Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

evaṃ duḥkhaṃ hi saṃsāre rogiṇāṃ bhavacāriṇāṃ // Rm_29.209 //
mātur evaṃ mahad duḥkhaṃ garbbhasthasya śiśor na kiṃ /
etad duḥkham ahaṃ soḍhuṃ na śaknuyāṃ kathaṃ cana // Rm_29.210 //
tad atra kāśyapasyāhaṃ śāsane śaraṇaṃ gataḥ /
pravrajya saṃvaraṃ dhṛtvā careyaṃ saṃvṛtiṃ sadā // Rm_29.211 //
iti niścitya sa śreṣṭhī gatvā kāśyapaśāsane /
pravrajya saṃvaraṃ dhṛtvā cacāra saṃvṛtiṃ sadā // Rm_29.212 //
tataḥ kāle samāghrāte śreṣṭhī sa parikheditaḥ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā praṇidhānaṃ vyadhāt tadā // Rm_29.213 //
etatpuṇyavipākena sarvadātra punarbhave /
(Rm 345)
mātur garbhe hy ajāyeyaṃ bhaveyam upapādukaḥ // Rm_29.214 //
etena praṇidhānena kāśyapaśaraṇaṃ gataḥ /
triratnabhajanaiḥ kṛtvā pracacāra samāhitaḥ // Rm_29.215 //
etatpuṇyavipākena sārthavāhaḥ sa sanmatiḥ /
bhavaty ayaṃ mahābhijñaḥ sāṃpratam upapādukaḥ // Rm_29.216 //
yathānena tadā tatra praṇidhānaṃ kṛtaṃ mudā /
tathātra śāsane bauddhe pravrajyārhattvam āpyate // Rm_29.217 //
evaṃ hi manyatāṃ sarve saṃsāre karma yat kṛtaṃ /
tat phalaṃ bhujyate nūnaṃ yathehitaṃ tathā dhruvaṃ // Rm_29.218 //
yenaiva yat kṛtaṃ karmaṃ tenaiva bhujyate phalaṃ /
abhuktaṃ kṣīyate naiva kṛtakarmaphalaṃ kvacit // Rm_29.219 //
nāgnibhir dahyate karmaṃ kriyate nāpi codakaiḥ /
vāyubhiḥ śuṣyate nāpi kṣīyate naiva bhūmiṣu // Rm_29.220 //
anyāthāpi bhaven naiva yat kṛtaṃ tat phalaṃ khalu /
sarvatra bhujyate sarvair jantubhir bhavacāribhiḥ // Rm_29.221 //
kṛṣṇasya karmaṇaḥ pāke duḥkhataiva sadā bhave /
śubhasya sukhatā nityaṃ miśritasyāpi miśritaṃ // Rm_29.222 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā sukhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_29.223 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te bhikṣavas tathā /
satyam iti parijñāya prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_29.224 //
so 'pi bhikṣuḥ parijñāya śrutvaivaṃ sugatoditaṃ /
prabodhitaḥ prasannātmā prācaran sarvadā śubhe // Rm_29.225 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
śrutvā rājans tvayāpy evaṃ caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_29.226 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
prerayitvā śubhe dharme pālanīyās tvayādarāt // Rm_29.227 //
evaṃ te sarvadā rājan sarvatrāpi śubhaṃ bhavet /
krameṇa bodhim āsadya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_29.228 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanaṃdat sapārṣadaḥ // Rm_29.229 //
yadāvadānaṃ hy upapādukasya śṛṇvaṃti ye cāpi niśāmayaṃti /
sarve 'pi te kleśavimuktadehā bhuktvā sukhaṃ yānti jinālayaṃ te // Rm_29.230 //
++ iti śrīratnāvadānatatve upapādukāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 346)
XXX Anityatāsūtra
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjaliḥ purogataḥ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_30.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_30.2 //
iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhaṃ sudhīr yatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taṃ samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_30.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja tava puṇyapravṛddhaye /
yāthā me guruṇākhyātaṃ tathā mayā pravakṣyate // Rm_30.4 //
tadyathā bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho mahāmuniḥ /
ekasmin samaye tatra śrāvastyā bahir āśrame // Rm_30.5 //
jetodyāne manoramye vihāre maṇimaṇḍite /
sarvalokahitārthena vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_30.6 //
tatra sa bhagavāṃc chāstā sabhāsthitaḥ prabhāsayan /
tāṃ sarvān sāṃghikān dṛṣṭvā samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_30.7 //
anityā bhikṣavaḥ sarve saṃskārā adhruvāḥ kṣaṇāḥ /
vipariṇāmadharmāṇo 'sthirā nāsvāsikā api // Rm_30.8 //
yāvanto bhikṣavaḥ satvāś caturyonisamudbhavāḥ /
bhautikāḥ prāṇinaḥ sarve jaṃgamā acalā api // Rm_30.9 //
ete 'pi prāṇinaḥ sarve saṃskārabhavacāriṇaḥ /
svakṛtakarmabhuṃjāno bhramanti ṣaḍgatiṣv api // Rm_30.10 //
yāvantaḥ prāṇinaḥ satvāḥ sarveṣu narakeṣv api /
svakṛtakarmabhuṃjāno bhramaṃti duḥkhapīḍitāḥ // Rm_30.11 //
te sarve 'pi svadaivāṃtte kāle mṛtyuṃ vrajanty api /
kṛtakarmānusāreṇa punarbhave bhramaṃti te // Rm_30.12 //
kasya na janma mṛtyuś ca maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
yāvaṃtaḥ pretikāḥ satvāḥ sarve pretālayeṣv api // Rm_30.13 //
svakṛtakarmabhuṃjāno bhramaṃti duḥkhapīḍitāḥ /
te ca sarve 'pi karmāṃte kāle mṛtyuṃ prayāṃty api // Rm_30.14 //
kṛtakarmānusāreṇa punarjanma labhaṃti te /
sarveṣām api jantūnāṃ saṃskāragaticāriṇāṃ // Rm_30.15 //
kasya na janma mṛtyuś ca maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
tiryaggatiṣu yāvaṃtas tiryañcuḥ prāṇinaś ca te // Rm_30.16 //
sarve 'pi karmabhuṃjāno bhramaṃti svakṛtānugāḥ /
te ca sarve 'pi karmānte kāle mṛtyuṃ vrajaṃty api // Rm_30.17 //
te ca karmānusāreṇa punarjanma labhanty api /
(Rm 347)
sarveṣām api jaṃtūnāṃ saṃskāragaticāriṇāṃ // Rm_30.18 //
kasya na janma mṛtyuś ca maranāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
yāvanto manujāḥ satvā martyalokeṣu bhūmiṣu /
svakṛtakarmabhuṃjānā bhramaṃti sukhaduḥkhitāḥ // Rm_30.19 //
te ca sarve 'pi karmānte kāle mṛtyuṃ prayāṃty api /
te ca karmānusāreṇa punarjanma labhaṃty api // Rm_30.20 //
ye cāpi brāhmaṇā dhīrāḥ sarve śāstravicakṣaṇāḥ /
ṣaṭkarmaniratā vijñāś caturbrahmavihāriṇaḥ // Rm_30.21 //
te 'pi sarve svakarmānubhuṃjāno bhavacāriṇaḥ /
prayāṃti samaye mṛtyuṃ kasya mṛtyur bhave na hi // Rm_30.22 //
yāvanto ṛṣayo dhīrāḥ paṃcābhijñāguṇābdhayaḥ /
te sarve samaye mṛtyuṃ prayāṃti bhavacāriṇaḥ // Rm_30.23 //
ye cāpi tīrthikā dhīrā mahatkaṣṭatapodharāḥ /
te 'pi ca samaye mṛtyuṃ gachaṃti bhavagāminaḥ // Rm_30.24 //
ye dhīrā yoginaś cāpi yogadhyānasamāhitāḥ /
te 'pi sarve prayāṃty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.25 //
ye cāpy upāsakā dhīrāḥ śuddhaśīlā vrataṃdharāḥ /
te cāpi samaye sarve prayāṃti maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.26 //
ye cāpi kṣatriyā vīrā rājāno lokapālakāḥ /
te 'pi sarve prayāṃty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.27 //
ye cāpi maṃtriṇo vijñā hitārthaṃ maṃtradeśakāḥ /
te 'pi sarve prayāṃty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.28 //
ye cāpy evaṃ mahāmātyā rājyapālanatatparāḥ /
te sarve prayānty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.29 //
ye ca bhaṭṭā mahāvīrā duṣṭamardanatatparāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.30 //
ye cāpi dhaninaḥ śreṣṭhāḥ sādhavo bhadrakārakāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.31 //
ye cāpi vaṇijo dhīrāḥ sārthavāhā dhanādhipāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.32 //
ye cāpi śilpino vijñā hitārthaṃ guṇasādhakāḥ /
te 'pi sarve pragachaṃti samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.33 //
ye cāpi kṛṣikarttāraḥ prāṇahitārthasādhakāḥ /
te 'pi sarve vrajanty eva maraṇaṃ samaye dhruvaṃ // Rm_30.34 //
ye ca vaiśyāḥ prajānāthāḥ sarvadravyahitaṃkarāḥ /
te 'pi sarve vrajanty eva samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.35 //
ye cāpi sadguṇādhānā daivajñā vidhivittamāḥ /
te cāpi samaye sarve prayāṃti maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.36 //
ye ca vaidyā mahāvijñāḥ sarvarogaśamaṃkarāḥ /
te 'pi sarve vrajanty eva maraṇaṃ samaye dhruvaṃ // Rm_30.37 //
ye capi bhautikā vijñāḥ sarvabhūtapraśāṃtakāḥ /
(Rm 348)
te 'pi sarve visaṃyogād vrajaṃti maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.38 //
ye cāpi maṃtriṇo vīrāḥ sarve karmārthasādhakāḥ /
te 'pi sarve visaṃyogāt prayāṃti maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.39 //
evam anye 'pi lokāś ca nihīnamadhyamottamāḥ /
sarve mṛtyuṃ prayānty eva kasya mṛtyur vaśe khalu // Rm_30.40 //
gaṃdharvāś ca mahāvīrā devādhikā maharddhikāḥ /
te 'pi sarve vrajanty eva nissārā maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.41 //
kumbhāṇḍāś ca mahāvīrā mahābhīmā mahāvalāḥ /
te 'pi kāle prayānty eva sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.42 //
nāgāś cāpi mahābhimā garuḍāś cā maharddhikāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva kāle mṛtyuṃ bhaved dhruvaṃ // Rm_30.43 //
yakṣāś cāpi mahāvīrā devāsuramaharddhikāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva kāle mṛtyuṃ nirudyamāḥ // Rm_30.44 //
kinnarāś ca mahāvīrāḥ khagāmino maharddhikāḥ /
te 'pi sarve nirutsāhāḥ kāle yānti yamālayaṃ // Rm_30.45 //
siddhāś cāpi mahāvīrāḥ sarvakāryārthasādhakāḥ /
te 'pi sarve vrajanty eva kāle mṛtyuṃ nirudyamāḥ // Rm_30.46 //
sādhyāś cāpi mahādhīraḥ sarvahitārthasādhakāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva maraṇaṃ sarvadā dhruvaṃ // Rm_30.47 //
rākṣasāś ca mahābhīmā mahāvīryaparākramāḥ /
te 'pi sarve prayānty eva nivīryā maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.48 //
evam anye 'pi satvāś ca siṃhavyāghrādi jaṃtavaḥ /
paśavaḥ pakṣiṇaś cāpi krimikīṭādayo 'pi ca // Rm_30.49 //
aṇḍajāḥ svedajāś caiva sarve 'pi prāṇino 'pi te /
kāle daivānubhoktāro vrajanti maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.50 //
daityāś cāpi mahāvīrā māhāvīryā maharddhikāḥ /
te 'pi sarve prayāṃty evaṃ samaye maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.51 //
śakrādayo 'pi devendrāḥ sārve devāḥ sudhāṃśinaḥ /
te 'pi kāle divaś cyutvā bhramaṃti ṣaḍgatiṣv api // Rm_30.52 //
apsaraso 'pi divyāṃgā yathākāma sukhaṃcarāḥ /
tāś cāpi samaye sarvāś cyutvā yāṃti yamālayaṃ // Rm_30.53 //
vidyādharā mahābhijñā yathechā sukhacāriṇaḥ /
te 'pi sarve nirutsāhāḥ kāle yāṃti yamāntike // Rm_30.54 //
evam anye 'pi lokāś ca janmino bhavacāriṇaḥ /
sarve 'pi karmabhuṃjānaḥ kāle mṛtyuṃ vrajanty api // Rm_30.55 //
rasātalacarā ye svakṛtakarmabhojinaḥ /
teṣāṃ api ca sarveṣāṃ maranāṃtaṃ hi jīvitaṃ // Rm_30.56 //
kāmadhātucarā ye ca svakṛte karmacāriṇaḥ /
teṣām api ca sarveṣāṃ maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ // Rm_30.57 //
rūpadhātugatā ye cā dhyānabhogasamāhitāḥ /
teṣām api ca sarveṣāṃ maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ // Rm_30.58 //
ye cāpy ārūpiṇo devā nirālokyā niraṃjanāḥ /
teṣām api ca sarveṣāṃ maranāṃtaṃ hi jīvitaṃ // Rm_30.59 //
ye cāpi bhikṣavo 'rhanto vītakleśā jiteṃdriyāḥ /
(Rm 349)
māracaryāvinirmuktā nirvikalpā niraṃjanāḥ // Rm_30.60 //
teṣām api ca sarveṣāṃ maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
kasya mṛtyur bhave nāsti janmino maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.61 //
pratyekasugatā ye ca niḥkleśā vijiteṃdriyāḥ /
nirvikalpā nirāsaṃgā ekāṃtadhyānacāriṇaḥ // Rm_30.62 //
teṣām api ca sarveṣāṃ maraṇāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
kasya nāsti bhave mṛtyur jātasya maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.63 //
bodhisatvā mahāsatvāḥ sarvasatvahitaṃkarāḥ /
mahābhijñā mahādhīrāś caturbrahmavihāriṇaḥ // Rm_30.64 //
daśabhūmīśvarā nāthā daśapāramitāratāḥ /
satvārthavaśitāprāptā dhāraṇībalasaṃyutāḥ // Rm_30.65 //
teṣām api ca sarveṣāṃ maranāṃtaṃ hi jīvitaṃ /
kasya nāsti bhave mṛtyur janmino maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_30.66 //
tathāgatāś ca saṃbuddhāḥ sarvajñāḥ sugatā jināḥ /
mārajito jagannāthāḥ ṣaḍabhijñā munīśvarāḥ // Rm_30.67 //
dharmarājāḥ suśāstāro daśavalā vināyakāḥ /
samaṃtabhadrakarttāraś caturbrahmavihāriṇaḥ // Rm_30.68 //
te sarve bhagavanto 'pi traidhātubhuvaneṣv api /
bodhicaryāṃ kṛtvā samādiśya saddharmaṃ ca samaṃtataḥ // Rm_30.69 //
sarvatra maṃgalaṃ kṛtvā kṛtvā dharmamayaṃ jagat /
bodhimārge pratiṣṭhāpya sarvasatvāñ chubhānvitān // Rm_30.70 //
sarvasaṃbuddhakāryāṇi samāpya parinivṛtāḥ /
supariśuddhanirvāṇaṃ samaye saṃvrajanty api // Rm_30.71 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarveṣāṃ maraṇaṃ dhruvaṃ /
sarvān saṃskārajān duḥkhāns tyaktuṃ prārabhatodyamaṃ // Rm_30.72 //
anityā vata saṃskārā avidyākalpanodbhavāḥ /
kleśāśrayā mahāduḥkhamūlā vidhvaṃsino 'śubhāḥ // Rm_30.73 //
tasmāt saṃsāraduḥkhāni tyaktum ichaṃti ye narāḥ /
te māyāsaṃratiṃ tyaktvā caraṃtu buddhaśāsane // Rm_30.74 //
ye buddhaśāsane bhaktyā triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
saṃbodhisaṃvaraṃ dhṛtvā saṃcaraṃte samāhitāḥ // Rm_30.75 //
te sarve śubhātmāno niḥkleśā vimalāśayāḥ /
bodhicaryāṃ samāsādya kuryus satvahitaṃ sadā // Rm_30.76 //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya yathākramaṃ /
samyakṣaṃbodhim āsādya bhaveyuḥ sugatā jināḥ // Rm_30.77 //
tataḥ sarvatra lokeṣu kṛtvā loke subhadratāṃ /
bodhimārge jagallokaṃ pratiṣṭhāpya prayatnataḥ // Rm_30.78 //
tato nirvāṇam āsādya nirviśeraṃ jinālaye /
tadā te vimalātmāno nilīnāḥ syu nijālaye // Rm_30.79 //
evaṃ matvā nijānaṃdaṃ prāptuṃ saṃbodhisādhane /
trikāye vīryam utthāpya carantu buddhaśāsane // Rm_30.80 //
(Rm 350)
kiṃ kāyena vinā dharmaṃ vācāpi kiṃ vinā guṇaṃ /
manaso kiṃ vinā vīryyaṃ kiṃ vīryaṃ saṃvaraṃ vinā // Rm_30.81 //
yathā puṣpaṃ tathā dehaṃ yathā pakvaphalaṃ tanuḥ /
kṣaṇāc cyutvāyate bhumau tathā kiṃ śobhate tanuḥ // Rm_30.82 //
kumbhakārakṛtaṃ yadvan mṛnmayaṃ māmabhājanaṃ /
tadvad dehaṃ kṣaṇadhvaṃsi matvā carantu saṃvaraṃ // Rm_30.83 //
kadalīstambhasaṃkāśaṃ nissāraṃ bhedano sahaṃ /
matvā dehaṃ samutthāya carantu saugataṃ vṛsaṃ // Rm_30.84 //
phenapiṇḍopamaṃ kāyaṃ nirguṇaṃ kṣaṇabhaṃguraṃ /
matvā vīryamahotsāhaṃ dhṛtvā caraṃtu saṃvaraṃ // Rm_30.85 //
āyurdehe sthiraṃ naiva tṛṇaṃ patragatāmbuvat /
matvā saṃbodhisaṃprāptyai carantu saugataṃ vrataṃ // Rm_30.86 //
ye saugatavrataṃ dhṛtvā caraṃti bodhilabdhaye /
durgatiṃ na gachaṃti gachaṃti sadgatiṃ sadā // Rm_30.87 //
tasmād ichaṃti ye bhadraṃ saṃsāre bodhisādhanaṃ /
te triratnaṃ sadā bhaktyā bhajaṃtu śaraṇaṃ gatāḥ // Rm_30.88 //
triratnabhajanotpannaṃ puṇyaṃ na kṣiṇute kvacit /
etatpuṇyabalenaiva jīyate sarvapātakaṃ // Rm_30.89 //
puṇyam eva jaganmitraṃ pāpa eva jagadripuḥ /
tat puṇyamitram ārādhya jayaṃtu pāpakaṃ ripuṃ // Rm_30.90 //
puṇyavān puruṣaḥ śreṣṭhaḥ sarvatra jagate sadā /
yathābhilaṣitaṃ saukhyaṃ bhuktvā yāṃti sukhāvatiṃ // Rm_30.91 //
ity evaṃ bhagavān āha śrutvā te sarvasāṃghikāḥ /
satyam iti paribuddhvā praceruḥ saugataṃ vrataṃ // Rm_30.92 //
etan me guruṇākhyātaṃ tathā tatra mayocyate /
tvayāpy evaṃ mahārāja caritavyaṃ śubhe vṛṣe // Rm_30.93 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
śubhe dharme pratiṣṭhāpya pālanīyāḥ sadādarāt // Rm_30.94 //
tathā te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet sadā /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_30.95 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ /
tathety uktvā praṇatvā ca prābhyanadat sapārṣadaḥ // Rm_30.96 //
anityatāsūtram idaṃ subhāṣyaṃ śṛṇvanti ye cāpi narāḥ prasannāḥ /
sukhāni bhuktvā śubhadharmaraktāḥ samyāṃti cānte sugatālaye te // Rm_30.97 //
++ iti śrīratnāvadānatatve 'nityatāsūtraṃ parisamāptam ++
(Rm 351)
XXXI Pretībhūtāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjaliḥ puraḥsthitaḥ /
upaguptaṃ tam ānamya mudaivaṃ punar abravīt // Rm_31.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_31.2 //
iti saṃprārthite rājñā sa yatīśaḥ prasannadhīḥ /
tam aśokaṃ mahārājaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_31.3 //
śṛṇu sādhu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvānumodanāṃ kuru // Rm_31.4 //
tadyathā bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajño 'rhañ jagacchāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_31.5 //
puraikasamaye tatra śrāvastyā bahir āśrame /
jetavane mahodyāne vihāre maṇimaṃḍite // Rm_31.6 //
sarvasatvahitārthena bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_31.7 //
tatra te bhikṣavo 'rhantaḥ sāṃghikāś cailakā api /
bodhisatvā mahāsatvāḥ sarvasatvahitārthinaḥ // Rm_31.8 //
bhikṣuṇyaḥ śuddhaśīlāś ca vratinaś ca śubhāśayāḥ /
triratnasevakāḥ śrāddhā upāsakā upāsikāḥ // Rm_31.9 //
sarve 'pi sāṃghikās tatra saddharmaṃ śrotum āgatāḥ /
kramāt taṃ śrīghanaṃ natvā kṛtvā tridhā pradakṣiṇāṃ // Rm_31.10 //
tat sabhāyāṃ krameṇaiva puraskṛtya samaṃtataḥ /
kṛtāṃjalipuṭo dṛṣṭvā samupatasthur ādarāt // Rm_31.11 //
tadā tatra sureṃdrāś ca saśakrojamaheśvaraḥ /
sarve 'pi lokapālāś ca sasainyabalavāhanaḥ // Rm_31.12 //
asurendrāḥ sasainyāś ca yakṣagaṃdharvakiṃnarāḥ /
rākṣasā garuḍā nāgāḥ siddhā vidyādharādayaḥ // Rm_31.13 //
evam anye 'pi lokāś ca brāhmaṇāś ca maharṣayaḥ /
yatayo yoginaś cāpi tīrthikāś ca tapaśvinaḥ // Rm_31.14 //
rājānaḥ kṣatriyāś cāpi nṛpo rājakumārakāḥ /
vaiśyāś ca maṃtriṇaḥ śreṣṭhā amātyāś ca mahājanāḥ // Rm_31.15 //
senānyaḥ sabalāś cāpi gṛhasthāḥ paurikā janāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca dhaninaḥ śilpino 'pi ca // Rm_31.16 //
anye jānapadāś cāpi grāmyāḥ kārpaṭikā api /
evam anye 'pi lokāś ca saddharmaguṇavāṃchinaḥ // Rm_31.17 //
sarve tatra samāyātā dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ muniṃ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya samabhyarcya kramān mudā // Rm_31.18 //
tataḥ sarve 'pi te natvā puraskṛtya samaṃtataḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātum upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_31.19 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitān /
(Rm 352)
bodhicaryāṃ samārabhya dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_31.20 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ prabodhitāḥ /
saṃbodhisādhanotsāhaṃ labdhvā saṃmumudur bhṛśaṃ // Rm_31.21 //
tasmiṃś ca samaye tatra śrāvastye yo gṛhādhipaḥ /
āḍhyo mahādhanaḥ śrāddhaḥ śrīmāñc chrīdopamaḥ kṛtī // Rm_31.22 //
sa tadā tatra saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ taṃ munīśvaraṃ /
draṣṭuṃ jetāśrame ramye vihāre samupācarat // Rm_31.23 //
tatra sabhāsamāsīnaṃ śrīghanaṃ taṃ munīśvaraṃ /
dṛṣṭvā sa muditaḥ śreṣṭhī praṇatvā samupācarat // Rm_31.24 //
tatra pradakṣiṇīkṛtvā praṇatvā sāṃjalir mudā /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ purataḥ samupāśrayat // Rm_31.25 //
taṃ dṛṣṭvā samupāsīnaṃ bhagavān sa munīśvaraḥ /
matvā tasyāśayaṃ śuddham āryasatyam upādiśat // Rm_31.26 //
tadāryasatyam ākarṇya sa śreṣṭhī pratibodhitaḥ /
saṃsāraviratas tatra pravrajituṃ samaichata // Rm_31.27 //
tatra sa suprasannātmā śreṣṭhī mudā samutthitaḥ /
sāṃjalis taṃ muniṃ natvā pravrajyāṃ samayācata // Rm_31.28 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tat pravrajyāṃ vrataṃ mahyaṃ kṛpayā dātum arhati // Rm_31.29 //
iti saṃprārthite tena dṛṣṭvā sa bhagavān muniḥ /
tasyāśayaṃ viśuddhatvaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_31.30 //
yadi śrāddhāsti te vatsa saugataśāsane vrate /
ehi cara samādhāya brahmacaryaṃ vratottamaṃ // Rm_31.31 //
ity uktvā sa jagacchāstā savyahastena tac chiraḥ /
saṃspṛṣṭvā śāsane bauddhe śreṣṭhinaṃ taṃ samagrahīt // Rm_31.32 //
tatra pravrajitas tena munīndreṇa sa muṇḍitaḥ /
khikkhirīpātradhṛg bhikṣu rarāja cīvarāvṛtaḥ // Rm_31.33 //
tataḥ sa bhikṣur ātmajño lābhī lokābhipūjitaḥ /
āgṛhītapariṣkārā labdhadravyaṃ samācinot // Rm_31.34 //
tallabdhaṃ saṃcitaṃ dravyaṃ sa saha brahmacāribhiḥ /
saṃvibhāgaṃ guroḥ kiṃcid apy akarot kadā cana // Rm_31.35 //
tathā sa matsarākrāntahṛdayo duritāśayaḥ /
svayam eva prabhuṃjānaḥ kiṃcin naiva dadau kvacit // Rm_31.36 //
tataḥ sa samaye kāladharmayukto rujāturaḥ /
tad dravyasaṃcayaṃ smṛtvā nitaḥ pretālayaṃ yayau // Rm_31.37 //
pretībhūto 'pi sa smṛtvā tad dravyasaṃcayaṃ punaḥ /
svakoṣṭhālaya āgatya tasthau svāsana āśrayan // Rm_31.38 //
tatas te bhikṣavaḥ sarve tatkoṣṭhe taṃ mṛtakaṃ yatiṃ /
dṛṣṭvā gaṇḍīṃ parāhatya saṃskārtuṃ vidhi cārcayan // Rm_31.39 //
tato nītvā bahirdeśe saṃskṛtya vahnināpitaṃ /
tataḥ pratyāgatāḥ sarve tat koṣṭhadvāram āyayuḥ // Rm_31.40 //
tatas tal layanadvāraṃ vimucya pātracīvaraṃ /
pratyaveksitum ālabdhās taṃ pretaṃ samapaśyata // Rm_31.41 //
(Rm 353)
taṃ pretaṃ vikṛtaṃ pātraṃ dhṛtaṃ cīvaraprāvṛtaṃ /
dṛṣṭvā te bhikṣavaḥ sarve samudvignā vicerire // Rm_31.42 //
tatas te bhikṣavaḥ sarve bhagavataḥ purogatāḥ /
etat sarvapravṛttāṃtaṃ praṇatvā saṃnyavedayat // Rm_31.43 //
tac chrutvā bhagavāṃs tasya pretasyānugrahārthataḥ /
sa lokodvejanārthaṃ ca tad deśaṃ samupācarat // Rm_31.44 //
tatrāsau preta ārāt taṃ bhagavaṃtam upāgataṃ /
dvātriṃsallakṣaṇāśītivyaṃjanapratimaṇḍitaṃ // Rm_31.45 //
śatasūryyādhikodbhāsaṃ vyāmābhāsam alaṃkṛtaṃ /
ratnāṃgam iva bhadrāṃśaṃ dadarśa śrīghanaṃ muniṃ // Rm_31.46 //
tatra sa preta ālokya lajjāvibheditāśayaḥ /
prarudan sāṃjalir natvā tasthau prasāditāśayaḥ // Rm_31.47 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā taṃ pretaṃ saṃprasāditaṃ /
brahmagambhīranirghoṣavacasā paryabhāṣata // Rm_31.48 //
bhadramukha tvayaivaitad ātmavadhāya durdhiyā /
pātracīvaram ādhāya caritaṃ saṃvaraṃ vṛthā // Rm_31.49 //
yenāpāyasamutpannaḥ pretībhūto durākṛtiḥ /
kim idānīṃ ruditvātra svakṛtaṃ paribhuktavān // Rm_31.50 //
sādhv atra sāṃprataṃ cittaṃ prasādaya mamāntike /
asmāc cāpi pariṣkāradravyāc cittaṃ virāgaya // Rm_31.51 //
mā haivetaḥ punaḥ kālaṃ kṛtvā yāsyasi nairaye /
tat saṃghe śaraṇaṃ gaccha tena tvaṃ sadgatiṃ vraje // Rm_31.52 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa preta utthitaḥ /
sa pātracīvaraṃ dravyaṃ saṃghebhyo nirayātayat // Rm_31.53 //
tataḥ saṃghān praṇatvaiva bhagavatpādayo pure /
nipatya svakṛtaṃ pāpaṃ dideśa sāṃjalir mudā // Rm_31.54 //
bhagavan nātha sarvajña yat pāpaṃ prakṛtaṃ mayā /
mātsaryākrāntacittena mahāmūḍhena durdhiyā // Rm_31.55 //
tat sarvaṃ sāṃprataṃ śāstar darśayāmi bhavatpuraḥ /
tat kṣamasvāparādhaṃ me prasīdatu bhavān guruḥ // Rm_31.56 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa kṛpānvitaḥ /
tat pretaṃ sudṛśālokya samapaśyac ciraṃ mudā // Rm_31.57 //
tataś ca bhagavāṃs tasya tadupāyavimuktaye /
sadgatipreraṇārthena dakṣiṇām evam ādiśat // Rm_31.58 //
etaddānād dhi yat puṇyaṃ tat puṇyaṃ tvam avāpnuyāḥ /
uttiṣṭha kṣipram etasmāt pretalokāt sudāruṇāt // Rm_31.59 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā pretaḥ sa moditaḥ /
tatheti pratinaṃditvā natvānumodito 'bhavat // Rm_31.60 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasya pretasya śubhasādhanaṃ /
saddharmaṃ samupādiśya sasaṃghaḥ svāśraye yathā // Rm_31.61 //
tathā sa preta ākarṇya saddharmaṃ taj jinoditaṃ /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā bheje nityaṃ prabodhitaḥ // Rm_31.62 //
tataḥ kāle samāghrātaḥ ca preto jvaradāhitaḥ /
(Rm 354)
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā mṛto yayau yamālayaṃ // Rm_31.63 //
tataḥ pretaḥ sa satpuṇyais triratnasmaraṇodbhavaṃ /
yamena preritas tasmāt pretamaharddhike yāyau // Rm_31.64 //
tatrāpi sa samutpanne vismitas taṃ munīśvaraṃ /
smṛtvā nityaṃ sadā bheje śraddhayā śaraṇaṃ gataḥ // Rm_31.65 //
tataḥ so cintayed evaṃ kutaḥ kutrāham āgataḥ /
kena puṇyānubhāvena mahatsaukhyaṃ labhe nv iti // Rm_31.66 //
iti ciṃtāhate tasya cittapuṇyānubhāvataḥ /
triratnasmaraṇāt puṇyād iti mene sa puṇyabhāk // Rm_31.67 //
tataś cāsau parijñāya triratnabhajanotsukaḥ /
saṃbuddhadarśanaṃ karttuṃ manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_31.68 //
aho mayā sukhaṃ labdhaṃ tat saṃbuddhaprasādataḥ /
tad idāniṃ munīṃdraṃ taṃ draṣṭum arhāmi sarvathā // Rm_31.69 //
ity evaṃ manasā dhyātvā so 'pi pretamaharddhikaḥ /
snātva śuddhāmvaro divyaratnālaṃkārabhūṣitaḥ // Rm_31.70 //
paṃcagaṃdhaviliptāṃgaṃ pariśuddhāśayaḥ śuciḥ /
pūjāpaṃcopahārāṇi dhṛtvā jetāśrame 'sarat // Rm_31.71 //
tatra jetāśrame bhābhir avabhāsya samaṃtataḥ /
vihāre śrīghanaṃ draṣṭuṃ muditaḥ samudācarat // Rm_31.72 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvānaṃditaḥ sa kṛtāṃjaliḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya purataḥ samupācarat // Rm_31.73 //
tatas taṃ sugataṃ nāthaṃ samabhyarcya pramoditaḥ /
natvā sa sāṃjalir dharmaṃ śrotum ekāṃta āśrayat // Rm_31.74 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasya dṛṣṭvā cittaṃ viśodhitaṃ /
bodhicaryāṃ samārabhya saddharmam evam ādiśat // Rm_31.75 //
śṛṇu sādho 'tra saṃsāre sukhaduḥkhārthakāraṇaṃ /
vakṣyāmy etat parijñāya samādhāya śubhe cara // Rm_31.76 //
yaḥ pumān atra saṃsāre satsaukhyaṃ sarvadechati /
sa ādau śraddhayā bhaktyā triratnaśaraṇaṃ gataḥ // Rm_31.77 //
sarvasatvahitārthena dānaṃ dadyād yathepsitaṃ /
etatpuṇyavipākaṃ saṃbodhau me pariṇāmayet // Rm_31.78 //
itthaṃ kṛtaṃ pradānaṃ yat tad vipāke mahat phalaṃ /
kramād vṛddhitaraṃ yāyān na kṣiṇuyāt kadā cana // Rm_31.79 //
etat puṇyaparītātmā cakravarttī narādhipaḥ /
śāstā dharmādhipo rājā bodhisatvaḥ sudhīr bhavet // Rm_31.80 //
tadāpi sa mahādātā sarvasatvahitechayā /
triratnabhajaṇaṃ kṛtvā dadyād dānaṃ yathepsitaṃ // Rm_31.81 //
etatpuṇyavipākena sa viśuddhāśayaḥ sudhīḥ /
suśīlasaṃvaraṃ dhṛtvā triratnaṃ sarvadā bhajan // Rm_31.82 //
etatpuṇyavipākena sa bhavet tridaśādhipaḥ /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnaṃ sarvadā bhajan // Rm_31.83 //
sarvasatvahitārthena śīlapāramitā caran /
tatpuṇyaṃ bodhisaṃprāptyai manasā pariṇāmayet // Rm_31.84 //
etatpuṇyavipākena sa suyāmādhipo bhavet /
(Rm 355)
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnabhajanodyataḥ // Rm_31.85 //
sarvasatvahitārthena kṣāṃtipāramitā caran /
saṃbodhipadalābhāya tatpuṇyaṃ pariṇāmayet // Rm_31.86 //
etatpuṇyavipākena sa bhavet tuṣitādhipaḥ /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnaśaraṇaṃ gataḥ // Rm_31.87 //
sarvasatvahitārthena vīryyapāramitodyataḥ /
saṃbodhipadasaṃprāptyai tatpuṇyaṃ pariṇāmayet // Rm_31.88 //
etatpuṇyavipākaiḥ sa nirmāṇaratiyo bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnabhajanodyatat // Rm_31.89 //
sarvasatvahitārthena dhyānapāramitārataḥ /
saṃbodhijñānasaṃprāptyai tatpuṇyaṃ pariṇāmayet // Rm_31.90 //
etatpuṇyavipākaiḥ sa vaśavartīśvaro bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnabhajano rataḥ // Rm_31.91 //
sarvasatvahitārthena prajñāpāramitārataḥ /
tatpuṇyaṃ bodhisaṃprāptyai manasā pariṇāmayet // Rm_31.92 //
etatpuṇyavipākena sa brahmādhipatir bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnārāgaṇodyataḥ // Rm_31.93 //
sarvasatvahitārthāya samupāyavidhānadhṛk /
tatpuṇyaṃ bodhisaṃprāptyai cetasā pariṇāmayet // Rm_31.94 //
etatpuṇyavipākena mahābrahmādhipo bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnārādhanodyataḥ // Rm_31.95 //
sarvasatvahitārthāya praṇidhānasamāhitaḥ /
tatpuṇyaṃ bodhisaṃprāptyai sarvathā pariṇāmayet // Rm_31.96 //
etatpuṇyavipākena sa maheśādhipo bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnabhajanodyataḥ // Rm_31.97 //
sarvasatvahitārthena balapāramitodyataḥ /
tatpuṇyaṃ bodhisaṃprāptyai pradhyānaṃ pariṇāmayet // Rm_31.98 //
etatpuṇyavipākena bodhisatvādhipo bhavet /
tatrāpi śraddhayā nityaṃ triratnasaṃprasāditaḥ // Rm_31.99 //
sarvasatvahitārthasya jñānapāramitārataḥ /
tatpuṇyair bodhisaṃprāpto dharmarājo jino bhavet // Rm_31.100 //
tataḥ sa sugataḥ śāstā jagannātho vināyakaḥ /
sarvajño 'rhan mahābhijñas tathāgato munīśvaraḥ // Rm_31.101 //
tato māragaṇāñ jitvā bodhicaryāṃ prakāśayan /
sarvasatvāñ chubhe sthāpya nirvṛtaḥ saugatiṃ vrajet // Rm_31.102 //
evaṃ matvātra saṃsāre ya ichati śivāṃ gatiṃ /
sa evaṃ śraddhayā nityaṃ triratnabhajanodyataḥ // Rm_31.103 //
sarvasatvahitārthena karotu dānam ādarāt /
tataḥ kramāt sa tatpuṇyaiḥ sarvāḥ pāramitā api // Rm_31.104 //
paripūrya mahābhijñā prāpto bodhim avāpnuyāt /
iti matvā śubhe nityaṃ caritavyaṃ śubhārthibhiḥ // Rm_31.105 //
śubhena sadgatiṃ yāyā pāpena durgatīṃ vrajet /
pāpas tu jāyate lobhāt mātsaryamalināśrayāt // Rm_31.106 //
vopakārāṃ sukhecho 'pi na kiṃ cit sukham āpnuyāt /
sarvadā durmatir duṣṭo durgatinirayāśrayaḥ // Rm_31.107 //
(Rm 356)
saddharmmanindako mūḍho pāpakarmarato bhavet /
tasmāt mātsaryyam utsṛjya sarvasatvahitārthabhṛt /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā caren nityaṃ susaṃvare // Rm_31.108 //
etatpuṇyavipākena saṃsārasukhabhāk sadā /
triratnabhajanotsāhī bodhicaryārato bhavet // Rm_31.109 //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya yathākramaṃ /
śivāṃ bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_31.110 //
evaṃ tvaṃ vā parijñāya triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
bodhicittaṃ samādhāya cara nityaṃ susaṃvare // Rm_31.111 //
tathā te sarvadā bhadraṃ bhaven nityaṃ samantataḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_31.112 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa paribodhitaḥ /
tatheti hi pratiśrutvā prābhyanaṃdat prasāditaḥ // Rm_31.113 //
tataḥ sa taṃ jagannāthaṃ praṇatvā sāṃjalir mudā /
tridhā pradakṣiṇīkṛtvā praṇatvā svālaye 'carat // Rm_31.114 //
tatra prāptaḥ prasannātmā so 'pi pretamaharddhikaḥ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā pracaran sarvadā mudā // Rm_31.115 //
tad rātrau tatprabhāṃ dṛṣṭvā bhikṣavo vismayānvitāḥ /
sarve te prātar utthāya natvāpṛchan munīśvaraṃ // Rm_31.116 //
bhagavan nātha sarvajña ko 'dya rātrāv ihāgataḥ /
etad vṛttaṃ samākhyāya sarvān naḥ paribodhaya // Rm_31.117 //
iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ /
tān sarvān sāṃghikān dṛṣṭvā bodhayitum upādiśat // Rm_31.118 //
śṛṇuta bhikṣavaḥ sarve yo 'dya rātrāv ihāgataḥ /
etat sarvaṃ pravṛttāṃtaṃ pravakṣyāmi suvistaraṃ // Rm_31.119 //
yo 'sau śreṣṭhī mahāśrāddhaḥ saugate śāsane mudā /
śraddhayā pravrajitvātra brahmacaryaṃ mudā caran // Rm_31.120 //
pravrajitaḥ sa mātsaryaparibhūto durāśayaḥ /
labdhadravyaṃ na kasmai cid dadau kiñcit kadā cana // Rm_31.121 //
kevalaṃ saṃcayaṃ kṛtvā koṣṭhāgāre nidhāya tat /
guptīkṛtvā prayatnena vyabhajan naiva kiṃ cana // Rm_31.122 //
tataḥ kāle samāghrāte dhyātvā tad dravyasaṃcayaṃ /
mṛtaḥ pretālayotpannaḥ pretodbhavad bhayānakaḥ // Rm_31.123 //
tad dravyasaṃcayaṃ smṛtvā mātsaryākulitāśayaḥ /
punaḥ pratyāgatas tatra svālaye saṃnyaṣīdata // Rm_31.124 //
tatra taṃ saṃsthitaṃ pretaṃ dṛṣṭvāhaṃ samupācaran /
āryadharmam upādiśya prābodhayaṃ prasādayan // Rm_31.125 //
tataḥ sa suprasannātmā sasaṃghasya mamāṃtike /
sa pātracīvaraṃ sarvaṃ taddravyaṃ nirayātayat // Rm_31.126 //
etatpuṇyānubhāvena triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
kāle tataḥ paricyutvā pretamaharddhiko 'bhavat // Rm_31.127 //
tatra sa suprasannātmā smṛtvā ratnatrayaṃ mudā /
matsaddharmāmṛtaṃ pātum iha rātrau samāgataḥ // Rm_31.128 //
(Rm 357)
sa saddharmāmṛtaṃ pītvā mamāntike prasāditaḥ /
saṃbodhisādhanotsāhī muditaḥ svālaye 'carat // Rm_31.129 //
yo 'yaṃ śreṣṭhī na cānyo hi rātrāv iha samāgataḥ /
yat sa mṛto 'bhavat pretas mātsaryaduritāśrayāt // Rm_31.130 //
tasmāt mātsaryam uddhṛtya tyajantu śubhavāṃchinaḥ /
mātsaryaṃ hi trilokeṣu pāpamūlaṃ nigadyate // Rm_31.131 //
evaṃ matvātra saṃsāre duḥkhākaraṃ sukhāṃtakaṃ /
mātsaryaṃ sumaduṣṭaṃ ripuṃ jayata sarvathā // Rm_31.132 //
mātsaryaṃ jīyate yair hi samuddhṛtya svamānasāt /
te eva mānino vīrāḥ śūrāḥ prājñā vicakṣaṇāḥ // Rm_31.133 //
ye ca jetuṃ na mātsaryaṃ śaknuvaṃti kathaṃ cana /
kiṃ te śūrā vijetāro virā na kleśabhojinaḥ // Rm_31.134 //
yeṣāṃ na jāyate citte mātsaryan duḥkṛtākaraṃ /
te eva sukhino virā jayinaḥ kleśaghātakāḥ // Rm_31.135 //
yāvan na jīyate citte mātsaryaṃ duritāśayaṃ /
tāvat kiṃ te suvīrā vā kṣaṇāt kleśānucāriṇaḥ // Rm_31.136 //
ye ca kleśavaśā vīrā na te dhīrā vicakṣaṇāḥ /
kṣaṇāt kiṃ cin nimitteti careyur vikṛtāśayāḥ // Rm_31.137 //
tatas te kleśasaṃtaptā mūḍhā rāgāgnidāhitāḥ /
duṣṭāḥ krodhāgnisaṃdagdhāḥ saṃpaśyeyur na kiṃ cana // Rm_31.138 //
tatas te 'ndhā ivāloke careyur na ca satpathe /
kumārga eva saṃraktāḥ pracareyuḥ pramāditāḥ // Rm_31.139 //
tato durjanasaṃraktā māracaryānucāriṇaḥ /
asanmitropadeśena pracareyur mṛṣādṛśaḥ // Rm_31.140 //
tataḥ saddharmanindāṃ kṛtvā dānādi saṃcare /
vighnaṃ kartuṃ samudyogaṃ kuryur nityaṃ samāhitāḥ // Rm_31.141 //
tatas te pāpino duṣṭā unmattā iva tāyinaḥ /
svayaṃ naṣṭāḥ parāṃś cāpi nāśayeyuḥ pravaṃcakāḥ // Rm_31.142 //
tatas te kleśasaṃtaptā mahopāyānurāgiṇaḥ /
sughorāṇi pāpāni kuryāttiḥ śaṃkitāśayāḥ // Rm_31.143 //
tato bhakṣam apīchaṃtaṃ bhuktvāgamye 'pi saṃratāḥ /
viparītasamācārāḥ pracāreyur virodhitāḥ // Rm_31.144 //
tatas te pātakālīḍhā mahāduḥkhābhighātitāḥ /
tīvrātivedanāghrātā mṛtā yāyur yamālayaṃ // Rm_31.145 //
tatra yamo mahārājā dṛṣṭvā taṃ duritāśayaṃ /
sahasā karmaśāsibhyaḥ samarpya saṃpracodayan // Rm_31.146 //
tatra tair yamadūtās tāṃ gṛhītvā sahasā balāt /
yathā karmānusāreṇa śāsayeyur yathāvidhiṃ // Rm_31.147 //
tatra te daivabhogyāṃ bhuktvā bhoktuṃ samaṃtataḥ /
coditā yamadūtaiś ca bhrameyur narakeṣv api // Rm_31.148 //
tatra te daivabhogyāni bhuktvātitīvraduḥkhitāḥ /
asahyavedanākrāṃtā niṣīdeyuḥ prakheṭitāḥ // Rm_31.149 //
evaṃ te daivabhogyāṃ bhuktvā tathā ciraṃ sadā /
(Rm 358)
narakān narake gatvā duḥkhāny evāśnuyu vabha // Rm_31.150 //
yadā te daivayogānte tīvrātivedanāhatāḥ /
triratnasaṃsmṛtiṃ kṛtvā praṇameyuḥ samānatāḥ // Rm_31.151 //
tadā tān sugatān dṛṣṭvā kṛpayā saṃpracoditāḥ /
dṛkprabhābhiḥ samuddhṛtya preṣayeyuḥ surālaye // Rm_31.152 //
tatra te sukhasaṃpannāḥ smṛtvā ratnatrayaṃ mudā /
sarvadā śaraṇaṃ kṛtvā pracareyuḥ samāhitāḥ // Rm_31.153 //
tathaitatpuṇyapākena saṃbuddhaśāsane gatāḥ /
śraddhayā satkṛtiṃ kṛtvā śṛṇuyur dharmam ādarāt // Rm_31.154 //
tat saddharmāmṛtāsvādaṃ labdhvā te parimoditāḥ /
bodhicittaṃ samāsādya prakuryu dānam ādarāt // Rm_31.155 //
tatas tatpuṇyapākena suśīlāḥ saṃvarodyatāḥ /
sarvasatvahitaṃ kṛtvā sādhayeyuḥ śubhāṃ cariṃ // Rm_31.156 //
tato vīryabalenaiva jitvā kleśagaṇān ripūn /
tatas te vimalātmāno dhyātvā yogasamāhitāḥ // Rm_31.157 //
prajñābdhipāram āsādya jñānaratnam avāpnuyuḥ /
tato māragaṇāṃ jitvā pariśuddhās trimaṇḍalāḥ // Rm_31.158 //
samyakṣaṃbodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyuḥ // Rm_31.159 //
evaṃ matvātra saṃsāre mātsaryaṃ mūlam enasāṃ /
bodhicittāsinochitvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_31.160 //
tato vo maṃgalaṃ nityaṃ bhaved bhave samaṃtataḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpsyatha // Rm_31.161 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te sāṃghikā mudā /
sarve 'pi pratibuddhitvā prābhyanaṃdan prasāditāḥ // Rm_31.162 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
evaṃ tvaṃ nṛpa mātsaryyaṃ tyaktvā cara śubhe sadā // Rm_31.163 //
prajāś cāpi tvayā rājan bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhicaryāśayāḥ kṛtvā pratiṣṭhāpyāḥ śubhe sadā // Rm_31.164 //
evaṃ te sarvadā bhadraṃ bhaved bhave samaṃtataḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_31.165 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_31.166 //
pretībhūtāvadānaṃ duritahṛtamataiḥ śreṣṭhino lobhino ye śṛṇvaṃti śravayaṃti pramuditamanasaḥ śraddhayedaṃ manuṣyāḥ /
mātsaryaṃ te vihāya trimaṇiśaraṇagāḥ sarvasatvānurāgā dānaṃ datvā prasannāḥ satataśubhacarā yānti buddhālayaṃ te // Rm_31.167 //
++ iti śrīratnāvadānatatve pretībhūtāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 359)
XXXII Virūpāvadāna
athāśoko maharājaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayec caivam ādarāt // Rm_32.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tad yathā guruṇādiṣṭaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_32.2 //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhan sudhīr yatiḥ /
tam aśokaṃ mahārājaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_32.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi tava dharmapravṛddhaye // Rm_32.4 //
tad yathaivaṃ puraikasmin samaye sa munīśvaraḥ /
bhagavāṃ trijagacchāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_32.5 //
sarvajñaḥ sākyasiṃho 'rhaṃ chrāvstyā bahir āśrame /
jetodyāne vihāre 'smin vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_32.6 //
tadā tatra sabhāmadhye siṃhāsane sumaṃḍite /
sarvasatvahitārthena dharmam ādeṣṭum āśrayat // Rm_32.7 //
tatra te bhikṣavaḥ sarve bhikṣuṇyo 'pi samāgatāḥ /
yatinaś cailakāś caivam upāsakā upāsikāḥ // Rm_32.8 //
vratino bodhisatvāś ca saṃbodhiguṇalālasāḥ /
nirgranthās tīrthikāś cāpi tāpasāś ca maharṣayaḥ // Rm_32.9 //
brahmaśakrādayo devā lokapālā maharddhikāḥ /
daityā yakṣāś ca gaṃdharvāḥ kinnarāś cāpi rākṣasāḥ // Rm_32.10 //
siddhā vidyādharāś cāpi nāgāś ca garuḍā api /
sādhyā grahāḥ satārāś ca vasavaś cāpsarogaṇāḥ // Rm_32.11 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi nṛpā rājakumārakāḥ /
vaiśyāś ca maṃtriṇo 'mātyāḥ śreṣṭhinaś ca mahājanāḥ // Rm_32.12 //
gṛhasthā vaṇijaḥ sārthavāhāś ca dhanino 'pi ca /
śilpinaḥ paurikāś cāpi jānapadāś ca nairgamāḥ // Rm_32.13 //
grāmyāḥ kārpaṭikāś cāpi saddharmaśravaṇārthinaḥ /
sarve te samupāgatya vihāre samupāviśan // Rm_32.14 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sarve te saṃprasāditāḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya purataḥ samupācaran // Rm_32.15 //
tatra sarve 'pi te lokāḥ samabhyarcya yathākramaṃ /
taṃ munīndraṃ praṇatvaiva dharmaṃ śrotum upāśrayan // Rm_32.16 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāśritān /
bodhicaryāṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_32.17 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve te tridaśādayaḥ /
lokāḥ satyam iti jñātvā prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_32.18 //
(Rm 360)
tasminn avasare tatra śrāvastyāḥ pauriko gṛhī /
āsīn mahādhanaḥ śrīmāñ chṛdopamo mahājanaḥ // Rm_32.19 //
sa svakulasamārāmāṃ svakuladharmacāriṇīṃ /
kāṃtāṃ bhāryyāṃ samānīya samyakvyūhe yathāvidhiḥ // Rm_32.20 //
tataḥ sa kāmasaṃraktaḥ sukāminyā tayā saha /
yathechayā sukhaṃ bhuktvā reme nityaṃ pracoditaḥ // Rm_32.21 //
tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ /
samaye sā satī bhārya garbhitābhūt kṛśāṃgikā // Rm_32.22 //
tataḥ sā samaye 'sūta dārakaṃ durbhagākṛtiṃ /
durvarṇaṃ duritākāraṃ virūpaṃ vikṛtāśrayaṃ // Rm_32.23 //
dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ mātā bhinnāśayā viṣeditāḥ /
kiṃ īdṛg ātmajenāpi dhig mām iti vyaciṃtayat // Rm_32.24 //
tataḥ sa janakaḥ śrutvā taṃ jātaṃ vikṛtāśrayaṃ /
virūpaṃ durbhagākāram ity evaṃ samaciṃtayat // Rm_32.25 //
aho kiṃ prakṛtaṃ pāpaṃ janmāṃtare purā mayā /
yenāyaṃ durbhagākāro virūpo jāyate sutaḥ // Rm_32.26 //
tad atra kiṃ mayopāyaṃ karttavyaṃ nāpi manyate /
dhig māṃ yena sute jāte lajjayā me sukhaṃ hṛtaṃ // Rm_32.27 //
tathāpi kiṃ kariṣyāmi daivāt me jāyate hy ayaṃ /
tad virūpo 'pi putro 'yaṃ pālanīyo mayātmajaḥ // Rm_32.28 //
iti bhartroditaṃ śrutvā sā bhāryyāpy evam abravīt /
yad ābhyāṃ prakṛtaṃ pāpaṃ tatphalaṃ bhujyate khalu // Rm_32.29 //
yad abhāvi na tad bhogyaṃ bhāvi cen na tad anyathā /
sarvatra bhāvino bhogyaṃ bhuṃjate sarvajaṃtavaḥ // Rm_32.30 //
tad atrāham imaṃ bālaṃ pālayeyaṃ prayatnataḥ /
ity uktvā sā vibhinnāsyā nārī tasthau pralajjitā // Rm_32.31 //
taṃ virūpaṃ sutaṃ jātaṃ vīkṣya sa janako 'pi ca /
lajjāvidīrṇacitto 'bhūn nirutsāhaviṣāditaḥ // Rm_32.32 //
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ manyate na bhavāṃtare /
yato 'yaṃ dārako jāto virūpo durbhagākṛtiḥ // Rm_32.33 //
tathāpi kiṃ kariṣyāmi daivān no jāyate hy ayaṃ /
daivabhogyaṃ prabhoktavyaṃ sarvair api hi jaṃtubhiḥ // Rm_32.34 //
avaśyaṃ bhāvino bhavanti sarvadehināṃ /
tad ayaṃ svātmajo bālaḥ pālanīyotmayā mayā // Rm_32.35 //
iti dhyātvā pitā so 'thadṛṣṭvā tasya śiśor mukhaṃ /
lajjayā pratibhinnāsyas tasthau daivānucintayan // Rm_32.36 //
tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ sa ca /
pitāsya nāma vikhyāte kuruteti samabravīt // Rm_32.37 //
tatas te jñātayaḥ sarve saṃkṛtvā samataṃ tathā /
tad gṛhasthaṃ samāmaṃtrya pura evam upādiśan // Rm_32.38 //
gṛhapate virūpo 'yaṃ putro yat tava jāyate /
tasmād bhavatun āmnāyaṃ prasiddho bālako bhuvi // Rm_32.39 //
(Rm 361)
tataḥ snehād virūpo 'sau mātrā yatnena pālitaḥ /
krāmāt puṣṭo vivṛddhābhūd hradastham iva paṃkajaṃ // Rm_32.40 //
tadā yadā kumāratvaṃ prāptaḥ sa vikṛtāśrayaṃ /
svarūpaṃ darppaṇe dṛṣṭvā virūpo lajjito 'bhavat // Rm_32.41 //
tato jehrīyamāno 'sau virūpaḥ parimohitaḥ /
pāpaciṃtāparitātmā manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_32.42 //
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yenāhaṃ duritākṛtiḥ /
kiṃ mamānena kāyena mṛtyuṃ me 'tra varaṃ dhruvaṃ // Rm_32.43 //
kiṃ kariṣye virūpo 'haṃ kva yāsyāmi durākṛtiḥ /
kiṃ mamānena jīvena kevalaṃ duḥkhabhoginā // Rm_32.44 //
tad atrāhaṃ gṛhaṃ tyaktvā vanodyāne samāśrayan /
saṃbuddhaṃ sugataṃ dhyātvā mṛtyuṃ gaccheya muktaye // Rm_32.45 //
avaśyam eva sarveṣāṃ jaṃtūnaṃ maraṇaṃ bhave /
tan mamedṛg virūpo 'smin śarīre jīvite spṛhā // Rm_32.46 //
yady atrāhaṃ ciraṃ jīvī nindito duḥkham āpnuyāṃ /
tad buddhaṃ sugataṃ dhyātvā tiṣṭheyaṃ prāṇamuktaye // Rm_32.47 //
tat saṃbuddhaṃ jinaṃ dhyātvā mṛto 'haṃ yadi sāṃprataṃ /
tat puṇyaḥ paritātmā sugatiṃ gacheya sarvathā // Rm_32.48 //
ye buddhaṃ sugataṃ smṛtvā gachanti mṛtyum ātmanā /
durgatiṃ te na gachanti samyānty eva sukhāvatīṃ // Rm_32.49 //
tasmāt te sudhiyaḥ santaḥ tyaktvā yāyāt kulaṃ gṛhaṃ /
saṃbuddhasmaraṇaṃ dhyātvā tiṣṭhanti nirjane vane // Rm_32.50 //
tathāhaṃ tat samālokya saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
samādhāya sadā smṛtvā vaseyaṃ vijane vane // Rm_32.51 //
ity evaṃ manasā dhyātvā virūpaḥ sa prasannadhīḥ /
sa saṃpadaṃ gṛhaṃ tyaktvā jīrṇodyānaṃ samāśrayat // Rm_32.52 //
tatrodyāne vivikte sa parṇakuṭṭiṃ samāśrayan /
bhagavantam anusmṛtvā tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_32.53 //
tadā sa bhagavāñ chāstā taṃ tathā sthitaṃ /
viśuddhāśayam ālokya samuddhartuṃ samudyataḥ // Rm_32.54 //
tataḥ sa bhagavān nātho bhikṣusaṃghasamanvitaḥ /
tatrodyāne virūpaṃ taṃ paśyan bhāsvān upācarat // Rm_32.55 //
tatprabhāparispṛṣṭo 'sau virūpaḥ satsukhānvitaḥ /
vismitas taṃ samāyātaṃ sasāṃghikam apaśyata // Rm_32.56 //
taṃ munīṃdraṃ samālokya virūpaḥ sa vimohitaḥ /
jehrīyamāna utthāya parāyituṃ tato 'carat // Rm_32.57 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā virūpaṃ taṃ parāyitaṃ /
sahasarddhyā diśo mārge nirudhyābhyatiṣṭhata // Rm_32.58 //
tathā nirudhyamānaḥ sa virūpas tena śāsinā /
parāyituṃ prayatnena na śaśāka kathaṃ cana // Rm_32.59 //
sa parikhinnātmā virūpo lajjitāśayaḥ /
parṇakuṭṭisamāsīnaṃs tasthau bhīto divāndhavat // Rm_32.60 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā nilīnaṃ lajjayāsane /
(Rm 362)
saṃnirodhasamāpattiṃ samādhiṃ vidadhe tadā // Rm_32.61 //
tataḥ sa bhagavañ chāstā tat samādheḥ samutthitaḥ /
svayaṃ virūpam ātmānaṃ nirmāya vikṛtāśrayaṃ // Rm_32.62 //
bhojanapūrṇam ādāya śarāvaṃ mṛnmayaṃ tataḥ /
śanais tasya virūpasya parṇakuṭṭyantike 'carat // Rm_32.63 //
tatra taṃ samupāyātaṃ virūpaṃ vikṛtāśrayaṃ /
sa virūpaḥ samālokya harṣita evam abravīt // Rm_32.64 //
svāgataṃ bho sahāye hi kutra gantum ihāgataḥ /
tiṣṭhātrāvāṃ sadāvāse vatsyāvahe sukhānvitā // Rm_32.65 //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa virūpadhṛk /
tvāṃ draṣṭum ihāyāmi proktveti samupāśrayet // Rm_32.66 //
tatra sthitaḥ kathāṃ kṛtvā bhagavān sa virūpadhṛk /
dadau tasmai virūpāya surasāmṛtabhojanaṃ // Rm_32.67 //
tat pradattaṃ prabhuktvānnaṃ sa virūpaḥ sa moditaḥ /
tatkṣaṇāt paripuṣṭāṅgo babhūva prīṇitendriyaḥ // Rm_32.68 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā dṛṣṭvā taṃ saṃpramoditaṃ /
svarūpeṇa sthitas tatra vyarājat saṃprabhāsayan // Rm_32.69 //
taṃ saumyabhadrarūpāṅgaṃ śrīghanaṃ śubhiteṃdriyaṃ /
sa virūpaḥ samālokya vismitaś caivam abravīt // Rm_32.70 //
aho kathaṃ bhavaty evam abhirūpataro bhavān /
kasya puṇyavipākān tad vaktum arhati me puraḥ // Rm_32.71 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
bodhayituṃ virūpaṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_32.72 //
mahāvidyāsti me sādho saṃbodhisādhanottamā /
cittaprasādasaṃjātajananyākhyā mahebalaḥ // Rm_32.73 //
tasyā eva prabhāvena bhavāmy ahaṃ śubheṃdriyaḥ /
samaṃtabhadrarūpāṅgaḥ sarvasatvamanoharaḥ // Rm_32.74 //
ity ādiśya munīndraḥ sa bhagavāṃs tatra śubhāsane /
saddharmaṃ samupādestuṃ samāśrayat prabhāsayan // Rm_32.75 //
tatas te sāṃghikāḥ sarve saumyarūpāḥ śubheṃdriyāḥ /
parivṛtya munīndraṃ taṃ puraskṛtyopatasthire // Rm_32.76 //
tān sarvān samupāsīnān saumyarūpāñ chubhendriyān /
dṛṣṭvā taṃ sugataṃ matvā babhūva vismayānvitaḥ // Rm_32.77 //
aho bhāgya mayā labdhaṃ mahatpuṇyam ihādhunā /
yan mamārthe munīndro 'yaṃ sasāṃghika upāgataḥ // Rm_32.78 //
nūnam atra munīndro 'yaṃ matkarmaparicoditaḥ /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ sasaṃghaḥ kṛpayāgataḥ // Rm_32.79 //
tad aham asya munīndrasya śraddhayā śaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya saugataṃ dharmaṃ śrotum arhe samāhitaḥ // Rm_32.80 //
ity evaṃ manasā dhyātvā virūpaḥ sa pramoditaḥ /
upetya sāṃjalir natvā taṃ munīndram upāśrayat // Rm_32.81 //
tadā tasya virūpasya buddhapuṇyānubhāvataḥ /
lakṣmī prādurabhūt tatra divyabhogapradāyinī // Rm_32.82 //
(Rm 363)
tadā so 'bhūd virūpo 'pi divyābhirūpasundaraḥ /
pariśuddhatrikāyo 'pi sadguṇārtho śubhāṃśikaḥ // Rm_32.83 //
tataḥ so 'tiprasannātmā dṛṣṭvaitat mahad adbhutaṃ /
mudā tasya muneḥ pādau vavande sa kṛtāṃjaliḥ // Rm_32.84 //
tataḥ utthāya taṃ nāthaṃ bhagavaṃtaṃ sasāṃghikaṃ /
samālokya prasannātmā prārthayat sa samādarāt // Rm_32.85 //
bhagavan bhavatā śāstaḥ kṛpādṛṣṭiprasādataḥ /
prādurbhūtātra me lakṣmī bhavāmi yātisuṃdaraḥ // Rm_32.86 //
tad etan mahad āścaryaṃ dṛṣṭvā me rocate manaḥ /
bhavatāṃ śaraṇe sthitvā carituṃ saṃvaraṃ sadā // Rm_32.87 //
tad atra bhagavan nātha kṛpayā buddhaśāsane /
anvāhṛtya śubhe dharme niyoktuṃ māṃ samarhati // Rm_32.88 //
śraddhayāhaṃ jagannātha bhavatāṃ śaraṇaṃ gataḥ /
pravrajya saṃvaraṃ dhṛtvā cariṣye 'tra samāhitaḥ // Rm_32.89 //
iti tat saṃprārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tasya śuddhāśayam ālokya samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_32.90 //
yadi vāṃchāsti te vatsa carituṃ saugataṃ vrataṃ /
pitur ājñāṃ samāsādya prāgacha dāsyate tadā // Rm_32.91 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa pratiharṣitaḥ /
mudā tasya muneḥ pādau praṇatvaiva tato 'carat // Rm_32.92 //
tatra sa svagṛhe gatvā pādau pituḥ kṛtāṃjaliḥ /
praṇatvā purataḥ sthitvā prāvadad evam ādarāt // Rm_32.93 //
tatodyāne virūpo 'ham iti lajjāviṣāditaḥ /
parṇakuṭyāṃ samāsīno dhyatvā vasāmi yogavit // Rm_32.94 //
tatra sa bhagavān buddhaḥ sasaṃghaḥ svayam āgataḥ /
bodhayitvāmṛtaṃ bhogyaṃ dadāti samupāyavit // Rm_32.95 //
tad dattam amṛtaṃ bhuktvā bhavāmi suṃdarākṛtiḥ /
lakṣmīś cāpi samudbhūtā mamaivaṃ jāyate śubhaṃ // Rm_32.96 //
etat sarvaṃ munīndrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ /
nānyathā hīti vijñāya prasīda sugate sadā // Rm_32.97 //
evam etat mahaccitraṃ dṛṣṭvā me saṃprasāditaṃ /
mano 'dya śāsane bauddhe carituṃ rocate vrataṃ // Rm_32.98 //
etatsaṃprārthanāṃ kartum ihāhaṃ prāgato mudā /
tad atra kṛpayā tāta tad anujñāṃ pradehi me // Rm_32.99 //
etatpuṇyavibhāgena tvaṃ cāpi sugatīṃ vrajeḥ /
tatra ca sarvadā saukhyaṃ bhuktvā yāyāj jinālayaṃ // Rm_32.100 //
iti matvā prasīdātra mā kuruṣva mano 'nyathā /
śraddhayānugrahaṃ kṛtvā tad anujñāṃ pradehi me // Rm_32.101 //
iti saṃprārthitaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ savismayaḥ /
pitā taṃ svātmajaṃ dṛṣṭvā sucirād evam abravīt // Rm_32.102 //
aho hi bhāgyavān putra puṇyavāñchābhi sāṃprataṃ /
yato 'sau kṛpayopetya buddhat tvām abhirakṣati // Rm_32.103 //
tat te 'sti yadi vāñchati carituṃ saugataṃ vrataṃ /
taṃ buddhaśaraṇaṃ gatvā vrataṃ cara samāhitaḥ // Rm_32.104 //
(Rm 364)
iti pitroditaṃ śrutvā sa virūpaḥ prasāditaḥ /
pādau pitroḥ praṇatvaiva sahasā prācarad gṛhāt // Rm_32.105 //
tato jetāśrame gatvā sa virūpaḥ pramoditaḥ /
pādau tasya muner natvā prārthayed evam ādarāt // Rm_32.106 //
bhagavan nātha sarvajña labdhānujñaḥ sāmāgatāḥ /
tad bhavān kṛpayā mahyaṃ saṃvaraṃ dātum arhati // Rm_32.107 //
iti saṃprārthite tena bhagavāṃs tasya mastake /
savyahastena saṃspṛṣṭvā śāsane taṃ samagrahīt // Rm_32.108 //
tatra sa vrājitaḥ sāstrā virūpo muṇḍito 'pi saḥ /
khikkhiripātrabhṛc cīvaraprāvṛto vabhau // Rm_32.109 //
tataḥ sa bhikṣur ātmajñaḥ saṃyamī vijiteṃdriyaḥ /
matvā saṃsārasaṃskāragatīḥ kṣaṇavighātinīḥ // Rm_32.110 //
bhitvāvidyāgaṇān bodhipakṣe dharmeṣu prodyataḥ // Rm_32.111 //
tataḥ sa dhāraṇīvidyāsamādhinirato yatiḥ /
sarvakleśagaṇāñ jitvā sākṣād arhatvam āptavān // Rm_32.112 //
saṃsāralābhasatkāraniḥspṛho nirmalāśayaḥ /
pariśuddhatrikāyaś ca nirvikalpo niraṃjanaḥ // Rm_32.113 //
sa devāsuralokānām api traidhātucāriṇāṃ /
mānyaḥ pūjyo 'bhivandyo 'bhūd brahmacarī sa yogavit // Rm_32.114 //
tadā te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ yatim uttamaṃ /
vismitās taṃ muniṃ natvā paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_32.115 //
bhagavann arhatānena kiṃ karma prakṛtaṃ purā /
yenāyaṃ duritākāro virūpo jāyate 'dhunā // Rm_32.116 //
yac cāyaṃ bhagavāc chāsta bhavatā saṃprasāditaḥ /
lakṣmīvān abhirūpaś ca bhavati sadguṇārataḥ // Rm_32.117 //
yac cāyaṃ śāsane bauddhe śraddhayā śaraṇaṃ gataḥ /
sahasā kleśasaṃghārīñ jitvārhattvaṃ samāptavān // Rm_32.118 //
tad asya sarvavṛttāṃtaṃ yad anena purākṛtaṃ /
suvistaraṃ samākhyāya sarvān naḥ paribodhaya // Rm_32.119 //
iti tair bhikṣubhiḥ sarvaiḥ prārthite sa munīśvaraḥ /
sarvāṃs tān sāṃghikān bhikṣūn samālokyaivam ādiśat // Rm_32.120 //
śṛṇuta bhikṣavaḥ sarve yad anena purākṛtaṃ /
tat sarvaiḥ karma vakṣyāmi sarvalokaprabodhane // Rm_32.121 //
yathābhūt purā buddhaḥ puṣyābhidhas tathāgataḥ /
sarvajño 'rhañ jagacchāstā dharmarājo munīśvaraḥ // Rm_32.122 //
sa bhagavāñ jagannāthaḥ kṛtvā bhadraṃ samaṃtataḥ /
sarvatra saugataṃ dharmam upadeṣṭum upācarat // Rm_32.123 //
evaṃ sarvatra lokeṣu sasāṃghikaḥ sa mārajit /
pūrvottaradiśo bhāge rājadhānīm upāśrayat // Rm_32.124 //
tatra sa bhagavāñ chāstā sarvasatvahitārthabhṛt /
ādimadhyāntakalyāṇam āryadharmam upādiśat // Rm_32.125 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokaḥ prabodhitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracerire śubhe sadā // Rm_32.126 //
(Rm 365)
tatra sa bhagavān puṣyo buddhadṛṣṭya samaṃtataḥ /
loke paśyan hitaṃ kartuṃ dadarśa dvau jinātmajau // Rm_32.127 //
ekaḥ śākyamunir nāma maitreyaś cāparaḥ sudhīḥ /
tasmin kāle ubhav etau bodhisatvau jinātmajau // Rm_32.128 //
maitreyasya subuddheḥ svasaṃtatiḥ paripākitā /
tasya śāstuś ca vaineyāḥ satvā na paripācitāḥ // Rm_32.129 //
śākyamunes tu vaineyāḥ paripakvā na saṃtatiḥ /
evaṃ sa sugataḥ puṣyo dṛṣṭvaivaṃ samaciṃtayat // Rm_32.130 //
aho śākyamuner na svasantatiḥ paripācitā /
tatsvasantatipākārthaṃ careyāhaṃ tadantike // Rm_32.131 //
iti vicintya puṣyaḥ sa tathāgataḥ sasāṃghikaḥ /
himavaṃtaṃ giriṃ gatvā pracakrāma prabhāsayan // Rm_32.132 //
tatra ratnaguhāyāṃ sa praviśya sa munīśvaraḥ /
tejodhātusamāpanno dhyātvā tasthau śubhāsane // Rm_32.133 //
tasmiṃś ca samaye tatra śākyamuniḥ sa sanmatiḥ /
phalamūlasamāhartuṃ tadantikam upācarat // Rm_32.134 //
tatra ratnaguhāyāṃ taṃ puṣyaṃ tathāgataṃ muniṃ /
suparyaṅkasamāsīnaṃ dhyānalīnaṃ prabhāsitaṃ // Rm_32.135 //
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ paribhūṣitaṃ /
ratnāvalim ivojvālaṃ śatasūryyādhikaprabhaṃ // Rm_32.136 //
saumyaṃ divyātiriktābhaṃ samaṃtabhadrarūpiṇaṃ /
suprasannamukhāmbhojaṃ dharmarājaṃ samaikṣata // Rm_32.137 //
tatra taṃ sugataṃ dṛṣṭvā śākyamuniḥ sa moditaḥ /
sahasā sāṃjalir natvā pūjāṃgainārcayan mudā // Rm_32.138 //
tataḥ sa ekapādena sthitvā saptaniśāṃ mudā /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā tuṣṭāva gāthayānayā // Rm_32.139 //
na divi bhuvi vā nāsmil loke na vaiśravaṇālaye /
na marubhavane divye sthāne na dikṣu vidikṣu vā // Rm_32.140 //
caratu vasudhāṃ sphītāṃ kṛtsnāṃ saparvatakānanāṃ /
puruṣavṛṣabhasya tulyānyo mahāśramaṇaḥ kutaḥ // Rm_32.141 //
etayo gāthayā stutvā taṃ puṣyaṃ sugataṃ muniṃ /
sa śākyamunir utsāhāt saptarātriṃ mudā bhajan // Rm_32.142 //
tataḥ saptadinānte sa puṣyathāgato mudā /
paristutas tam ālokya śākyamunim abhāṣata // Rm_32.143 //
sādhu sādhu mahāsatva tvam evaṃ yat samudyataḥ /
anena balavīryeṇa saṃpannena dvijottama // Rm_32.144 //
navakalpāḥ parāvṛttāḥ saṃstutyādya tathāgataṃ /
kramāt pāramitāḥ pūrya saṃbodhiṃ samavāpnuyāḥ // Rm_32.145 //
ity ādiśya munīndro 'sau puṣyo dharmādhipo jinaḥ /
parivṛtto maheśākhyais tatra dhyānārato 'bhasat // Rm_32.146 //
so 'pi śākyamunir bodhisatvo dvijottamaḥ sudhīḥ /
tasya puṣyasya sadbhaktya śaraṇasthaḥ sadābhajat // Rm_32.147 //
tatra tasmin sthite buddhe devī guhānivāsinī /
(Rm 366)
tadguhāyāṃ praveṣṭum 'sau na śaśāka kathaṃ cana // Rm_32.148 //
tataḥ sātivirūpākṣā vikṛtāṃśā durākṛtiḥ /
bhūtvā taṃ sugataṃ puṣyaṃ dhyānālīnam abhīṣapat // Rm_32.149 //
tathā sā sucireṇāpi bhīṣapītvāpi durmatiḥ /
kiñcit tasya muneś cittaṃ cārayituṃ śaśāka na // Rm_32.150 //
tadā sā śaṃkitākhinnā vismayāhatamānasā /
svarūpeṇaiva taṃ draṣṭuṃ praṇatā samupācarat // Rm_32.151 //
tatra taṃ sugataṃ puṣyaṃ tathāgatam munīśvaraṃ /
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṇḍitaṃ // Rm_32.152 //
sarvātikrāṃtasaumyābhaṃ śatasūryādhikaprabhaṃ /
śāntarūpaṃ subhadrāṃgaṃ dhyānālīnam apaśyata // Rm_32.153 //
dṛṣṭvaiva sā prasādantī puṇyātmāyaṃ susiddhimān /
iti dhyātvā surūpeṇa tadantikam upācarat // Rm_32.154 //
tatra sā sāṃjalir natvā pādau tasya muneḥ puraḥ /
sthitvā kṣamārthanāṃ karttuṃ prārthayad evam ānatā // Rm_32.155 //
bhagavan nātha sarvajña yan mayā prakṛtaṃ tvayi /
tat kṣamasva jagannātha kṣāntidharmādhipo 'si hi // Rm_32.156 //
tad atrāhaṃ jagacchāstar bhavatāṃ śaraṇaṃ gatā /
sarvadā samupāśritya bhajeyaṃ śraddhayā mudā // Rm_32.157 //
yad atra te sasaṃghasya yathāvidhi samarcituṃ /
ichāmy ahaṃ jagannātha tad adhyuṣitum arhati // Rm_32.158 //
iti tenārthite puṣyo bhagavān sa munīśvaraḥ /
tāṃ viśuddhāśayāṃ dṛṣṭvā tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_32.159 //
tathādhivāsitaṃ śāstrā matvā sābhyanumoditā /
āśu tadbhojyasāmagrīṃ sahasā samasādhayat // Rm_32.160 //
tataḥ sā muditopetya pūjāṃgais taṃ munīśvaraṃ /
abhyarcya bhojanair divyaiḥ sasaṃghaṃ samatoṣayat // Rm_32.161 //
tataḥ sā bhojanānte 'pi praṇatvā sāñjalir mudā /
bhūtvā kṣamāpayitvā ca prārthayad evam ānatā // Rm_32.162 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇe sthitā /
sadopasthānam ādhāya bhajiṣyāmi samāhitā // Rm_32.163 //
tat kṣamasva jagannātha yan mayāpakṛtaṃ vṛthā /
prasīdatu bhavāñ chāstā saṃbuddho hi kṣamākaraḥ // Rm_32.164 //
iti tayārthitaṃ śrutvā puṣyaḥ sa bhagavān muniḥ /
devatāṃ tāṃ samālokya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_32.165 //
śṛṇuṣva devate dharmam ihāmutra śubhāptaye /
dharmeṇa rakṣitā loke sarvatrāpi sukhī bhavet // Rm_32.166 //
tad ādau śraddhayā dharmaṃ śrotavyaṃ saugataṃ varaṃ /
tatas triratnam abhyarcya dātavyaṃ dānam arthine // Rm_32.167 //
tataḥ śuddhatrikāyaḥ syāc chuddhaśīlaḥ śub