vipannāśā śayyā talasamāśritā /
saṃbuddhaṃ manasā dhyātvā tiṣṭhāmi dānaciṃtayā // Rm_36.93 //
yadā me dhyānasuptāyā hṛdi nidropasarpate /
tadaivaṃ sarvanāthena samādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā // Rm_36.94 //
pradeyeyaṃ śirojātā muktāmālā tvayā mudā /
punaḥ prādurbhaved bhūyo 'py etatsamānikā dhruvaṃ // Rm_36.95 //
iti śrutvā prabuddhāhaṃ kim etat sūnṛtaṃ bhavet /
iti kṛtvā samuddhṛtya paśyāmīmāṃ pramoditā // Rm_36.96 //
tato 'naṃtaram evaṃ me śirasyaitatsamānikā /
muktāmālā samudbhūtā dṛśyatām iyam ambike // Rm_36.97 //
ity uktvā sā sutā muktā tasyā mātuḥ puro mudā /
muktāṃ mālāṃ upasthāpya darśayanty evam āha ca // Rm_36.98 //
imāṃ mātur jagacchāstre mudā saṃkalpayāmy ahaṃ /
tad enāṃ trijagacchāstre saṃpradātuṃ vrajeya hi // Rm_36.99 //
iti putryā samākhyātaṃ śrutvā sā jananī mudā /
tāṃ muktāsrajam ālokya tac chirojāṃ ca harṣitā // Rm_36.100 //
muhur muhuḥ samīkṣantī tāṃ sutām evam abravīt /
dhanyāsi bhadrikā putri tvayā yathā samīhitaṃ // Rm_36.101 //
tathā te siddhyate nūnaṃ saṃbuddhasyānubhāvātaḥ /
tad imāṃ tvaṃ samādāyā yathā saṃkalpitaṃ tvayā // Rm_36.102 //
tathā tasmai munīndrāya prābhyarcya dātum arhasi /
tathā te 'ṅgīkṛtaṃ putri tat satyaṃ setsyate dhruvaṃ // Rm_36.103 //
(Rm 403)
etatpuṇyānubhāvaiś ca sarvadā sadgatiṃ vrajeḥ /
iti matvā jagacchāstur upahṛtya bhajādarāt // Rm_36.104 //
tathā cāsmai dvijāyaivam ādāya dātum arhati /
tathā te 'ṅgī kṛte siddhe sarvatra maṃgalaṃ bhavet // Rm_36.105 //
saphalaṃ mānuṣe janma sadā ca sadgatau sthitiḥ // Rm_36.106 //
iti mātroditaṃ śrutvā pratisaṃmoditāśayā /
sā tatheti pratiśrutya tathā kartuṃ samaichata // Rm_36.107 //
tathā saitatpravṛttāṃtaṃ bharttur agre nyavedayat /
śrutvā bharttāpi puṣyaḥ samuditābhyanvamodata // Rm_36.108 //
tasminn avasare tatra śrāvastyāṃ jetakāśrame /
vihāre bhagavān so 'rhan vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_36.109 //
tatra sa trijagacchāstā bodhicaryāṃ prakāśayan /
sarvasatvasahitārthena dharmam ādeṣṭum ārabhat // Rm_36.110 //
tadā te bhikṣavaḥ sarve śrāvakāś cailakādayaḥ /
bhikṣuṇyo vratinaś cāpi bodhisatvagaṇā api // Rm_36.111 //
upāsakagaṇāś cāpi tathā copāsikā api /
sarve te samupāśritya samātasthuḥ samāhitāḥ // Rm_36.112 //
tathā śakrādayo devā brahmādyā brahmacāriṇaḥ /
dānavā lokapālāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_36.113 //
rākṣasā garuḍā nāgāḥ siddhavidyādharādayaḥ /
yatayo yoginaś cāpi nirgranthās tīrthikā api // Rm_36.114 //
ṛṣayo brāhmaṇāś cāpi tapaśvino maharddhikāḥ /
rājānaḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyā rājakumārakāḥ // Rm_36.115 //
śreṣṭhino maṃtriṇo 'mātyā gṛhasthāś ca mahājanāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca paurikāḥ śilpino 'pi ca // Rm_36.116 //
grāmyā jānapadāś cāpi tathānyaddeśavāsinaḥ /
sarve te samupāgatya dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ mudā // Rm_36.117 //
natvā pradakṣiṇīkṛtya samabhyarcya yathākramaṃ /
kṛtāñjalipuṭā natvā parivṛtya samaṃtataḥ // Rm_36.118 //
tat saddharmāmṛtaṃ pātum upatasthuḥ samāhitāḥ /
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitān /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ saddharmaṃ samupādiśat // Rm_36.119 //
tat saddharmaṃ samākarṇya sarve lokāḥ [prabodhikāh] prabodhitāḥ /
sarvasatvahitārtheṣu babhūvuḥ bodhicāriṇaḥ // Rm_36.120 //
tadā sā kanyakā muktā sakhībhiḥ saha moditā[ḥ] /
muktāmālāṃ samādāya dharmaṃ śrotum upācarat // Rm_36.121 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā natvā sā sāṃjalir mudā /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya tasya śāstuḥ purogatā // Rm_36.122 //
tatrāgre tām upasthapya muktāmālāṃ kṛtāṃjaliḥ /
pādau natvā prasannāsyā dharmaṃ śrotum upāśrayat // Rm_36.123 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasyā dṛṣṭvāśayaṃ viśuddhitaṃ /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_36.124 //
tat saddharmaṃ samākarṇya sā muktā paribodhitā /
dharmaviśeṣam ājñāya babhūva bodhivāñchinī // Rm_36.125 //
(Rm 404)
tatra sā kanyakā muktā satkāyadṛṣṭiparvataṃ /
hitvā jñānāsinā śrotaāpattiphalam āyayau // Rm_36.126 //
tataḥ sā bhadrikā muktā dṛṣṭasatyā pramoditā /
sāṃjaliś caraṇau śāstur natvā svagṛham āyayau // Rm_36.127 //
tataḥ sā ca samādāya muktāmālaṃ svamūrddhajaṃ /
suprasannāśayā tasmai dvijāya pradadau mudā // Rm_36.128 //
tāṃ muktāsrajam ādāya brāhmaṇaḥ saṃpramoditaḥ /
tasyai bhadrāśiṣaṃ datvā sahasā svagṛhe 'vrajat // Rm_36.129 //
tathā sā muditā gatvā sarvārthibhyo yathepsitaṃ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā śubhadharme samācarat // Rm_36.130 //
tadā tasyā guṇāñ chrutvā bahavaḥ kāmarāgiṇaḥ /
saratnaprābhṛtaṃ datvā tāṃ prārthayitum īchire // Rm_36.131 //
kumārā bhurbhujā tasyāḥ pitaraṃ puṣyam ādarāt /
svasvadūtaiḥ saratnāni datvā saṃprārthayan mudā // Rm_36.132 //
tathā dvijakumārāś ca maṃtriputrāś ca kāminaḥ /
vaiśyaputrās tathānye na dhanino vaṇigātmajāḥ // Rm_36.133 //
sārthavāhasutāś cāpi tathā śilpisutā api /
mahājanasutāś caivam anye 'pi kāmamohitāḥ // Rm_36.134 //
sarve te tāṃ subhadrāṃgīṃ muktāṃ muktābhyalaṃkṛtāṃ /
dṛṣṭvā rāgāgnisaṃtaptās tanmukhāmṛtavāṃchinaḥ // Rm_36.135 //
savastrālaṃkāraratnāni datva dūtaiḥ pṛthak pṛthak /
tasyās taṃ janakaṃ puṣyaṃ prārthayann evam ādarāt // Rm_36.136 //
tathā taiḥ prārthyamāno 'sau puṣyo dūtaiḥ pṛthak pṛthak /
tad dattaṃ prābhṛtaṃ dṛṣṭvā tasthau taṃ kṣubhitāśayaḥ // Rm_36.137 //
tata utthāya puṣyaḥ sa śokāgāre viṣaṇṇadhīḥ /
gatvā śayyātalāsīno manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_36.138 //
hāre duḥkhaṃ prajātaṃ me kiṃ kariṣyāmi sāṃprataṃ /
ekaiva duhitā me 'sti yācakā bahavo 'pi me // Rm_36.139 //
yady ekasmai pradāsyāmi sarve 'nye syur mama dviṣaḥ /
atrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi yad upāyaṃ na manyate // Rm_36.140 //
iti cintāviṣaṇṇāsyas tasthau mohaviṣārditaḥ // Rm_36.141 //
tatraivaṃ saṃsthitaṃ dṛṣṭvā janakaṃ taṃ samohitaṃ /
sametya sātmajā muktā natvaivaṃ paryapṛchata // Rm_36.142 //
tāta kiṃ te mano duḥkhaṃ yad evaṃ tiṣṭhase 'dhumā /
tat satyaṃ samupākhyā prabodhayātmajām imāṃ // Rm_36.143 //
iti saṃprārthite putryā tayā sa janakaḥ sudhīḥ /
taṃ muktāṃ svātmajaṃ dṛṣṭvā sucirād evam abravīt // Rm_36.144 //
ayi putri subhadrāṃgī kim atrāhaṃ vadeya hi /
yat tvam ekā sutā me 'sti yācakā bahavās tava // Rm_36.145 //
yady ekasmai pradāsyāmi tvām ekaṃ divyasuṃdarīṃ /
te sarve 'nye bhaveyur me śatravo hy apakāriṇaḥ // Rm_36.146 //
iti cintāvidagdhātmā tiṣṭhāmy evaṃ hi nānyathā /
tad upāyaṃ na paśyāmi yato me jāyate bhayaṃ // Rm_36.147 //
(Rm 405)
iti pitroditaṃ śrutvā sā muktā duhitā punaḥ /
janakaṃ taṃ samālokya bodhayanty evam abravīt // Rm_36.148 //
nāhaṃ kāmārthinī tāta saṃbuddhaśāsane gatā /
pravrajya saṃvaraṃ dhṛtvā cariṣyāmi śubhāṃ cariṃ // Rm_36.149 //
iti me niścitaṃ cittam anyathā na karomi hi /
tad atra mā viṣīda tvaṃ tad anujñāṃ pradehi me // Rm_36.150 //
iti putryā tathākhyātaṃ sa puṣyo janakaḥ sudhīḥ /
svātmajāṃ tāṃ samālokya punar evam abhāṣata // Rm_36.151 //
ayi putri kathaṃ tāvat pravrajyāṃ carituṃ saheḥ /
tvaṃ hi bālā subhadrāṅgī kumārī sukhamedhinī // Rm_36.152 //
tasmād yāvat kumārī tvaṃ tāvad gehe samāśritā /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caropāsakasaṃvaraṃ // Rm_36.153 //
iti pitryoditaṃ śrutvā sā muktā duhitā sudhīḥ /
tathā hīti pratiśrutya prabodhitānvamoditaḥ // Rm_36.154 //
tathā sā bhadrikā muktā śuddhaśīlā subhāvinī /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cere upāsikāvrataṃ // Rm_36.155 //
yadā sā yauvanī kāṃtā muktā muktātiśobhitā /
tadā kaniṣṭhaputreṇa dṛṣṭānāthānnasaṃstṛtaḥ // Rm_36.156 //
tataḥ so 'nāthabhṛtputraḥ supriyākhyo 'bhimoditaḥ /
kāmarāgāgnisaṃtapto rogī vābhūd viṣaṇṇadhīḥ // Rm_36.157 //
taṃ putraṃ kāmarāgārttaṃ dṛṣṭvā so 'nāthapiṇḍadaḥ /
tan nimittaṃ samālokya samāśvāsyaivam abravīt // Rm_36.158 //
bho putraivaṃ kim arthe tvaṃ rogīva tiṣṭhase 'dhunā /
tad vadasva mamāgre 'pi yad ichati manas tava // Rm_36.159 //
iti pitroditam śrutvā supriyaḥ sa viniḥśvasan /
pitaraṃ taṃ samālokya śanair evam abhāṣata // Rm_36.160 //
tāta yo 'sau subhadrāṅgī muktā muktātiśobhitā /
dṛṣṭvā mayānurūpeti mano me harate 'pi sā // Rm_36.161 //
tadabhilāṣarāgāgnidāhasaṃtoṣitaṃ manaḥ /
tad rāgāgniśamopāyaṃ kartum arhati me 'dhunā // Rm_36.162 //
iti putroditaṃ śrutvā so 'nāthapiṇḍadaḥ pitā /
putrasya prāṇarakṣārthaṃ yācituṃ tāṃ samaihata // Rm_36.163 //
tataḥ sa dūtam āhūya pura evam abhāṣata /
sādho gacha gṛhasthasya puṣyasyaiva paro vada // Rm_36.164 //
sādho tad duhitā bhadrā tad dīyatāṃ sutāya me /
evaṃ kṛte 'pi saṃbaṃdhaṃ yāvajjīvaṃ sukhāya nau // Rm_36.165 //
ity uktvā tasya puṣyasya tāṃ muktākhyāṃ subhāvinīṃ /
prārthayitvā sutāyāsmai dātuṃ me 'rhati sarvathā // Rm_36.166 //
iti tenoditaṃ śrutvā tatheti pratibhāṣya saḥ /
dūtaḥ prābhṛtam ādāya puṣyasya samupācarat // Rm_36.167 //
tatra tasya puraḥ sthāpya prābhṛtaṃ saṃvinodayan /
yathānāthabhṛtādiṣṭaṃ tathā sarvaṃ nyavedayat // Rm_36.168 //
tad uktaṃ sarvam ākarṇya sa puṣyaḥ paribodhitaḥ /
muktāṃ tāṃ svātmajāṃ putrīṃ samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_36.169 //
(Rm 406)
ayi priyātmaje putri tvam anāthabhṛtā satā /
supriyāya svaputrāya prārthitā tvaṃ prasīda tat // Rm_36.170 //
iti pitroditaṃ śrutvā muktā sā duhitā satī /
pitaraṃ taṃ samālokya praṇatvaivam abhāṣata // Rm_36.171 //
nāhaṃ kāmārthinī tāta saṃbuddhaśaraṇaṃ gatā /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā cariṣyāmi śubhāṃ carīṃ // Rm_36.172 //
iti putryoditaṃ śrutvā sa puṣyo 'bhihatāśayaḥ /
duhitāṃ tāṃ ciraṃ dṛṣṭvā punar evam abhāṣata // Rm_36.173 //
he sute katham eva tvaṃ vadethāḥ kiṃ na manyase /
yad asau gṛhabhṛn nāthas tad vacaḥ śrūyate na kaiḥ // Rm_36.174 //
tad yāvad yauvanī bhūtā tāvad bharttā sahānugāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cara vrataṃ gṛhe sukhaṃ // Rm_36.175 //
yadā vṛddhā vyavasthāsyai tadā tvaṃ saugatāśrame /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā pracarasva śubhāṃ carīṃ // Rm_36.176 //
iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvā sā duhitā sudhīḥ /
pitro vākyaṃ kathaṃ laṃghyam iti matvaivam abravīt // Rm_36.177 //
nāhaṃ kāmarthinī tāta saddharmasādhanārthinī /
tathāpi tvadvaco 'laṃghyam iti śroṣyāmi te vacaḥ // Rm_36.178 //
yadi me samayaṃ dhṛtvā satyavākyaṃ dadāti me /
vṛṇuyāṃ taṃ patiṃ nanum iti me vacanaṃ dhruvaṃ // Rm_36.179 //
iti putryoditaṃ śrutva sa puṣyaḥ paribodhitaḥ /
etat sarvaṃ pravṛttāṃtaṃ dūtasyāgre nyavedayat // Rm_36.180 //
dūtāpi tat pravṛttāṃtaṃ śrutvā tatheti satvarāḥ /
anāthapiṇḍadasyāgre vistareṇa nyavedayat // Rm_36.181 //
so 'nāthapiṇḍadaś cāpi śrutvā sa pratimoditaḥ /
sarvam etat pravṛttāṃtaṃ putrasyāgre nyavedayat // Rm_36.182 //
etat pitrā samākhyātaṃ śrutvā sa supriyaḥ sudhīḥ /
tathā hīti pratijñāya dūtasyāgre nyavedayat // Rm_36.183 //
dūtaś ca tadvacaḥ śrutvā puṣyasya purato gataḥ /
sarvam etat pravṛttāṃtaṃ vistareṇa nyavedayat // Rm_36.184 //
puṣyo 'pi tat samākhyātaṃ śrutvā patnyāḥ puro 'vadat /
sāpi taj jananī śrutvā putryā agre nyavedayat // Rm_36.185 //
tan mātrā samupādiṣṭaṃ śrutvā sā duhitā satī /
tathā hīti pratiśrutya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_36.186 //
tataḥ sa janakaḥ puṣyo matvā putryādhivāsitaṃ /
tasyā vivāhasāmagrīṃ sahasā samasādhayat // Rm_36.187 //
tataḥ sa janakaḥ puṣyo 'py anāthapiṇḍadātmajaṃ /
supriyaṃ taṃ samānīya satkṛtya samamānayat // Rm_36.188 //
tatas tām ātmajāṃ muktāṃ supriyāya subhāvine /
saṃkalpya pradadau puṣyo janakaḥ sa yathāvidhiḥ // Rm_36.189 //
tataḥ sa supriyo bharttā tāṃmuktāṃ ramaṇīṃ priyāṃ /
bhāryāṃ svagṛhe ānīya reme bhuktvā yathāsukhaṃ // Rm_36.190 //
evaṃ sā bhāvinī muktā kāñcit kālaṃ gṛhe mudā /
(Rm 407)
bharttrā saha yathākāmaṃ bhuktvā reme pramoditā // Rm_36.191 //
tatas tau daṃpatī dehe vṛddhatva samupākrame /
pitroḥ pādān praṇatvaivaṃ prārthayataṃ samādarāt // Rm_36.192 //
pitarau yat kṛtaṃ satyam āvābhyāṃ tat susiddhaye /
pūrayituṃ samichāvas tad ājñāṃ dātum arhatha // Rm_36.193 //
iti saṃprārthitaṃ tābhyāṃ śrutvā pitā sa sā prasūḥ /
dṛṣṭvā tau daṃpatī śrāddhāyuktāv evaṃ samūcatuḥ // Rm_36.194 //
yadi vāṃ vidyate vāṃchā carituṃ saugataṃ vrataṃ /
tat satyapūraye tasmāt pracarata samāhitau // Rm_36.195 //
iti tābhyām anujñāte daṃpatī tau pramoditau /
pitroḥ pādān praṇatvaiva pratasthuḥ sahasā gṛhāt // Rm_36.196 //
tatas tau jetakodyāne vihāre samupāgatau /
bhagavantaṃ tam ānamya pravrajyāṃ samayācatāṃ // Rm_36.197 //
bhagavan nātha sarvajña vijānāti yad āvayoḥ /
satyaṃ tat pūrayiṣyāvas tat pravrajyāṃ dadātu vāṃ // Rm_36.198 //
iti saṃprārthite tābhyaṃ bhagavāṃ dakṣapāṇinā /
spṛṣṭvā tac chirasor dṛṣṭvā samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_36.199 //
evaṃ caratam ādāya pravrajyāvratam uttamaṃ /
svaparātmahitārtheṣu brahmacaryaṃ samāhitau // Rm_36.200 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa tāv ubhāv api muṃḍitau /
khikkhirīpātravibhrāṇau ca bhartuś cīvarāvṛtau // Rm_36.201 //
tato 'vidyāgaṇaṃ bhitvā prāptavidyāviśāradau /
sarvakleśagaṇāñ jitvā sākṣād arhatvam āvatuḥ // Rm_36.202 //
tatas tau vimalātmānau priśuddhatrimaṇḍalau /
jitendriyāū samācārau nirvikalpau niraṃjanau // Rm_36.203 //
sarveṣām api lokānāṃ traidhātukanivāsināṃ /
pūjyau mānyau ca vaṃdyau tāv abhūtaṃ brahmacāriṇau // Rm_36.204 //
tad dṛṣṭvā te bhikṣavaḥ sarve vismayoddhatamānasā /
bhagavaṃtaṃ tam ānamya paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_36.205 //
bhagavan kiṃ kṛtaṃ karma purābhyāṃ sukṛtaṃ kuha /
tat sarvaṃ samupādiśya sarvān naḥ paribodhaya // Rm_36.206 //
iti saṃprārthite sarvair bhikṣubhiḥ sa munīśvaraḥ /
sarvāṃs tāṃ śrāvakān bhikṣūn samālokyaivam ādiśat // Rm_36.207 //
śṛṇuta bhikṣavaḥ karma yad ābhyāṃ prakṛtaṃ purā /
tat sarvaṃ vaḥ pravakṣyāmi śrutvā cābhyanumodata // Rm_36.208 //
tad yathābhūt purā śāstā kāśyapākhyamunīśvaraḥ /
sarvajño 'rhaṃ jagannātho dharmarājas tathāgataḥ // Rm_36.209 //
bhagavān sa mṛgāraṇye vārāṇasyāṃ jinārame /
sarvasatvahitārthena vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_36.210 //
tadā tatra mahān sādhuḥ śrīmāñ chrīdopamaḥ sudhīḥ /
sadā tasya munīndrasya saddharmaśrāvako 'bhajat // Rm_36.211 //
tataḥ sa buddhimān dātā sarvalokahitārthataḥ /
chandakabhikṣaṇaṃ tatra yācitvā paṃcavārṣikaṃ // Rm_36.212 //
(Rm 408)
kāśyapasya munīndrasya sasaṃghaya niraṃtaraṃ /
sapūjābhojanair nityam upasthātuṃ samaichata // Rm_36.213 //
tataḥ sa nṛpater ājñāṃ samāsādya pramoditaḥ /
hastiskandhe samāruhya ghaṇṭāvādyaṃ pravādayan // Rm_36.214 //
sarvatra viṣaye tatra vārāṇasyāḥ samaṃtataḥ /
chaṃdakabhikṣaṇaṃ sārddhaṃ yācituṃ prācaraj janaiḥ // Rm_36.215 //
taṃ dṛṣṭvā sārthavāhasya bhāryā bhadrā subhāvinī /
sā tasyai śiraso mucya muktāhāraṃ dadau mudā // Rm_36.216 //
tatas tasyāḥ śiraskaṃ tanmuktāhāravyapohitaṃ /
dṣṭvā sa vismito hāryyaṃ tām eva paryapṛchata // Rm_36.217 //
kvāsau bhadre śirasthas te muktāhāro na vidyate /
kasyai dattas tvayā kena hṛto vā tad vadasva me // Rm_36.218 //
iti bhartrābhipṛṣṭe sā muditā racitāṃjaliḥ /
bharttāraṃ taṃ praṇatvaivaṃ vinodayitum abravīt // Rm_36.219 //
āryaputra prasīdātra mā kṛthā roṣatām iha /
yan mayā śraddhayā dattaś chaṃdakabhikṣaṇe 'py asau // Rm_36.220 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhas tataś caran /
niṣkrīya bahumūlyena tasyai patnyai dadau punaḥ // Rm_36.221 //
taṃ muktāhāram ālokya sārthabhṛtaḥ priyāpi sā /
saṃpradattaṃ mayā śāstu iti taṃ nāgrahīd api // Rm_36.222 //
tataḥ sa sārthabhṛt svāmī tāṃ bhāryāṃ ramaṇīṃ priyāṃ /
snehārdacakṣuṣā dṛṣṭvā punar evam abhāṣata // Rm_36.223 //
bahumūlyena bhadre yaṃ mayā krītas tu dīyate /
tat kasmān nechasīdaṃ mad grahītuṃ katham eva hi // Rm_36.224 //
iti bhartroditam śrutvā sā dattaṃ svāminā punaḥ /
taṃ muktāhāram ādāya bharttuś cittaṃ vyanodayat // Rm_36.225 //
tataḥ sā viṣayāraktā saddharmaguṇavāṃchinī /
taṃ saṃpūjāṃgam ādāya yayau śāstur mudāśrame // Rm_36.226 //
tatraitad gandhakuṭyāṃ sā kṛtvā sugaṃdhilepanaṃ /
supuṣpaiś ca samākīryya natvā kṛtvā pradakṣiṇāṃ // Rm_36.227 //
tataḥ sā muditā tasya kāśyapasya jagadguroḥ /
muktāhāraṃ puraḥ kṣiptvā praṇanāma kṛtāṃjaliḥ // Rm_36.228 //
tato buddhānubhavena muktāhāraḥ sa tat kṣaṇaṃ /
tasya śāstuḥ śiraḥ saṃstho rarāja saṃprabhāsayan // Rm_36.229 //
tad dṛṣṭvā sā suprasannāsyāḥ saṃbodhiguṇalālasāḥ /
śāstuḥ pādau praṇatvaivaṃ praṇidhānaṃ vyadhān mudā // Rm_36.230 //
etatpuṇyavipākena śāstāram īdṛśaṃ jinaṃ /
ārāgyedṛgguṇānāṃ ca lābhī syāṃ sarvathā bhave // Rm_36.231 //
evaṃ sā bhāvinī kāṃtā tasya śāstu jagadguroḥ /
praṇidhānaṃ sadā kṛtvā prabheje saṃprasāditā // Rm_36.232 //
yo 'sau sārthapater bhāryā mukteyaṃ sā subhāvinī /
manyatām iti yuṣmābhir nānyathā tu hi bhikṣavaḥ // Rm_36.233 //
yad anayā tadā tasya kāśyapasya jagadguroḥ /
(Rm 409)
pūjāṅgaiḥ śraddhayābhyarcya muktāhāraḥ praḍhokitaḥ // Rm_36.234 //
etatpuṇyavipākena jāteyaṃ sukule 'dhunā /
śirasy asyāś ca saṃrūḍho muktāmālā sahodbhavā // Rm_36.235 //
yathānayā kṛtaṃ tatra praṇidhānaṃ tathā 'dhunā /
māṃ śāstāram āgamya sākṣād arhatvam āpyate // Rm_36.236 //
evaṃ hi yat kṛtaṃ yena tenaiva bhujyate phalaṃ /
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma na cānyathā kvacit // Rm_36.237 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā śubhavāṃchibhiḥ /
saddharmaṃ samupāśritya caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_36.238 //
śubhe caranti ye nityaṃ na te gachaṃti durgatīṃ /
sadgatim eva saṃyānti bodhiṃ ca samavāpnuyuḥ // Rm_36.239 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te sāṃghikā api /
sarve tatheti vijñapya prābhyanaṃdan prabodhitāḥ // Rm_36.240 //
ity ādiṣṭaṃ hi me śāstrā śrutaṃ mayā tathocyate /
śrutvāpy evaṃ tathā rājaṃ caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_36.241 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratisthāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_36.242 //
tathā hi te sadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ ca saṃprāpya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_36.243 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tathā hīti pratijñapya prābhyanaṃdat sapārṣadaḥ // Rm_36.244 //
muktāvadānaṃ manujā idaṃ ye śṛṇvaṃti ye cāpi niśāmayanti /
te sarva evaṃ sukhitā śubhāni kṛtvā prayānti sugatālayan te // Rm_36.245 //
++ iti ratnāvadānatatve muktāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 410)
XXXVII Dhīmatyāvadāna
athāśoko mahīndro 'sau kṛtāṃjaliḥ pramoditaḥ /
upaguptaṃ tam arhantaṃ natvaivaṃ punar abravīt // Rm_37.1 //
bhadanta ye mahāsatvā bodhisatvā yathepsitaṃ /
sarvārthibhyaḥ pradatvaivaṃ dānaṃ kurvanti sarvadā // Rm_37.2 //
teṣām evaṃ pradatte 'pi tad dravyaṃ kṣīyate na hi /
punarvṛddhitamaṃ yāti tat kathaṃ me samādiśa // Rm_37.3 //
katamadvratapuṇyasya prabhāvāc chrīḥ pravarddhate /
tad vrataṃ me bhavāñ chāstā samyag ādeṣṭum arhati // Rm_37.4 //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhan yatiḥ sudhīḥ /
upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_37.5 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi loke dharmābhivṛddhaye // Rm_37.6 //
ye satyasamādhānāḥ śuddhaśīlāḥ śubhārthinaḥ /
vasudhārāmahādevyāś caranti vratam uttamaṃ // Rm_37.7 //
teṣāṃ na kṣīyate dravyaṃ pradatte 'pi sadā gṛhe /
pravṛddhitaram eva syād vasudhārānubhāvataḥ // Rm_37.8 //
tadyathāsīt purā buddhaḥ śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajño 'rhañ jagacchāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_37.9 //
bhagavānn ekadā tatra vārāṇasyāḥ purāntike /
mṛgadave jināvāse vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_37.10 //
tadā tad dharmapīyūṣaṃ pātuṃ śakrādayo 'marāḥ /
brahmādi brāhmaṇāś cāpi sarve lokādhipā api // Rm_37.11 //
siddhā vidyādharā daityā yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
rākṣasā garuḍā nāgās tathānye 'pi samāgatāḥ // Rm_37.12 //
yatayo yoginaś cāpi tīrthikāś ca tapaśvinaḥ /
nirgranthā vītarāgāś ca munayo brahmacāriṇaḥ // Rm_37.13 //
evam anye 'pi lokāḥ saṃbuddhadharmavāṃchinaḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ mudā tatra samāgatāḥ // Rm_37.14 //
tatpurādhipatī rājā viśvabhadrābhidho mahān /
tasya bhāryā priyādevī ratnamālābhidhā satī // Rm_37.15 //
tadātmajakumārāṃśaḥ sūryaprabhābhidhaḥ kṛtī /
tadātmajā ramākārā kumārī vimalābhidhā // Rm_37.16 //
anye 'py antarjanāś cāpi sa jñātimitravāṃdhavāḥ /
purohitādayaś cāpi vedavijñā dvijātayaḥ // Rm_37.17 //
vaiśyāś ca maṃtriṇo 'mātyā gṛhasthāś ca mahājanāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca śilpinaś cāpi paurikāḥ // Rm_37.18 //
grāmyā jānapadāś cāpi tathā kārpaṭikā api /
(Rm 411)
evam anye 'pi lokāś ca sarve te samupāgatāḥ // Rm_37.19 //
tatretya taṃ sabhāsīnaṃ sarvasaṃghapuraskṛtaṃ /
saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā muditāḥ samupācaran // Rm_37.20 //
tatra sarve 'pi te lokāḥ samabhyarcya yathākramaṃ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtvā praṇatvā taṃ munīśvaraṃ // Rm_37.21 //
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ parivṛtya samaṃtataḥ /
puraskṛtya samādhāya samupatasthur ādritā // Rm_37.22 //
atha sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitān /
bodhicaryāṃ samārabhya dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_37.23 //
tat saddharmaṃ samākarṇya sarvalokāḥ prabodhitāḥ /
bodhicittaṃ samāsādya bhavaṃti bodhicāriṇaḥ // Rm_37.24 //
āsīt tat samaye tatra vārāṇasyāṃ gṛhādhipaḥ /
dharmadhvajābhidhaḥ śreṣṭhī dātā sādhur mahājanaḥ // Rm_37.25 //
tasya bhāryā priyā kāntā śāntamatīti viśrutā /
putrāś ca bahavas tasya sutāś cāpy abhavaṃs tathā // Rm_37.26 //
pautrāḥ karmakarāḥ preśyā dāsī dāsajanā api /
aneke parivārāś ca vaṃdhumitrasuhṛjjanāḥ // Rm_37.27 //
sarve te poṣitās tena saṃbhṛtya paripālitāḥ /
poṣaṇīyā gṛhasthasya sarve hi samupāśritāḥ // Rm_37.28 //
arthino 'pi sadā tasya gṛhe 'nekasamāgatā /
śubhāśīrvacanair nityaṃ mahotsāhaṃ pracakrire // Rm_37.29 //
so 'pi dharmadhvajo dātā tān sarvān arthino janān /
yathābhilaṣitair dravyais toṣayitvābhyamodayat // Rm_37.30 //
evaṃ pradadatas tasya kramāt saṃpat kṣayaṃ gatā /
tad dṛṣṭvā sa gṛhī dānavighnaśaṃkārdito 'bhavat // Rm_37.31 //
tataḥ śokālaye sthitvā tat saṃpatkṣīyaciṃtayā /
viniśvasan viṣaṇṇātmā tasthau bhogyanirutsahaḥ // Rm_37.32 //
tatas tasya priyā bhāryā śāntamatī vicakṣaṇā /
bharttāraṃ taṃ viṣaṇṇāsyaṃ dṛṣṭvaivaṃ paryapṛchata // Rm_37.33 //
svāminn evaṃ kim ālokya tiṣṭhase duḥkhaciṃtayā /
yat te 'tra jāyate duḥkhaṃ tad vadasva manogataṃ // Rm_37.34 //
iṭi bhāryoditaṃ śrutvā sa bharttābhiviniśvasan /
tāṃ bhāryāṃ supriyāṃ kāṃtāṃ samālokyaivam abravīt // Rm_37.35 //
ayi priye mahad duḥkhaṃ hṛdi me jāyate 'dhunā /
yat saṃpadaḥ parikṣīṇā āyā me 'tra na vidyate // Rm_37.36 //
putrapautrādayo 'neke bahayo me kuṭumbinaḥ /
karmakarādayo bhṛtyā dāsīdāsādayo janāḥ // Rm_37.37 //
anye 'pi bahavaḥ preṣyāḥ pālanīyā divāniśaṃ /
arthino yācakāś ca bahavo nityam āgatāḥ /
kathaṃ tāns toṣayiṣyāmi kramāt kṣīṇā hi saṃpadaḥ // Rm_37.38 //
nūnaṃ me yācakāḥ sarve śūnyahastā gṛhād ataḥ /
parikhinnavibhinnāsyā vrajiṣyanti nirāśayāḥ // Rm_37.39 //
(Rm 412)
iti cintāviṣaṇṇe me hṛdi duḥkhaṃ prajāyate /
tad duḥkhānalasaṃtaptas tiṣṭhāmy evaṃ vimohitaḥ // Rm_37.40 //
kiṃ hi dānamahotsāhaṃ vinā gehe sukhaṃ bhavet /
paśuvat kevalaṃ bhuktvā kiṃ sāraṃ satsukhaṃ vinā // Rm_37.41 //
iti bhartroditaṃ śrutvā sātha śāntamatī satī /
bharttāraṃ taṃ samāśvāsya bodhayanty evam abravīt // Rm_37.42 //
āryaputra kim atrāpi jātā te hṛdi duḥkhatā /
kiṃ viṣādenā siddhyeta kevalaṃ dahyate manaḥ // Rm_37.43 //
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavanti mahatām api /
tad viṣādaṃ parityajya cara śubhe samāhitaḥ // Rm_37.44 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa bharttābhiviniḥśvasan /
tāṃ bhāryāṃ supriyāṃ kāṃtāṃ samālokyaivam abravīt // Rm_37.45 //
ayi priye śubhaṃ kāryyaṃ nābhijānāmi sanmate /
tad upāyaṃ samākhyāya māṃ bodhayitum arhati // Rm_37.46 //
iti bharttroditam śrutvā sā ca śāṃtamatī satī /
bharttāraṃ taṃ samāśvāsya prabodhayitum abravīt // Rm_37.47 //
āryaputra mahāsādho tad upāyaṃ prakathyate /
kauśāṃvyāṃ ghoṣirārāme śākyasiṃho munīśvaraḥ // Rm_37.48 //
sarvajñaḥ sugato bu