Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

vāpi yānty eva kecid vāpi surālayaṃ /
kecic ca narake yānti tat sarvaṃ daivayogataḥ // Rm_12.148 //
tathā mṛddārupāṣāṇe nānādhātupratiṣṭhitāḥ /
devatāś ca dadanty evaṃ phalaṃ daivaniyogataḥ // Rm_12.149 //
pare 'pi svajanā iṣṭāḥ sahajā api ca dviṣaḥ /
bhavanti tat kṣaṇād eva tad api daivayogataḥ // Rm_12.150 //
evaṃ traidhātukotpannāḥ sarve satvāś ca jaṃtavaḥ /
ṣaḍgatiṣu bhramantas te caranti daivayogataḥ // Rm_12.151 //
kecid vīrā guṇāḍhyāś ca suṃdarā bhāgyamāninaḥ /
sarvasaṃpatsamṛddhāś ca cakravarttinṛpādayaḥ // Rm_12.152 //
kecic ca nirguṇāḥ prāḍhyāḥ kecin nirguṇinaḥ śaṭhāḥ /
kecic ca vikalāṃgāś ca guṇasaṃpattibhāginaḥ // Rm_12.153 //
kecic ca suṃdarā mūrkhā nirdhanā nirguṇāḥ śaṭhāḥ /
kecic ca guṇinaḥ prāḍhyā nīcakarmānucāriṇaḥ // Rm_12.154 //
kecin nīcakulotpannāḥ guṇāḍhyāḥ sādhuvṛttayaḥ /
(Rm 155)
dātāro dhanino vīrāḥ sarvasatvānupālakāḥ // Rm_12.155 //
kecid uccakulotpannā nirguṇā duṣṭavṛttayaḥ /
kṛpaṇā vikalāṃgāś ca nirdayāś ca durāśayāḥ // Rm_12.156 //
kecid vīrā hy alābhijñāḥ kulīnāḥ sādhavo 'pi ye /
te 'pi jātinihīne 'pi bhajaṃti śaraṇaṃ gatāḥ // Rm_12.157 //
kecic ca guṇavanto 'pi kucelāḥ kṛśagātrikāḥ /
pretavad bhujyamānāś ca caraṃti bhikṣukā bhuvi // Rm_12.158 //
kecic ca nirguṇā vāpi vaṃcakā duṣṭamānasāḥ /
mānyante sādhuval loke tad api daivayogataḥ // Rm_12.159 //
evaṃ nānāvidhā lokāḥ ṣaḍgatiṣu samudbhavāḥ /
sukhaduḥkhāni bhuṃjante bhramaṃti daivayogataḥ // Rm_12.160 //
tasmād daivaṃ mahāvīraṃ sarvatraidhātukeṣv api /
kenāpi śakyate naiva vaśe netuṃ kathaṃ cana // Rm_12.161 //
tena daivaṃ mahānāthaḥ sarvakarmādhipaḥ prabhuḥ /
sraṣṭā bharttā ca harttā ca traidhātuvāsinām api // Rm_12.162 //
tasyāpy adhipatibrahmā sarvalokeśvaro vidhiḥ /
tat tasya śaraṇaṃ gatvā bhaktyā nityaṃ samarcaya // Rm_12.163 //
tasmiṃ tuṣṭe vidhau devaiḥ parituṣṭaṃ bhaved dhruvaṃ /
tato daivaprasādena sarvatra maṃgalaṃ bhavet // Rm_12.164 //
daive tuṣṭe susiddhyante sarvakarmāṇi yatnataḥ /
viruddhe tu na siddhyante yatnaiḥ saṃsādhitāny api // Rm_12.165 //
tasmād daivādhipaṃ devaṃ brahmāṇaṃ caturānanaṃ /
bhaja daivaprasannāya sarvakāryaprasiddhaye // Rm_12.166 //
daivaṃ brahmaprasādena śubhadaṃ saṃmukhī bhavet /
tatas te maṃgalaṃ nityaṃ sarvakāryyeṣu saṃbhavet // Rm_12.167 //
evaṃ sārthapate natvā vidhānaṃ kāryyasādhanaṃ /
vidhinārādhya sadbhaktyā kuruṣva karmasādhanaṃ // Rm_12.168 //
tathā cet sarvathā nityaṃ yātrāyaṃ maṃgalaṃ bhavet /
anyad vā cintitaṃ kāryaṃ sarvāpy evaṃ prasatsyate // Rm_12.169 //
yadi vāṃchāsti te bhūyo gantuṃ ratnākaraṃ prati /
tathābhyarcya vidhātāraṃ gachet svasti bhavet khalu // Rm_12.170 //
iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ /
pratijñāya samabhyarcya brahmāṇaṃ prārthayat tadā // Rm_12.171 //
namas te bhagavan brahmaṃ yātrāsiddhiṃ kuruṣva me /
evaṃ vidhiṃ samārādhya sa sārthādhipatis tataḥ // Rm_12.172 //
ratnaṃ prāptyai punaḥ sārthān samāhūyābravīt tathā /
(Rm 156)
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yan mayā samudīritaṃ // Rm_12.173 //
atrāsti yadi vo vāṃchā tathā kartuṃ samudyatāṃ /
ahaṃ ratnākaraṃ bhūyo gantuṃ ichāmi sāṃprataṃ // Rm_12.174 //
tad yadīchatha ratnāni tathā yāta mayā saha /
kiṃ cāpy atra vayaṃ sarve sārthavāhakulodbhavāḥ // Rm_12.175 //
tad gṛhe paśuvad bhuktvā kathaṃ śobhī vrajemahi /
saṃsāre sarvajaṃtūnāṃ ekadhā maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_12.176 //
tat kiṃ no maraṇe bhītyā mṛtyuṃ kena nivāryyate /
yadi daivād vipattiḥ syād asmākaṃ karmmadoṣataḥ // Rm_12.177 //
sarvatīrthajalādhāre mṛtāḥ svargaṃ vrajemahi /
yadi bhāgyāc ca no yātrā siddhā svastimatī bhavet /
tadā jīvaṃ sukhaṃ dānaṃ kṛtvā svargaṃ vrajemahi /
tad viṣādaṃ parityajya yaśodharmmasukhāptaye // Rm_12.178 //
vīryotsāhaṃ samādhāya samāyāta mayā saha /
iti tasya vacaḥ śrutvā sarve te vaṇijo mudā // Rm_12.179 //
tatheti ca samutsāhaṃ kṛtvā gaṃtuṃ samudyatāḥ /
tataḥ sarve 'pi te sārthā dhṛtvā svastyayanaṃ vidhiṃ // Rm_12.180 //
paṇyam ādāya tenaiva saha sārthabhṛtā yayuḥ /
tatas te prasthitāḥ sarve grāmāraṇyavanasthalīḥ // Rm_12.181 //
samuttīryya kramād yātās tīraṃ prāpur mahodadheḥ /
tatra nāvi samārūḍhā karṇadhāraprayatnataḥ // Rm_12.182 //
marutāṃte 'nukūlena jagāhire mahodadhiṃ /
tatas teṣāṃ ca sarveṣāṃ daivayogānuyogataḥ // Rm_12.183 //
sā naukā kālikāvātasaṃkṣubdhābhūd vibheditā /
tadā sarve 'pi te sārthā dṛṣṭvā naukāṃ vibheditāṃ // Rm_12.184 //
trasitāḥ sahasā tasmāt pratyāyayuḥ prayatnataḥ /
tatas te vaṇijaḥ sarve vipaṃnāśā viṣāditāḥ // Rm_12.185 //
rātrau svasvagṛhe gatvā vibhagnāsā viṣedire /
tathāsau sārthavāho 'pi lajjitaḥ khaṇḍitāśayaḥ // Rm_12.186 //
kheditātmā gṛhe tasthau mūkavad dhi natotsavaḥ /
tato bhāryyā satī bhadrā patikhedavibheditaṃ /
dṛṣṭvā taṃ vikalībhūtaṃ samupetyābravīt punaḥ // Rm_12.187 //
mā viṣādaṃ kṛthāḥ svāminn atra dhairyyaṃ samāśrayaḥ /
dharmiṣṭhe śaraṇaṃ gatvā kuruṣva dharmasādhanaṃ // Rm_12.188 //
(Rm 157)
dharmmeṇa jīyate pāpaṃ niṣpāpo nirmalāśayaḥ /
śuddhacitto viśuddhātmā puṇyātmā bhāgyam āpnuyāt // Rm_12.189 //
tato bhāgyavataḥ puṃso yad yat karmaṇi sādhitaṃ /
tat tat sarvaṃ prasiddhyeta tasmād dharmaṃ carottamaṃ // Rm_12.190 //
dharmam eva suhṛd mitram ihāmutra sahānugaḥ /
dharmmeṇa pālyate sarvaṃ tasmād dharmo jagatsuhṛt // Rm_12.191 //
dharmā nānāvidhā loke kulacaryyānusarataḥ /
sarveṣām api dharmāṇāṃ dayā dharme viśiṣyate // Rm_12.192 //
dayāluḥ sugato buddho dharmarājas tathāgataḥ /
samantabhadra ātmajñaḥ sarvasatvahitaṃkaraḥ // Rm_12.193 //
sarvajño mārajic chāstā jagannāthaḥ śubhārthadaḥ /
ṣaḍabhijño jagadbharttā sarvalokādhipeśvaraḥ // Rm_12.194 //
tasmāt tasya munīndrasya sadbhaktyā śaraṇaṃ vrajan /
saddharmaśaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityam upāsakaḥ // Rm_12.195 //
tatas te naśyate pāpaṃ maṃgalaṃ ca bhaved dhruvaṃ /
tadaiva sarvakāryāṇi sametsyaṃte na saṃśayaḥ // Rm_12.196 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
tatheti saṃpratijñāya saṃbuddhaśaraṇaṃ yayau // Rm_12.197 //
namas te bhagavan nātha pāpistho 'haṃ sudurbhagaḥ /
bhavatāṃ śaraṇaṃ gache tan māṃ dṛṣṭvāśu rakṣatāṃ // Rm_12.198 //
yan mayā prakṛtaṃ pāpaṃ kāritaṃ vānumoditaḥ /
tat sarvaṃ deśayiṣyāmi tan me dehi śubhāṃ gatiṃ // Rm_12.199 //
bhavatāṃ sarvadā nātha śaraṇaṃ yāmy upāsakaḥ /
anyo me śaraṇaṃ nāsti tan māṃ rakṣa sadā bhaje // Rm_12.200 //
tridhāpi me jagannātha yātrā bhagnā svadaivataḥ /
gṛhasthaḥ sārthavāho 'haṃ tan me dehi susaṃpadaḥ // Rm_12.201 //
yanv ahaṃ sāṃprataṃ nātha bhavataṃ śaraṇaṃ vrajan /
bhūyo ratnākaraṃ gantuṃ ichāmi ratnalabdhaye // Rm_12.202 //
yadi yātrā bhavet siddhi yāval lābhaṃ ca lapsyate /
tadupāyena saṃbuddhaṃ pūjayeyaṃ sasāṃghikaṃ // Rm_12.203 //
ity evaṃ niścayaṃ kṛtvā saṃbuddhaṃ saṃsmaran muhuḥ /
tāṃ bhāryyāṃ bhadrikāṃ dṛṣṭvā punar evam abhāṣata // Rm_12.204 //
bhadre tvayā yad ādiṣṭaṃ tathā kartuṃ samutsahe /
adyāgreṇa jagannāthaṃ śaraṇaṃ yāsyāmy upāsakaḥ // Rm_12.205 //
(Rm 158)
bhadre nāmnā jinendrasya yāsye ratnākare punaḥ /
yadi yātrā bhavet siddhi yāval lābhaṃ ca lapsyate // Rm_12.206 //
tadupārddhena ratnena sasaṃghaṃ sugataṃ tadā /
yathārhaṃ pūjayiṣye 'ham iti saṃkalpitaṃ mayā // Rm_12.207 //
yadi daivād vipattiḥ syāt saṃbuddhanāma saṃsmaran /
sarvatīrthajalādhāne mṛto yāyāṃ sukhāvatīṃ // Rm_12.208 //
tad atra yadi me kāryyaṃ śubhaṃ kartuṃ samichasi /
tad viṣādaṃ parityajya dhairyyaṃ kṛtvā sukhaṃ vasa // Rm_12.209 //
iti bharttroditaṃ śrutvā sā bhāryyā bhadrikā satī /
tatheti pratisaṃmodya svāminaṃ taṃ samabravīt // Rm_12.210 //
yady evaṃ te samīhāsti kṛtv etaṃ niścayaṃ prabho /
saṃbuddhasmaraṇaṃ dhṛtvā gacha svastiṃ samācara // Rm_12.211 //
yadi buddhakṛpādṛṣṭiḥ satveṣu vidyate kila /
tathāvaśyaṃ sa saṃbuddhaḥ paśyan tvāṃ cāpy acet khalu // Rm_12.212 //
tadā te maṅgalaṃ nityaṃ yātrā svastimatī bhavet /
tatas te janma saṃsāre sāphalyaṃ ca bhavet khalu // Rm_12.213 //
tena svāmiṃ jineṃdrasya nāmasvastyayanaṃ dadhat /
gacha yātrā susiddhāstu svasti pratyāgatāśu ca // Rm_12.214 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
bhūyaḥ sārthagaṇān sarvān samāhūyābravīt tathā // Rm_12.215 //
bhavanta śrūyatāṃ vākyaṃ yan mayātra samīhitaṃ /
ahaṃ ratnākaraṃ bhūyo gantum ichāmi sāṃprataṃ // Rm_12.216 //
tad asti yadi vo vāṃchā yaśaḥsaṃpatsukhāptaye /
samāyāta mayā sārddhaṃ ratnākaraṃ vrajemahi // Rm_12.217 //
yadi bhāgyād dhi no yātrā siddhā svastimatir bhavet /
yāvajīvaṃ sukhaṃ dharmaṃ kṛtvā svargaṃ vrajemahi /
atha vā syād vipattir naḥ sarvatīrthajalāśraye /
mṛtāḥ svargaṃ gamiṣyāmo hy avaśyaṃ maraṇe sati // Rm_12.218 //
paśuvat kiṃ gṛhe sthitvā sukhaṃ vā kiṃ yaśo vinā /
yaśonvitā mṛtā ye hi tatpumāṃso narottamāḥ // Rm_12.219 //
yad artham eva jīvāmas tad arthaṃ yan na vidyate /
kiṃ tena jīvitenāpi kevalaṃ duḥkhabhāginaḥ // Rm_12.220 //
varam evādya me mṛtyur na vyarthaṃ cirajīvitaṃ /
(Rm 159)
yasmāc ciram api sthitvā mṛtyur kena nivāryyate // Rm_12.221 //
iti mṛtyubhayaṃ dṛṣṭvā sarvatrāpy anivāraṇaṃ /
tyaktvā viṣādakauśīdyaṃ prodyamahyaṃ yaśorjane // Rm_12.222 //
evaṃ nānāprakāreṇa tena sārthabhṛtāpi te /
bodhyamānā vaṇiksaṃghāḥ kiṃ cin naiva samūcire // Rm_12.223 //
abhadro 'yaṃ pumāṃ cāpi yato yātrā na siddhyati /
iti tena mahāṃbhodhau naiko 'pi gantum aichata // Rm_12.224 //
atha sārthapatir dṛṣṭvā tān sarvān viratotsavān /
eko 'pi vā svayaṃ gantum aichad ratnākaraṃ prati // Rm_12.225 //
tato bhāryāṃ samāmaṃtrya paribodhya prasannadhīḥ /
svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe bhārakaiḥ saha // Rm_12.226 //
tataḥ paṇyaṃ samādāya bhāravāhajanaiḥ saha /
purād vahi vinirgatya kramād deśāṃtaraṃ yayau // Rm_12.227 //
kramāc caṃcūryyamāno 'sau grāmāraṇyavanasthalīḥ /
parikraman samullaṃghya prāpus tīraṃ mahodadheḥ // Rm_12.228 //
tatrāsau sārthabhṛd dṛṣṭvā taṃ samudraṃ mahāmbudhiṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā prārthayac charaṇaṃ gataḥ // Rm_12.229 //
namas te jīvam ādhāra sarvasatvārthasaṃpade /
tvadāsayā samāyāmi tad āśāṃ me prapūraya // Rm_12.230 //
tato 'sau karṇadhāraṃ ca toṣayitvā prabodhayan /
kṛtāṃjalipuṭo natvā saṃdhṛtvā samayācata // Rm_12.231 //
karṇadhāra mahāvāho tavāhaṃ śaraṇaṃ vraje /
tat svasti cārayan naukāṃ yātrāsiddhiṃ prasādhaya // Rm_12.232 //
tathāsau vahanaṃ kṛtvā dṛḍhītaṃ gāḍhavaṃdhitaṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā saṃdhṛtvā samayācata // Rm_12.233 //
yathā mātā ca garbhasthaṃ vālakaṃ saṃprarakṣate /
tathā mām eva garbhasthe nauke mātaḥ prarakṣatāṃ // Rm_12.234 //
tataś ca sugataṃ smṛtvā triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā praṇamyaivam ayācata // Rm_12.235 //
namas te bhagavan nātha yathā trāsi jagattrayaṃ /
tathā māṃ kṛpayā dṛṣṭvā pāhi vraje ratnākare // Rm_12.236 //
ity evaṃ sārthavāho 'sau praṇatvā sugataṃ smaran /
(Rm 160)
bhāṇḍāny āropya naukāyaṃ samārohaj janaṃ saha // Rm_12.237 //
tato 'sau naukrameṇaiva karṇadhāraprayatnataḥ /
marutāṃ cānukūlena saṃjagāha mahāmbudhau // Rm_12.238 //
yat tatra sārthavāho 'sau saṃsmaran sugataṃ muhuḥ /
tena puṇyabalenaiva sā naukā svastim ācaran // Rm_12.239 //
tathā kramāc caranty evaṃ dvīpalokāntarāṇi ca /
vyatikramya suśighreṇa ratnākaraṃ samāyayau // Rm_12.240 //
tatra ratnākare prāpya ratnāni samasādhayan /
tato ratnāni saṃgṛhya pratasthe vahanāsthitaḥ // Rm_12.241 //
tataḥ kramād vyatikramya dvīpalokāntarāṇi ca /
tīraṃ prāpuḥ suśīghreṇa buddhadṛṣṭiprasādataḥ // Rm_12.242 //
tataḥ sthalaṃ samāsādya śailāraṇyavanasthalīḥ /
grāmāṃ deśāṃ parikramya śrāvastyāṃ puram āyayau // Rm_12.243 //
tato gṛhe praviṣṭo 'sau bharyyayā saha moditaḥ /
suhṛnmitrajanaiś cāpi kṛtvālāpaṃ nyaṣīdata // Rm_12.244 //
tataḥ sadyar gṛhastho 'sau bhāryyayā saha naṃditaḥ /
bhāṇḍam udghāṭya ratnāni pratyavekṣitum ārabhat // Rm_12.245 //
tatra divyavicitrāṇi ratnāni vividhāni ca /
dṛṣṭvā harṣaṃ samāsādya punar evaṃ vabhāṣate // Rm_12.246 //
mamaitāni suratnāni divyāny etādṛśāni hi /
tatra divyavicitrāṇi nānāratnakulāni ca // Rm_12.247 //
labdhāni taj jinendrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ /
tasmād yathāpratijñātaṃ śraddhayā sāṃprataṃ mayā // Rm_12.248 //
yad upārddhaṃ pradātavyaiḥ śravaṇāyārhate 'pi naḥ /
tad upārddhaṃ kathaṃ cānudātavyaṃ munaye 'rhate // Rm_12.249 //
yadi rājā vijānīyād etad arddhaṃ hare mama /
ratnalubdho nareśo yaṃ daṇḍaṃ vā praṇayaṃ mayi // Rm_12.250 //
tadā me syād vipattiś ca tat kathaṃ kriyate mayā /
aho daivād vipattir mām adyāpi ca na muṃcati /
tat kathaṃ vā pratijñātaṃ pūrayituṃ na manyate /
namas te bhagavan nātha sarvajño 'si munīśvaraḥ // Rm_12.251 //
rakṣa māṃ pāpinaṃ mūḍhanimagnaṃ duḥkhasāgare /
ity asau sugataṃ smṛtvā taccintāvyathitāśayaḥ // Rm_12.252 //
kapolaṃ svakare dhṛtvā tasthau koṣṭhe nirutsavaḥ /
(Rm 161)
tathaivaṃ sthitam ālokya svāmi naṃ taṃ viṣāditaṃ // Rm_12.253 //
sā bhāryā bhadrikopetya puraḥ sthitvābravīt tathā /
svāmiṃ bharttaḥ kim eva tvaṃ sthito 'si duḥkhito yathā // Rm_12.254 //
kiṃ vā te jāyate duḥkhaṃ tad vaca cet priyāsmi te // Rm_12.255 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa sārthādhipatiḥ punaḥ /
tāṃ bhāryyāṃ samupāmaṃtrya punaś caivam abhāṣata // Rm_12.256 //
bhadre yaj jāyate duḥkhaṃ tat pravakṣye śṛṇu priye /
yathā mayā pratijñātaṃ pūrayituṃ kathaṃ tathā // Rm_12.257 //
yady upārddhaṃ pradāsyāmi śravaṇāyārhate 'pi nu /
etad arddhaṃ hared rājā lobhān me daṇḍayed api // Rm_12.258 //
ity evaṃ tadviṣādena vyathito 'haṃ nirutsavaḥ /
tan me nātra pratīkāro kathaṃ kartuṃ na manyate // Rm_12.259 //
iti bharttroditaṃ śrutvā sā bhāryā punar abravīt /
viṣādaṃ mā kṛthāḥ svāmiṃ śṛṇu yan me samīhitaiḥ // Rm_12.260 //
tāvad imāni saṃkalpaḥ paścāt tat samayāgate /
pūjayā saha bhojaiś ca sasaṃghāyārhate 'rcayet // Rm_12.261 //
evaṃ kṛte tathā svāmin pratijñā tena setsyate /
bhītiś cāpi na vidyeta tasmād evaṃ kuru prabho // Rm_12.262 //
iti bhāryāvacaḥ śrutvā sa sārthādhipatir mudā /
tatheti pratisaṃśrutya punar evam abhāṣata // Rm_12.263 //
tāvad imāni sarvāṇi ratnāni te samarppaye /
paścāt kāle sasaṃghaṃ taṃ pūjayiṣye munīśvaraṃ // Rm_12.264 //
idānīṃ sugaṃdhadhūpena pūjayeyaṃ munīśvaraṃ /
ity uktvā sarvaratnāni bhāryāyāṃ sa nyadhāpayet // Rm_12.265 //
tato 'sau cāguruṃ krītvā kārṣāpaṇadvayena vā /
gatvā jetavane vihāre tatra dvāre sthito gurum adhūpayet // Rm_12.266 //
tatrāpatramāno 'sau saṃbuddhaśaraṇaṃ gataḥ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā saṃsmaran prārthayat tathā // Rm_12.267 //
bhagavac chāstāsi sarvajño vijānīyā mamāśayaṃ /
tadyathā me pratijñātaiḥ pūrayituṃ samarhasi // Rm_12.268 //
athāsau bhagavān tasya matvāśayaviśuddhatāṃ /
(Rm 162)
mahad ṛdhyabhisaṃskāraṃ cakāra tatprasādataḥ // Rm_12.269 //
yena sa dhūpa ākāśe prābhyudgamya purīṃ ca tāṃ /
sphuritvā khe punar abhrakūṭībhūtvābhyaśobhayat // Rm_12.270 //
tatrāsau sārthabhṛd dṛṣṭvā prātihāryaṃ tad adbhutaṃ /
mahānaṃdaprasaṃnātmā punar evaṃ vyaciṃtayat // Rm_12.271 //
naitan me pratirūpaṃ syād yad ayaṃ sugato jinaḥ /
mayā nābhyarcito ratnair dhig me cittabhayād drutaṃ // Rm_12.272 //
yanv ahaṃ sāṃprataṃ nāthaṃ prārthayitvā sasāṃghikaṃ /
saratnaiḥ pūjayiṣyāmi bhojanaiś ca svake gṛhe // Rm_12.273 //
ity asau niścayaṃ kṛtvā kṛtāṃjalipuṭo mudā /
saṃbuddhasaṃmukhaṃ gatvā praṇatvaivaṃ vyajijñapat // Rm_12.274 //
bhagavan nātha sarvajña kṣamasva me 'parādhatāṃ /
bhavatāṃ pūjanāṃ kartum ichāmi me prasīdatu // Rm_12.275 //
ity evaṃ prārthite tena sa saṃbuddho munīśvaraḥ /
tatheti pratisaṃmodya tūṣṇībhūtvā vyavasthitaḥ // Rm_12.276 //
tato 'sau sārthabhṛn matvā sugatenādhivāsitaṃ /
praṇatvā ca muneḥ pādau sahasā svagṛhaṃ yayau // Rm_12.277 //
tatra sa bhāryyayā sārddhaṃ vaṃdhumitra janair api /
praṇītaṃ bhojyapūjāṃgaṃ sādhayām āsa satvaraṃ // Rm_12.278 //
tato bhojyārcanāṃgāni sajjīkṛtya pramoditaḥ /
vihāre sahasā gatvā natvā taṃ prārthayan muniṃ // Rm_12.279 //
bhagavan nātha saṃbuddha samayo 'yaṃ pravarttate /
tad bhavān sāṃghikaiḥ sārddhaṃ samāgantuṃ samarhati // Rm_12.280 //
ity evaṃ prārthite tena sa saṃbuddhaḥ sasāṃghikaḥ /
pratasthe sūryyavan mārge prātihāryaṃ pradarśayan // Rm_12.281 //
tataḥ kramāt purīṃ prāpya tad gṛhaṃ samupāviśat /
tad datte pādyaṃ ādāya śuddhāsane nyaṣīdata // Rm_12.282 //
tatas tān sāṃghikān sarvān saṃbuddhapramukhān kramāt /
svasvāsanasamāsīnān dṛṣṭvā samyak samarcayat // Rm_12.283 //
yathārhaṃ bhojanair vāpi varṇagandharasānvitaiḥ /
saṃbuddhapramukhān saṃghān saṃtarpya paryatoṣayat // Rm_12.284 //
tataś ca bhojanānte sa śodhayitvā bhujādikaṃ /
(Rm 163)
apanīya ca pātrāṇi tāmbūlādīn aḍhaukayat // Rm_12.285 //
tato yāni suratnāni pūrvasaṃkalpatāni hi /
etaiḥ sarvaṃ suratnais taṃ saṃbuddhaiḥ samavākiran // Rm_12.286 //
tāni ratnāni sarvāṇi saṃbuddhasyānubhāvataḥ /
muner upari khe gatvā chatrībhūtvā sthitā vabhau // Rm_12.287 //
tatas taṃ sa gṛhī dṛṣṭvā dviguṇasaṃpramoditaḥ /
pādau tasya muner natvā praṇidhānaṃ vyadhāt tathā // Rm_12.288 //
anena dānadharmeṇa puṇyena kuśalena ca /
bhaveyaṃ sugato buddho loke 'ndhe 'pariṇāyake // Rm_12.289 //
amukto mocayiṣyāmi tārayiṣyāmy atāritān /
bhītān āśvāsya saṃbodhau sthāpayiṣyāmi nirvṛtau // Rm_12.290 //
tathāsau bhagavān buddhas tathāśayaviśodhitaṃ /
saṃbodhau nihitaṃ cittaṃ jñātvā smitaṃ vyadhāt tathā // Rm_12.291 //
tadā tasya munīndrasya mukhapadmād vinirgatāḥ /
paṃcavarṇā vibhāsanto viniśceruḥ subhānavaḥ // Rm_12.292 //
tatas te bhāsvarāḥ sarve pravisṛtāḥ samaṃtataḥ /
kecid ūrddhaṃ gatāḥ kecin madhyaṃ kecid rasātale // Rm_12.293 //
kecid adho gatā yās te sarve te narakeṣu ca /
nipataṃto vibhāsanto pravisasruḥ samaṃtataḥ // Rm_12.294 //
ye uṣṇanarakās teṣu śitībhūtā vicerire /
ye śītanarakās teṣu nyapatad uṣṇikāś ca te // Rm_12.295 //
ye ye taiḥ kiraṇaiḥ spṛṣṭās te te sarve sukhānvitāḥ /
yadā te sukhasaṃprāptās tadā te vismayānvitāḥ // Rm_12.296 //
aho naḥ sukham adyaivaṃ katham etad vyacintayan /
kiṃ nu vayam itaś cyutvā kutra yātāsma sāṃprataṃ // Rm_12.297 //
āhosvid upapannāḥ syur anyatra bhuvaneṣv api /
iti saṃdehināṃ teṣāṃ satvānāṃ paribodhane // Rm_12.298 //
bhagavān nirmite buddhaṃ preṣayan narakān prati /
dṛṣṭvā taṃ nirmitaṃ muniṃ vismitā harṣitāś ca vai // Rm_12.299 //
te sarve narakā lokāḥ saṃmīlya saṃvabhāṣire /
na bhavanta itaś cyutvā gatāsmānyatra bhūmiṣu // Rm_12.300 //
kiṃs tv ayaṃ nu mahāsatvaḥ hy apūrvadarśanaḥ pumān /
(Rm 164)
nūnam asyānubhāvena duḥkhāni samitāni ca // Rm_12.301 //
tad vayam enam ānamya vaṃde mayā pramuktaye /
iti saṃbhāṣya te sarve natvā tac charaṇaṃ gatāḥ // Rm_12.302 //
namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti vavandire /
iti te nirmite tasmin prasādya cittam āratāḥ // Rm_12.303 //
sarvapāpavinirmuktā martyadevālayaṃ yayuḥ /
evaṃ te bhānavaḥ sarve sarvatra narakeṣv api // Rm_12.304 //
prodyante nārakān sarvān pratyāyayur muneḥ puraḥ /
tathā tad bhānavaś caivam upariṣṭāṃ gatā api // Rm_12.305 //
te 'pi sarve caturlokapālānāṃ bhuvanāni ca /
avabhāsya kramāt sarvān devalokān abhāsayan // Rm_12.306 //
tathākaniṣṭhaparyantaṃ traidhātukān abhāsayan /
evaṃ sarvāś ca tān sarvān avabhāsya samaṃtataḥ // Rm_12.307 //
gāthāḥ prodghoṣayantaś ca pralayaṃ saugate vṛṣe /
anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaśūnyaṃ hy anātmakaṃ // Rm_12.308 //
tasmāt māraṃ parityajya gachadhvaṃ śaraṇaṃ muneḥ /
niṣkrāmatārabhadhvaṃ kaṃ yujyadhvaṃ buddhaśāsane // Rm_12.309 //
mṛtyusainyaṃ dhunītāśu naḍāgāraṃ karī yathā /
yo 'py asmin dharmavinaye hy apramattaś cariṣyati // Rm_12.310 //
tyaktvā jātisasaṃsāre duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_12.311 //
atha te bhānavaḥ sarve traidhātubhuvaneṣv api /
sarvān satvān samuddhṛtya punaḥ pratyāyayur muneḥ // Rm_12.312 //
atha te bhānavaḥ sarve bhagavantaṃ munīśvaraṃ /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā mūrddhni cāntardadhur muneḥ // Rm_12.313 //
athaitat sabhāsīnā lokāḥ sarve sasāṃghikāḥ /
tat tadadbhutam ālokya vabhūvur vismayoddhatāḥ // Rm_12.314 //
athānaṃdaḥ samutthāya kṛtāṃjalipuṭo mudā /
bhagavantaṃ guruṃ natvā papracha smitakāraṇaṃ // Rm_12.315 //
bhagavan bhavato vaktrāt paṃcavarṇāḥ subhāṃsavaḥ /
vinirgatā diśaḥ sarvān avabhāsya śatā punaḥ // Rm_12.316 //
bhavān hi sugato śāstā saṃbuddho bhagavañ jinaḥ /
(Rm 165)
nirmado nirahaṃkāraḥ mānamātsaryyavarjitaḥ // Rm_12.317 //
tad bhava bhagavaṃ kasmāt smitaiḥ karoti sāṃprataṃ /
dṛṣṭvaivaṃ taṃ smitaṃ sarve ime lokāḥ pravismitāḥ // Rm_12.318 //
nāhetuḥ sugatā buddhā arhanto vigatoddhavāḥ /
darśayanti smitaṃ kecit tat kena bhavataḥ smṛtaṃ // Rm_12.319 //
tad etad dhetum ichanti śrotuṃ sarve ime janāḥ /
tad etat kāraṇaṃ śāstaḥ samādeṣṭuṃ samarhati // Rm_12.320 //
ity evaṃ prārthite tena śiṣyeṇānaṃdayoginā /
tatheti pratisaṃmodya tam ānaṃdaṃ vabhāṣata // Rm_12.321 //
evam etat tathānaṃda yathaiva bhāṣasi tvayā /
tat smitaṃ yadarthaṃ me tad vakṣye śṛṇutādarāt // Rm_12.322 //
paśyānaṃda mamānena sārthavāhena sādhunā /
ebhī ratnaiś ca satkṛtya kṛtā pūjā svabhaktitaḥ // Rm_12.323 //
anena kuśalenaiva sārthavāho mahāsudhīḥ /
kramād bodhicarīṃ prāpya pūryya pāramitā daśa // Rm_12.324 //
saṃbodhipākṣikān dharmān prāpya brahmavihārikaḥ /
saṃbodhiṃ samavāpyaivaṃ jitvā māragaṇān api // Rm_12.325 //
buddho ratnottamo nāma sarvajño 'rhaṃ tathāgataḥ /
dharmarājo jagaṃnātho loke śāstā bhaviṣyati // Rm_12.326 //
tad anumodanāṃ kṛtvā saddharmaṃ bhajatādarāt /
dharmeṇaiva jagaj jitvā māracaryāvinirgataḥ // Rm_12.327 //
bhadracarī samāsādya saṃbodhipadam āpnuyāt /
dharnio hi jagatāṃ mitram ihāmutra samantataḥ // Rm_12.328 //
hitakārī suhṛd iṣṭaḥ sarvadāpi sahānugaḥ /
tasmād dharmaṃ samādhāya saṃcaradhvaṃ samāhitaḥ // Rm_12.329 //
tena vā maṃgalaṃ nityaṃ sarvabhāvī bhaved dhruvaṃ // Rm_12.330 //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvānaṃdaḥ sapārṣadaḥ /
tatheti moditas taṃ ca guruṃ natvā sa naṃdataḥ // Rm_12.331 //
so 'pi sārthapatiś caiva svakaṃ vyākaraṇaṃ kila /
munīndreṇa samādiṣṭaṃ śrutvātīvābhyanaṃdatat // Rm_12.332 //
tataś cābhiprasannātmā samutthāya kṛtāṃjaliḥ /
bhagavaṃtaṃ sasaṃghaṃ taṃ praṇatvaivaṃ vyatijñapat // Rm_12.333 //
namas te bhagavan nātha sarvadharmādhipeśvaraḥ /
(Rm 166)
bhavatāṃ śaraṇaṃ kṛtvā bhavāmy aham upāsakaḥ // Rm_12.334 //
yan mayā prakṛtaṃ pāpaṃ kāritaṃ cānumoditaṃ /
tat sarvaṃ deśayiṣyāmi tan me dehi śubhāṃ cariṃ // Rm_12.335 //
bodhau cittaṃ samādhāya triratnaṃ samupāśraye /
kṣamasva me 'parādhatvaṃ tan māṃ rakṣa mudā tathā // Rm_12.336 //
evaṃ tenārthitaṃ śrutvā sa saṃbuddho 'bhyadhāt punaḥ /
yathā te 'bhihitaṃ sādho tathā saṃsetsyate dhruvaṃ // Rm_12.337 //
tasmāc cittaṃ samādhāya triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
sarvasatvahitaṃ kṛtvā bodhicaryāṃ samācara // Rm_12.338 //
tatas tvaṃ kramato hy evaṃ pūrya pāramitā drutaṃ /
bodhisatvo mahāsatvo bhaved bodhim avāpnuyāt // Rm_12.339 //
etat satyaṃ parijñāya saddharmaṃ saṃprasādhaya /
tena te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ // Rm_12.340 //
jayo 'stu te sadā bodhau siddhyatu praṇihitaṃ drutaṃ /
ciraṃ jīvaṃ hitaṃ loke dharmaṃ dhṛtvā sukhaṃ vasa // Rm_12.341 //
ity asau bhagavān buddhas tasmai datvāśiṣaṃ śubhāṃ /
saṃghaiḥ saha samutthāya svaṃ vihāraṃ yayau tataḥ // Rm_12.342 //
atha sārthapatiś cāsau sadāraḥ saṃpramoditaḥ /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā saddharmeṣu sadācarat // Rm_12.343 //
tathā sarve 'pi satvāś ca śrutvā tasya pravṛttitāṃ /
bodhicittaṃ samādhāya triratnaśaraṇaṃ yayuḥ // Rm_12.344 //
etat me guruṇākhyātaṃ saṃśrutaṃ yathā mayā /
tathātraivaṃ tava prītyā kathyate saṃprabudhyatāṃ // Rm_12.345 //
tathā rājan tvayāpy evaṃ svayaṃ dhṛtvā vṛṣaṃ śubhe /
bodhayitvā prajāś cāpi sthāpanīyāḥ sadā śubhe // Rm_12.346 //
evaṃ cet te sadāpy evaṃ sarvatrāpi sumaṃgalaṃ /
bhaven nūnaṃ mahārājan satyam etan na saṃśayaḥ /
dharmeṇa nirjitaṃ pāpaṃ dharmeṇa jīyate kudhīḥ /
dharmeṇa nirjitā mārā dharmeṇa bodhim āpnuyāt /
tasmād bodhipadaṃ prāptuṃ yadīcchatha narādhipaḥ /
bodhicittaṃ samādhāya sadā ratnatrayaṃ bhaja /
tathā taṃ kramaṇo rāja bodhicaryyāhitāya ca /
sarvamāragaṇām jitvā saṃbodhim āpnuyā dhruvaṃ /
etat tenopaguptena guruṇādiṣṭaṃ samādarāt /
(Rm 167)
śrutvā rājo tathety evaṃ pratyanandan sapārṣadaḥ /
ye śṛṇvantīdam evaṃ praṇihitamanasaḥ sārthavāhāvadānaṃ /
ye cāpi śrāvayanti pramuditamanasaḥ sarvalokahitārthaṃ /
te sarve bodhisatvā vijitakalimalo buddhadharmānuraktāḥ /
saṃbhuktvā satsukhāni prathitaguṇayutā buddhakṣetre prayānti /
++ iti śrīratnamālāvadānakathāyāṃ sārthavāho'vadānaṃ nāma dvādaśa ++
(Rm 168)
XIII Vaḍikāvadāna
oṃ namaḥ śrīsarvabuddhabodhisatvebhyaḥ /
yaḥ śrīmāñ chrīghano loke saddharmaiḥ samupādiśat /
śāsanāni trilokeṣu jayantu tasya sarvadā // Rm_13.1 //
avadānatatvaṃ vakṣyāmi natvā taṃ śrīghanaṃ guruṃ /
purābhūt pāṭalīputre nagare svargasannibhe // Rm_13.2 //
aśoko nṛparājendras triratnasevakaḥ kṛtī /
ekasmin samaye tatra sa rājā svajanaiḥ saha // Rm_13.3 //
paurikaiś ca sabhāṃ kṛtvā saddharmaṃ śrotum aicchata /
tadā sa saugato bhikṣur upagupto jināṃśajaḥ // Rm_13.4 //
lokān dharmotsukān dṛṣṭvā samādheḥ sahasotthitaḥ /
tatsabhāyāṃ samākramya siṃhāsane śubhāsane // Rm_13.5 //
bhāsayaṃs tatsabhālokāṃs tasthau pūrṇasudhāṃśuvat /
athāśoko mahīpālaḥ sa maṃtripaurikaiḥ saha // Rm_13.6 //
pūjāṅgaiḥ pūjayitvā tam upaguptam avandata /
sthitvā bhūmau svajānubhyām uttarāsaṅgam udvahan // Rm_13.7 //
kṛtāñjaliḥ puṭo natvā punar evam abhāṣata /
bhadanta śrotum icchāmi saddharmaṃ sukhasaṃpradaṃ // Rm_13.8 //
yathoktaṃ śrīmunīndreṇa tathā deṣṭuṃ ca me 'rhati /
evaṃ tena mahīndreṇa prārthite sa yatīśvaraḥ // Rm_13.9 //
upagupto narendraṃ taṃ samāmantryaivam abravīt /
sādhu suṣṭhu mahārāja śṛṇu saddharmam ādarāt // Rm_13.10 //
yathā me guruṇā khyātaṃ tathā vakṣyāmi te hite /
purā sa bhagavān buddhaḥ śakyasiṃho śubhākaraḥ // Rm_13.11 //
dharmarājo jagacchāstā sarvajñaḥ sugato jinaḥ /
sarvavidyākalāvijñaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ // Rm_13.12 //
mārajil lokavin nātho vināyakas tathāgataḥ /
śrāvastyāṃ jetakāraṇye mahodyāne manorame // Rm_13.13 //
anāthapiṇḍadākhyasya gṛhasthasya mahātmanaḥ /
nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāpuṣpapraśobhitaiḥ // Rm_13.14 //
nānāphalabharānamraiḥ kalpavṛkṣasamānikaiḥ /
aṣṭāṅgaguṇasaṃpannajalaiḥ padmotpālādibhiḥ // Rm_13.15 //
supuṣpaiḥ paripūrṇābhiḥ puṣkariṇībhir āśrite /
nānājantuguṇaiś cāpi mithaḥ snehānuvandhitaiḥ // Rm_13.16 //
nānāpakṣigaṇaiś cāpi saṃharṣair upasevite /
tasmiṃ divyamanoramye munisaṃghaniṣevite // Rm_13.17 //
puṇyakṣetre jināvāse vihāre maṇimaṇḍite /
śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bodhisatvair upāsakaiḥ // Rm_13.18 //
sarvasatvahitārthena tasthau dharmmaṃ prakāśituṃ /
(Rm 169)
evaṃ tatra sabhāsīnaṃ saṃbuddhaṃ dharmabhāṣiṇaṃ // Rm_13.19 //
dṛṣṭvā dharmāmṛtaṃ pātuṃ sarvalokāḥ samāyayuḥ // Rm_13.20 //
daivā daityāś ca siddhāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
grahā vidyādharāḥ sādhyā nāgeṃdrā garuḍā api // Rm_13.21 //
sarve 'pi lokapālāś ca munayaś ca maharṣayaḥ /
yatayo yoginaś cāpi tīrthikāś ca tapaśvinaḥ // Rm_13.22 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ /
amātyāḥ koṭṭavārāś ca sārthavāhā mahājanāḥ // Rm_13.23 //
śilpino vaṇijaś cāpi gṛhasthāḥ paurikā janāḥ /
tathā jānapadāś cāpi grāmyāḥ kārpaṭikā api // Rm_13.24 //
evam anye 'pi satvāś ca sarvajātisamudbhavāḥ /
pūjāpaṃcopahārāṇi gṛhītvā bhaktimānasā // Rm_13.25 //
saddharmaṃ śraddhayā śrotum anumodya samāyayuḥ /
tatra sarve praviṣṭās te dṛṣṭvā taṃ sugataṃ jinaṃ // Rm_13.26 //
vanditvānanditāḥ sarve pūjāṃ cakrur yathākramaṃ // Rm_13.27 //
tato natvā samāsīnāḥ parivṛtya pramoditāḥ /
dharmmaṃ śrotuṃ puraskṛtya tasthuḥ sāñjalayo mudā // Rm_13.28 //
atha sa bhagavān dṛṣṭvā tāṃl lokān dharmavāñchinaḥ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_13.29 //
evaṃ sa bhagavān nityaṃ sarvasatvahitārthikaḥ /
dharmaṃ prakāśayaṃ loke tasthau dīptāṃśumān iva // Rm_13.30 //
tasminn avasare tatra śrāvastyāṃ purisaṃbhavaḥ /
āḍhyaḥ śreṣṭhī mahābhogaḥ suvistīrṇaparigrahaḥ // Rm_13.31 //
śrāddho bhadrāśayo dhīraḥ sarvalokasuhṛtpriyaḥ /
tīrthikasevako mānī vabhūva śrīmadānvitaḥ // Rm_13.32 //
tadā sa sundarībhāryāṃ kuladharmasamānikāṃ /
ādāya ratisaṃrakto reme nityaṃ yathāsukhaṃ // Rm_13.33 //
tasyaivaṃ ramamāṇasya bhāryā sābhūt sugarbhiṇī /
tataḥ pravṛddhagarbhā sā pāṇḍuvarṇā vyarājata // Rm_13.34 //
tataḥ sā garbhasaṃjātaṃ putraṃ tasyām upāśritaṃ /
putraṃ matvābhinaṃdaṃtī bharttāram evam abravīt // Rm_13.35 //
svāmin garbhe prajāto me yat kukṣau dakṣiṇāśritaḥ /
dārako 'yaṃ bhavet putraḥ nūnaṃ tasmāt pramodaya // Rm_13.36 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ praharṣitaḥ /
garbhe sa vyāśritaṃ dṛṣṭvā mudaivaṃ samudānayat // Rm_13.37 //
vata me jāyate putras tad ahaṃ bhāgyavān bhave /
putramukhaṃ hi paśyeyaṃ vaṃśasthitir bhaved api // Rm_13.38 //
yan mama vidyate puṇyaṃ dānaśīlādisaṃcitaṃ /
tenānayor dvayor astu jananīputrayoḥ śivaṃ // Rm_13.39 //
evaṃ proktvā gṛhasthaḥ sa śraddhayā saṃpramoditaḥ /
bhikṣvarthibrāhmaṇebhyaś ca dadau dānaṃ yathepsitaṃ // Rm_13.40 //
(Rm 170)
kuleṣṭadevatāś cāpi samabhyarcya yathāvidhi /
tac chubhaṃ prārthayan nityaṃ tasthau putrasamutsukaḥ // Rm_13.41 //
tataḥ sā bhadrikā nārī pathyopacārabhoginī /
asūta samaye putraṃ suṃdaraṃ lakṣaṇānvitaṃ // Rm_13.42 //
tataḥ sa janakaḥ śrutvā saṃprajātaṃ sutaṃ mudā /
sahasā samupāsritya dadarśa taṃ sasuṃdaraṃ // Rm_13.43 //
darśanīyaṃ subhadrāṅgaṃ prāsādikaṃ manoharaṃ /
dṛṣṭvāpi suciraṃ paśyann eva tasthāv atṛptitaḥ // Rm_13.44 //
tato jātimahaṃ kṛtvā tasya pitrā prasādinā /
vaḍika iti nāmnā prakhyāpito 'bhūt sa dārakaḥ // Rm_13.45 //
tataḥ sa vālako 'ṣṭābhyo dhātrībhyaḥ pratipālane /
mānayitvānusaṃbhāṣya pitrā samarpito 'bhavat // Rm_13.46 //
tathā sa vaḍiko vālo 'ṣṭābhir dhātrībhir ādarāt /
pālyamānaḥ pravṛddho 'bhūt hradastham iva paṃkajaṃ // Rm_13.47 //
yadā sa dārakaḥ paṃcavarṣito 'bhūn madānvitaḥ /
tadā vidyopalabdhārthī lipiśālām upāviśat // Rm_13.48 //
tatra sa sadguruṃ natvā kramāl lipīn mudāgrahīt /
gurubhaktiprasādena lipipāraṃ yayau laghu // Rm_13.49 //
tataḥ sa gurubhiḥ samyac chiṣyamāṇaḥ subuddhimān /
adhītya sarvaśāstrāṇi vidyāpāraṃ yayau laghu // Rm_13.50 //
tadā tad vaḍikasyāpi pūrvakarmavipākataḥ /
dehe kasmāt samutpanno mahāvyādhiḥ parākramat // Rm_13.51 //
tadā sa vyādhinā tena pīḍyamāno 'bhimūrchitaḥ /
asahyavedanākrānto virurāva divāniśaṃ // Rm_13.52 //
tathā taṃ vyādhināghrātam asahyavedanāturaṃ /
krandantaṃ sa pitā dṛṣṭvā kṛpayaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_13.53 //
hā me daivaviruddhena putro 'yaṃ vyādhimūrchitaḥ /
asahyavedanākrānto bhoktum api na vāñchati // Rm_13.54 //
avaśyaṃ maraṇaṃ yāyāt kathaṃ jīved abhuktavān /
mṛte putre mariṣye 'haṃ snehaduḥkhaṃ kathaṃ sahe // Rm_13.55 //
iti cintāvyathākrānto bhogye 'pi viratotsavaḥ /
tam eva svātmajaṃ paśyaṃs tasthau snehābhivandhitaḥ // Rm_13.56 //
mātāpi taṃ sutaṃ dṛṣṭvā snehaduḥkhāgnitāpitā /
(Rm 171)
mṛtyuśaṃkā paritrastā rudantī samupācarat // Rm_13.57 //
tadā tasya suhṛnmitravāṃdhavāḥ samupāgatāḥ /
sarve te rogiṇaṃ dṛṣṭvā snehārttā evam abruvan // Rm_13.58 //
kiṃ bho svasthaṃ na te dehe bhoktuṃ kiṃ vā na vāñchasi /
bhuṃkṣva yathepsitaṃ pathyaṃ tiṣṭha dhairyaṃ samāśrayan // Rm_13.59 //
iti prokte 'pi taiḥ sarvaiḥ sa vaḍiko jvarānvitaḥ /
dṛṣṭvaiva tān muhuḥ paśyan naiva kiñcid abhāṣata // Rm_13.60 //
tataḥ sarve 'pi te dṛṣṭvā taṃ vaḍikaṃ rujāturaṃ /
mṛtyuśaṃkāviṣādigdhaṃ pitaraṃ taṃ tathāvadan // Rm_13.61 //
sādho 'sya varddhate rogas tad rogavyupāśāntaye /
sahasā vaidyam āhūya darśayasva samāhitaḥ // Rm_13.62 //
upadiṣṭaṃ yathā tena vaidyena sudhiyā tathā /
paricaryyāṃ samādhāya kurūpacāram ādarāt // Rm_13.63 //
tathā pathyopacāreṇa siddhauṣadhyasahair api /
kramād asya śarīrastho rogaḥ śāntiṃ vrajed dhruvaṃ // Rm_13.64 //
tatas te 'yaṃ suto bhadraḥ paripuṣṭatanuḥkṛtī /
svakuladharmam ādhāya sukhaṃ jīvec chubhe caran // Rm_13.65 //
iti matvā mahābhāga mā kṛthās tad viṣādanaṃ /
dhairyam ālamvya devāṃś ca smṛtvā bhuktvā sukhaṃ vasa // Rm_13.66 //
ity evaṃ samupādiśya tad gṛhasthāt samutthitāḥ /
sarve te snehaduḥkhārttāḥ svasvageham upācarat // Rm_13.67 //
tataḥ sa gṛhabhṛt tasya putrasya rogaśāṃtaye /
sadvaidyaṃ samupāhūya sādaraṃ samadarśayat // Rm_13.68 //
tasya roganimittaṃ sa vaidyo dṛṣṭvā samīkṣya ca /
pathyauṣadhyupacāreṇa samāhita upācarat // Rm_13.69 //
tathāpi tasya tadrogaḥ parivṛddho dine dine /
kenāpi hy upacāreṇa naiva śāntim upāyayau // Rm_13.70 //
tadrogaṃ varddhitaṃ dṛṣṭvā janakaḥ sa viṣāditaḥ /
bhūtikaṃ sahasāhūya rogahetum apṛcchata // Rm_13.71 //
tataḥ sa bhūtiko dṛṣṭvā tasya rogapraśāntaye /
sa bhūtadevatābhyaś ca valiṃ prādād yathāvidhi // Rm_13.72 //
tathāpi vṛṃhito rogas tasya karmavipākataḥ /
kiñcid api viśeṣeṇa naiva śāntim upāyayau // Rm_13.73 //
tataḥ sa janako dṛṣṭvā tad rogaṃ parivarddhitaṃ /
āyurvidam upāmaṃtrya rogahetum apṛcchata // Rm_13.74 //
(Rm 172)
sa ayurvidako dṛṣṭvā tasya grahadaśāphalaṃ /
kudaśāvyupaśāntyarthaṃ grahapūjām upādiśat // Rm_13.75 //
tathā sa janakas tasya rogiṇo grahaśāntaye /
brāhmaṇaṃ samupāmantrya grahapūjām akārayat // Rm_13.76 //
tathāpi tasya tadrogo varddhito na śamaṃ yayau /
daivena samupāghrāte tadupāye na siddhyate // Rm_13.77 //
tathā sa janakas tasya putrasya rogavṛddhitaṃ /
dṛṣṭvā nirāśayā bhinnacitto mūrcchām upāyayau // Rm_13.78 //
tadā sā supriyā bhāryā bharttāraṃ taṃ vimohitaṃ /
dṛṣṭvaiva samupāgṛhya samāśvāsyaivam abravīt // Rm_13.79 //
svāmin dhairyyaṃ samālambya tyaja citte vimohatāṃ /
kim asmākaṃ prayatnena daivasyātra pramāṇike // Rm_13.80 //
sarvathā bhāvino bhāvāḥ phalaṃti sarvajīvināṃ /
yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi cen na tad anyathā // Rm_13.81 //
tasmād daivaprasādāya svakuleśeṣṭadevatāḥ /
anusmṛtya samārādhya yācasva putrajīvitaṃ // Rm_13.82 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhastho 'numoditaḥ /
kuladevaṃ samabhyarcya prārthayad evam ādarāt // Rm_13.83 //
prasīda me kuleśa tvaṃ kṣamasva hy aparādhatāṃ /
tavaiva śaraṇastho 'haṃ tan me putraṃ prarakṣatāṃ // Rm_13.84 //
evaṃ tena gṛhasthena prārthite 'pi divāniśaṃ /
tasya rogo vivṛddho 'bhūn naiva śāmyam upākramat // Rm_13.85 //
tathā brahmādidevāṃś ca sarvān lokādhipān api /
vihāramaṇḍapārāmakṣetrāraṇyasamāśritān // Rm_13.86 //
nadīkūpataḍāgādijalāśrayapratisthitān /
balibhoktṝn kalaṃkasthān mārgaśṛṅgāṭakāśritān // Rm_13.87 //
evam anyatra sarvatra pratisthitān samarcayan /
putrasyārogyakauśalyaṃ jīvitaṃ sa samarthayan // Rm_13.88 //
tathāpi tasya rogo na śamito 'bhūt pravarddhitaḥ /
tatas taṃ janako dṛṣṭvā nirāśā mūrchito 'patat // Rm_13.89 //
tadā sa vaḍiko rogī pitaraṃ taṃ vimūrchitaṃ /
pṛthivyāṃ patitaṃ dṛṣṭvā śanair nīcasvaro 'vadat // Rm_13.90 //
hā hā me jāvate pāpaṃ yenāyaṃ patitaḥ pitā /
(Rm 173)
snehaduḥkhāgnisaṃtaptaḥ putrato maraṇaṃ vrajet // Rm_13.91 //
hā tātottiṣṭha māṃ paśya mā tyajātmajaṃ āturaṃ /
dhairyyam ālamvya saṃdhāya rakṣa māṃ samupasthitaḥ // Rm_13.92 //
ity asau vilapan putraḥ pitaraṃ taṃ vimūrchitaṃ /
dṛṣṭvā bhojanakety aśru muñcaṃs tasthau nirāśritaḥ // Rm_13.93 //
tadā sā supriyā bhāryyā bharttāraṃ taṃ vimūrchitaṃ /
dṛṣṭvaiva sahasāliṃgya samutthāpyaivam abravīt // Rm_13.94 //
svāmin dhairyaṃ samālaṃbya paśya māṃ te priyaṃ satīṃ /
tyaktvā dainyaṃ samādhāya paśyan rakṣātmakaṃ priyaṃ // Rm_13.95 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhastho samutthitaḥ /
dṛṣṭvā tāṃ supriyāṃ bhāryāṃ putraṃ caivam abhāṣata // Rm_13.96 //
hā daiva kiṃ mayā pāpaṃ prakṛtaṃ dāruṇaṃ purā /
yenāyaṃ sukṛtī putraḥ tyaktvā māṃ kva prayāsyati // Rm_13.97 //
hā hā me saṃpadaś caitāḥ samṛddhāḥ samupārjitāḥ /
ko nu bhoktā bhaved āsāṃ vyarthaṃ nakṣyanti sarvaśaḥ // Rm_13.98 //
kim atrāhaṃ kariṣyāmi yāsyāmi śaraṇaṃ ca kaṃ /
ko nu māṃ sahasā rakṣed datvā putrasya jīvitaṃ // Rm_13.99 //
kim atrāsya rujaḥ śāntyai kariṣyāmi pratikriyāṃ /
na jāne parimūḍho 'smi cetanā me na vidyate // Rm_13.100 //
iti cintāparītātmā putrasnehavimohitaḥ /
kāruṇākulacitto 'pi punar evaṃ vyacintayat // Rm_13.101 //
yad ime tīrthikā vijñā bhagavanto vicakṣaṇāḥ /
sarvajñāḥ sadguṇādhārāḥ śāstāro me hitaṃkarāḥ // Rm_13.102 //
tat tān sarvān samāmaṃtrya gṛhe bhokṣyaiḥ samarcayan /
imaṃ putraṃ puraḥ sthāpya darśayeyaṃ śubhāptaye // Rm_13.103 //
tat sudṛṣṭiprasādena nūnam asya bhavec chuvaṃ /
tato hi kramaśo rogāḥ śāmyeyuḥ sarvathā laghu // Rm_13.104 //
tadāyam ātmajaḥ puṣṭo na rogī sutanuḥ sukhī /
kṛtī śubharato bhogī kuladharme samācaret // Rm_13.105 //
iti niścitya sa śreṣṭhī tatra tīrthyāśrame gataḥ /
tān sarvāṃs tīrthikān natvā prārthayed evam ādarāt // Rm_13.106 //
namo vo brahmavijñebhyo bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
vijñapyate yad arthaṃ tad anugrahītum arhata // Rm_13.107 //
(Rm 174)
iti tenoditaṃ śrutvā tīrthikās te 'bhimānikāḥ /
sarve taṃ samupāmaṃtrya pramodayitum abruvan // Rm_13.108 //
sādhu vada mahāsādho yat te kāryaṃ samīhitaṃ /
tat sarvaṃ sarvathāsmābhiḥ kṛtam evaṃ kariṣyate // Rm_13.109 //
iti tais tīrthikaiḥ prokte sa śreṣṭhī saṃprasāditaḥ /
kṛtāñjalipuṭo natvā punar evam abhāṣata // Rm_13.110 //
bhagavanto mahāvijñā bhavanto guravo mama /
tat sarvaṃ pratijānīta yad arthaṃ samupācare // Rm_13.111 //
tathāpi cārthayiṣye 'tra yan me kaṣṭaṃ pravarttate /
tad vo vijñāpanaṃ kartuṃ bhavataḥ śaraṇaṃ vraje // Rm_13.112 //
yan mayā prakṛtaṃ pāpaṃ tena me svātmajādhunā /
rogaiḥ saṃpīḍyate 'tīvaniḥsvastho maraṇaṃ vrajet // Rm_13.113 //
nānāsvastividhānair hi tasya rogo na śāmyati /
bhiṣajāṃ kṛtayatnāni na siddhyanti kathaṃ cana // Rm_13.114 //
anekā devatāś cāpi prābhyarcya prārthito mayā /
tathāpi śāmyate naiva tasya rogo vivarddhitaḥ // Rm_13.115 //
yathā yathā rujāśāntisvastyupāyakṛtāni hi /
tathā tathā na tadrogaḥ praśāmyati pravarddhyate // Rm_13.116 //
kim upāyaṃ kariṣyāmi kena śāmyeta tadgadaḥ /
tad upāyaṃ pradātavyaṃ yenāśu śāmyate kramāt // Rm_13.117 //
iti vijñāpanāṃ kartuṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me 'nukampayāsu no rogaśāntir vidhīyatāṃ // Rm_13.118 //
bhavanto me 'nuśāstāraḥ sarvajñā brahmacāriṇaḥ /
tan me sukṛpayā dṛṣṭyā paritrātuṃ samarhata // Rm_13.119 //
iti tenārthitaṃ śrutvā sarve te tīrthikā api /
śreṣṭhinaṃ taṃ samāmaṃtrya punar evaṃ samabruvan // Rm_13.120 //
śṛṇu sādho yad asmābhir hitārthaṃ te pracakṣyatāṃ /
tat satyaṃ naḥ parijñāya pramāṇīkriyatāṃ kila // Rm_13.121 //
vayaṃ hi sarvalokānāṃ śāstāro hitasādhakāḥ /
tasmād atra viṣādatvaṃ mā kṛthā dhairyam āśraya // Rm_13.122 //
adyaiva sahasā gatvā vayaṃ dṛṣṭvā tavātmajaṃ /
niḥpāpaṃ nīrujaṃ svāsthyaṃ kariṣyāmaḥ sujīvitaṃ // Rm_13.123 //
apy etad vacanaṃ satyaṃ śrutvā dṛṣṭvā pramāṇaya /
(Rm 175)
anyathā na bhavet kvāpi hy asmākaṃ brahmacāriṇāṃ // Rm_13.124 //
iti tais tīrthikaiḥ proktaṃ śrutvā sa gṛhasattamaḥ /
tatheti pratiharṣitvā natvā tān svagṛhaṃ yayau // Rm_13.125 //
tatra sa gṛha āsādya dāsidāsajanaiḥ saha /
tadarhabhojyapūjāṅgasāmagrīṃ samasādhayat // Rm_13.126 //
tasminn eva kṣaṇe tatra sarve te tīrthikā mudā /
sahasā samupāgatya svasvāsane upāviśat // Rm_13.127 //
tathā tān samupāsīnān dṛṣṭvā śreṣṭhī sa moditaḥ /
pūjāṅgaiḥ kramato 'bhyarcya bhojanaiḥ samatoṣayat // Rm_13.128 //
tataś ca bhojanānte sa vaḍikaṃ taṃ priyātmajaṃ /
rogiṇaṃ samupāhṛtya teṣāṃ puro 'bhyadarśayat // Rm_13.129 //
te sarve tīrthikā dṛṣṭvā vaḍikaṃ taṃ rujānvitaṃ /
tadāmayanimittaṃ ca nirīkṣyaivam upādiśat // Rm_13.130 //
aho hy asya mahārogaṃ mahāpātakasaṃbhavaṃ /
tatpātakavimuktyai tu dātavyaṃ dānam ādarāt // Rm_13.131 //
tadyathā navaratnāni hemalakṣapalāni ca /
śraddhayā brahmacāribhyaḥ saṃpradadyāt samarcayan // Rm_13.132 //
yady etad dīyate dānaṃ tvayā gṛhapate tathā /
bhagnakuṣmāṇḍadarinamahiṣīśatadakṣiṇā // Rm_13.133 //
purā dattā naṃdarājñā asmākaṃ brahmacāriṇāṃ /
pādasphoṭāmayas tasya śāṃto 'bhūt tatprabhāvataḥ // Rm_13.134 //
tathāsya sarvapāpāni vinakṣyanti na saṃśayaḥ /
tataḥ sarve 'pi rogāś ca vinakṣyanti kramād drutaṃ // Rm_13.135 //
tato rogair vimukto 'yaṃ kuśalī svāsthyam āpnuyāt /
tataḥ puṣṭo viśuddhāṅgaḥ suśīlaḥ sukṛtī sudhīḥ /
svakulācāradharmiṣṭho vaṃśāṃś cāpi samuddharet // Rm_13.136 //
iti matvā tvayā sādho dātavyaṃ dānam ādarāt /
anyathā na bhavet svasti tavāsya naṃdanasya ca // Rm_13.137 //
iti tair gaditaṃ śrutvā sa śreṣṭhī paribodhitaḥ /
tasyātmajasya trāṇārthaṃ tathā dātum udācarat // Rm_13.138 //
tataḥ sa punar abhyarcya tān sarvāns tīrthikān patīn /
pradadau navaratnāni svarṇalakṣapalāni ca // Rm_13.139 //
tatas te tīrthikāḥ sarve dṛṣṭvā tāni pramoditāḥ /
sarvāny api pratigṛhya tathāśīrvacanaṃ daduḥ // Rm_13.140 //
svasty astu te sadā sādho kalyāṇam astu sarvathā /
(Rm 176)
nīrogī suciraṃ jīvyā jayo 'stu te samantataḥ // Rm_13.141 //
etad eva samādiśya sarve te tīrthikās tataḥ /
tāni sarvāṇi vastūni pratigṛhyāśramaṃ yayuḥ // Rm_13.142 //
tathāpi tasya rogā na śamitā varddhitāḥ kramāt /
svadaivaphalabhogyāni bhoktavyāni hi sarvathā // Rm_13.143 //
tatas taj janako dṛṣṭvā svātmajaṃ taṃ rujāturaṃ /
nirāśāmūrchito bhūmau nipataṃ vyalapat tathā // Rm_13.144 //
hā daiva kiṃ mayā pāpaṃ dāruṇaṃ prakṛtaṃ purā /
yato 'yaṃ svātmajaḥ putraḥ puro me maraṇaṃ vrajet // Rm_13.145 //
kṛtāny upāyayatnāni dānāni vividhāni ca /
sarvāṇy etāni matpāpair nisphalāni bhavanti hi // Rm_13.146 //
kiṃ mayātrāpi karttavyaṃ ko 'tra me hitam ādiśet /
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi ko 'pi trātā na vidyate // Rm_13.147 //
kasyātra śaraṇaṃ yāsye ko no rakṣed dayādṛśā /
sarve vayaṃ vinaṣṭāsma hā daiva śaraṇaṃ vraje // Rm_13.148 //
ity evaṃ vilapaṃtaṃ taṃ janakaṃ vaḍiko 'pi saḥ /
dṛṣṭvā śanaiḥ samāhūya pura evam abhāṣata // Rm_13.149 //
bho tāta kiṃ tvayātrāpi karttavyaṃ hi mayāpi ca /
sarveṣām api jantūnāṃ daivagatiḥ pramāṇikā // Rm_13.150 //
iti matvā viṣādatvaṃ hṛdaye mā kṛthās tyaja /
saṃbuddhaśaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityam anusmaran // Rm_13.151 //
buddha eva jagacchāstā trātā lokahitaṃkaraḥ /
durgatitārako nātho bharttā sadgatināyakaḥ // Rm_13.152 //
tad evaṃ sugataṃ smṛtvā saddharmaṃ samupāśrayan /
saṃghānāṃ bhajanaṃ kṛtvā cinu puṇyaṃ samāhitaḥ // Rm_13.153 //
triratne sādhitaṃ puṇyaṃ na kṣiṇuyāt kadā cana /
yadi daivād vipattiḥ syāt puṇyaṃ tu labhate varaṃ // Rm_13.154 //
puṇyena rakṣyate lokaḥ puṇyena sadgatiṃ vrajet /
tasmāt puṇyaṃ mahāratnaṃ cinu dhairyaṃ samāśrayan // Rm_13.155 //
avaśyamaraṇe loke kiṃ viṣādena siddhyate /
iti matvāpi taṃ buddhaṃ smṛtvā bhaja samāhitaḥ // Rm_13.156 //
tathāhaṃ vā tam evātra saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ vrajan /
saṃsmṛtvā bhajanaṃ kurvan vrajeya maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_13.157 //
yadi tasya jinendrasya kṛpāsti mayi pāpini /
(Rm 177)
tatkṛpādṛkprasādena jīveya nīrujaḥ punaḥ // Rm_13.158 //
yadi daivabalenāhaṃ mṛte tatsmṛtipuṇyataḥ /
sarvathā durgatiṃ tyaktvā sadgatiṃ punar āpnuyāṃ // Rm_13.159 //
evaṃ jñātvā tvayā tāta mā kriyatāṃ viṣādatā /
saṃsāre 'vaśyaṃ marttavyaṃ sarveṣām api janmināṃ // Rm_13.160 //
ity uktvā sa rujārtto 'pi vaḍiko dhairyyam āśrayan /
saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ kṛtvā smṛtvā tasthau samāhitaḥ // Rm_13.161 //
tathā sa gṛhabhṛc chreṣṭhī śrutvaitad ātmajoditaṃ /
satyam etat parijñāya buddhaṃ smṛtvā tathāvadat // Rm_13.162 //
namo buddhāya dharmāya saṃghāya ca sadā smare /
adyārabhya sadā nityaṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje // Rm_13.163 //
yadi vo 'sti kṛpā loke rakṣantu naḥ suduḥkhinaḥ /
sarvathā kṛpayā dṛṣṭyā dṛṣṭvāśu trātum arhati // Rm_13.164 //
yathānye tribhave lokā bhavadbhiḥ pratipālitāḥ /
tathāsmān kṛpayā dṛṣṭvā trātum arhati sarvathā // Rm_13.165 //
rakṣatu bhagavan nātha jīvayeyaṃ mamātmajaṃ /
kṛpayānugrahaṃ kṛtvā putraratnaṃ prayaccha me // Rm_13.166 //
yadi jīved ayaṃ putro bhavaddṛṣṭiprasādataḥ /
bhavatāṃ śaraṇe sthitvā caratu vratam ādarāt // Rm_13.167 //
ity evaṃ smaraṇaṃ kṛtvā saṃbuddhaśaraṇaṃ vrajan /
sa śreṣṭhī taṃ sutaṃ dṛṣṭvā tasthau mohavinoditaḥ // Rm_13.168 //
tasminn eva kṣaṇe lokāṃ trātuṃ sa bhagavān muniḥ /
saṃpaśyan kṛpayā dṛṣṭyā prādrākṣīt tān saduḥkhinaḥ // Rm_13.169 //
tathā tān duḥkhino dṛṣṭvā bhagavān sa jineśvaraḥ /
sahasā tān paritrātuṃ buddharasmiṃ vyamuñcata // Rm_13.170 //
tābhiḥ kanakavarṇābhiḥ saṃbuddharaśmibhis tadā /
samantāt samatikramya tad gṛham avabhāsitaṃ // Rm_13.171 //
tato maitryaṃśavaś cāpi tena bhagavatā punaḥ /
samutṣṛṣṭās tanau tasya paryaspṛśan prasāditāḥ // Rm_13.172 //
tatas tasya tanus taiḥ saṃspṛṣṭamātre samaṃtataḥ /
prahlāditā sukhaprāptā svāsthyatāṃ samupāyayau // Rm_13.173 //
tataḥ sa vaḍikaḥ svāsthyaṃ prāpya nirmalamānasaḥ /
vismitaḥ pitaraṃ paśyan samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_13.174 //
aho buddhasya māhātmyam aho dharmānubhāvatā /
aho saṃghaprabhāvatvaṃ paśya tāta muneḥ prabhāṃ // Rm_13.175 //
(Rm 178)
yasyānusmṛtimātreṇa kṛpā loke prasāryate /
dhanyo 'yaṃ bhagavān buddho jayatv evaṃ sadā sthitaḥ // Rm_13.176 //
yasya dayānubhāvena jīvema nīrujaḥ sukhī /
pāpaiś cāpi vimukto 'ham iti satyaṃ pramanyate // Rm_13.177 //
tasmāt tam eva śāstāraṃ saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ vraje /
yāvadbhavam anusmṛtvā bhajeya samupāśritaḥ // Rm_13.178 //
evaṃ buddhaguṇān smṛtvā vaḍikaḥ sa pramoditaḥ /
kṛtāñjaliḥ smaran bhūyaḥ praṇatvaivam ayācata // Rm_13.179 //
namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
yāvadbhavaṃ triratnānāṃ bhaveyaṃ sevakaḥ sadā // Rm_13.180 //
ity evaṃ sugataṃ smṛtvā vaḍikaḥ so 'bhibodhitaḥ /
bhūyo bhūyaḥ smaran natvā tasthau svāsthyatvam āgataḥ // Rm_13.181 //
tadā sa bhagavān buddho dṛṣṭvā taṃ śuddhamānasaṃ /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ tad dvāre samupāsarat // Rm_13.182 //
taddvārasamupāsīnaṃ taṃ munīndraṃ raviprabhaṃ /
dṛṣṭvaiva vismito dvāsthaḥ sahasā gṛham āviśat // Rm_13.183 //
tatra gṛhapatiṃ dṛṣṭvā vaḍikaṃ taṃ ca sādaraṃ /
purataḥ samupetyaiva vyajñāpayat sasatvaraḥ // Rm_13.184 //
gṛhapate munīndro 'tra gṛhadvāra upasthitaḥ /
tad atra sahasopetya samāmaṃtrya praveśaya // Rm_13.185 //
iti tenoditaṃ śrutvā vaḍikaḥ sa prasāditaḥ /
utthitaḥ sahasopetya taṃ munīndraṃ mudānamat // Rm_13.186 //
natvā taṃ sugataṃ gehe prajñapya svāsanaṃ mudā /
vijñapya samupāmaṃtrya praveśayaṃs tathārthayan // Rm_13.187 //
svāgataṃ bhagavan vāṃche bhavatāṃ śaraṇaṃ mune /
praviśatu jagannātha vijayasvāsane śubhe // Rm_13.188 //
iti tenodite buddho bhagavān sa samāviśan /
svāsane samupāsīno vaḍikaṃ taṃ tathāvadat // Rm_13.189 //
kiṃ te vaḍika duḥkhatvaṃ vādhakaś ca kathaṃ vada /
iti bhagavatā pṛṣṭo vaḍikaḥ sa tathāvadat // Rm_13.190 //
kāyikaṃ jāyate duḥkhaṃ cetasikaṃ ca me mune /
tad bhavān kṛpayā dṛṣṭyā śamayet tat prabādhanaṃ // Rm_13.191 //
iti tad vijñāpitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
(Rm 179)
taccittaduḥkhaśāntyarthaṃ maitrīdharmam upādiśat // Rm_13.192 //
vaḍikātra sadā loke maitracittaṃ samācara /
anena te manodāhaṃ praśāmyeta sadāpi hi // Rm_13.193 //
ity ādiśya munīndraḥ sa punar evaṃ vyaciṃtayat /
vatendrakṣīrikāṃ nāma mahauṣadhāṃ samānayet // Rm_13.194 //
iti cittamataṃ śāstuḥ parijñāya surādhipaḥ /
ādāya kṣīrikāṃ nāma mahauṣadhīm upānayat // Rm_13.195 //
tatra so surarājas taṃ bhagavantaṃ praṇamya tāṃ /
mahauṣadhīm upasthāpya pura evaṃ samabravīt // Rm_13.196 //
bhagavan pratigṛhṇātu divyauṣadhīm imāṃ bhavān /
anayātra yathākāryaṃ sādhayatu sukhāptaye // Rm_13.197 //
ity ukte tena śakreṇa dṛṣṭvā tāṃ bhagavān muniḥ /
gṛhītvā vaḍikāyaivaṃ pradatvā caivam ādiśat // Rm_13.198 //
gṛhāṇa vaḍikemāṃ te kāyikaduḥkhaśāminīṃ /
anayā te śarīre saṃskriyatām upacāraṇaiḥ // Rm_13.199 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa vaḍikaḥ so 'numoditaḥ /
tatheti tāṃ samādāya yathādiṣṭam upācarat // Rm_13.200 //
tatas tasya tanū rogair vimuktā paripuṣṭitā /
krameṇa śāmyasaundaryaṃ prāpyābhiparyaśobhata // Rm_13.201 //
tataḥ śāstrā yathādiṣṭaṃ vaḍikena tathā hṛdi /
maitrī prabhāvitā loke svātmaje supriye yathā // Rm_13.202 //
tadā tasya mahadduḥkhaṃ cetasikaṃ śaśāma tat /
mahāmaitryā pariṣikte hṛdaye 'gnir ivāmbubhiḥ // Rm_13.203 //
tataḥ sa vaḍikaḥ svasthaḥ pariśuddhendriyaḥ sudhīḥ /
bhagavantaṃ tam ānamya prārthayad evam ādarāt // Rm_13.204 //
vande 'haṃ bhavatāṃ pādau sarvadā śaraṇaṃ vraje /
tathā ca sarvadā nātha kṛpayā trātum arhati // Rm_13.205 //
yady evaṃ bhavatāṃ śāstaḥ kṛpādṛṣṭir na vidyate /
mṛto 'haṃ narake 'dyāpi gato duḥkhāny avāpnuyāṃ // Rm_13.206 //
yad evaṃ svasthito jīve tat te kṛpāmbubhāvataḥ /
tathā me 'nugrahaṃ kartuṃ nityam arhati sarvadā // Rm_13.207 //
ity evaṃ prārthanāṃ kṛtvā bhūyaḥ sa vaḍiko mudā /
sāñjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā paśyaṃs tasthau munīśvaraṃ // Rm_13.208 //
tathā tajjanakaḥ śreṣṭhī sadāraḥ saṃpramoditaḥ /
triratne śaraṇaṃ kṛtvā saṃbuddhaṃ taṃ samarcayat // Rm_13.209 //
(Rm 180)
tataḥ sa gṛhabhṛc chreṣṭhī dṛṣṭvā taṃ sugataṃ mudā /
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_13.210 //
vande te caraṇau śāstaḥ sarvadā śaraṇaṃ vraje /
evaṃ no 'nugrahaṃ kartuṃm arhati kṛpayā sadā // Rm_13.211 //
tataḥ sa bhagavān buddhas tathāstv iti samādiśat /
ṛddhyākāśaṃ samutplutya svam āśramam upāyayau // Rm_13.212 //
tatra sa bhagavān prāptaḥ sabhāmadhye samāśritaḥ /
etad vṛṣṭi samākhyāya tasthau dharmaṃ samādiśat // Rm_13.213 //
tadā sa vaḍiko bhūyo buddhaguṇān anusmaran /
sa saṃghaṃ sugataṃ bhojyaiḥ pūjayituṃ samaichata // Rm_13.214 //
tadā sa nṛpate rājñaḥ prasenajita ānataḥ /
etat sarvaṃ pravṛttāṃtaṃ nivedyaivam abhāṣata // Rm_13.215 //
rājann ahaṃ mahārogī triratnaśaraṇaṃ vraje /
tat triratnakṛpādṛṣṭer jīve rogair vimocitaḥ // Rm_13.216 //
tan mayā sa munīndro 'pi sarvasaṃghaiḥ sahādhunā /
samāmaṃtrya gṛhe bhojyaiḥ pūjayituṃ samicchyate // Rm_13.217 //
tan me 'nugrahaṇaṃ kṛtvā lokānāṃ puṇyavṛddhaye /
tadadhivāsanāṃ kṛtvā samanujñāpaya prabho // Rm_13.218 //
iti tenārthitaṃ śrutvā sa rājābhyanumoditaḥ /
vaḍikaṃ taiḥ samālokya praśaṃsyaiva samādiśat // Rm_13.219 //
vaḍika tvaṃ mahāsādhus tad buddhaśaraṇaṃ gataḥ /
tathānuśraddhayā nityaṃ bhaja ratnatrayaṃ sadā // Rm_13.220 //
iti rājñābhyanujñātaṃ śrutvā sa vaḍiko mudā /
nṛpatiṃ taṃ praṇatvaivaṃ svagṛhaṃ samupāyayau // Rm_13.221 //
tatra gṛhe samāsādya kṛtvānumataṃ pituḥ /
śāstu nimaṃtraṇāṃ kartuṃ vihāre samudācaran // Rm_13.222 //
tatra sa samupāviṣṭo dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ mudā /
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_13.223 //
bhagavaṃs tad vijānīyād yadarthaṃ samupāvraje /
tathāpy atra bhavadagre prārthaye 'nugrahaṃ kuru // Rm_13.224 //
yad ahaṃ roganirmuktaḥ puna janma ivāptavān /
tad bhavatāṃ kṛpādṛṣṭeḥ prasādād itin manyate // Rm_13.225 //
tad ahaṃ bhavatāṃ sarvasaṃghānāṃ bhojanair gṛhe /
pūjayituṃ samiche tad anugrahītum arhati // Rm_13.226 //
(Rm 181)
iti saṃprārthitaṃ tena śrutvā sa bhagavān muniḥ /
tathety abhyanumoditvā tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_13.227 //
tataḥ sa vaḍiko matvā bhagavatādhivāsitaṃ /
mudā tasya muneḥ pādau natvāśu svagṛhaṃ yayau // Rm_13.228 //
tatra sa sahasā gehe vandhumitrajanaiḥ saha /
saṃghārhabhojyapūjāṅgaṃ sāmagrīṃ samasādhayat // Rm_13.229 //
tataḥ sa sarvasāmagrīṃ sādhayitvāsanāni ca /
prajñapya śuddhite bhūmau maṃdayitvā samantataḥ // Rm_13.230 //
tatas taṃ śrīghanaṃ buddhaṃ sasaṃghaṃ svajanaiḥ saha /
āmaṃtrituṃ vihāre sa sahasā samupācarat // Rm_13.231 //
tatra sa samupāviṣṭo dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ mudā /
sasaṃghaṃ sāṃjalir natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_13.232 //
bhagavan sādhyate sādhyaṃ samayo varttate 'dhunā /
tad bhavāṃ sāṃghikaiḥ sārddhaṃ vijayituṃ samarhati // Rm_13.233 //
iti tenārthitaṃ śrutvā tatheti sa munīśvaraḥ /
pātracīvaram ādhāya sarvasaṃghaiḥ sahācarat // Rm_13.234 //
tatra mārgeṣu sarvatra nagare ca samantataḥ /
prakāśayan prātihāryaṃ tad gṛhaṃ samupāviśat // Rm_13.235 //
tatra gṛhe samāsādya pādārghaṃ pratigṛhya saḥ /
svāsane samupāviśya kramāt tasthau sasāṃghikaḥ // Rm_13.236 //
tadā sa vaḍiko dṛṣṭvā taṃ buddhaṃ svāsane sthitaṃ /
sasaṃghaṃ sarvapūjāṅgaiḥ sarvapuṣpaiḥ samarcayat // Rm_13.237 //
tataś ca surasair bhojyaiḥ supraṇītaiḥ suhādhitaiḥ /
varṇagandharasopetaiḥ sarvais tāṃ samatoṣayat // Rm_13.238 //
tataś ca bhojanānte sa pātrādīny apanīya ca /
mukhādīṃ śodhayitvā ca pūgauṣadhīn praḍhaukayat // Rm_13.239 //
tataḥ sa prāñjalir natvā sasaṃghaṃ sugataṃ mudā /
purastho manasā hy evaṃ praṇidhānaṃ vyadhāt smaran // Rm_13.240 //
anena kuśalenāhaṃ loke 'ndhe 'pariṇāyake /
yathāyaṃ bhagavān buddhas tathā bhūyāsam ātmavit // Rm_13.241 //
yathānena munīndreṇa jagal loko 'bhipālitaḥ /
tathāhaṃ sarvalokānāṃ pālayeyaṃ samantataḥ // Rm_13.242 //
atīrṇāṃs tārayiṣyāmi mocayiṣyāmy amocitān /
anāsvastān samāś