Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

hāśayaḥ /
tataḥ satyasamādhānaḥ sarvasatvakṣamākaraḥ // Rm_32.168 //
saṃbodhisādhanodyogāt sarvakleśān vinirjayet /
tato dhyānasamādhisthaḥ prajñāratnam avāpnuyāt // Rm_32.169 //
(Rm 367)
tat suratnānubhāvena sarvamārān vinirjayan /
sarvasatvahitārthena saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_32.170 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā śubhavāñchibhiḥ /
dharmaṃ śrutvā sadā dānaṃ prakarttavyaṃ yathepsitaṃ // Rm_32.171 //
tvaṃ cāpy evaṃ sadā saukhyaṃ yadīchasi śubhānvitaṃ /
triratnaṃ bhajanaṃ kṛtvā kuru dānaṃ yathepsitaṃ // Rm_32.172 //
etat puṇyaṃ tu saṃbodhiprāptaye pariṇāmaya /
etatpuṇyavipākena nūnaṃ bodhiṃ samāpnuyāḥ // Rm_32.173 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sā devatā mudā /
tathā hītipratijñāya prābhyanandat prabodhitā // Rm_32.174 //
tataḥ sa sugataḥ puṣyas tathāgataḥ sasāṃghikaḥ /
prabhāsayan samutthāya svāśrame samupāśrayat // Rm_32.175 //
eṣa hy ayaṃ virūpo 'sau devatā yā guhāśritā /
yuṣmābhiḥ satyam eveti manyatāṃ nānyathā khalu // Rm_32.176 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā sukhavāñchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_32.177 //
śubhasya karmaṇaḥ pāke śubhataivaṃ sadā bhave /
kṛṣṇasya duḥkhataivaṃ hi miśritasyāpi miśritaṃ // Rm_32.178 //
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana /
yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva bhujyate phalaṃ // Rm_32.179 //
nāgnibhir dahyate karma klidyate nāpi codakaiḥ /
śuṣyate vāyubhir naiva kṣīyate ca na bhūmiṣu // Rm_32.180 //
nānyathāpi bhave naiva karma kvāpi kathaṃ cana /
yad yathā prakṛtaṃ karmaṃ tat tathaiva kuled dhruvaṃ // Rm_32.181 //
yad asau devatā tatra guhāśritā durāśayā /
vikṛtāṅgā virūpākṣā bhūtvā puṣyaṃ vyabhīṣapat // Rm_32.182 //
etatpāpavipākena paṃcajanmaśatāny api /
vikṛtāṅgo virūpākṣo babhūvāyaṃ bhave sadā // Rm_32.183 //
etatpāpāvimukto 'yaṃ virūpo vikṛtākṛtiḥ /
vibhransyo durbhagākāro bhavaty atrāpi sāṃprataṃ // Rm_32.184 //
yac cāsau devatā paścāttāpasaṃtapitāśayā /
tasya puṣyasya buddhasya prasannā śaraṇaṃ gatā // Rm_32.185 //
śraddhayā bhojanair divyaiḥ satkṛtya prābhajan mudā /
etatpuṇyavipākena lebhe 'nantaṃ sukhaṃ bhave // Rm_32.186 //
atrāpi śāsane bauddhe śraddhayā samupāgataḥ /
pravrajyāsaṃvaraprāptaḥ sākṣād arhatvam āptavān // Rm_32.187 //
iti yūyaṃ parijñāya caradhvaṃ sarvadā śubhe /
tato bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyuḥ // Rm_32.188 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarve te sāṃghikā api /
śrutvānumoditāḥ satyam ity uktvā parimenire // Rm_32.189 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ mayātra kathyate /
tvayāpy evaṃ mahārāja caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_32.190 //
prajāś cāpi tathā rājan bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālanīyaḥ sadādarāt // Rm_32.191 //
tena te sarvadā nityaṃ sarvatrāpi śubhaṃ bhavet /
(Rm 368)
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_32.192 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tathā hīti pratijñāya prābhyanandat prabodhitaḥ // Rm_32.193 //
śāstrādiṣṭaṃ prasannā idam api manuja ye virūpāvadānaṃ śṛṇvanti śrāvayanti pramuditamanaso ye ca puṇyābhirāgāḥ /
sarve te śrīsametāḥ sakalaguṇadharāḥ satsukhāni prabhuktvā saṃbuddhabhaktiraktāḥ sugatavaragṛhe saṃprayānti pramodaṃ // Rm_32.194 //
++ iti ratnāvadānatatve virūpāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 369)
XXXIṃ Kṣemāvadāna
athāśoko mahārājaḥ kṛtāṃjaliḥ puraḥ sthitaḥ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_33.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ samarhasi // Rm_33.2 //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhan sudhīr yatiḥ /
aśokaṃ taṃ mahīpālaṃ samālokyaivam abravīt // Rm_33.3 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ tat pravakṣyāmi tava dharmavivṛddhaye // Rm_33.4 //
tadyathābhūt purā pūryyāṃ śrāvastyāṃ kauśalādhipaḥ /
prasenajid iti khyāto mahārājā mahīpatiḥ // Rm_33.5 //
vārāṇasyāṃ tadācāro brahmadattābhidho nṛpaḥ /
mahārājo mahīpālanṛpādhipas tadābhavat // Rm_33.6 //
tadā tayor mahībhoktroḥ parasparaviruddhayoḥ /
mahāhavasamāraṃbhād babhūva kṣubhitāśayaṃ // Rm_33.7 //
tatra sa kṣatriyo rājā prasenajin narādhipaḥ /
svastyayanavidhiṃ kṛtvā sarvāntaḥpurikānvitaḥ // Rm_33.8 //
caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ mahotsāhaṃ praṇādayan /
vaijayantīṃ samucchrāya kośalāviṣayāntataḥ // Rm_33.9 //
paryante sahasā gatvā vīryotsāhasamanvitaḥ /
vadhvā kāṣṭapaṭaṃ tatra prāvatasthe pure yathā // Rm_33.10 //
tac chrutvā brahmadatto 'pi kṣatriyo bhūpatir nṛpaḥ /
svastyayanavidhiṃ dhṛtvā svāntaḥpurasamanvitaḥ // Rm_33.11 //
caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayotsāhaṃ ninādayan /
vaijayantīṃ samucchrāya nadyā tīram upācarat // Rm_33.12 //
tatraiva samupāśritya vīryotsāhasamanvitaḥ /
vadhvā kāṣṭapaṭaṃ tatra saṃtasthe nagare yathā // Rm_33.13 //
tatra sa bhūpatī rājā brahmadatto narādhipaḥ /
agrarājñyā sahāraktaḥ saṃreme paricārayan // Rm_33.14 //
tadā sa mahiṣī rājñā saha krīḍāratā satī /
svalpāhāraratā gaurā dohadalakṣaṇaṃ dadhau // Rm_33.15 //
tathā tasmin kṣaṇe so 'pi prasenajin narādhipaḥ /
mahiṣyā saha saṃraktaḥ prareme paricārayan // Rm_33.16 //
tadā sāpi mahārājñī svāmikrīḍānucāriṇī /
svalpāhārotsahā gaurā dadhau dohadalakṣaṇaṃ // Rm_33.17 //
kramāt to 'pi mahārājñyāṃ pravṛddhagarbhahārite /
pīnastane haridrābhavarṇe 'bhūtāṃ kṛśāṅgike // Rm_33.18 //
(Rm 370)
tato 'gramahiṣī rājño brahmadattasya bhūpateḥ /
sā sūta samaye putraṃ divyāṃśam atisuṃdaraṃ // Rm_33.19 //
tac chrutvā sa bhūpālo brahmadattaḥ pramoditaḥ /
sahasopetya taṃ putraṃ dṛṣṭvā na tṛptim āyayau // Rm_33.20 //
tasminn eva dine tasya prasenajin mahīpateḥ /
bhāryāpi samaye sūta sutāṃ divyātisuṃdarīṃ // Rm_33.21 //
strīratnalakṣaṇopetaṃ subhadrāṃgīmanoharāṃ /
ramopamaṃ śubhākārāṃ manāpāṃ ratisaṃnibhāṃ // Rm_33.22 //
tac chrutvā sa mahīpālaḥ prasenajit prasāditaḥ /
sahasopetya tāṃ putrīṃ dadarsātipramoditaḥ // Rm_33.23 //
tāṃ dṛṣṭvā sa nareṃdro 'pi me vabhūva samāgataḥ /
tām eva suciraṃ paśyann avatasthe suniścalaḥ // Rm_33.24 //
tayor apy ubhayo rājñoḥ skaṃdhācārāḥ pravarttitāḥ /
ye nityaṃ tatpravṛttāṃtaṃ svaprabhor upahārakāḥ // Rm_33.25 //
ye prasenajitaś cārā brahmadattasya bhūpateḥ /
putro jāta iti śrutvā parijñāya prasedire // Rm_33.26 //
te prasenajito rājñaḥ sahasā samupāgatāḥ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā pura evaṃ nyavedayan // Rm_33.27 //
jaya deva mahārāja śṛṇu tatra pravarttitaṃ /
brahmadattasya bhūpasya putro jāto 'dhunā khalu // Rm_33.28 //
sāṃprataṃ tatra rājendraśubhotsāhaṃ pravarttate /
tat tvayā saha saṃvaṃdhaṃ kṛtvā sa svapuraṃ vrajet // Rm_33.29 //
tat prasīda mahārāja mā vibhaiṣīḥ śubhaṃ bhavet /
tena saṃdhiṃ bhavān kṛtvā viharatāṃ yathāsukhaṃ // Rm_33.30 //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sa prasenajin narādhipaḥ /
satyam etad iti jñātvā prasasāda 'viśaṃkitaḥ // Rm_33.31 //
tathā ye brahmadattasya gūḍhacārāḥ pravarttitāḥ /
te prasenajitaḥ putrī jāteti śuśruvus tadā // Rm_33.32 //
tatas te sahasā tatra brahmadattasya bhūpateḥ /
purataḥ samupāśritya praṇatvaivaṃ nyavedayan // Rm_33.33 //
jaya deva mahārāja śṛṇu tatra pravarttitaṃ /
prasenajinmahīpasya putrī jātā 'dhunā khalu // Rm_33.34 //
dārikā sā subhadrāṃgī divyakāmā ramopamā /
sarvalakṣaṇasaṃpannā suṃdarī ratisaṃnibhā // Rm_33.35 //
tena tatra śubhotsāhaṃ pravarttate 'dhunā prabho /
tena sahātra saṃvaṃdhaṃ karttum arhati sarvathā // Rm_33.36 //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā brahmadatto narādhipaḥ /
bhadram iti parijñāya tatraivaṃ samaciṃtayat // Rm_33.37 //
aho citra mahotsāho bhadram ekasmin divase yataḥ /
jāto me 'tra suto bhadras tasyāpi jāyate sutā // Rm_33.38 //
tat tāṃ bhadrāṃ ramākārāṃ taṃ prasenajitam ādarat /
prārthayitvātra putrāya sandhiṃ kṛtvā carevahi // Rm_33.39 //
iti niścitya sa brahmadatto rājā prasāditaḥ /
(Rm 371)
sujanaṃ dūtam āmaṃtrya pura evaṃ samabravīt // Rm_33.40 //
gacha dūta mahīpālaṃ taṃ prasenajitam ādarāt /
mamaivaṃ vacasopetya prārthayasva prabodhayan // Rm_33.41 //
brahmadatto mahīpālo vadaty evaṃ samādarāt /
bhavatā saha saṃvaṃdhaṃ karttum ichāmi sāṃprataṃ // Rm_33.42 //
yad ekasmin dine jātau dārakāv āvayor api /
sutā te bhadrikā khyātā mama putro 'pi bhadrikaḥ // Rm_33.43 //
tad etayor hi saṃvaṃdhaṃ karttum arhāvahe dhruvaṃ /
tad bhavān mama putrāya svātmajāṃ dātum arhati // Rm_33.44 //
evaṃ kṛte 'pi saṃvaṃdhe yāvajjīvaṃ sadāvayoḥ /
vairotsargo bhaven nūnaṃ prītisaṃdhir na bhetsyati // Rm_33.45 //
tadāvayoḥ sadā bhadraṃ viṣayeṣu samaṃtataḥ /
nirītikaṃ śubhotsāhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ // Rm_33.46 //
iti me vacasā rājā prasenajit sa kauśalaḥ /
prārthanīyas tvayā sādho gachāstu te sumaṃgalaṃ // Rm_33.47 //
ity ādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā dūtaḥ sa bodhitaḥ /
tathety uktvā nṛpaṃ natvā samutthāya tato 'carat // Rm_33.48 //
tatra sa sahasā gatvā taṃ prasenajitaṃ nṛpaṃ /
upetya sāṃjalir natvā purastha evam abravīt // Rm_33.49 //
jaya deva mahārāja yadarthe 'ham ihāgataḥ /
tadarthaṃ saṃpravakṣyāmi bhavāṃ śrotuṃ samarhati // Rm_33.50 //
brahmadatto mahārājo bhavatāṃ kuśalaṃ mudā /
pṛchati sarvadā nityaṃ sarvatra viṣayeṣv api // Rm_33.51 //
punar evaṃ sa bhūpālo brahmadatto bravīty api /
bhavatā saha saṃvaṃdhaṃ kartum ichāmi sāṃprataṃ // Rm_33.52 //
yad ekasmin dine jātau dārakāv āvayor iha /
sutā te bhadrikā khyāto mama putro 'pi bhadrikaḥ // Rm_33.53 //
tad etayor hi saṃvaṃdhaṃ kartum arhāmahe dhruvaṃ /
tad bhavān mama putrāya svātmajāṃ dātum arhati // Rm_33.54 //
evaṃ kṛte 'pi saṃvaṃdhe yāvajjīvaṃ sadāvayoḥ /
vairotsargo bhaven nūnaṃ prītisaṃdhir na bhetsyate // Rm_33.55 //
tadāvayoḥ sadā bhadraṃ viṣayeṣu samaṃtataḥ /
nirītikaṃ śubhotsāhaṃ bhaved eva na saṃśayaḥ // Rm_33.56 //
iti me vacasā rājā prasenajit sa kauśalaḥ /
prārthanīyas tvayā sādho gachāstu tvaṃ samāhitaḥ // Rm_33.57 //
ity ādiśya narendreṇa brahmadattena bhūrbhujā /
preṣito 'haṃ mahārāja bhavatām aṃtike khalu // Rm_33.58 //
tat tena bhūpatīśena yathādiṣṭaṃ narādhipa /
bhavān api tathā kartum arhaty edan na nānyathā // Rm_33.59 //
evaṃ hi bhavatāṃ bhadraṃ yāvājjīvaṃ sukhaiḥ sadā /
sarvatra maṅgalotsāhaṃ bhaven nūnaṃ na saṃśayaḥ // Rm_33.60 //
tad bhavān api rājendra brahmadattasya bhūpateḥ /
putrāya svātmajāṃ bhadrāṃ saṃpradātum ihārhati // Rm_33.61 //
(Rm 372)
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa kośalādhipaḥ /
tuṣṇībhūtvā kṣaṇaṃ tatra manasaivaṃ vyaciṃtayet // Rm_33.62 //
aho me jāyate kṣemaṃ yad asau kṣatriyādhipaḥ /
vairaṃ vihāya saṃvandhaṃ karttum ichati sāṃprataṃ // Rm_33.63 //
tad ahaṃ tena bhūpena yathādiṣṭaṃ tathā 'dhunā /
datvaināṃ svātmajāṃ bhadrāṃ saṃdhiṃ kuryāṃ śubhāptaye // Rm_33.64 //
evaṃ kṛte sadā kṣemaṃ sarvatra viṣayeṣv api /
mama tasyāpi bhūpasya bhaven nūnaṃ na cānyathā // Rm_33.65 //
iti dhyātvā viniścitya prasenajit sa kauśalaḥ /
taṃ dūtaṃ samupāmaṃtrya samālokyaivam abravīt // Rm_33.66 //
sādho tena narendreṇa yathādiṣṭaṃ tathādarāt /
ājñāṃ śirasā dhṛtivā kariṣyāmi sadāpy ahaṃ // Rm_33.67 //
evaṃ me vacasā sādho sarvam etat suvistaraṃ /
samākhyāya narendraṃ taṃ prasādayitum arhasi // Rm_33.68 //
iti tena narendreṇa samākhyātaṃ niśamya saḥ /
dūtas tatheti vijñapya prābhyanandat prasāditaḥ // Rm_33.69 //
tataḥ sa dūtas taṃ bhūpaṃ kośalādhipatiṃ mudā /
natvā dṛṣṭvā samāmaṃtrya tato 'carat pramoditaḥ // Rm_33.70 //
tataḥ sa sahasā gatvā brahmadattasya bhūpateḥ /
upetya sāṃjaliḥ pādau praṇatvevam abhāṣata // Rm_33.71 //
jaya deva mahārāja diṣṭyā varddhasva sāṃprataṃ /
yathābhilaṣitaṃ sarvaṃ tat siddham iti manyatāṃ // Rm_33.72 //
tad yathā bhavatādiṣṭaṃ tathā vijñāpitaṃ mayā /
tac chrutvānena bhūpena pramoditvādhyuvāsitaṃ // Rm_33.73 //
iti satyaṃ samādhāya pālayasva yathoditaṃ /
sarvadā te bhaved bhadraṃ sarvatra viṣayeṣv api // Rm_33.74 //
iti tenoditaṃ śrutvā brahmadattaḥ sa bhūpatiḥ /
prabodhito 'numoditvā prābhyanaṃdat prasāditaḥ // Rm_33.75 //
tataḥ sa bhūpatī rājā brahmadatto mahotsavaiḥ /
caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayavādyaṃ pravādayan // Rm_33.76 //
tataḥ saṃprasthito lokaiḥ stūyamānaḥ surair api /
pracaran sahasā tatra svapuraṃ samupāyayau // Rm_33.77 //
tataḥ so 'pi mahīpālaḥ prasenajit pramoditaḥ /
caturaṃgavalaiḥ sārddhaṃ jayotsāhaṃ praṇādayan // Rm_33.78 //
tataḥ pratyāgato lokai stūyamāno 'marair api /
pracaran sa nṛpo tatra śrāvastyāṃ samupācarat // Rm_33.79 //
tatra svanagare prāptaḥ prasenajit sa kauśalaḥ /
svaprāsādatalāsīnaḥ sarvāntapurikānvitaḥ // Rm_33.80 //
tāṃ bhadarikāṃ sutāṃ dṛṣṭvā suprasannāśayo mudā /
aho kṣemaṃ prajātaṃ me ity evaṃ muhur abravīt // Rm_33.81 //
tatas tasyāḥ sutāyāḥ sa kṛtvā jātimahaṃ mudā /
sarvañ jñātīn samāhūya pura evam upādiśat // Rm_33.82 //
(Rm 373)
bhadantaḥ śrūyatām asyā bhadrāyā duhitur mama /
yathāyuktaṃ nāmadheyaṃ sthāpayata prasiddhitaṃ // Rm_33.83 //
iti tena narendreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate /
saṃpaśyañ jñātayas tatra saṃmīlyaivaṃ samabruvan // Rm_33.84 //
yasmin dine prajāteyaṃ tasminn eva dine yataḥ /
kṣemaṃ no jāyate tasmāt kṣemābhidhā bhavantv iyaṃ // Rm_33.85 //
iti te jñātayaḥ sarve kṛtvaivaṃ saṃmataṃ tataḥ /
kauśalendraṃ tam āmaṃtrya praṇatvaivaṃ samabruvan // Rm_33.86 //
śṛṇu rājan yad asmākam abhiprāyaṃ pracakṣyate /
tad asyā nāmadheyaṃ karotu bhuvi viśrutaṃ // Rm_33.87 //
yasmin dine prajāteyaṃ kṣemaṃ bhavati sarvataḥ /
tenāsyā kriyatāṃ nāma kṣemeti viśrutaṃ bhuvi // Rm_33.88 //
tathā tair gaditaṃ śrutvā rājā sa janako mudā /
tasyāḥ putryās tathā nāma kṣemeti prārthitaṃ vyadhāt // Rm_33.89 //
tataḥ sā dārikāṣṭābhir dhātribhiḥ pratipālitā /
paripuṣṭā pravṛddhābhūd dhradastham iva paṃkajaṃ // Rm_33.90 //
tathā sa brahmadatto 'pi rājā svāntargṛhe gataḥ /
taṃ putrāṃ muhur ālokya prābhyanaṃdat pramoditaḥ // Rm_33.91 //
tatra tasya śiśo rājā kṛtvā jātimahaṃ pitā /
sarvāñ jñātīn samāhūya pura evam abhāṣata // Rm_33.92 //
bhavaṃto dārakasyāsya putrasya me śubhākṛteḥ /
kriyatāṃ nāmadheyan sanmaṃgalākṣarasaṃyutaṃ // Rm_33.93 //
ity ādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā te jñātayo mudā /
sarve 'py ekatra saṃgamya mithar evaṃ samabruvan // Rm_33.94 //
yad ayaṃ jātamātro 'pi kṣemaṃ karoti sarvataḥ /
tathāsya bhavatu kṣemaṃkara ity āhvayaṃ dhruvaṃ // Rm_33.95 //
iti te jñātayaḥ sarve brahmadattasya bhūpateḥ /
purataḥ samupāsṛtya praṇatvaivaṃ nyavedayan // Rm_33.96 //
śṛṇu rājan yad asmābhir nāmāsya kriyate śiśoḥ /
tan nāma kṣemasaṃpannaṃ prathayatu bhāvān bhuvi // Rm_33.97 //
yad ayaṃ jātamātro 'pi kṣemaṃ karoti sarvataḥ /
tena kṣemaṃkarākhyo 'yaṃ bhavaṃtu lokanaṃdanaḥ // Rm_33.98 //
etat taiḥ kathitam śrutvā brahmadattaḥ sa bhūpatiḥ /
tad eva nāme putrasya tasyākarot pravisṛtaṃ // Rm_33.99 //
tataḥ sa dārako 'ṣṭābhi dhātribhiḥ pratipālitaḥ /
paripuṣṭaḥ pravṛddho 'bhūd dhradasthaṃ kamalaṃ yathā // Rm_33.100 //
tataḥ kramāt kumāratvam āptavān sa nṛpātmajaḥ /
gurūṇāṃ samupāśritya lipī kramād aśikṣat // Rm_33.101 //
yathākramam adhītyevaṃ kṣemaṃkaraḥ sa buddhimān /
sarvaśāstrakalāsv ādi vidyāparaṃ yayau laghu // Rm_33.102 //
tataḥ sa daharaḥ kāntaḥ kumāro ratilālitaḥ /
(Rm 374)
savayeḥsacivaiḥ sārddhaṃ reme pure paribhraman // Rm_33.103 //
tadā sa dārikā kṣemā prasenajitsutāpi ca /
kramād abhūt kumārītvaprāptā kāntābhisuṃdarī // Rm_33.104 //
tataḥ sā bhadrikā kanyā sumatir guṇalālasāḥ /
gurūṇāṃ samupāśritya kramāl lipir aśikṣata // Rm_33.105 //
yathākramam adhītyaivaṃ sā subuddhimatī satī /
sarvaśāstrakalāvidyāpāraṃ yayau vicakṣaṇā // Rm_33.106 //
tadā sā bhāvinī kṣemā svasakhībhiḥ samanvitā /
saṃbuddhabhāṣitaṃ dharmam anuśrutvā mudānamat // Rm_33.107 //
tadā sa brahmadattasya kumāro 'tivicakṣaṇaḥ /
tāṃ kṣemāṃ suṃdarīṃ draṣṭuṃ samaichad ratilālasaḥ // Rm_33.108 //
tataḥ sa dūtam āhūya bodhayitvā prasādayan /
datvā suratnamālāṃ taṃ kṣemāyāḥ preṣayet svayaṃ // Rm_33.109 //
tataḥ sa dūta ādāya tāṃ mālāṃ sahasā caran /
śrāvastyāḥ puri saṃprāptaḥ kṣemāyāḥ sadane 'carat // Rm_33.110 //
tatra sa dūta ālokya sakhīm ekām upāgatāṃ /
tām upetya samāmaṃtrya suguptam evam abravīt // Rm_33.111 //
kṣemaṃkarakumāreṇa kṣemāye prahitām imāṃ /
ratnamālāṃ tvam ādāya bhadre tasyai samarpaya // Rm_33.112 //
ity uktvā ratnamālāṃ tāṃ kṣemāsakhīkare rahaḥ /
datvā sa dūta āmaṃtrya sahasā svapuraṃ yayau // Rm_33.113 //
tatra sāpi sakhī tasyāḥ kṣemāyāḥ purato gatā /
prābhṛtaṃ tam upasthāpya rahasy evaṃ nyavedayat // Rm_33.114 //
ayi bhadram imaṃ paśya prahitaṃ svāminā tava /
tad idaṃ tvaṃ samāśliṣya patim iva vibhāvaya // Rm_33.115 //
iti tayoditaṃ śrutvā sā kṣemā lajjitāśayā /
kāmaviṣāgnisaṃtrastā tasthau dinam adhomukhā // Rm_33.116 //
tataḥ sā kanyakā kṣemā tāṃ sakhīṃ purataḥ sthitāṃ /
sucirāt samupārabhya hartsayanty evam abravīt // Rm_33.117 //
are re kiṃ vadasy evaṃ svāmī me kātra vidyate /
nilajje vada tat kena prahitaṃ prābhṛtaṃ tava // Rm_33.118 //
ity uktaṃ sā sakhī śrutvā kṣemāyā durituḥ prabhoḥ /
ājanme sarvavṛttāṃtaṃ vistareṇa nyavedayat // Rm_33.119 //
evaṃ sakhyā samākhyātaṃ śrutvā sā nṛpanaṃdinī /
kṣemā saṃsārasaṃcārasamudvignāśayābhavat // Rm_33.120 //
tata utthāya sā kṣemā kanyāpi sahasā pituḥ /
upetya caraṇau natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_33.121 //
tāta kāmārthinī nāham api tu sadguṇārthinī /
sadguṇāṃ sādhayiṣyāmi tad anujñāṃ dadātu me // Rm_33.122 //
yad ahaṃ śāsane bauddhe pravrajitvā samāhita /
brahmacaryaṃ samādhāya prechāmi carituṃ prabho // Rm_33.123 //
tad bhavāṃ kṛpayā tāta saṃbodhivratasādhane /
anujñāṃ saṃpradatv me sarvathānugrahaṃ kuru // Rm_33.124 //
(Rm 375)
ity arthitaṃ tayā putryā śrutvā sa kośalādhipaḥ /
tāṃ kumārīṃ samālokya tasthau saṃdigdhamānasaḥ // Rm_33.125 //
tataḥ sa janako rājā tāṃ kṣemāṃ svātmajāṃ priyāṃ /
bodhayituṃ samāmaṃtrya samālokyaivam abravīt // Rm_33.126 //
naivaṃ putri mayā kartuṃ śakyate tat kṣamasva me /
yat te janmani me rāṣṭre kṣemam evaṃ prajāyate // Rm_33.127 //
tadāpi tvaṃ pratijñaya brahmadattasya bhūpateḥ /
kṣemaṃkarāya putrāya saṃkalpitā mayātmaje // Rm_33.128 //
tad yathā me pratijñātaṃ vacanaṃ pūrayātmaje /
mā kṛthāḥ sarvathā kṣeme pravrajyāsādhane mama // Rm_33.129 //
yathā mayā pratijñātaṃ kariṣye na tad anyathā /
matveti me vacaḥ śrutvā kuladharme carātmaje // Rm_33.130 //
evaṃ pitroditaṃ śrutvā sā kṣemā prahatāśayā /
utthāya svālaye gatvā tūṣṇībhūtā nyaṣīdata // Rm_33.131 //
tadā sa janako rājā dūtam āhūya sādaraṃ /
sarvam etat pravṛttāṃtaṃ samākhyāyaivam abravīt // Rm_33.132 //
gacha sādho narendrasya brahmadattasya bhūpateḥ /
pura etat pravṛttāṃtaṃ nivedyaivaṃ prabodhaya // Rm_33.133 //
yad iyaṃ me sutā kṣemā pravrajituṃ samichati /
tad imāṃ sahasāgatvā bhavān ādātum arhati // Rm_33.134 //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā puraḥ sa sādaraṃ /
tatheti saṃpratijñāya praṇatvā taṃ tato 'carat // Rm_33.135 //
tatra sa sahasā gatvā brahmadattasya bhūpateḥ /
upetya sāṃjalir natvā pura evaṃ nyavedayat // Rm_33.136 //
jaya eva yadarthe 'haṃ preṣito 'tra mahībhṛtā /
kośalendreṇa tad bhavāṃ śṛṇotv evaṃ bravīti saḥ // Rm_33.137 //
yad iyaṃ me sutā kṣemā pravrajituṃ samichati /
tad imāṃ sahasāgatvā bhavān āhartum arhati // Rm_33.138 //
yathā mayā pratijñātaṃ karttuṃ na śakyate 'nyathā /
tad ahaṃ te kumārāya dāsyāmi svātmajām imāṃ // Rm_33.139 //
evaṃ tena nareṃdreṇa samākhyāya bhavatpuraḥ /
preṣito 'ham iti jñātvā tat tatrāgaṃtum arhati // Rm_33.140 //
iti tenoditaṃ śrutvā brahmadattaḥ sa bhūpatiḥ /
taṃ dūtaṃ sahasāmaṃtrya pura evam abhāṣata // Rm_33.141 //
evaṃ ced āgamiṣyāmi saputraḥ saptame 'haṃ /
yat tat kṛtyaṃ hi tat sarvaṃ karttavyam iti kathyatāṃ // Rm_33.142 //
ity ādiṣṭaṃ nareṃdreṇa brahmadattena sāṃjaliḥ /
natvā tatheti vijñapya samutthāya tato 'carat // Rm_33.143 //
tatra sa sahasā gatvā svapuraṃ samupācaran /
nṛpatiṃ sāṃjalir natvā pura evaṃ nyavedayat // Rm_33.144 //
jaya deva yathādiṣṭaṃ brahmadattasya bhūpateḥ /
tathā vijñāpitaṃ sarvaṃ tad uktaṃ yācyate śṛṇu // Rm_33.145 //
(Rm 376)
evaṃ ced āgamiṣyāmi saputraḥ saptame 'hani /
tad yat kṛtyaṃ hi tat sarvaṃ sādhayituṃ tvam arhasi // Rm_33.146 //
iti tena narendreṇa pratijñāya nideśitaṃ /
iti satyaṃ parijñāya sarvaṃ kṛtyaṃ prakāraya // Rm_33.147 //
iti tenoditaṃ śrutvā prasenajit sa bhūpatiḥ /
tadarhasarvasāmagrīṃ sahasā samasādhayat // Rm_33.148 //
tadaitat sarvavṛttāṃtaṃ śrutvā cā dārikā sudhīḥ /
udvignamānasā kṣemā manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_33.149 //
hā kiṃ mayātra karttavyaṃ vivāhāṃ me bhave yataḥ /
kāmabhogaṃ parityajya vāṃchāmi saugatavrataṃ // Rm_33.150 //
kāmā hi garhyate sadbhi varṇyate saugataṃ vrataṃ /
tad atra kiṃ kariṣyāmi yan me na gocaraṃ vrate // Rm_33.151 //
dhig janma tasya saṃsāre yasya na gocaraṃ vrate /
vrataṃ vinātra kiṃ sāraṃ kāmabhogyai guṇair api // Rm_33.152 //
tad atra kva gamiṣyāmi nimagnā kāmapaṃkile /
ko me trātā bhaved atra saṃbuddhād aparaḥ kṛtī // Rm_33.153 //
tad atra taṃ jagannāthaṃ sarvajñaṃ sarvatāyinaṃ /
saṃsmṛtvā śaraṇaṃ gatvā prārthaye sādhunādarāt // Rm_33.154 //
nūnaṃ buddho jagannātho jagacchāstā munīśvaraḥ /
kṛpayā māṃ samālokya buddhavrate niyojayet // Rm_33.155 //
yadi me daivayogena vrataṃ naiva labheya hi /
saṃbuddhaśaraṇodbhūtaṃ puṇyaṃ tu labhyate dhruvaṃ // Rm_33.156 //
saṃbuddhasmṛtijaṃ puṇyaṃ na kṣiṇoti kadā cana /
saṃbuddhasaṃvaraṃ dadyād iti prajñair nigadyate // Rm_33.157 //
tad ahaṃ taṃ jagannāthaṃ smṛtvātra maraṇaṃ varaṃ /
na tu kāmaviṣaṃ bhokṣye bhojye puṇyāmṛtaṃ dhruvaṃ // Rm_33.158 //
iti niścitya sā kṣemā snātvā śuddhāmvarāvṛtā /
śaraṇapṛṣṭham āruhya abhavad dinmukhā sthitā // Rm_33.159 //
jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitā kṛtāṃjalipuṭā mudā /
bhagavantam anusmṛtvā natvaivaṃ prārthayat tridhā // Rm_33.160 //
bhagavan nātha sarvajña sarvasatvānukaṃpaka /
brahmacārin mahābhijña maharṣe duritāntakaḥ // Rm_33.161 //
praśamopāyavid vijña śānta citta mahāmune /
tvam eva hi jagannātha tat te 'haṃ śaraṇaṃ vraje // Rm_33.162 //
tan māṃ bhavodadhau magnāṃ kṛpayoddhartum arhati /
iti saṃprārthite satyo kanyayā kṣemayā tayā /
bhagavān kṛpayā dṛṣṭyā dadarśa tāṃ śubhāśayāṃ // Rm_33.163 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā tāṃ kṣemāṃ bodhibhāvinīṃ /
ṛddhyākaśāt samāgatya tatra kṣemāntike yayau // Rm_33.164 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sā kṣemā sahasotthitā /
prajñapya svāsanaṃ natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_33.165 //
bhagavan nātha saṃbuddha praviśātrāsane śubhe /
prasīda kṛpayapāyān māṃ samuddhartuṃ arhasi // Rm_33.166 //
(Rm 377)
iti tasyārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tāṃ kṣemāṃ bhadrikāṃ kanyāṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_33.167 //
mā bhaiṣi bhadrike kanye tvadīhitaṃ samṛdhyati /
tathā me śaraṇaṃ gatvā cara śubhe samāhitā // Rm_33.168 //
ity ādiśya punas tasyāḥ saṃbodhipadasādhanaṃ /
āryyasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_33.169 //
tad āryyadharmam ākarṇya kṣemā paribodhitā /
anāgāmiphalaṃ prāptā labdhābhijñābhavat tadā // Rm_33.170 //
tataḥ sā muditā kanyā dṛṣṭasatyā prasāditā /
sāṃjalis taṃ muniṃ natvā prārthayac caivam ādarāt // Rm_33.171 //
bhagavan sarvavin nātha sadaivaṃ kṛpayā bhavān /
dṛṣṭvā māṃ saugate dharme niyojya trātum arhati // Rm_33.172 //
ity arthitaṃ tayā śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tathā hīti pratijñāya tathārddhyā cāśrame yayau // Rm_33.173 //
tadā sā kanyakā kṣemā saṃbuddhaśaraṇaṃ gatā /
saṃsmṛtya śraddhayā nityaṃ prācaran muditā śubhe // Rm_33.174 //
tadā sa brahmadatto 'pi putrapurohitādibhiḥ /
svajanaiḥ sahasotsāhaiḥ śrāvastyāṃ samupācarat // Rm_33.175 //
tadāgatam samākarṇya prasenajit sa bhūpatiḥ /
sahasā maṃgalotsāhaiḥ pratyudyayau tam ādarāt // Rm_33.176 //
tatra sa kośaleśas taṃ brahmadattaṃ narādhipaṃ /
upetya kuśalaṃ dṛṣṭvā svapure saṃnyaveśayat // Rm_33.177 //
tatrānekāḥ samāyātā lokāḥ sarve pramoditāḥ /
tadvivāhamahotsāhaṃ draṣṭuṃ samupatasthire // Rm_33.178 //
tataḥ sa kauśalo rājā tadvivāhadine śubhe /
sādhitasarvasāmagrīṃ hotuḥ samatyaḍhaukayat // Rm_33.179 //
tadā kṣemā kumārī sā sarvālaṃkārabhūṣitā /
mātrā saha samāgatya tatrāsane samāśrayat // Rm_33.180 //
kṣemaṃkarakumāro 'pi sarvālaṃkārabhūṣitaḥ /
pitrā saha samāgatya tatrāsane upāviśat // Rm_33.181 //
tataḥ sa vidhivid dhotā śuddhāsane samāśrayan /
vidhināgniṃ samāvāhya sa havyaiḥ samatarpayat // Rm_33.182 //
tataḥ purohito vipras tadvelā samupāgate /
kṣemaṃkarāya tāṃ kṣemāṃ saṃkalpayitum ārabhat // Rm_33.183 //
yathāvidhi samārabhya brāhmaṇaḥ sa purohitaḥ /
kṣemāyā hastam ādāya kumārasyāsya prāgrahīt // Rm_33.184 //
tasminn eva kṣaṇe tatra sā kṣemā sahasodgatā /
pakṣivat khaṃ samāśritya tasthau dhyātvā munīśvaraṃ // Rm_33.185 //
tātra sā bhāsayanty eva sthitā ciraṃ samāhitā /
prātihāryāṇi citrāṇi vividhāny abhyadarśayat // Rm_33.186 //
tad dṛṣṭvā kauśalo rājā prasenajit pitāpi saḥ /
brahmadatto narendro 'pi purohito dvijo 'pi saḥ // Rm_33.187 //
kṣemaṃkaraḥ kumāro 'pi sarve 'pi brāhmaṇāś ca te /
amātyā maṃtriṇaś cāpi sarve sainyagaṇā api // Rm_33.188 //
(Rm 378)
paurāś cāpi striyo 'nye 'pi dārakā dārikā api /
sarve 'tivismayākrāṃtahṛdayā avatasthire // Rm_33.189 //
tatra kṣemaṃkaro rājakumāro brāhmaṇaiḥ saha /
tāṃ kṣemāṃ sāṃjalir natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_33.190 //
namas te bhagini kṣeme yat te 'haṃ kāmalālasāḥ /
pāṇiṃ grahītum ichāmi tat kṣamasva dayānidhe // Rm_33.191 //
yad evaṃ tvaṃ mahābhijñāpadaprāptā maharddhikā /
yat kāmān paribhuṃjīthā ity asthānam eva hi // Rm_33.192 //
tat kṣamasva tvam ākāśād avatīrya mahītale /
sarvalokābhibodhārthaṃ saddharmaṃ samupādiśa // Rm_33.193 //
iti saṃprārthitaṃ tena kumāreṇa niśamya sā /
kṣemā prasannāsyā tatrākāśād avātarat // Rm_33.194 //
tatra sā samupāgatya janakāye sabhāsane /
sthitvāryasatyam ārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_33.195 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ prabodhitāḥ /
satyam iti parijñāya prābhyanandan prasāditāḥ // Rm_33.196 //
tataḥ kṣemaṃkaraḥ pitrā saha taṃ kośalādhipaṃ /
āmaṃtrya tadguṇāhṛṣṭamanāḥ svaṃ nagaraṃ yayau // Rm_33.197 //
tataḥ sā kanyakā kṣemā sāñjaliḥ purato gatā /
pituḥ pādāmbuje natvā prārthayed evam ādarāt // Rm_33.198 //
nāhaṃ kāmārthinī tāta saṃbuddhaśaraṇārthinī /
tad itaḥ śāsane bauddhe gantum ichāmi sāṃprataṃ // Rm_33.199 //
tad yadi te mayi prītir asti dhārme 'pi vā ruciḥ /
tad atra kṛpayānujñāṃ dātum arhati me pita // Rm_33.200 //
iti saṃprārthitaṃ putryā śrutvā sa kauśalādhipaḥ /
tāṃ kṣemāṃ svātmajāṃ kanyāṃ ciraṃ dṛṣṭvaivam abravīt // Rm_33.201 //
kimetra vakṣyate putri yat tvaṃ saddharmavāṃchinī /
kiṃ cāpy asi mahābhijñāvatī prajñāvatī sudhīḥ // Rm_33.202 //
kiṃ tu tvaṃ dārikā kanyā śītavātātapāhatā /
tat pravrajyāvrataṃ vālye carituṃ śaknuyāḥ kathaṃ // Rm_33.203 //
saddharma yadi te vāṃchā gṛhe sthitvā samāhitā /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saddharmaṃ sādhayātmaje // Rm_33.204 //
triratnabhajanodbhūtaṃ puṇyaṃ saddharmasādhanaṃ /
tena saṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_33.205 //
evaṃ matvā svagehe tvaṃ śuddhaśīlavratāvṛtā /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cara nityaṃ śubhe sadā // Rm_33.206 //
iti pitroditaṃ śrutvā śā kṣemā kāmaniḥspṛhā /
pitaraṃ taṃ samālokya punar evam abhāṣata // Rm_33.207 //
na me tāta gṛhāvāse kleśamāragaṇākule /
kṣaṇaṃ sthātuṃ manas tena vāṃchati saugataṃ vrataṃ // Rm_33.208 //
sarve 'pi saugataḥ santo vihāre sugatāśrame /
sadā dharmāmṛtaṃ bhuktvā vasanti sadguṇodyatāḥ // Rm_33.209 //
(Rm 379)
ta eva sadguṇādhārā bodhisatvāḥ sukhānvitāḥ /
yāvajjīvaṃ vrataṃ dhṛtvā yānti cānte jinālayaṃ // Rm_33.210 //
iti dṛṣṭvāham ichāmi pravrajituṃ jināśrame /
tad bhavān kṛpayānujñāṃ dātum arhati me prabho // Rm_33.211 //
iti saṃprārthitaṃ putryā śrutvā sa bodhitaḥ pitā /
tathānumodanāṃ kṛtvā tāṃ kṣemām evam abravīt // Rm_33.212 //
kiṃ mayā vakṣyate vatse tvam evaṃ satsubhārthinī /
tad vraja śāsane bauddhe vrataṃ cara samāhitā // Rm_33.213 //
iti pitrābhyanujñātaṃ śrutvā sā muditāśayā /
kṣemā tasya pituḥ pādau natvaiva niryayau tataḥ // Rm_33.214 //
tataḥ sā muditā kṣemā sahasā tatra jināśrame /
gatā taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā muditā samupācarat // Rm_33.215 //
tatra sā sāñjalir natvā sāstāraṃ taṃ munīśvaraṃ /
purataḥ samupāsīnā prārthayad evam ādarāt // Rm_33.216 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tat pravrajyāvrataṃ datvā sadā me 'nugrahaṃ kuru // Rm_33.217 //
ity arthitaṃ tayā śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tac chiro dakṣahastena pṛṣṭvā tām evam abravīt // Rm_33.218 //
ehi vatse pragacha tvaṃ gautamyāḥ śaraṇaṃ vraja /
sā mātā bhikṣuṇīśāstā pravrajyāṃ te pradāsyati // Rm_33.219 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sā muditāśayā /
kṣemā tasyā jaganmātur gautamyāḥ samupācarat // Rm_33.220 //
tatra sā samupāsṛtya dṛṣṭvā tāṃ gautamīṃ mudā /
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_33.221 //
jaganmātar ahaṃ kṣemā bhavatyāḥ śaraṇaṃ vraje /
tan pravrajyāvrataṃ mahyaṃ bhavantī dātum arhati // Rm_33.222 //
ity arthitaṃ tayā śrutvā gautāmī sā prasāditā /
tac chiro dakṣahastena pṛṣṭvaivaṃ tām abhāṣata // Rm_33.223 //
ehi bhikṣuṇi vatse śāsane saugate śubhe /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā brahmacaryaṃ samācara // Rm_33.224 //
ehīti samādiṣṭe gautamyāsya śubhāśayā /
kṣemābhūn muṇḍitā pātradharā sucīvarāvṛtā // Rm_33.225 //
tataḥ sā bhikṣuṇī kṣemā saumyarūpā jitendriyā /
bhitvā 'vidyāgaṇān duṣṭān prāptavidyāgaṇāñ chubhān // Rm_33.226 //
samādhidhāraṇīvidyā ghaṭamānā samudyatā /
mahābhijñāpadaprāptā saṃbodhipadasādhinī // Rm_33.227 //
tataḥ sā sumatīr matvā bhavacakraṃ calācalaṃ /
matvā ca sarvasaṃskāragatiś cāpi vighātinīḥ // Rm_33.228 //
sarvakleśagaṇān hitvā jitvā māragaṇān api /
sākṣād arhatpadaṃ prāpya babhūva brahmacāriṇī // Rm_33.229 //
tataḥ sākāśasādṛśyā nirvikalpā niraṃjanā /
vāsicaṃdanakalpāṃśā pariśuddhatrimaṃḍalā // Rm_33.230 //
saṃsāralābhasatkāraniḥspṛhā sarvadehināṃ /
(Rm 380)
sa devāsuralokānāṃ vaṃdyā pūjyābhavat satī // Rm_33.231 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā sarvajño 'rhan munīśvaraḥ /
sarvāns tāṃ śrāvakāṃ bhikṣūn samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_33.232 //
eṣāgrā bhikṣavaḥ sarvabhikṣūṇīnāṃ mamāśrame /
abhijñāpratibhāṇasatprajñānāṃ yad iyaṃ sudhīḥ // Rm_33.233 //
kṣemākhyā bhikṣuṇī satyavādinī brahmacāriṇī /
saty advayaparijñātā saṃbodhipadagāminī // Rm_33.234 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sarve te sāṃghikā api /
vismitās taṃ muniṃ natvā paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_33.235 //
bhagavann anayā karma kiṃ purā sukṛtaṃ kṛtaṃ /
yeneyaṃ bhadrikā kṣemā prajñāvatī maharddhikā // Rm_33.236 //
mahāprajñāvatīnāṃ ca sarvāsām api saddhiyāṃ /
maharddhipratibhāṇānām agrā nirdiśyate tvayā // Rm_33.237 //
tad ime sāṃghikāḥ sarve śrotum ichaṃti sāṃprataṃ /
tat sarvaṃ samupādiśya sarvāl lokān prabodhaya // Rm_33.238 //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
sarvāns tān sāṃghikān bhikṣūn samālokyaivam ādiśat // Rm_33.239 //
śṛṇuta bhikṣavaḥ sarve purā yad anayā kṛtaṃ /
tad ahaṃ saṃpravakṣyāmi sarvalokābhibodhane // Rm_33.240 //
purābhūt kāśyapo nāma tathāgato munīśvaraḥ /
sarvajño 'rhañ jagacchāstā sugato dharmādhipo jinaḥ // Rm_33.241 //
vārāṇasyām upāraṇye mṛgadāve jināśrame /
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_33.242 //
tac chāsane tadā śreṣṭhiduhitā śaraṇaṃ gatā /
pravrajyāvratam ādāya pracacāra samāhitā // Rm_33.243 //
sā tatra śāsane bauddhe dadau dānaṃ samādarāt /
dvādaśābda sahasrāṇi brahmacaryaṃ cacāra ca // Rm_33.244 //
na kesmiṃ viguṇe 'bhyāsaṃ cakāra sā nirudyamā /
kevalaṃ saṃvaraṃ dhṛtvā triratnaṃ sarvadābhajat // Rm_33.245 //
tasyāyābhūd upādhyāyā bhikṣuṇī brahmacāriṇī /
sā kāśyapena nirdiṣṭā prajñāvatīgaṇāgragā // Rm_33.246 //
tat samākarṇya sā sādhvī bhikṣuṇī cānumoditā /
manasaivaṃ samādhāya praṇidhānaṃ vyadhān mudā // Rm_33.247 //
yathāyam uttaro vipro vyākṛtas tena tāyinā /
kalau śākyamunir nāma tathāgato bhaved iṭi // Rm_33.248 //
tadā tasya munīndrasya śāsane śaraṇaṃ gatā /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā careyaṃ brahmacārikāṃ // Rm_33.249 //
aham api tayā tatra prajñāvatīgaṇādhipā /
bhaveya hi yathāpīyam upādhyāyā mamādhunā // Rm_33.250 //
sadaitatpraṇidhānena caraṃti sā śubhāśayā /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā samaye maraṇaṃ yayau // Rm_33.251 //
yāsau śreṣṭhisutā hy eṣā kṣemā rājasutādhunā /
yānmeti bhikṣavo yūyaṃ manyadhvaṃ vratam eva hi // Rm_33.252 //
(Rm 381)
yat tadā prakṛtaṃ dānaṃ kāśyapaśāsane 'nayā /
etaddharmavipākena bhavatīyaṃ nṛpātmajā // Rm_33.253 //
yac cāpi hy anayā tatra brahmacaryaṃ supālitaṃ /
etatpuṇyair ihārhantī bhavatīyaṃ kilā 'dhunā // Rm_33.254 //
yadyāpi hy anayā tatra praṇidhānaṃ kṛtaṃ yathā /
tatheyaṃ bhavati hy atra prajñāvatīgaṇādhipā // Rm_33.255 //
evaṃ hi yat kṛtaṃ yena tenaiva bhujyate phalaṃ /
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kadā cana // Rm_33.256 //
nāgnibhir dahyate karma klidyate nodakair api /
vāyubhiḥ śuṣyate naiva kṣīyate nāpi bhūmiṣu // Rm_33.257 //
na praṇaśyaṃti karmāṇi janmakalpaśatair api /
sāmāgrīṃ prāpya kāle hi phalanti prāṇināṃ khalu // Rm_33.258 //
anyathāpi bhaven naiva kṛtakarmaphalaṃ kvacit /
kṛṣṇakarmavipāke hi duḥkhataiva sadā bhave // Rm_33.259 //
śubhakarmavipāke tu sukhataiva sadā bhavet /
miśritakarmapākena miśritatā sadaiva hi // Rm_33.260 //
yathaiva yat kṛtaṃ karma tathaiva tat phalaṃ dhruvaṃ /
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā śubhavāṃchibhiḥ // Rm_33.261 //
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ sadā śubhe // Rm_33.262 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te sarvasāṃghikāḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_33.263 //
etan me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
tvaṃ cāpy evaṃ mahārāja cara nityaṃ śubhe sadā // Rm_33.264 //
prajāś cāpi tathā rājan bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_33.265 //
tena te sarvadā nityaṃ sarvatrāpi śubhaṃ bhavet /
kramād bodhiṃ ca saṃprāpya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_33.266 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvā 'śokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_33.267 //
kṣemāvadānaṃ manujā idaṃ ye śṛṇvaṃti cāpi niśāmayanti /
te sarva evaṃ satataṃ sukhāni bhuktvā prayānty eva jinālayan te // Rm_33.268 //
++ iti ratnāvadānatatve kṣemāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 382)
XXXIV Ārāmikāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāñjaliḥ pramoditaḥ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_34.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathādeṣṭuñ ca me 'rhati // Rm_34.2 //
iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan mahāmatiḥ /
tam aśokaṃ mahārājaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_34.3 //
śṛṇu sādhu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathātrāhaṃ pravakṣyāmi tava dharmapravṛddhaye // Rm_34.4 //
tadyathā bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugato śāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_34.5 //
śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhir upāsakaiḥ /
upāsikāgaṇaiś cāpi cailakaiś cāpi tīrthikaṃ // Rm_34.6 //
bodhisatvair mahāsatvaiḥ sarvasatvahitaṃkaraṃ /
ṛṣibhir yogibhiś cāpi yatibhir brahmacāribhiḥ // Rm_34.7 //
śrāvastyā bahir udyāne jetāraṇye jināśrame /
vihāre vyaharal lokahitārthaṃ dharmam ādiśan // Rm_34.8 //
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve satvāḥ pramoditāḥ /
śakrabrahmādayo devāḥ sarvalokādhipā api // Rm_34.9 //
nagendrā asurendrāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
siddhā vidyādharāḥ sādhyā garuḍā rākṣasā api // Rm_34.10 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā bhūpā rājaputrāś ca maṃtriṇaḥ /
amātyāḥ śreṣṭhinaḥ paura gṛhādhipā mahājanāḥ // Rm_34.11 //
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca śilpino 'pi śubhārthinaḥ /
grāmyā jānapadāś cānyalokāḥ kārpaṭikādayaḥ // Rm_34.12 //
sarve te samupāśritya vihāre taṃ munīśvaraṃ /
dṛṣṭvā sāñjalayo natvā muditāḥ samunpāviśan // Rm_34.13 //
tatra sarve 'pi te nāthaṃ tam abhyarcya yathākramaṃ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya praṇatvā samupāśrayan // Rm_34.14 //
tadā tān samupāsīnāṃ dṛṣṭvā sa bhagavāñ jinaḥ /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_34.15 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītva sarve brahmādayo 'pi te /
lokāḥ satyam iti matvā prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_34.16 //
tasminn avasare kaścit'sau 'tha āramikaḥ sudhīḥ /
dantakāṣṭhaṃ samādāya śrāvastyāṃ samupāviśat // Rm_34.17 //
tatra naimittiko dvāre 'vasthitas tam āgataṃ /
dṛṣṭvā tad dantakāṣṭhaṃ ca samālokyaivam upāgamat // Rm_34.18 //
(Rm 383)
vataitad dantakāṣṭhaṃ yo bhakṣayiṣyati mānavaḥ /
nūnam ṇataraṇaṃ bhogyaṃ prabhokṣyati sa bhāgyavān // Rm_34.19 //
etat tenoditaṃ śrutvā sa āramika unmukhaḥ /
tatraiva kṣaṇam āśritya manasaivaṃ vyacintayat // Rm_34.20 //
kasmāy etad ahaṃ dadyāṃ saṃmāno yena me bhavet /
evaṃ dhyātvā punas tatra manasaivaṃ vyacintayat // Rm_34.21 //
yad ayaṃ bhagavān buddhaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
jagacchāstā jagannātho dharmarājo munīśvaraḥ // Rm_34.22 //
yad asmai dīyate kiñcid api tat phalam uttamaṃ /
aprameyam asaṃkhyeyaṃ mahatkhyātaṃ śrutaṃ mayā // Rm_34.23 //
tad asmai dharmarājāya buddhāya sarvatāyine /
jagacchāstre munīndrāya dadyāṃ kāṣṭham idaṃ nv ahaṃ // Rm_34.24 //
iti dhyātvā viniścitya sa āramika ādarāt /
dantakāṣṭhaṃ tad ādāya jetodyāne upācarat // Rm_34.25 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
vihāre sa prasannāsyāḥ praviṣṭaḥ samupācarat // Rm_34.26 //
tatra tasya munīndrasya dantakāṣṭhaṃ tad ādarāt /
upasthāpya praṇatvā sa sāṃjalir evam abravīt // Rm_34.27 //
bhagavan nātha sarvajña mamānugrahakāraṇāt /
dantakāṣṭham imaṃ śāstā bhavān ādātum arhati // Rm_34.28 //
evaṃ saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
dṛṣṭvā tat kāṣṭham ādāya tasyāgrato vyasṛjata // Rm_34.29 //
tadā tat kāṣṭham ādāya sa udyānapālako mudā /
tatraiva saugatārāme nikhanya nidadhe bhuvi // Rm_34.30 //
tatra nihitamātraṃ tat kāṣṭhaṃ mūlapratiṣṭhitaṃ /
mahacchākhāharitpatrapuṣpaphalasamṛddhitaḥ // Rm_34.31 //
tatkṣaṇena mahān vṛkṣo nyagrodhaḥ parimaṇḍalaḥ /
sarvasatvamanohārī mahāmegha ivābhavat // Rm_34.32 //
tatra sa bhagavān gatvā tacchāyāṃ samupāśrayan /
sabhāmadhyāsanāsīnaḥ saddhārmaṃ samupādiśat // Rm_34.33 //
etad adbhutam ālokya sarve lokāḥ savismayāḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā prābhyanandan pramoditāḥ // Rm_34.34 //
tadā tatra mahātmā sa gṛhīśo 'nāthapiṇḍadaḥ /
samāgatya munīndraṃ taṃ natvaivaṃ prārthayan mudā // Rm_34.35 //
bhagavann aham adyeha bhagavantaṃ sasāṃghikaṃ /
pūjayituṃ samichāmi tan mamānugrahaṃ kuru // Rm_34.36 //
iti tat prārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tatheti taṃ samālokya tūṣṇīṃ bhūtvādhyuvāsa tat // Rm_34.37 //
tad adhivāsitaṃ śāstra matvā so 'nāthapiṇḍadaḥ /
tatrāsanāni prajñapya tat sāmagrīṃ samānayat // Rm_34.38 //
tadā sa bhagavāns tatra sasāṃghikaḥ samutthitaḥ /
tad dattaṃ pādyam ādāya svasvāsane samāśrayat // Rm_34.39 //
tatrāsanasamāsīnaṃ taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ /
(Rm 384)
dṛṣṭvā sa muditaḥ śreṣṭhī yathākramaṃ samarcayet // Rm_34.40 //
tataḥ śatarasai bhojyaiḥ supraṇītaiḥ sa dīnabhṛt /
saṃbuddhapramukhaṃ sarvasaṃghaṃ taṃ samatarpayat // Rm_34.41 //
tataḥ sa śrīghanaṃ sarvasaṃghaṃ ca parituṣṭitaṃ /
matvā panīyapātrāṇi tad dhastādīṃ vyaśodhayat // Rm_34.42 //
tataḥ kramukatāmbūlagaṇauṣadhīrasāyanaṃ /
datvā sa sāṃjalir natvā sasaṃghaṃ tam upāśrayat // Rm_34.43 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā taṃ gṛhastham upasthitaṃ /
ādimadhyāmṭakalyāṇaṃ sāśiṣaṃ dharmam ādiśat // Rm_34.44 //
tad dṛṣṭva samahotsāham āramikaḥ sa mohitaḥ /
naimittikasamākhyātaṃ satyaṃ matvābhyanaṃdata // Rm_34.45 //
tataḥ sa suprasannātmā ārāmikaḥ pramoditaḥ /
samutthāya munīndrasya purataḥ samupācarat // Rm_34.46 //
tatra tasya munīndrasya pādayoḥ sa kṛtāñjaliḥ /
praṇatvā manasā bodhipraṇidhānaṃ vyadhān mudā // Rm_34.47 //
yad asmai dharmarājāya jagacchāstrai jagadbhute /
mayātra śraddhayā dattakāṣṭhamātraṃ samarppitaṃ // Rm_34.48 //
etatpuṇyavipākena caritvāhaṃ śubhe sadā /
pratyekāṃ bodhim āsādya nirvṛtipadam āpnuyāṃ // Rm_34.49 //
iti tena sucittena praṇidhānam kṛtaṃ sadā /
matvā sa bhagavān smitaṃ visasarja saraśmikaṃ // Rm_34.50 //
tatas te raśmayaḥ sarvā munimukhābjaniḥsṛtāḥ /
nānā varṇāḥ samanteṣu bhuvaneṣu sa bhāsayan // Rm_34.51 //
ye cādho bhuvane yātāḥ sarvatra narakeṣu te /
avabhāsya sukhīkṛtya nārakīyān pracerire // Rm_34.52 //
tadraśmisaṃparispṛṣṭāḥ sarve te narakasthitāḥ /
nirduḥkhāḥ sukhasaṃpannā vismitā evam ūcire // Rm_34.53 //
aho citraṃ kathaṃ duḥkhaṃ prasrabdhaṃ jāyate sukhaṃ /
itaś cyutāḥ kuhānyatra saṃprāptāḥ sāṃprataṃ vayaṃ // Rm_34.54 //
iti saṃdigdhacittānāṃ teṣāṃ narakavāsināṃ /
bodhārthaṃ nirmitaṃ buddhaṃ bhagavān vyasṛjat tadā // Rm_34.55 //
tan nirmitaṃ muniṃ dṛṣṭvā sarve te narakasthititāḥ /
mahaccitrasamākrāntahṛdayāś caivam ūśire // Rm_34.56 //
naivānyatra gatā sarve ihaiva saṃsthitā vayaṃ /
kintv ayaṃ puruṣo 'pūrvadarśanaḥ samupāgataḥ // Rm_34.57 //
nūnam ayaṃ mahāsattvaḥ samīkṣyāsmān suduḥkhinaḥ /
kṛpayā coditaḥ sarvān samuddharttum ihāgataḥ // Rm_34.58 //
tad asya puruṣasyātra sarvair asmābhir ādarāt /
śraddhayā śaraṇaṃ gatvā karttavyaṃ bhajanaṃ mudā // Rm_34.59 //
iti saṃbhāṣya te sarve nārakīyā prasāditāḥ /
tasya nirmitabuddhasya prābhajañ charaṇaṃ gatāḥ // Rm_34.60 //
(Rm 385)
tadaitadbhajanotpannaiḥ puṇyais te narakotthitāḥ /
nirmuktapātakāḥ sarve śuddhakāyā divaṃ yayuḥ // Rm_34.61 //
evaṃ te raśmayaḥ sarve sarvāns tān nirayāśṛtān /
avabhāsya samuddhṛtya pratyāyayur muneḥ puraḥ // Rm_34.62 //
evam urddhagatā ye ca raśmayas te prasāritāḥ /
avabhāsya diśaḥ sarvāḥ saṃprasusruḥ surālayān // Rm_34.63 //
sarvān devālayāṃś caivam avabhāsya samantataḥ /
gatvākaniṣṭhaparyantaṃ sarvān devān acodayan // Rm_34.64 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaśūnyam anātmakaṃ /
puṇyam eva jagatsāraṃ matvā tac cinutādarāt // Rm_34.65 //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ tad yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
mārasainyān vinirjitya caradhvaṃ saṃvare sadā // Rm_34.66 //
yo 'pramatto munīndrasya śāsane saṃcariṣyate /
sa hitvā janma saṃsāre duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_34.67 //
ity udghoṣaiḥ surān sarvāñ codayitvā samantataḥ /
sarve te raśmayas tatra puraḥ pratyāyayur muneḥ // Rm_34.68 //
tatra te raśmayaḥ sarve 'py ekībhūtāś ca piṇḍitāḥ /
muniṃ pradakṣiṇīkṛtya tad ūrṇāyāṃ samāviśan // Rm_34.69 //
tad dṛṣṭvā sabhāsīnāḥ sarve lokāḥ savismayāḥ /
kiṃ śāstehādiśed dharmam ity evaṃ samacintayat // Rm_34.70 //
athānaṃdaḥ samutthāya kṛtāṃjaliḥ savismayaḥ /
bhagavantaṃ tam ānamya prārthayad evam ādarāt // Rm_34.71 //
nāhetupratyayaṃ śāstar hasanti sugatāḥ kvacit /
tat kim arthañ jagannātha bhavān hasati sāṃprataṃ // Rm_34.72 //
yad bhavataḥ smitaṃ dṛṣṭvā sarve ime sabhājanāḥ /
vismayasamupākrāntacittās tiṣṭhanti sarvavit // Rm_34.73 //
tad yad arthe bhavān smitaṃ muṃcati taj jagadguro /
samupādiśya sarveṣāṃ saṃśayaṃ chetum arhati // Rm_34.74 //
ity ānandoditaṃ śrutvā bhagavān munīśvaraḥ /
tam ānandaṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_34.75 //
evam etat tathānaṃda yathākhyātaṃ tvayā kila /
nāhetupratyayaṃ buddhā muñcaṃti hi smitaṃ kva cit // Rm_34.76 //
yadarthe 'ham ihānanda smitaṃ muñcāmi sāṃprataṃ /
tat satyaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuta yūyam ādarāt // Rm_34.77 //
yad ayaṃ śraddhayānanda sudhīr udyānapālakaḥ /
dantakāṣṭham upasthāpya satkāraṃ kurute mama // Rm_34.78 //
etatpuṇyavipākena kalpāny api trayodaśa /
vinipātam ayaṃ kvāpi gamiṣyati kadā cana // Rm_34.79 //
sarvadāyaṃ mahāsatvaḥ saddharmasādhanodyataḥ /
sadguṇī sukhasaṃbhoktā bodhisatvo bhaviṣyati // Rm_34.80 //
tato 'nte 'yaṃ mahābhijñaḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
pratyekaṃ bodhim āsādya pratyekasugato jinaḥ // Rm_34.81 //
vimalo nāma satvānāṃ hitakarī śubhaṃkaraḥ /
(Rm 386)
brahmacārī viśuddhātmā lokanātho bhaviṣyati // Rm_34.82 //
evam ānaṃda vijñāya saṃbuddhaśāsane kvacit /
kiñcid vāpi pradātavyaṃ tat phalaṃ syān mahattaraṃ // Rm_34.83 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te sāṃghikādayaḥ /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_34.84 //
so 'pi cārāmikaḥ śrutvā vyākṛtaṃ sugatena tat /
triratnabhajanaṃ kartuṃ samaichan muditaḥ sadā // Rm_34.85 //
tac chrutvā sa mahādātā gṛhastho 'nāthapiṇḍadaḥ /
sāñjalis taṃ jinaṃ natvā muditaḥ svagṛhaṃ yayau // Rm_34.86 //
tataḥ sa bhagavāṃc chāstā samutthāya sasāṃghikaḥ /
svāsanasamupāsīnas tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_34.87 //
tataḥ āramikaḥ so 'pi sarvādā saṃpramoditaḥ /
triratnabhajanaṃ kurvan prācarat samupasthitaḥ // Rm_34.88 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
tvayāpy evaṃ mahārāja bhaja ratnatrayaṃ sadā // Rm_34.89 //
lokāś cāpi tathā rājaṃ bodhayitvā prayatnataḥ /
triratnabhajanotsāhe yojanīyās tvayā sadā // Rm_34.90 //
tena te maṅgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet sadā /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_34.91 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_34.92 //
āramikasyedam ihāvadānaṃ śṛṇvanti ye ye ca niśāmayanti /
te sarvam evaṃ śubhasatsukhāni bhuktvā prayaāsyanti jinālayan te // Rm_34.93 //
++ iti ratnāvadānatatve āramikāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 387)
XXXV śobhitāvadāna
athāśoko mahārājaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayec caivam ādarāt // Rm_35.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathākhyātuṃ ca me 'rhati // Rm_35.2 //
iti saṃprārthitaṃ tena śrutvā so 'rhaṃ sudhīr yatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taṃ samālokyaivam abravīt // Rm_35.3 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me gurubhāṣitaṃ /
tathātra hi pravakṣyāmi tava cittābhibodhane // Rm_35.4 //
tadyathā bhagavāc chāstā śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajño 'rhañ jagannātho dharmarājas tathāgataḥ // Rm_35.5 //
saṃbuddhaḥ sa tathā tatra pure kapilavastuni /
nyagrodharucirārāme vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_35.6 //
tasmiṃś ca samaye tatra pure kapilavastuni /
śākya āsīn mahāsādhuḥ śrīmān yakṣādhipopamaḥ // Rm_35.7 //
sarvalokapradhānākhyaḥ sarvadravyasamṛddhimān /
tasya bhāryā surūpākhyā suṃdarī ratisaṃnibhā // Rm_35.8 //
subhāvinī ramā kāntā svakuladharmacāriṇī /
tayā saha samāraktaḥ sa śrīmān paricārayan // Rm_35.9 //
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā rarāma saṃpramoditaḥ /
tataḥ svāpannasatvābhūt sā surūpā pragarbhitā /
kramād vṛddhodarā pāṇḍuvarṇā svalpāśinī kṛśā // Rm_35.10 //
tataḥ sā samaye sūta dārakaṃ divyasuṃdaraṃ /
darśanīyaṃ subhadrāṅgaṃ prāsādikaṃ manoharaṃ // Rm_35.11 //
tasya janmany anekāni mahāścaryakarāṇy api /
prādurbhūtāni taiḥ sarvaṃ nagaraṃ pariśobhitaṃ // Rm_35.12 //
tam abhiśobhitaṃ jātam śrutvā sa janako mudā /
sahasopetya saṃpaśyans tasthau citrānvitāśayaḥ // Rm_35.13 //
tataḥ sa mudito jñātīn āhūya saha vāṃdhavaiḥ /
kṛtva jātimahaṃ tasya nāmā hi khyātum abravīt // Rm_35.14 //
bhavanto jñātayaḥ sarve dṛṣṭvāsya lakṣaṇaṃ yathā /
tathā nāmaprasiddhena vyavasthāpitum arhatha // Rm_35.15 //
iti tenoditaiḥ śrutvā sarve te jñātayas tathā /
tasya nimittam ālokya taṃ śākyam evam abruvan // Rm_35.16 //
sādho yaj jāyate ātmābhaiḥ śobhayati puraṃ tataḥ /
śobhita iti nāmāsya bhavatu prathitaṃ bhuvi // Rm_35.17 //
iti tai jñātibhiḥ sarve samākhyātaṃ niśamya saḥ /
tathā tenābhidhānena prākhyāpayat tam ātmajaṃ // Rm_35.18 //
(Rm 388)
tataḥ śobhito 'ṣṭābhir dhātrībhiḥ prātipālitaḥ /
paripuṣṭo 'bhivṛddho 'bhū hradāruhāmbujaṃ yathā // Rm_35.19 //
yadā so dārakaḥ prauḍhaḥ kumāratvam avāptavān /
tadā pitrā sa vidyārthī guruhaste samarppitaḥ // Rm_35.20 //
tataḥ sa guruṇā śāstrā kramāl lipir aśiṣyate /
tathābhiśiṣyamāṇaḥ sa sarvavidyāntam āyayau // Rm_35.21 //
tataḥ sa śobhito dhīmān sarvavidyāṃ vicaksaṇaḥ /
tīrthikavādasaṃrakto virakto 'bhūd gṛhāśrame // Rm_35.22 //
sadā sa tīrthikārāme gatvā sa tīrthikaiḥ saha /
śāstrasaṃcodanotsāhai reme jayan pravādinaḥ // Rm_35.23 //
tasmiṃś ca samaye tatra nyagrodharucirāśramaṃ /
sa bhagavān sabhāsīno dharmam ādeṣṭum ārabhat // Rm_35.24 //
tadā te bhikṣavaḥ sarve bhikṣuṇyo 'pi samāgatāḥ /
vratinaś cailakāś cānye upāsakā upāsikāḥ // Rm_35.25 //
bodhisatvā mahāsatvās tathānye śrāvakā api /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve te samupācaran // Rm_35.26 //
tatra taṃ śrīghanaṃ natvā parivṛtya samaṃtataḥ /
puraskṛtya samālokya sarve te upatasthire // Rm_35.27 //
tadānye 'pi samāyātā brahmaśakrādayaḥ surāḥ /
catvāro lokapālāś ca sarve lokādhipā api // Rm_35.28 //
siddhā vidyādharāś cāpi yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
rakṣasā garuḍā nāgās tathānye 'pi maharddhikāḥ // Rm_35.29 //
yatayo yoginaś cāpi nirgranthās tīrthikā api /
ṛṣayo brāhmaṇāś cāpi tāpasā brahmacāriṇaḥ // Rm_35.30 //
rājānaḥ kṣatriyā vaiśyā amātyā maṃtriṇo janāḥ /
śreṣṭhino dhaninaḥ paurāḥ sārthavāhā mahājanāḥ // Rm_35.31 //
vaṇijaḥ śilpinaś cāpi tathānyadeśavāśinaḥ /
grāmyā jānapadāś cāpi tathā kārpaṭikā api // Rm_35.32 //
sarve te samupāgatya dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ mudā /
yathākramaṃ samabhyarcya natvā kṛtvā pradakṣiṇāṃ // Rm_35.33 //
sāṃjalayaḥ punar natvā parivṛtyā samaṃtataḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātum upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_35.34 //
tataḥ sa śobhitaś cāpi tac chrutvā kauṭukānvitaḥ /
tatra tāṃ parṣadaṃ draṣṭuṃ sahasā samupācarat // Rm_35.35 //
tatra sa sahasopetya prādrakṣīt taṃ munīśvaraṃ /
sarvalokasabhāmadhyasamāsīnaṃ prabhāsvaraṃ // Rm_35.36 //
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaparibhūṣitaṃ /
vyāmaprabhāsamudbhāsaṃ śatasūryādhikaprabhaṃ /
saumyaṃ śāntendriyaṃ kāntaṃ samaṃtabhadrarūpikaṃ /
dṛṣṭvā sa suprasannātmā natvā kṛtvā pradakṣiṇāṃ // Rm_35.37 //
taddharmadeśanāṃ śrotuṃ tatraikānte upāśrayat /
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tāṃ sarvāṃ samupasthitān // Rm_35.38 //
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat /
tadāryadharmam ākarṇya sarve te sa surādayaḥ // Rm_35.39 //
(Rm 389)
lokā dharmaviśeṣatvam ājñāya pratibodhitāḥ /
bodhicittaṃ samādhāya triratnabhajanodyatāḥ // Rm_35.40 //
sarvasatvahitārthena babhūvur bodhicāriṇaḥ /
tadā sa śobhitaś cāpi śrutvāryasatyam uttamaṃ // Rm_35.41 //
prabodhitaḥ prasannātmā saṃsāravirato bhavān /
satkāyadṛṣṭibhūmīndhraṃ viṃsatiśikharodgamaṃ // Rm_35.42 //
hitvā jñānāsinā śrotaāpattiphalam āptavān // Rm_35.43 //
dṛṣṭasatyo viśuddhātmā saddharmaguṇalālasaḥ /
saṃbuddhapadasaṃprāptyai pravrajituṃ samaichata // Rm_35.44 //
tataḥ sa samupāśritya kṛtāṃjalipurogataḥ /
taṃ munīndraṃ jagannāthaṃ svaivaṃ prārthayan mudā // Rm_35.45 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ gataḥ /
pravrajituṃ samichāmi tatkṛpayā prasīdatu // Rm_35.46 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
śobhitaṃ taṃ samālokya samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_35.47 //
yadi tvaṃ śāsane bauddhe pravrajituṃ samichasi /
pitur ājñāṃ samāsādya prehi dāsyāmi te vrataṃ // Rm_35.48 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa śobhito mudā /
pādau tasya muner natvā sahasā niryayau tataḥ // Rm_35.49 //
tatra sa svagṛhe gatvā pādau natvā puraḥ sthitaḥ /
pitror etat samākhyāya prārthayad evam ādarāt // Rm_35.50 //
tātāham adya gachāmi nyagrodharucire vane /
tatra taṃ śrīghanaṃ buddhaṃ paśyāmi parṣadāśritaṃ // Rm_35.51 //
dhanyās te śrāvakāḥ sarve bhikṣavo bhadrikāśikāḥ /
śāṃteṃdriyāḥ samācārā arhanto brahmacāriṇaḥ // Rm_35.52 //
teṣām eva hi saṃsāre sāphalyaṃ janma mānuṣe /
ye bhajanti munīndrasya śāsane śaraṇaṃ gatāḥ // Rm_35.53 //
teṣāṃ caivaṃ susāraṃ syān saṃsāre bhavacāraṇe /
ye saddharmaṃ munīndrasya śrutvā caraṃti saṃvaraṃ // Rm_35.54 //
teṣāṃ cāpi bhave sāraṃ janmadravyaguṇārjanaṃ /
satkāraiḥ sāṃghike sevāṃ kṛtvā caranti ye vrataṃ // Rm_35.55 //
kiṃ teṣāṃ mānuṣe janma nisphalaṃ sarvasādhanaṃ /
ye dhyātvāpi jinaṃ smṛtvā bhajaṃti na kadā cana // Rm_35.56 //
teṣāṃ ca kiṃ bhave janma kevalaṃ pāpasādhanaṃ /
ye na śṛṇvaṃti saddharmaṃ saṃbuddhabhāṣitaṃ kva cit // Rm_35.57 //
teṣāṃ ca nisphalaṃ janma mānuṣye duḥkhasādhanaṃ /
ye na kurvanti satkāraṃ sāṃghikeṣu kadā cana // Rm_35.58 //
evaṃ ye paśuvad gehe bhogyaṃ bhuktvā vasaṃti vai /
teṣāṃ kiṃ janma saṃsāre pāpaduḥkhārtham eva hi // Rm_35.59 //
evaṃ te prāṇinaḥ sarve bhramaṃti bhavasāgare /
yato yair dṛśyate kvāpi triratnaṃ na kadā cana // Rm_35.60 //
tathāsmākam api cātra saṃsāre janma nisphalaṃ /
saṃpado 'pi nirarthā hi triratnabhajanaṃ vinā // Rm_35.61 //
(Rm 390)
dharmārthajanmasaṃsāre yadi dharmo na labhyate /
kim evaṃ jīvitenāpi kevalāśubhasādhinā // Rm_35.62 //
tad varaṃ mṛtyur adyevaṃ vinā dhārmārthasādhanaṃ /
kiṃ tena jīvitenāpi yan mithyāduḥkhasādhanaṃ // Rm_35.63 //
na prāptaṃ bhagavatpūjā mahotsāhaṃ kadāpi yaiḥ /
dharmo 'pi na śrutaḥ kaścin na kārāḥ sāṃghike kṛtāḥ // Rm_35.64 //
bhītebhyo nābhayaṃ dattaṃ daridrāśā na pūritā /
duḥkhāya kevalaṃ mātur gatās te garbhaśalyatāṃ // Rm_35.65 //
dhanyās te sukhino loke subhadrāḥ śubhabhāvinaḥ /
satpuruṣā mahātmānaḥ śrīmaṃta