Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

gataḥ // Rm_8.6 //
sarvasatvahitārthāya śrāvastyāṃ vahir āśrame /
jetavane vihārasthe vyaharac chrāvakaiḥ saha // Rm_8.7 //
bodhisatvagaṇaiś cāpi sūpāsakaiś ca cailakaiḥ /
devāsuragaṇaiś cāpi caturvarṇṇādimānavaiḥ // Rm_8.8 //
caturbhiś ca mahārājaiḥ sasainyaparivārakaiḥ /
sarvasatvaiś ca pauraiś ca saddharmaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_8.9 //
satkṛtya pūjayitvā ca parivṛtya puraskṛtaḥ /
sa bhagavān sabhāmadhye siṃhāsane sthito vabhau // Rm_8.10 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tāṃ sabhāṃ samupasthitāṃ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_8.11 //
te tad dharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ pramoditāḥ /
bhagavantaṃ punar natvā svasvasthānaṃ pratīyire // Rm_8.12 //
tato 'sau bhagavān rātrau dhyānāgāre samāviśan /
paryyaṅkaṃ samupāśritya tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_8.13 //
tadaikā devatā tasyāṃ rātrau svargāt samāgatā /
svakāntyā bhāsayaṃty evaṃ jetavanam upāviśat // Rm_8.14 //
(Rm 98)
tatas tāṃ bhagavān dṛṣṭvā devatāṃ samupāgatāṃ /
saṃnirīkṣya samāmaṃtrya tathaināṃ samabodhayat // Rm_8.15 //
devate svāgataṃ kacci kuśalaṃ te samehi bho /
prāyātāsi yad arthena tad vadasva prapūraye // Rm_8.16 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa tenāsau devatā mudā /
saṃpṛchāvasaraṃ labdhvā harṣitā samupākramat // Rm_8.17 //
tatrāsau purato gatvā natvā pādau kṛtāṃjaliḥ /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā tasthāv ekāntike muneḥ // Rm_8.18 //
sarvajetavanaṃ tasyā devatāyāḥ prabhāvataḥ /
udāreṇāvabhāsena pravisphuṭaṃ vabhau tadā // Rm_8.19 //
tathāvabhāṣitaṃ dṛṣṭvā sarve te bhikṣusāṃghikāḥ /
vismitāḥ sahasotthāya dṛṣṭvā tam upatasthire // Rm_8.20 //
atha sā devatotthāya kṛtāṃjalipuṭo 'gragā /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivam apṛchata // Rm_8.21 //
sarvajña bhagavaṃ chāstaḥ yenāhaṃ samupāgatā /
tadarthaṃ tvaṃ samādiśya cittaṃ me paribodhaya // Rm_8.22 //
ke narāḥ sugatiṃ yānti ke narāḥ svargagāminaḥ /
keṣāṃ cāpi divārātrau sadā puṇyaṃ pravarddhate // Rm_8.23 //
ke cāpi durgatiṃ yāṃti ke cādhaḥ patitā narāḥ /
keṣāṃ cāpi divārātrau sadā pāpaṃ pravarddhate // Rm_8.24 //
kiṃdado valavāṃ syāc ca kiṃdadaś ca praśobhitaḥ /
kiṃdadaḥ sukhito lokaḥ cakṣuṣmān api kiṃpradaḥ // Rm_8.25 //
kiṃ nu vā niśitaṃ śastraṃ kiṃ vā hālāhalaṃ viṣaṃ /
kiṃ ca prajvalito vahniḥ kiṃ mahad dāruṇaṃ tamaḥ // Rm_8.26 //
gṛhītaṃ kiṃ nu martyena kin teneha samujjhitaṃ /
abhedyaṃ kavacaṃ kiṃ ca kiṃ vā tīkṣṇam ihāyudhaṃ // Rm_8.27 //
ko nv asau procyate cauro dhanaṃ kiṃ vā satāṃ mataṃ /
ke vā traidhātuke loke procyante muṣitaiti // Rm_8.28 //
kaś ceha satsukhī loke ko vā ca parameśvaraḥ /
ko vibhūṣito nityaṃ kaś cāpy atra vidaṃvitaḥ // Rm_8.29 //
vatsalo vāṃdhavo ko nu ko vā duṣṭāśayo ripuḥ /
kiṃ mahad dāruṇaṃ duḥkhaṃ kiṃ mahat paramaṃ sukhaṃ // Rm_8.30 //
(Rm 99)
kiṃ ca loke priyo pathyaḥ kiṃ vāpathyaṃ na cāpriyaṃ /
ko nu pīḍākaro vyādhiḥ ko nu vai ko bhiṣagvaraḥ // Rm_8.31 //
kenāyam āvṛto lokaḥ kena loko vaśīkṛtaḥ /
kena tyajati mitrāṇi kena svargaṃ na gachati // Rm_8.32 //
kena mitrāṇi varddhyaṃte kena śāmyaṃti śatravaḥ /
kena svargam avāpnoti kena mokṣaṃ ca gachati // Rm_8.33 //
kenāyaṃ badhyate lokaḥ kena loko vimucyate /
kasyeha viprahāṇena nirvāṇam iti kathyate // Rm_8.34 //
kiṃ nu rājā ca caurāś ca syaṃdamānāḥ samudyatāḥ /
no śaknuvanty apāhartuṃ striyo vā puruṣasya ca // Rm_8.35 //
kiṃ na dahati saptārciḥ kiṃ na bhinatti mārutaḥ /
kiṃ vā na kledayaṃty āpaḥ kiṃ na kṣīṇaṃ ca bhūmiṣu // Rm_8.36 //
imaṃ saṃśayam adyāpi mama tac chetum arhasi /
asmāl lokāt paraṃ lokaṃ ko gato 'tyaṃtavaṃcitaḥ // Rm_8.37 //
kiṃ nu hatvā sukhaṃ śete kiṃ ca hatvā na śocati /
kasya caikasya dharmasya vadhaṃ saṃśasi gautama // Rm_8.38 //
mayaitad bhagavan pṛṣṭaḥ sarvajño 'si yato sudhīḥ /
tan mama saṃśayaṃ chetuṃ samyag ādeṣṭum arhasi // Rm_8.39 //
tayaivaṃ pṛchyamāno 'sau bhagavān sarvavij jinaḥ /
devatāṃ tāṃ samālokya tat praśnottaram abravīt // Rm_8.40 //
śṛṇu tvaṃ devate samyak kṛtvā cittaṃ samāhitaṃ /
tavaitat paripṛchāyāḥ pratyuttaram udāhare // Rm_8.41 //
ārāmāropakā ye 'tra ye ca vā setukārakāḥ /
prapātodakayānaṃ ca pradadanti pratiśrayaṃ // Rm_8.42 //
śraddhāśīlena satyena kṣamayā vītamatsarāḥ /
te narāḥ sugatiṃ yānti te narāḥ svargagāminaḥ // Rm_8.43 //
teṣām eva hi martyānāṃ divārātrau niraṃtaraṃ /
avichinnāḥ puṇyadhārāḥ pravarddhyante sadā khalu // Rm_8.44 //
daśākuśalakarttāro yena saddharmaniṃdakāḥ /
te narā durgatiṃ yānti bhramanti pāpacāriṇaḥ // Rm_8.45 //
ye cātatāyino martyāḥ svakuladharmanaṣṭakāḥ /
te narāḥ patitā yanti narake duḥkhabhāginaḥ // Rm_8.46 //
(Rm 100)
teṣāṃ pāpiṣṭhasatvānāṃ divārātrau niraṃtaraṃ /
avichinnāḥ pāpadhārāḥ pravahante sadā khalu // Rm_8.47 //
annado valavān bhogī vastradaḥ śobhito bhavet /
pānadaḥ sukhitaḥ tṛptaś cakṣuṣmān bhavati dīpadaḥ // Rm_8.48 //
duṣṭavāg niśitaṃ śastraṃ rāgo hālahalaṃ viṣaṃ /
dveṣaḥ prajvalito vahnir avidyā dāruṇaṃ tamaḥ // Rm_8.49 //
gṛhītaṃ yat svayaṃ dattaṃ yad gṛhe tad ihojjhitaṃ /
abhedyaṃ kavacaṃ kṣāntiḥ prajñā tīkṣṇaṃ mahāyudhaṃ // Rm_8.50 //
vitarko 'kuśalaś cauraḥ śilaṃ dhanaṃ satāṃ mataṃ /
te eva muṣitā loke yaiḥ śīlaṃ vinipātitaṃ // Rm_8.51 //
alpechaḥ satsukhī loke saṃtuṣṭaḥ parameśvaraḥ /
śīlavān bhūṣito nityaṃ naṣṭaśīlo vidaṃvitaḥ // Rm_8.52 //
vatsalo vāndhavaḥ puṇyaṃ pāpaṃ duṣṭāśayo ripuḥ /
nārakaṃ dāruṇaṃ duḥkhaṃ skaṃdhābhāvaparaṃ sukhaṃ // Rm_8.53 //
kāmāḥ priyā apathyā hi mokṣaḥ pathyo priyaḥ satāṃ /
dveṣaḥ pīḍākaro vyādhiḥ buddha eko bhiṣagvaraḥ // Rm_8.54 //
ajñānenāvṛto loko mohanaḥ pravaśīkṛtaḥ /
lobhāt tyajati mitrāṇi saṃgāt svargaṃ na gachati // Rm_8.55 //
tyāgān mitrāṇi varddhante maitryā śāmyanti śatravaḥ /
śīlāt svargam avāpnoti jñānān mokṣaṃ su gachati // Rm_8.56 //
ichayā badhyate loko nīchayā ca vimucyate /
tṛṣṇāyā viprahāṇena nirvāṇam iti kathyate // Rm_8.57 //
puṇyaṃ rājā ca caurāś ca syaṃdamānāḥ samudyatāḥ /
na śaknuvaṃty apāhartuṃ striyo vā puruṣasya ca // Rm_8.58 //
puṇyaṃ na dahate vahnir bhinatti ca na mārutaḥ /
puṇyaṃ na kledayaṃty āpo naiva kṣīṇvaṃti bhūmayaḥ // Rm_8.59 //
vidyamāneṣu bhogyeṣu puṇyaṃ yena na saṃcitaṃ /
asmāl lokāt paraṃ lokaṃ sa gato 'tyaṃtavaṃcitaḥ // Rm_8.60 //
krodhaṃ hatvā sukhaṃ śete krodhaṃ hatvā na śocati /
(Rm 101)
krodhasyaikasya dharmasya vadhaṃ saṃśāmi sarvadā // Rm_8.61 //
etat praśnottaraṃ śrutvā devatāsau pramoditā /
bhagavaṃtaṃ punar natvā prasaṃśyaivam avocata // Rm_8.62 //
dhanyo 'si bhagavan buddha sarvapraśnottarapradaḥ /
sarvajño jagatāṃ śāstā ṣaḍabhijño munīśvaraḥ // Rm_8.63 //
vīrasya ca na paśyāmi brāhmaṇyaṃ parinirvṛtiṃ /
sarvavīro bhayātītas trātuṃ loke 'bhiśaktibhāg // Rm_8.64 //
ity uktvā devatā bhūyaḥ kṛtvā pradakṣiṇatrayaṃ /
natvā pādau munīndrasya tata eva divaṃ yayau // Rm_8.65 //
atha te bhikṣavaḥ sarve śrutvā śāstrānudeśitaṃ /
satyam evaṃ parijñāya samyak karmasu cerire // Rm_8.66 //
evam etan mahārāja guruṇā me prabhāṣitaṃ /
śrutvā caivaṃ parijñāya saddharme nirato bhava // Rm_8.67 //
dharmeṇa sugatiṃ yāyāt pāpena durgatiṃ vrajet /
tasmād dharmaṃ puraskṛtya prajāḥ samyak prapālaya // Rm_8.68 //
daśākuśalakarmāṇi tyaktvā saṃvṛtim ācara /
sarvopakaraṇaṃ dānaṃ dātavyaṃ svargavāṃchinā // Rm_8.69 //
duṣṭasaṃgaṃ parityajya hatvā rāgaviṣaṃ muhuḥ /
dveṣāgniśamanaṃ kṛtvā hy avidyā saṃpraghātyatāṃ // Rm_8.70 //
kāmavitarkatāṃ tyaktvā bodhipraṇidhicetasā /
trikāyaśodhanaṃ kṛtvā śīladhanam upārjyatāṃ // Rm_8.71 //
skaṃdhābhāvaṃ parijñāya matvā duṣṭāśayaṃ ripuṃ /
kṣamāsv āvaraṇaṃ dhṛtvā duṣṭasaṃghān vijīyatāṃ // Rm_8.72 //
māradharmān vinirjitya saṃbodhidharmasādhane /
dhairyavīryamahotsāhair udyamaṃ kriyatāṃ sadā // Rm_8.73 //
kleśamānamadāñ jitvā kṛtvā cittaṃ samāhitaṃ /
sarvasatvahitārtheṣu dhyātāṃ bodhisādhanaṃ // Rm_8.74 //
lokaṃ māyāsamudbhūtam ajñānatamasāvṛtaṃ /
dṛṣṭvā prajñāpradīpena preryatāṃ sugateḥ pathi // Rm_8.75 //
evaṃ rājan bhavān matvā duṣṭasaṃgān vivarjayet /
(Rm 102)
satsaṃgaṃ nirato nityaṃ triratnasevako bhava // Rm_8.76 //
sarvā api prajāś caivaṃ paribodhya prayatnataḥ /
preraṇīyā tvayā rājan saṃvṛtticaraṇe sadā // Rm_8.77 //
evaṃ matvā bhavāṃ rājā saṃsārasāram āpnuvan /
kramād bodhicarī pūrya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_8.78 //
ity etad guruṇādiṣṭam upaguptena bhikṣuṇā /
śrutvā tatheti rājāsāv abhyanaṃdat saparṣikāḥ // Rm_8.79 //
devatāparipṛchākhyasūtraṃ śṛṇvaṃti ye mudā /
śrāvayaṃti ca te saukhyaṃ bhuktvā yāṃti sukhāvatīṃ // Rm_8.80 //
++ iti devatāparipṛchāsūtraṃ samāptaṃ ++
(Rm 103)
IX Śuklāvadāna
athāśoko nareṃdraś ca kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punaḥ śrotuṃ samarthayat // Rm_9.1 //
bhadaṃta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
yathā te guruṇādiṣṭaṃ tan mamākhyātum arhasi // Rm_9.2 //
iti pṛṣṭe nṛpeṇāsauv upagupto jināṃśajaḥ /
tam aśokaṃ mahīnāthaṃ saṃnirīkṣya samabravīt // Rm_9.3 //
śṛṇu vakṣyāmi te rājaṃ yathā me guruṇoditaṃ /
śrutvaitad bhavatāpy evaṃ karttavyaṃ dharmam ādarāt // Rm_9.4 //
puraikasamaye rājaṃ śākyasiṃho dayāṃbudhiḥ /
sarvajño dharmarāṇ nāthaḥ śāstā traidhātukādhipaḥ // Rm_9.5 //
sarvavidyādhipo buddhaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ /
jino 'rhan sugato buddhas tathāgato vināyakaḥ // Rm_9.6 //
bhagavān satvahitārthena pure kapilavastuni /
nyagrodhamaṇḍitodyāne karaṇḍakanivāpake // Rm_9.7 //
śrāvakabhikṣusaṃghaiś ca bodhisatvagaṇaiḥ saha /
saddharmadeśanāṃ kartuṃ vijahāra jināśrame // Rm_9.8 //
tad dharmaṃ śrotum āyātair upāsakaiś ca cailakaiḥ /
devāsuragaṇaiś cāpi caturbhi lokapālakaiḥ // Rm_9.9 //
cāturvarṇṇyair manuṣyaiś ca paurajānapadādibhiḥ /
saṃbodhicaraṇotsāhaiḥ saddharmaguṇalālasaiḥ // Rm_9.10 //
satkṛto pūjitaś caivaṃ parivṛtya puraskṛtaḥ /
bhagavān sa sabhāmadhye siṃhāsanasthito vabhau // Rm_9.11 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā sabhāṃ tāṃ samupasthitāṃ /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_9.12 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve satvāś ca moditāḥ /
tathainaṃ śrīghanaṃ nityaṃ bhejire dharmalālasāḥ // Rm_9.13 //
tasmiṃś ca samaye tatra pure kapilavastuni /
rohiṇākhyo mahāchākyo dhanāḍhyo dhanadopamaḥ // Rm_9.14 //
mahābhogo mahāśrāddhaḥ suviśālaparigrahaḥ /
dātā sādhur mahā dhīraḥ pratyuvāsa sukhānvitaḥ // Rm_9.15 //
samaye tena śākyena svakulasadṛśāt kulāt /
bhāryā nītā subhadrāṅgī svakuladharmacāriṇī // Rm_9.16 //
tato 'sau rohiṇaḥ śākyas tayaiva kāntayā saha /
(Rm 104)
mahāragānurāgeṇa rarāma paricārayan // Rm_9.17 //
tasyaivaṃ ramamāṇasya kṛīḍato 'py anurāgataḥ /
na putro na sutā vāpi sucireṇāpy ajāyata // Rm_9.18 //
tato 'sau rohiṇaḥ putrīputralābhe samutsukaḥ /
putracintāparaḥ koṣṭhe sthitvaivaṃ ca vyacintayat // Rm_9.19 //
īyatsaṃpad gṛhe me 'sti na ca putrasutāpi na /
etā me saṃpado rājā mamātyayād grahīṣyati // Rm_9.20 //
hā me saṃpad vinaṣṭā syāt paratrāpi gatir na hi /
vyarthas majjanma saṃsāre yato me santatir na hi // Rm_9.21 //
ko me kuryāc ca saṃskāraṃ kaś ca piṇḍaṃ pradāsyati /
kutrāhaṃ śaraṇaṃ yāyāṃ hā daivanihato 'smy ahaṃ // Rm_9.22 //
iti cintāviṣaṇṇo 'sau śokāgāre vyavasthitaḥ // Rm_9.23 //
kapolaṃ svakare dhṛtvā tasthau bhogyanirutsukaḥ /
evaṃ cintāsamākrāntaṃ rohiṇaṃ taṃ nirutsukaṃ // Rm_9.24 //
dṛṣṭvā sarve suhṛnmitrā vāndhavāś ca vyabodhayan /
kim evaṃ tiṣṭhase bhadra kiṃ ca duḥkhaṃ prajāyate // Rm_9.25 //
vaktavyaṃ cet tathāsmākaṃ vaktum arhasi sarvathā /
iti pṛṣṭe ca taiḥ sarvair vandhumitrasuhṛjjanaiḥ // Rm_9.26 //
rohiṇo 'sau puras teṣāṃ sarvam evam abhāṣata /
bhavantaḥ śṛṇuta sarve kathyate duḥkhatā mayā // Rm_9.27 //
mahatī me gṛhe saṃpad asyā bhoktā na vidyate /
kathaṃ me vidyate vaṃśas tat prakāraṃ na manyate // Rm_9.28 //
yadi vo 'sti mayi snehas tad upāyaṃ pracakṣyatāṃ /
evaṃ tenārthitaṃ śrutvā sarve te snehavaṃdhitāḥ // Rm_9.29 //
tasya vaṃśasamutpatter upāyaṃ samupādiśan /
mā kārṣīḥ śokatāṃ bhadra tad upāyaṃ nu vidyate // Rm_9.30 //
devatārādhanāṃ kṛtvā yācasva putram ātmanā /
avaśyaṃ devatānāṃ te prasannānāṃ prasādataḥ // Rm_9.31 //
putro vā duhitā vāpi bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
ity etat taiḥ samādiṣṭaṃ śrutvāsau rohiṇo mudā // Rm_9.32 //
devatārādhanāṃ kartuṃ prayatātmā samārabhat /
pūjāṅgaiḥ pūjāyitvā ca brāhmaṇaṃ harim īśvaraṃ // Rm_9.33 //
(Rm 105)
iṃdrādilokapālāñ ca saṃtatiṃ samayācata /
evaṃ putrābhinandī sa sadāraḥ vaṃśakāmyayā // Rm_9.34 //
devatārādhanaṃ kṛtvā tasthau nityaṃ samutsukaḥ /
tathāpi tasya śākyasya svadaivaparimāṇataḥ // Rm_9.35 //
na putro na ca putrī vā suciram apy ajāyata /
tato 'sau rohiṇaḥ śākyo devatāsu nirāśayā // Rm_9.36 //
putravāṃchāviraktātmā tasthau gehe nirutsavaḥ /
asti caiṣa mahārāja pravādo laukikodbhavaḥ // Rm_9.37 //
yad devatāprasādena jāyate saṃtatiḥ khalu /
evaṃ ced vā tathā rājann ekaikasya bhavet khalu // Rm_9.38 //
yathā putrasahasraṃ vā nṛpasya cakravarttinaḥ /
api tu saṃmukhībhāvāt tristhānānāṃ nṛpeśvara // Rm_9.39 //
putrā vāpi sutāś cāpi jāyaṃte prāṇināṃ khalu /
tadyathā pitarau raktau kalyā cartumatī prasūḥ /
gaṃdharvaḥ prasthitaḥ kāle tadā garbhe samudbhavet // Rm_9.40 //
tataś ca samaye tasya rohiṇasyānurāgiṇaḥ /
bhāryyā kalyāvatībhūtā snātvā ratiṃ samārabhat // Rm_9.41 //
tadaikā devatā svargāc cyutvā karmānubhoginī /
tasya śākyasya bhāryyāyā garbhe sā samupāviśat // Rm_9.42 //
tataḥ svāpannasatvā sā matvā garbhasamudbhavaṃ /
svāmino 'gre rahaḥ sthitvā harṣitaivaṃ nyavedayat // Rm_9.43 //
svāminn āpannasatvāsmi vaṃśa āvāṃ samudbhavet /
tad bhavān sarvakṛyāni kārayatv anumoditaḥ // Rm_9.44 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā rohiṇo 'sau pramoditaḥ /
bhāryāṃ tāṃ garbhiṇīṃ dṛṣṭvā saṃsmitaḥ pratyabhāṣata // Rm_9.45 //
satyaṃ me bhāṣitaṃ bhadre matvā bhava samāhitā // Rm_9.46 //
pramādam atra mā kārṣī yadi snehāsti te mayi /
evaṃ te kuśalaṃ bhadre yadi putraṃ janiṣyasi // Rm_9.47 //
tadā niṣkāśayāmi tvāṃ yadi putrīṃ janiṣyasi /
iti bhartur vacaḥ śrutvā sā strī vivṛddhadohadā /
(Rm 106)
bhartur viyogaśaṃkārttā babhūva parikheṭitā // Rm_9.48 //
yāvat sā samaye sūta dārikāṃ divyasuṃdarīṃ /
śuklavastraparītāṅgāṃ garbhamalāviliptitāṃ // Rm_9.49 //
tatas tāṃ dārikāṃ jātāṃ śrutvāsau rohiṇo ruṣā /
pratyākhyātuṃ svayaṃ bhāryāṃ viveśa sūtikāgṛhe // Rm_9.50 //
prajāpatyā tayā bhartur upanītā puraḥ sutā /
śuklavastraparītāṅgā bhadrāṅgī divyasuṃdarī // Rm_9.51 //
tataḥ sa rohiṇo dṛṣṭvā tāṃ sutāṃ divyasuṃdarīṃ /
śuklavastraparītāṅgāṃ paravismayam āyayau // Rm_9.52 //
aho bhāgyān mayā labdhā suteyaṃ bhadrarūpiṇī /
yad eṣā sahajaiḥ śuklavastraiḥ prāvṛtya jāyate // Rm_9.53 //
tasmān nūnaṃ iyaṃ sākṣād devakanyāvatāritā /
saddharmacāriṇī bhadrā bhaviṣyati na saṃśayaḥ // Rm_9.54 //
ity uktvāsau pitā śākyaḥ paśyaṃs tāṃ dārikāṃ cirāt /
atṛpto niścalākṣaś ca tasthau saṃmūrchito yathā // Rm_9.55 //
tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ mudā /
tan nāmakaraṇaṃ tasyās tān punaḥ sa samabravīt // Rm_9.56 //
bhavanto 'syāḥ sutāyā me bhadrāṅgyā anurūpataḥ /
nāmadheyaṃ prasiddhena karttavyaṃ kriyatāṃ śubhaṃ // Rm_9.57 //
iti tenārthite tasyāḥ sarve te jātayas tathā /
sahajaśuklavastrāṅgaṃ dṛṣṭvaivaṃ saṃvabhāṣire // Rm_9.58 //
yad iyaṃ dārikā saumyā bhadrāṃgī divyasuṃdarī /
śuklavastrāvṛtā jātā tac chukleti prasidhyatu // Rm_9.59 //
iti saṃbhāṣaṇāṃ kṛtvā sarve te jñātayas tathā /
rohiṇaṃ taṃ samāmaṃtrya tathaivaṃ samudāharat // Rm_9.60 //
yad iyaṃ te sutā bhadra bhadrāṅgī divyasuṃdarī /
śuklavastrāvṛtā jātā tac chukleti pracakṣyatāṃ // Rm_9.61 //
tathety anumataṃ kṛtvā tena pitrā prasāditā /
śuklā sā duhitāṣṭāsu dhātrīṣu samupārpitā // Rm_9.62 //
tatas tāsāṃ ca dhātrīṇām upacārapracārataḥ /
varddhitābhūt suramyāṅgī hradastham iva paṃkajaṃ // Rm_9.63 //
yathā yathā ca sā śuklā parivṛddhābhavat kramāt /
(Rm 107)
tathā tathā ca tad vastraṃ vavṛddhe nirmalī 'bhavat // Rm_9.64 //
na ca kāyo 'py abhūt tasmāt malābhiliptadurbhagaḥ /
vabhau tu nirmalaḥ śuddhaḥ sugaṃdhiparivāhakaḥ // Rm_9.65 //
yadā sā dārikā śuklā parivṛddhā kramād abhūt /
kumārī sarvalokānāṃ manonetrābhihāriṇī // Rm_9.66 //
tataḥ sā śikṣituṃ vidyā guruṇāṃ samupāśritā /
śikṣitvā kramaśo vidyāṃ pāram āśu yayau sudhīḥ // Rm_9.67 //
tadā ye ye ca tāṃ śuklām apaśyad divyasuṃdarīṃ /
te te sarve 'pi paśyanto vismitā moham āyayuḥ // Rm_9.68 //
tatas te brāhmaṇādyāś ca tadguṇākṛṣṭamānasāḥ /
svasvadūtena tāṃ śuklāṃ rohiṇaṃ prārthayan muhuḥ // Rm_9.69 //
jātiśreṣṭho hy ahaṃ vipras tac chuklāṃ me dātum arhasi /
iti tāṃ brāhmaṇaputrā rohiṇaṃ pratyayācayan // Rm_9.70 //
rājaputro 'smy ahaṃ vīras tat sutā me pradīyatāṃ /
iti rājakumārās taṃ rohiṇaṃ tāṃ samarthayan // Rm_9.71 //
ahaṃ vaiśyaḥ prajābhartā tac chuklāṃ me dātum arhasi /
iti vaiśyakumārās tāṃ rohiṇaṃ prārthayari muhuḥ // Rm_9.72 //
ahaṃ maṃtrisuto vijñas tac chuklā me pradīyatāṃ /
iti maṃtrisutāḥ sarve rohiṇaṃ pratyayācayan // Rm_9.73 //
mahāmātyasuto 'haṃ hi tac chuklāṃ me prayachatāṃ /
ity āmātyakumārās tāṃ rohiṇaṃ pratyayācayan // Rm_9.74 //
evam anye 'pi lokāś ca rūpadravyābhimāninaḥ /
svasvadūtena tāṃ śuklāṃ rohiṇaṃ pratyayācayan // Rm_9.75 //
evaṃ sarvaiś ca tair nityaiḥ prārthyamāno mahājanaiḥ /
rohiṇaḥ sa viṣaṇṇātmā sthitvaivaṃ ca vyacintayat // Rm_9.76 //
hā me duḥkhāni jātāni katham atra pratikriyā /
sarvathāhaṃ praṇaṣṭaḥ syāṃ sutayāḥ kāraṇe 'dhunā // Rm_9.77 //
yady ekasmai pradāsyāmi sutām etāṃ manoharāṃ /
anye sarve 'pi me vairā bhaviṣyaṃti tadā khalu // Rm_9.78 //
avaśyaṃ me sutā hīyaṃ vairiṇī māṃ haniṣyati /
evaṃ duḥkhānudāyinyā putryāpi kiṃ mamaitayā // Rm_9.79 //
iti cintāviṣaṇṇo 'sau tac cintākulamānasaḥ /
(Rm 108)
kapolaṃ svakare sthāpya tasthau koṣṭhe nirutsavaḥ // Rm_9.80 //
evaṃ cintāvibhinnāsyaṃ pitaraṃ taṃ viṣādinaṃ /
sā śuklā duhitā dṛṣṭvā praṇatvaivam abhāṣata // Rm_9.81 //
kim evaṃ tiṣṭhase tāta kiṃ te duḥkhaṃ nu jāyate /
kathyatāṃ tad yadi sneho mayi te varttate pitaḥ // Rm_9.82 //
iti putryā vacaḥ śrutvā pitā sa ruṣitāśayaḥ /
niḥsnehas tāṃ sutāṃ śuklāṃ dṛṣṭvaivaṃ paryyabhāṣata // Rm_9.83 //
tvan nimitte mahad duḥkhaṃ jāyate me kuputrike /
kiṃ tavāgre kathitvaitaṃ yato naiva pratikriyā // Rm_9.84 //
avaśyaṃ tvaṃ sutā śatruḥ sarvathā māṃ haniṣyasi /
evaṃ duḥkhābhidāyinyā putryāpi kiṃ mama tvayā // Rm_9.85 //
iti pitroditaṃ śrutvā sā śuklā prahatāśayā /
sahasā pitaraṃ natvā rudaṃtyaivaṃ abhāṣata /
tāta kiṃ me nimittena duḥkhaṃ te jāyate kathaṃ /
sarvathaitat pravaktavyaṃ yadi te 'haṃ sutātmajā /
tad upāyaṃ kariṣyāmi yena duḥkhaṃ nihanyate // Rm_9.86 //
tad etat sarvathā tāta mamāgre vaktum arhasi /
iti putryodite bhūyaḥ pitāsau rohiṇo 'vadat // Rm_9.87 //
tat kin te kathyate putri yato nāsti pratikriyā /
bahavaḥ prārthayitāras tava rājasutādayaḥ // Rm_9.88 //
kumārā brāhmaṇā vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtrinaṃdanāḥ /
amātyanaṃdanāś cāpi sārthavāhasutādayaḥ // Rm_9.89 //
evam anye 'pi ye cānyā guṇadravyābhimānitāḥ /
paurikā grāmikāś cāpi kularūpābhimānikāḥ // Rm_9.90 //
etaiḥ sarvair ahaṃ nityaṃ sumudritas tvadarthibhiḥ /
katham atra kariṣyāmi cetanā me na vidyate // Rm_9.91 //
tvam evaikā hi me putrī bahavo yācakāś ca te /
ekasmai yadi dāsyāmi sarve 'nye syur mamāhitāḥ // Rm_9.92 //
atas tvāṃ khaṇḍaśaḥ kṛtvā sarvebhyo 'py arpaye ca vai /
evaṃ tu kriyamāṇe me kuśalatvaṃ bhaviṣyati // Rm_9.93 //
anyathā ced bhaven naiva kuśalaṃ me sadāpi hi /
(Rm 109)
iti pitroditaṃ śrutvā śuklā sā mṛtyuśaṃkita // Rm_9.94 //
moditeva pituḥ pādau praṇatvaivam abhāṣata /
prasīda mā kṛthāḥ khedaṃ mamaitat kāraṇe pitaḥ // Rm_9.95 //
tathāhaṃ te kariṣyāmi yathā doṣo na vidyate /
nāhaṃ kāmārthinī tāta tad anujñāṃ pradehi me // Rm_9.96 //
pravrajitvā cariṣyāmi bhagavacchāsane vrataṃ /
ity etad bhāṣitaṃ putryā śrutvāsau rohiṇaḥ pitā // Rm_9.97 //
putrīviyogam āśaṃkya punar evam abhāṣata /
mā kṛthāḥ sarvathā putri pravrajyācaraṇe manaḥ // Rm_9.98 //
tvaṃ strī vālā na śaknuyāḥ pravrajyāṃ carituṃ sute /
pravrajyāyāṃ vrataṃ kaṣṭaṃ puruṣair api duṣkaraṃ // Rm_9.99 //
tvaṃ tu vālā subhadrāṃgī komalā divyasuṃdarī /
kathaṃ tad duṣkarasthāne vrataṃ kartuṃ saheḥ sute // Rm_9.100 //
tan mā kṛthās tathā vāle pravrajyāyāṃ manas tyaja /
yadi kāmārthinī nāsi kasmai cid dāsyate na hi // Rm_9.101 //
tat putri svagṛhe sthitvā vrataṃ dhṛtvā sukhaṃ vasa /
yadi kāmārthinī vāsi putri teṣāṃ tvadarthināṃ // Rm_9.102 //
svayaṃvaravidhiṃ kṛtvā svayaṃ vara yam ichasi /
tadā me dūṣaṇaṃ nāsti tavāpi dūṣaṇaṃ na hi // Rm_9.103 //
sarvatrāpi hi lokeṣu vidhir eṣa pravarttate /
tasmāt teṣāṃ kumārāṇāṃ patiṃ bhadraṃ svayaṃ vara // Rm_9.104 //
tenaiva patinā sārddhaṃ vrataṃ kṛtvā sukhaṃ cara /
tadā santatim utpādya bhuktvā bhogyaṃ yathā sukhaṃ // Rm_9.105 //
saṃvṛtticaraṇaṃ kṛtvā tathānte svargam āpnuyāḥ /
tenaivaṃ mā kṛthāḥ putri pravrajyācaraṇe manaḥ // Rm_9.106 //
kiṃ te pravrajyayā siddhyen mahadduṣkaracaryyayā /
ity ukte janakenāsau śuklā kāmaparāṅmukhā // Rm_9.107 //
saddharmacaraṇaprepsuḥ pitaram evam abravīt /
nāhaṃ kāmārthinī tāta saṃbodhipadavāṃchinī // Rm_9.108 //
tasmād bhogyāny api tyaktvā caritum ichāmi sadvrataṃ /
sabhayāḥ saraṇāḥ kāmāḥ sakleśāś ca viṣopamāḥ // Rm_9.109 //
tasmāt kāme na me vāṃchā nirvāṇe eva me manaḥ /
(Rm 110)
sadevāsuramānuṣyā ye satvāḥ kāmarāgiṇaḥ // Rm_9.110 //
sarve te kleśitāś cāndhāś caranti pātakeṣv api /
kṛtvā te pātakāny evaṃ gachanti durgatiṣv api // Rm_9.111 //
vividhāni ca duḥkhāni bhuṃjate narakāsthitāḥ /
brāhmaṇā api dhīrāś ca vaidikā brahmacāriṇaḥ // Rm_9.112 //
te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchaṃti durgatiṃ /
tapasvino mahābhijñāḥ śuddhātmānā jitendriyāḥ /
te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchaṃti durgatiṃ /
yatayo yoginaś cāpi nirgraṃthāś ca digaṃvarāḥ // Rm_9.113 //
te 'pi kāmānurāgena bhraṣṭā gacchanti durgatiṃ /
rājānaḥ kṣatriyāś cāpi kṛtvā yuddhaṃ parasparaṃ // Rm_9.114 //
āhave nidhanaṃ yānti tad api kāmakāraṇe /
amātyā maṃtriṇaś cāpi mārayanti parārdhinaḥ // Rm_9.115 //
tatpāpair durgatiṃ yānti tad api kāmahetunā /
yodhāraś ca mahāvīrā yuddhaṃ kṛtvā parasparaṃ // Rm_9.116 //
saṃgrāme nidhanaṃ yānti tad api kāmakāraṇe /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca ratnadravyātilālasāḥ // Rm_9.117 //
samudre patitāḥ kecin mṛtāḥ kecic ca jaṃgale /
kecin mṛtā mahāraṇye cauraiḥ kecid upadrutāḥ // Rm_9.118 //
kṣutpipāsāhatāḥ kecin mṛtā mārge rujānvitāḥ /
śītavātātapākrāntā mṛtā kecic chramāturāḥ // Rm_9.119 //
kecid gṛhagatā eva mṛtāḥ kecic ca roginaḥ /
kecid bhāraṃ vahantaś ca mṛtāḥ kecid bhayānvitāḥ // Rm_9.120 //
jantubhiḥ khāditāḥ kecit tat sarvaṃ kāmahetunā /
kṛṣiṇaś ca dinaṃ yāvat kṣatrakarmasamudyatāḥ // Rm_9.121 //
dinānte gṛham agatya śerate te mṛtā iva /
evam anye 'pi lokāś ca śilpipreṣyajanādayaḥ // Rm_9.122 //
dāsadāsījanāś cāpi svasvakarmasamudyatāḥ /
evaṃ nityam aviśrāntaṃ kuṭuṃvadhanasādhane // Rm_9.123 //
vahaṃti kheditāḥ kleśaṃ tat sarvaṃ kāmahetunā /
evaṃ caurādiduṣṭāś ca paradravyāpahāriṇaḥ // Rm_9.124 //
pātakāny api kurvanti tad api kāmakāraṇe /
kecic ca paradravyāṇi haranti hārayanti ca // Rm_9.125 //
kecid dhatvāpi sarvaṃ haranti krūramānasāḥ /
dhanārthe kiṃ na kurvanti duṣṭā lubdhāś ca nirdayāḥ // Rm_9.126 //
(Rm 111)
praghnanti pitarau kecit te 'pi ghnanti gurūn api /
kecid vighnanti mitrāṇi jñātivandhujanān api // Rm_9.127 //
patnīputraduhitṝś ca bhrātrīṃś ca bhāginīr api /
kecid ghnanti sahāyāṃś ca dāsadāsījanāny api // Rm_9.128 //
bālān vṛddhāṃś ca nārīṃś ca tat sarvaṃ kāmakāraṇe /
kecic ca prāṇinaḥ pakṣimṛgamatsyādijantukān // Rm_9.129 //
hatvā khādanti pāpiṣṭhās tad api kāmakāraṇe /
evaṃ tiryyaggaṇāś cāpi pakṣisiṃhādijantavaḥ // Rm_9.130 //
parasparaṃ nihatyaivaṃ khādanti kāmahetunā /
evaṃ śathāvaṃcayantas trāsayanto 'pi vālakān // Rm_9.131 //
adattaṃ pratigṛhnanti tad api kāmakāraṇāt /
mithyākāmaratāḥ kecit paradārāṃś ca kāminīḥ // Rm_9.132 //
haranti chadmanā cāpi tad api kāmakāraṇe /
yac ca mṛṣāvadaṃto 'pi parakāryyābhighāṭakāḥ // Rm_9.133 //
sādhayanti svakāryāṇi tad api kāmahetunā /
yac ca piśunavādena suhṛnmitrānucāriṇāṃ /
virodhaṃ kārayanty evaṃ tad api kāmahetunā // Rm_9.134 //
yac ca pāruṣyavādena gurusādhujanān api /
paribhāṣya vinindanti tad api kāmakāraṇe // Rm_9.135 //
yat saṃbhinnapralāpena suhṛnmitrānuyāyināṃ /
cittāni bhedayanty evaṃ tad api kāmakāraṇe // Rm_9.136 //
yac ca māyānurāgeṇa sādhūnāṃ dharmacāriṇāṃ /
prabhedayanti cittāni tad api kāmahetunā // Rm_9.137 //
yad īrṣyāmatsarālīḍhā dṛṣṭvā paraguṇarddhitāṃ /
vyāpādaṃ cintayanty evaṃ tad api kāmakāraṇe // Rm_9.138 //
yan mithyādṛṣṭikā loke sarvadharmaprahāsikāḥ /
bhogyāni bhuṃjate hṛtvā tad api kāmakāraṇe // Rm_9.139 //
kecij jātiparibhraṣṭā nīcajātiprasaṃgatāḥ /
svakuladharmabhraṣṭāś ca tad api kāmakāraṇe // Rm_9.140 //
evaṃ sarve 'pi satvāś ca sadgatiparivartinaḥ /
kāmarthe kleśitātmāno bhramanti durgatau sadā // Rm_9.141 //
(Rm 112)
evaṃ yāvanti duḥkhāni saṃsāre ṣaḍgatiṣv api /
tāni sarvāṇi satvānāṃ jāyante kāmahetunā // Rm_9.142 //
evaṃ matvā tu ye vijñāḥ kāmaṃ tyaktvā virāgiṇaḥ /
pravrajitvā suniḥkleśā brahmacaryyaṃ caranti te // Rm_9.143 //
tato me sabhaye kāme saraṇe ca viṣopame /
vidvadbhir garhite tāta manovāṃchā na varttate // Rm_9.144 //
tatpravrajyāṃ samāśritya bhagavaccharaṇaṃ gatā /
brahmacaryyaṃ caritvāhaṃ prāptum ichāmi nirvṛtiṃ // Rm_9.145 //
buddho hi jagatāṃ śāstā dharmarājo vināyakaḥ /
tat tasya śaraṇe gatvā caritum ichāmi saccarīṃ // Rm_9.146 //
yady asti te mayi snehaḥ saddharme cānurāgatā /
tad anumodanāṃ kṛtvānujñāṃ me dātum arhasi // Rm_9.147 //
yadi tu saugate dharme 'py anujñāṃ me dadāsi na /
tīrthayātrāṃ bhramiṣyāmi sarvadāhaṃ virāginī // Rm_9.148 //
iti putrīvacaḥ śrutya śākyo 'sau rohiṇaḥ pitā /
sutādharmaviyogatvaṃ vijñāyaivam acintayat // Rm_9.149 //
yad iyaṃ me sutā bhadrā nirāśravā virāginī /
avaśyaṃ svagṛhaṃ tyaktvā pravrajet sarvathā khalu // Rm_9.150 //
avaśyaṃ me 'nayā putryā viyogaṃ sarvathā bhavet /
sarvathā hy anivāryyeyaṃ vrajatu saugatāśrame // Rm_9.151 //
yadāyaṃ saugate dharme pravrajitvā nirāśravā /
brahmacaryyaṃ caraty evaṃ tato nirvṛtim āpnuyāt // Rm_9.152 //
yad iyaṃ me sutā kāntā subhadrā divyasuṃdarī /
yadi gehaṃ parityaktvā tīrthayātrāṃ kariṣyati // Rm_9.153 //
tadā nūnam iyaṃ bhrāṃtā tīrthikadharmasaṃratā /
kuladharmaparibhraṣṭā vinaṣṭā syān na saṃśayaḥ // Rm_9.154 //
tato 'smākaṃ yaśodharmavinaṣṭo 'pi bhavet khalu /
tasyāś ca dūragāminyā darśanaṃ syāt sudullabhaṃ // Rm_9.155 //
(Rm 113)
tasmād asyā na karttavyā vāraṇā dharmasādhane /
caratu saugatīṃ caryyām iyaṃ hi nirvṛtaye // Rm_9.156 //
tathā cet saphalaṃ janma mānuṣye syān mamāpi ca /
teneyaṃ jagatāṃ bhartuḥ śāsane caratu vrataṃ // Rm_9.157 //
ity evaṃ manasā dhyātvā śākyo 'sau rohiṇaḥ pitā /
śuklāṃ tāṃ svātmajāṃ bhadrāṃ saṃnirīkṣyaivam abravīt // Rm_9.158 //
satyam evaṃ sute bhadre yathoddiṣṭaṃ tvayā khalu /
kiṃ tu tvaṃ dārikā nārī pravrajyāṃ tat kathaṃ careḥ // Rm_9.159 //
pravrajyā duṣkarasthānaṃ nārīṇāṃ tu viśeṣataḥ /
tat pravrajyāvrate sthitvā mā paścāt paritapyathāḥ // Rm_9.160 //
yadi tvaṃ niścayenaiva pravrajyāvratam ichasi /
tac carasva munīndrasya śāsane vratam ādarāt // Rm_9.161 //
yathā ca guruṇādiṣṭaṃ śrutvā tathā samāhitaḥ /
samyak chikṣāḥ samādhāya cara nityam atandritā // Rm_9.162 //
saṃbuddhaśāsanaṃ dhṛtvā śraddhābhaktisamanvitā /
triratnaśaraṇaṃ gatvā bodhivrataṃ samācara // Rm_9.163 //
iti pitrā samādiṣṭe śuklā sā pratimoditā /
natvā pādau pituś caivaṃ jananyāś caraṇe 'namat // Rm_9.164 //
tataḥ sā jananī dṛṣṭvā tāṃ śuklāṃ svātmajāṃ priyāṃ /
pariṣvajya rudanty evaṃ pravrajyāyāṃ nyavārayat // Rm_9.165 //
hā putri katham ekānte māṃ tyaktvā kva vrajiṣyase /
hā jīva kiṃ nu paśyantī pravrajituṃ tvam īhase // Rm_9.166 //
kiṃ cid duḥkhaṃ na te dattaṃ mayāmvayā kadā cana /
kenaivaṃ hetunā putrī pravrajituṃ tvam ichasi // Rm_9.167 //
tvaṃ tu nārī subhādrāṅgī kumārī divyasuṃdarī /
kiṃcid duḥkhānabhijñā ca tat pravrajyāṃ kathaṃ care // Rm_9.168 //
yāvaj jīvāmy ahaṃ caiva tāvat mā gāḥ kuhāpi hi /
yāvac cāsti gṛhe saṃpat tāvad bhuktvā sukhaṃ vasa // Rm_9.169 //
yadāhaṃ maraṇaṃ yātā yadā cāpi gṛhe vipat /
jñātimitrajanais tyaktvā tadā vrajasva vāṃchayā // Rm_9.170 //
iti mātrā niṣiddhe 'pi śuklā sā vighnaśaṃkitās /
mātuḥ pādau praṇatvaiva sahasā niryayau gṛhāt // Rm_9.171 //
(Rm 114)
tataḥ sā satvarā gatvā nyagrodhārama āśrame /
dadarśa bhikṣuṇībhikṣūn śantaśīlāñ jiteṃdriyān // Rm_9.172 //
tān sarvān kramato natvā vihāre samupāviśat /
tatrasthaṃ sugataṃ nātham apaśyac chrighanaṃ jinaṃ // Rm_9.173 //
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanaiḥ parimaṃḍitaṃ /
sahasreṇādhikābhāsaṃ vyāmābhaparirocitaṃ // Rm_9.174 //
śāntātmānam subhadrāṃśaṃ samantabhadrarūpiṇaṃ /
ratnarāśim ivojjvālaṃ sumerum iva jaṃgamaṃ // Rm_9.175 //
dṛṣṭvaiva niścalā tasthau harṣotphullatanūruhā /
dṛṣṭvaivaṃ sucirāt tasya śrīghanasyāntike yayau // Rm_9.176 //
tathaivaṃ samupāyātāṃ dṛṣṭvā tāṃ bhagavān muniḥ /
svāgataṃ dārike bhadre ehīty uktvā samagrahīt // Rm_9.177 //
tato 'sau dārikā śuklā svāgatāsmi munīśvara /
ity uktvā prāṃjaliṃ kṛtvā nanāma caraṇau muneḥ // Rm_9.178 //
tato bhagavatā tena preṣitā mātur antike /
sā śuklā sahasā gatvā gautamyāc caraṇe 'namat // Rm_9.179 //
tathā tāṃ samupāyātāṃ śuklāṃ sadvratavāṃchinīṃ /
dṛṣṭvā sā gautamī spṛṣṭvā hastenaiva samagrahīt // Rm_9.180 //
tataḥ pravrājayitvā sā gautamyā bhikṣuṇī kṛtā /
khikkhirīpātrahastāṅkā saṃgatābhūj jitendriyā // Rm_9.181 //
yenaiva śuklavastreṇa prāvṛtā samajāyata /
tataḥ paṃcasuraktaṃ jātāni cīvarāṇy api // Rm_9.182 //
tair eva civarai raktaiḥ prāvṛtā pariśobhitā /
sā śuklā suprasannāsyā muṇḍitāpy abhyarocata // Rm_9.183 //
tato buddhānubhāvena supraśāntasubhāvinī /
jitvā kleśārivargāṃś ca śikṣāpāraṃ samāyayau // Rm_9.184 //
matvānityaṃ ca saṃsāraṃ bhavagatiṃ vighātinīṃ /
nihatya sarvasaṃskāragatīsatanadharmiṇī // Rm_9.185 //
māracaryyāvinirmuktā sākṣād arhatvam āyayau /
avidyāṅgaṃ vinirbhidya prāptavidyā śubhāśayā // Rm_9.186 //
abhijñā guṇasaṃpannā pratisaṃvidvatī sudhīḥ /
suvītarāgiṇī dhīrā loṣṭhahemasamānikā // Rm_9.187 //
(Rm 115)
ākāśasamacittā ca pāṇītalasamāśayā /
niraṃjanāvikalpā ca śrīkhaṇḍatulyavāsinī // Rm_9.188 //
svātmasatkāralābheṣu parāṇmukhī sunispṛhā /
sarvasatvahitādhāni saṃbuddhadharmacāriṇī // Rm_9.189 //
sadevāsuralokānāṃ pūjyā mānyā samantataḥ /
vaṃdanīyā cābhitoṣyā ca vabhūva brahmacāriṇī // Rm_9.190 //
atha te bhikṣavaḥ sarve dṛṣṭvā tāṃ brahmacāriṇīṃ /
vismitāḥ sugataṃ natvā paprachur iti sādaraṃ // Rm_9.191 //
bhagavan kim iyaṃ śuklā purā karmākaroc chubhaṃ /
yena vastrāvṛtā jātā bhavaty evaṃ ca bhikṣuṇī // Rm_9.192 //
tat sarvaṃ naḥ samādeṣṭum arhasi sarvavid guro /
yad anayā kṛtaṃ karma bhikṣuṇyā śuklayā purā // Rm_9.193 //
iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ /
tān bhikṣusāṃghikān sarvān saṃnirīkṣyaivam abravīt // Rm_9.194 //
śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ sarve yad anayā kṛtaṃ purā /
tat sarvaṃ kathayiṣyāmi sarvalokābhibodhane // Rm_9.195 //
purāsminn eva bhadrākhye kalpe 'bhūt kāśyapo jinaḥ /
saṃbuddhaḥ sugato nātho dharmarājas tathāgataḥ // Rm_9.196 //
sarvavidyādhipaḥ śāstā traidhātukavināyakaḥ /
sarvajño bhagavān arhan brahmacārī hitaṃkaraḥ // Rm_9.197 //
sa munīndro jagannātho vārāṇasīm upāśrayan /
mṛgadāve vane ramye vyaharac chrāvakaiḥ saha // Rm_9.198 //
bhikṣubhir bodhisatvaiś ca bhikṣuṇībhir upāsakaiḥ /
sārddham upāsikābhiś ca yatibhiś ca maharṣibhiḥ // Rm_9.199 //
tatrastho bhagavān buddho sarvasatvahitāya saḥ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_9.200 //
tadaikānyatarā kācic chreṣṭhibhāryā śubhāśayā /
sukalyāṇārthinī śrāddhā saddharmamānasī sudhīḥ // Rm_9.201 //
kena cit karaṇiyena mṛgadāvam upācarat /
tatra bhikṣūn kramād dṛṣṭvā saṃbuddhāntikam upāyayau // Rm_9.202 //
tatra sā samupāgatya dadarśa taṃ munīśvaraṃ /
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanair upalakṣitaṃ // Rm_9.203 //
vyāmābhālaṃkṛtaṃ saumyaṃ śatasūryyādhikaprabhaṃ /
supraśāntendriyāṃ kāmyaṃ samaṃtabhadrarūpakaṃ // Rm_9.204 //
(Rm 116)
ratnarāśim ivojjvālaṃ sumerum iva jaṃgamaṃ /
tathā dṛṣṭvaiva prāmodāt sāṃjaliṃ samupāgatā // Rm_9.205 //
natvā pādau munes tasthāv ekāntike kṛtāṃjaliḥ /
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā tasyāś cittaṃ viśodhitaṃ // Rm_9.206 //
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ /
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sā śūdrī pariharṣitā // Rm_9.207 //
sasaṃghaṃ sugataṃ nāthaṃ bhojayituṃ samaichata /
tataḥ sā svagṛhe gatvā sādhayitvā subhojanaṃ // Rm_9.208 //
saṃbuddhapramukhaṃ saṃghaṃ svāṃtargehe nyamaṃtrayat /
tatra svasvāsanāsīnaṃ saṃbuddhaṃ taṃ sasāṃghikaṃ // Rm_9.209 //
pūjayitvā tadarhaiś ca bhojanaiḥ samatoṣayat /
tataḥ sā śraddhayā tebhyaḥ sarvebhyo 'pi prasannitā // Rm_9.210 //
buddhapramukhasaṃghebhyaḥ pratyekaṃ cīvaraṃ dadau /
tato nityaṃ ca sā bhaktyā cakre saṃbuddhasevanāṃ // Rm_9.211 //
tatpuṇyaiś cāpi saddharme pravrajituṃ samaichata /
tato 'sau pitarau natvābhyanujñāpya prasādinī // Rm_9.212 //
bhagavacchāsane gatvā pravrajyāvratam ācarat /
tasmāt kiṃ bhikṣavo yūyaṃ manyadhve yābhavat tadā // Rm_9.213 //
śreṣṭhibhāryā na cānyā sā śuklaivaiṣeti manyata /
yad anayā prasādinyā buddhapramukhasāṃghike // Rm_9.214 //
pratyekaṃ cīvaraṃ dattaṃ pravrajyā cāpi sādhitā /
etatpuṇyavipākena prāvṛtya śuklavāsasā // Rm_9.215 //
jātā pravrajitā caiṣā bhavati brahmacāriṇī /
ity evaṃ karmajaṃ bhogyaṃ prāṇino bhuṃjate bhave // Rm_9.216 //
yenaiva yat kṛtaṃ karma tenaiva bhujyate phalaṃ /
na naśyaṃti hi karmāṇi kalpakoṭiśatair api // Rm_9.217 //
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalaṃti khalu dehināṃ /
abhuktaṃ kṣīyate naiva karma kvāpi kathaṃ cana // Rm_9.218 //
nāgnibhir dahyate karma vāyubhiś ca na śuṣyate /
jalaiś ca klidyate nāpi kṣīyate nāpi bhūmiṣu // Rm_9.219 //
anyathā ca bhaven naiva karmagatiḥ kathaṃ cana /
śuklānāṃ śubhatā nityaṃ kṛṣṇānāṃ duḥkhatā sadā // Rm_9.220 //
miśritā miśritānāṃ ca jaṃtubhir bhujyate gatiḥ /
tasmād apāsya kṛṣṇāni karmāṇi miśritāni ca // Rm_9.221 //
caritavyaṃ śubheṣv eva karmasu sukhavāṃchibhiḥ /
(Rm 117)
tatheti bhikṣavaḥ sarve te ca lokaḥ sabhāsthitāḥ // Rm_9.222 //
śrutvā tat sugatādiṣṭam abhyanandan prasāditāḥ /
evam etan mahārāja guruṇā me prabhāṣitaṃ // Rm_9.223 //
evaṃ rājaṃs tvayāpy evaṃ karttavyaṃ puṇyam ādarāt /
puṇyam eva bhave vandhubhrātā mitraṃ suhṛtsakhā // Rm_9.224 //
nānyaḥ puṇyāt paraḥ kaścid vidyate bhavacāriṇāṃ /
tasmāt puṇyaṃ svayaṃ kṛtvā lokeṣv api pracāraya // Rm_9.225 //
prajāś ca bodhayitvaivaṃ puṇyamārge pracāraya /
ity evaṃ guruṇādiṣṭam upaguptena bhikṣuṇā // Rm_9.226 //
śrutvā tatheti rājāsau prābhyanandaj janaiḥ saha // Rm_9.227 //
ya idaṃ śuklāvadānaṃ jinavarakathitaṃ puṇyahetor narāṇāṃ
śṛṇvanti śravayanti pramuditamanasaḥ sadguṇaprāptukāmāḥ /
te sarve kleśamuktāḥ suvimalamanaso bodhicaryā carantaḥ
satsaukhyāny eva bhuktvā munivaranilaye saṃprayātā vasanti // Rm_9.228 //
++ iti ratnamālāyāṃ śuklāvadānaṃ nāma samāptam ++
(Rm 118)
X Hiraṇyapāṇyavadāna
athāśoko mahīpāla upaguptaṃ jināṃśajaṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā punar evam abhāṣata // Rm_10.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
yathā te guruṇā khyātaṃ tathā vaktuṃ samarhasi // Rm_10.2 //
evaṃ tena nṛpendreṇa prārthite sa jinātmajaḥ /
upagupto mahābhijñas taṃ nṛpaṃ caivam abravīt // Rm_10.3 //
śṛṇu rājaṃs tathā vakṣye yathā me guruṇoditaṃ /
śrutvā caivaṃ sadā bodhicaryāṃ cara samāhitaḥ // Rm_10.4 //
puraikasamaye 'sau ca śākyamunis tathāgataḥ /
sarvajñaḥ sugato nāthaḥ śāstā traidhātukādhipaḥ // Rm_10.5 //
sarvavidyādhipas tāyī ṣaḍabhijño munīśvaraḥ /
jino 'rhaṃ bhagavān buddho dharmarājo vināyakaḥ // Rm_10.6 //
śrāvastyāṃ vahir udyāne jetavane jināśrame /
anāthapiṇḍadārāme vihāre maṇimaṇḍite // Rm_10.7 //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhir upāsakaiḥ /
triratnopāsikābhiś ca cailakaiś ca śubhāśayaiḥ // Rm_10.8 //
bodhisatvagaṇaiś cāpi sahānyaiś ca maharṣibhiḥ /
osaddharmadeśanāṃ datvā tasthau lokahitārthataḥ // Rm_10.9 //
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ prājagmuḥ sadguṇārthinaḥ /
devā daityāś ca nāgāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_10.10 //
siddhavidyādharādyāś ca lokapālagaṇādayaḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyāś cāpi vaiśyāḥ śūdrāś ca maṃtriṇaḥ // Rm_10.11 //
amātyāḥ śreṣṭhinaś cāpi dhaninaś ca mahājanāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca tadanye 'pi ca sajjanāḥ // Rm_10.12 //
paurā jānapadāś cāpi sarve te samupāgatāḥ /
taṃ buddhaṃ sugataṃ natvā pūjayitvā samaṃtataḥ // Rm_10.13 //
parivṛtya paraskṛtya tasthuḥ sāṃjalayo mudā /
athāsau bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupāsthitān /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_10.14 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve satvāḥ surādayaḥ /
harṣitā anumodanto vabhūvur bodhicāriṇaḥ // Rm_10.15 //
(Rm 119)
evaṃ nityaṃ ca te satvāḥ pītvā dharmāmṛtaṃ muneḥ /
triratnaśaraṇaṃ gatvā bhejire samupāśritāḥ // Rm_10.16 //
tadaiva samaye tasyāṃ śrāvastyāṃ puri saṃsthitaḥ /
āsīd gṛhapatiḥ prāḍhyo mahābhogyasamṛddhimān // Rm_10.17 //
kuvelavan mahāśrīmān suvistīrṇaparigrahaḥ // Rm_10.18 //
śrāddho dātā mahābhogī sarvalokahitārthabhṛt /
evaṃ maharddhikasyāpi tasya gṛhapateś ciraṃ /
na putro na ca putrī vā samudapādi daivataḥ // Rm_10.19 //
tato 'putro gṛhastho 'sau vaṃśavichinnakheṭitaḥ /
kapolaṃ svakare sthāpya viṣādyaivaṃ vyacintayat // Rm_10.20 //
anekadhanaratnādyāḥ saṃpado me maharddhikāḥ /
viśālaparivārāś ca vidyante suparigrahāḥ // Rm_10.21 //
putro me duhitā vāpi vidyate na kathaṃ cana /
saṃpado 'pi nirarthāḥ syur yato bhoktā na vidyate // Rm_10.22 //
hā hā sarvaṃ vinaṣṭaṃ syād yato me santatir na hi /
kiṃ me 'nayā samṛddhyāpi yatra vaṃśo na vidyate // Rm_10.23 //
vyartham eva mayā dravyaṃ kaṣṭena samupārjitaṃ /
kiṃ kariṣyāmi taddravyaṃ sarvathā maraṇe sati // Rm_10.24 //
ke hi grastā na saṃsāre mṛtyusarppeṇa jaṃtavaḥ /
mayi mṛtyuprayāte 'tra saṃskāraṃ kaḥ kariṣyati // Rm_10.25 //
durgatiśodhanaṃ kaś ca piṇḍam ekaṃ pradāsyati /
nūnaṃ madatyayād rājā sarvasvam āhariṣyati // Rm_10.26 //
tadā nāmāpi me loke na kaś cana grahīṣyati /
yad artham eva saṃpattīḥ sādhayāmi prayatnataḥ // Rm_10.27 //
tad eva yadi nāsty evaṃ tat kiṃ me syāt sujīvite // Rm_10.28 //
varam evādya mṛtyur na mithyācirajīvanaṃ /
yasmāc ciram api sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tadaiva hi // Rm_10.29 //
tan me bhogye 'pi vāṃchā na bhuktvāpi kiṃ sukhaṃ vinā /
aputrasya sukhaṃ naiva paratreha niranvayāt // Rm_10.30 //
tan me janmāpi vyarthaṃ syād dhy aputro 'smi niranvayāt /
hā hato 'haṃ svadaivena kiṃ mayātra kariṣyate // Rm_10.31 //
kasyāgre saṃvadiṣyāmi ko me buddhiṃ pradāsyati /
(Rm 120)
kasyāhaṃ śaraṇaṃ yāsye ko māṃ samuddhariṣyati // Rm_10.32 //
iti cintāviṣaṇno 'sau tasthau koṣṭhe yathāturaḥ /
nirutsāhī gṛhān naiva nirapāyāt kadācana // Rm_10.33 //
etac cintāviṣaṇṇābhaṃ taṃ gṛhasthaṃ suhṛjjanāḥ /
dṛṣṭvaiva sahasopetya bodhayituṃ samabruvan // Rm_10.34 //
kiṃ te duḥkhaṃ samutpannaṃ kenaivaṃ tiṣṭhase sakhe /
vaktavyaṃ cet tadā āśu sarvathā vaktum arhasi // Rm_10.35 //
iti pṛṣṭe suhṛdbhis tair gṛhasthaḥ sa viniśvasan /
tān sarvān suhṛdo dṛṣṭvā tad duḥkhaṃ samudāharat // Rm_10.36 //
suhṛdo me bhavanto hi tan mayātra pracakṣyate /
saṃpattir mahatī me 'sti putro naiva sutāpi naḥ // Rm_10.37 //
tena me saṃpadaḥ sarvā vinakṣyanti nirarthitāḥ /
etac cintāviṣārttāhaṃ tiṣṭhāmi putravāṃchitaḥ // Rm_10.38 //
aputrasya sukhaṃ nāsti paratreha samaṃtataḥ /
tan me janmāpi vyarthaṃ syād aputrasya niranvayāt // Rm_10.39 //
tathā hato 'haṃ svadaivena kiṃ mayātra cariṣyate /
iti tenodite sarve jñātivaṃdhusuhṛjjanāḥ // Rm_10.40 //
tasya grīhapateś caivāṃ tad upāyaṃ samādiśat /
kiṃ bhadrātra viṣādena yatra devādhikāratā // Rm_10.41 //
tathāpi kriyatāṃ yatnaṃ klaibyaṃ tyaktvā tvayādhunā /
yad aśakyaṃ valair dravyais tad upāyena śakyate // Rm_10.42 //
tasmāt klaibyam iha tyaktvā kuru yatnaṃ samāhitaḥ /
devatārādhanāṃ kṛtvā sarvakāryyaṃ hi sādhayet // Rm_10.43 //
tadādau devatāḥ pūjya yācasva putram ātmanā /
tato devaprasādena tavadharmānubhāvataḥ /
putro vā duhitā vāpi samupapatsyate dhruvaṃ // Rm_10.44 //
tatas te saṃtatiś caivaṃ varddhiṣyati kramāt tathā /
tadāpi bhṛśato muktaḥ sadgatiṃ samavāpnuyāt // Rm_10.45 //
iti taiḥ samupādiṣṭaṃ śrutvāsāv anumoditāḥ /
devatārādhanaṃ kartuṃ prayatātmā samārabhat // Rm_10.46 //
pūjāṃgaiḥ pūjayitvaivaṃ brahmāṇaṃ harim īśvaraṃ /
iṃdrādilokapālānāṃ saṃtatiṃ samayācata // Rm_10.47 //
(Rm 121)
evaṃ putrābhilāsī sa sadā ca santatīchayā /
devatārādhanaṃ kṛtvā tasthau nityaṃ samutsukaḥ // Rm_10.48 //
nityam evaṃ kṛtasyāpi tasya daivapraṇāmataḥ /
na putro duhitā vāpi nodapādi cirād api // Rm_10.49 //
tathā cāpi gṛhastho 'sau devatāsu nirāśayā /
santatyucchinnacintārttas tasthau bhūyo viṣāditaḥ // Rm_10.50 //
tataḥ kaścit suhṛt sādhuḥ saṃbuddhopāsakaḥ sudhīḥ /
taṃ gṛhastham upāgatya tathaivaṃ paryyabodhayat // Rm_10.51 //
sādho kin te viṣādena tad dhīraṃ samupāśraya /
yadi te santatau vāṃchā tan me śrutvā tataś cara // Rm_10.52 //
kim evaṃ devatāḥ pūjya yācase putram ādarāt /
yatra daivādhikāratvaṃ tatra kiṃ devatā valaṃ // Rm_10.53 //
vaṃśārthe yadi te bhaktir asty evaṃ devatāsu tat /
saṃbuddhaśaraṇaṃ gatvā saddharmaṃ samupāśraya // Rm_10.54 //
tato dharmānubhāvena buddhasyāpi prasādataḥ /
nūnaṃ te satsutaḥ śīghram utpatsyati na saṃśayaḥ // Rm_10.55 //
yadi notpatsyate putras tava devavirodhataḥ /
puṇyam utpatsyate nūnaṃ tena sadgatim āpnuyāt // Rm_10.56 //
ye buddhaśaraṇaṃ yānti te labhanti śubhāśayaṃ /
ye viśuddhāśayā loke saddharmaṃ te śṛṇvanti hi // Rm_10.57 //
ye saddharmānuśṛṇvan to bodhicittaṃ labhanti te /
pralabdhabodhicittā ye te caranti guṇārthinaḥ // Rm_10.58 //
guṇakāmāś ca ye loke te bhajanti jinātmajān /
bodhisatvānubhāvena bodhicaryāṃ samāpnuyuḥ // Rm_10.59 //
bodhicaryāratā ye ca na te gachaṃti durgatiṃ /
sarvakleśagaṇāñ jitvā saukhyāvatīm avāpnuyuḥ // Rm_10.60 //
evaṃ matvā jinaṃ smṛtvā saddharmaṃ samupāśrayeḥ /
tatas te saṃbhaved bhadram ihāmutrāpi sarvataḥ // Rm_10.61 //
iti tenoditaṃ śrutvā gṛhastho 'sau 'numoditaḥ /
tatheti pratisaṃśrutya saṃbuddhaṃ smartum aichata // Rm_10.62 //
tato gṛhapatir nityaṃ sadāraḥ śraddhayānvitaḥ /
saṃbuddhaṃ sugataṃ smṛtvā vaṃśam evam ayācata // Rm_10.63 //
namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
(Rm 122)
tan māṃ karuṇāya dṛṣṭyā draṣṭum arhasi sarvathā // Rm_10.64 //
bhavān eva hi jagannāthaḥ sarvasatvahitārthadaḥ /
tvayā mahyaṃ hitārthāya satputraṃ dātum arhasi // Rm_10.65 //
ity evaṃ sa gṛhī sādhuḥ putrābhilaṣitaḥ sadā /
sabhāryyaḥ sugataṃ smṛtvā tathā nityaṃ samutsukaḥ // Rm_10.66 //
tadaiva samaye kaścid devaputro divaś cyutaḥ /
sa saṃbuddhānubhāvena tadbhāryāgarbham āviśat // Rm_10.67 //
tataḥ svāpannasatvābhūt sā bhāryā gṛhiṇaḥ satī /
dohadalakṣaṇopetā kṛśāṅgī bhāvinī kramāt // Rm_10.68 //
pravṛddhagarbhā sā dṛṣṭvā svayaṃ ca garbham ādarāt /
dakṣapārśvagataṃ satvaṃ matvā caivaṃ vyaciṃtayat // Rm_10.69 //
nūnaṃ me jāyate garbhe satvo buddhānubhāvataḥ /
yad ayaṃ dakṣiṇe vartti tena putro bhavet khalu // Rm_10.70 //
iti niścitya sā nārī putrotpatyāśayā mudā /
svasvāmino pure sthitvā rahasyaivaṃ nyavedayat // Rm_10.71 //
dṛṣṭyāryyaputra varddhasva yad ahaṃ garbhiṇī bhave /
nūnam ayaṃ bhavet putro yat sthito dakṣiṇodare // Rm_10.72 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ pramoditaḥ /
daksiṇaṃ vāhum unnamya nandann evam udānayat // Rm_10.73 //
cirābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeyaṃ sāṃprataṃ /
jātaḥ syān nāmajātā me kulavaṃśasthitir bhavet // Rm_10.74 //
kṛtyāni ca prakurvīta bibhṛyād bharaṇaṃ prati /
nūnaṃ buddhānubhāvena satputro 'pi bhaviṣyati // Rm_10.75 //
yad asmākaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ karma dānādikaṃ śubhaṃ /
etat puṇyānubhāvena bhavet kuśalam etayoḥ // Rm_10.76 //
tatas tena sadā bharttā saha saṃmodacāriṇī /
pathyāhāropacāraiś ca varddhito sukhacāriṇī // Rm_10.77 //
tataḥ sā samaye sūta putraṃ divyātisuṃdaraṃ /
darśanīyaṃ susaumyāṅgaṃ prāsādikaṃ manoharaṃ // Rm_10.78 //
sarvāṅgalakṣaṇopetaṃ sadīnārakaradvayaṃ /
sarvasatvamanāpīśam abhirūpaṃ subhadrikaṃ // Rm_10.79 //
tataḥ sā jananī tasya vālakasya karadvayaṃ /
(Rm 123)
dīnārāṃkitam ālokya saharṣaṃ vismitābhavat // Rm_10.80 //
tato 'sau janakaś cāpi jātaṃ putramahādbhutaṃ /
sakhībhir veditaṃ śrutvā vismito draṣṭum āyayau // Rm_10.81 //
tataḥ prajāpatiḥ sāpi vismito svāmino 'grataḥ /
darśayitvā sutaṃ putraṃ śaṃkitaivaṃ nyavedayat // Rm_10.82 //
svāmiṃ paśya mahāścaryyam asya hemānvitau karau /
tac chubhaṃ vāpy aśubhaṃ vā darśayitvā vicāraya // Rm_10.83 //
iti bhāryyoditaṃ śrutvā dṛṣṭvā taṃ vālakaṃ ciraṃ /
dīnāraṃ bhujayoḥ paśyaṃ tasthau savismayānvitaḥ // Rm_10.84 //
tatas tasya gṛhastho 'sau nimittaṃ jñātum ādarāt /
naimittikaṃ samāhūya dārakaṃ tam adarśayat // Rm_10.85 //
bhavanto dṛśyatām asya dārakasya karadvayaṃ /
tan nimittaṃ parijñāya tat phalaṃ vaktum arhatha // Rm_10.86 //
ity ukte tena te sarve dṛṣṭvā taṃ dārakaṃ śubhaṃ /
dīnāre bhujayoś cāpi parijñāyaivam abravīt // Rm_10.87 //
sādho gṛhapate hy asya dārakasya karadvayaṃ /
suvarṇalakṣaṇopetaṃ tat te bhadraṃ bhavet khalu // Rm_10.88 //
tavāyaṃ dārako dātā maheśākhyo bhavet kila /
svahastaṃ saṃprasāryyaiva hemavṛṣṭiṃ kariṣyati // Rm_10.89 //
apanīya svayaṃ hastād idaṃ dīnāram arpayet /
apanīte punar anyat prādur bhavet tato 'dhikaṃ // Rm_10.90 //
ity evaṃ taiḥ samādiṣṭaṃ śrutvā saṃharṣito gṛhī /
tato jātimahaṃ kṛtvā jñātīn evam abhāṣata // Rm_10.91 //
bhavanto dārakasyāsya śubhākṣarasamanvitaṃ /
nāmadheyaṃ yathāyogyaṃ kriyatāṃ saṃprasiddhitaṃ // Rm_10.92 //
iti tenārthitaṃ śrutvā sarve te jñātayas tathā /
dṛṣṭvā tasya nimittāni saṃmatenaivam abruvan // Rm_10.93 //
yasmād dhastadvayo 'py asya hiraṇyenopalakṣitaṃ /
tan nāmnā prasiddho 'stu hiraṇyapāṇir ity ayaṃ // Rm_10.94 //
evaṃ jñātisamudiṣṭaṃ śrutvāsau sa gṛhādhipaḥ /
tatheti tasya putrasya cakre nāmavyavasthitaṃ // Rm_10.95 //
tato hiraṇyapāṇiḥ sa dārakaḥ pratipālane /
aṣṭāsu yo 'pi dhātrīṣu tena pitrā samarpitaḥ // Rm_10.96 //
tābhiḥ prapālyamāno 'sau pathyapuṣṭopacāraṇaiḥ /
varddhito 'bhūt kramād āśu hradastham iva paṃkajaṃ // Rm_10.97 //
(Rm 124)
tathā kramāt pravṛddho 'sau hiraṇyapāṇir ātmavit /
śrāddho bhadrāśayo dhīmān svaparārthahitārthikaḥ // Rm_10.98 //
tataḥ sa śikṣituṃ vidyāḥ sadguruṃ samupāśrayat /
kramāt teṣāṃ prasādāc ca vidyāpāraṃ yayau laghuḥ // Rm_10.99 //
tato 'sau dārako vidvān dātā śraddhāsamanvitaḥ /
svahastaṃ saṃprasāryyaiva dadau dānaṃ yathepsitaṃ // Rm_10.100 //
gurubhyo brāhmaṇebhyaś ca yācakebhyaḥ sa dārakaḥ /
svahastaṃ saṃprasāryyaiva dadau hemaṃ yathepsitaṃ // Rm_10.101 //
tathā tad dānam ākarṇya śravaṇabrāhmaṇādayaḥ /
arthino dhanalubdhāś ca saṃpratīyuḥ samaṃtataḥ // Rm_10.102 //
tathā taṃ samupetyaivaṃ sarvadigbhyaḥ samāgatāḥ /
vālāvṛddhādayo dīnā yayācire yathepsitaṃ // Rm_10.103 //
tadā hiraṇyapāṇiḥ sa dṛṣṭvaitān arthino mudā /
sarvopakaraṇaiś cāpi sarvāṃs tān samatoṣayat // Rm_10.104 //
tatas te yācakāḥ sarve tenaiva paritarpitāḥ /
yathechayā sukhaṃ bhuktvā pracerur dharmamānasā // Rm_10.105 //
tathā vīthigataś caivaṃ hastadvayaṃ prasārya saḥ /
hemarāśiṃ samutthāpya sarvebhyaḥ pradadau mudā // Rm_10.106 //
tathā sarve 'pi te lokā dhanāḍhyāḥ sukhino 'bhavan /
naiko 'bhūt kṛpano duḥkhī no 'pi kaścid daridritaḥ // Rm_10.107 //
sarve 'pi dhaninaḥ prāḍhyā dātāro bhogino 'bhavan /
satyadharmānuraktāś ca saddharmaśravaṇārthinaḥ // Rm_10.108 //
tadā tasyaiva tat kīrttiḥ sarvatra bhuvaneṣv api /
lokair udgīryamāno 'sau prasasāra samaṃtataḥ // Rm_10.109 //
tad dṛṣṭvā brāhmaṇo lobhī mātsaryyaprahatāśayaḥ /
tad yaśaḥ pratilabdhaṃ sa manasaivaṃ vyacintayat // Rm_10.110 //
yad asya bhujayor hema cintāmaṇisamaṃ khalu /
tenāyaṃ bhavate śrīmān prārthitārthādhikapradaḥ // Rm_10.111 //
yac cāyaṃ dārakaḥ śrāddhaḥ prārthanāsaṃpradāyakaḥ /
tad ahaṃ prārthanāṃ kṛtvā pratigṛhṇīya tat maṇiṃ // Rm_10.112 //
ity asau manasā dhyatvā lobhākṛṣṭo tvarānvitaḥ /
(Rm 125)
taṃ hiraṇyabhujaṃ pretya tad dīnāraṃ samayācata // Rm_10.113 //
jayo 'stu te sadā sādho dīrghāyuś ca sumaṃgalaṃ /
tathaiva tvaṃ sadā bhūyā arthināṃ kalpapādapaḥ // Rm_10.114 //
tvatkīrttyā samāhūtaḥ prāgato 'smi yad āśayā /
tadarthaṃ pūrayitvā me cittaṃ harṣaya sarvataḥ // Rm_10.115 //
ity evaṃ prārthite tena vipreṇābhipragalbhinā /
dṛṣṭvā hiraṇyapāṇiḥ sa taṃ vipraṃ pratyabhāṣata // Rm_10.116 //
sādhu vipra prasīda tvaṃ yadarthaṃ samupāgataḥ /
tadarthaṃ saṃpradatvādya harṣayiṣyāmi te manaḥ // Rm_10.117 //
tac chaṃkā mā kṛthā hy atra yad yat te hṛdi rocate /
tat tan nūnaṃ pradāsye te tad vadasva yad īhitaṃ // Rm_10.118 //
iti tenoditaṃ śrutvā vipro 'sau saṃpraharṣitaḥ /
svastīty āśīrvaco datvā tad dīnāram ayācata // Rm_10.119 //
sādho hiraṇyapāṇe yat tava hastasamudbhavaṃ /
tad dīnāraṃ pradatvā me cittaṃ saṃharṣayārthadaḥ // Rm_10.120 //
iti tenoditaṃ śrutvā tat pitāsau suvismitaḥ /
savandhujñātimitras taṃ putram evam abhāṣata // Rm_10.121 //
śṛṇu putra mayā proktaṃ tavaiva hitakāraṇaṃ /
yadi te svāminī prītis tat karttavyaṃ hi sarvathā // Rm_10.122 //
tvaṃ hi putra mayā labdhaḥ saṃbuddhasyānubhāvataḥ /
tat saṃbuddhaśāsane kāryyam eva dātu samarhasi // Rm_10.123 //
yac cedan bhujayor jātaṃ dīnāraṃ maṇisaṃnibhaṃ /
tad api sugatasyaiva prabhāvān manyatāṃ khalu // Rm_10.124 //
yac cedaṃ te karodbhūtaṃ jīvitaṃ sahajendriyaṃ /
tat svakarāt samuddhṛtya kathaṃ dadyā dvijātaye // Rm_10.125 //
yadīdaṃ dāsyate hastāt samuddhṛtya valād api /
tadā te jīvitaṃ vāpi sahānena vrajaṃ khalu // Rm_10.126 //
tasmād evaṃ parijñāya yadi te jīvita priyaṃ /
tad evaṃ sahajaṃ hema mā pradāhi dvijātaye // Rm_10.127 //
tad anyad dīyatāṃ tasmai yad yad vastu samīchitaṃ /
idaṃ tu sarvathānyasmai dātavyaṃ naiva yatnataḥ // Rm_10.128 //
yenaiva tvaṃ maheśākhyo sarvārthiprārthitārthadaḥ /
tena yadā paribhraṣṭas tadā kiṃ tena manyase // Rm_10.129 //
yenāpi ca tvayā sarve yācakāḥ saṃpratarpitāḥ /
(Rm 126)
tac cintāmaṇisāmānyaṃ kathaṃ dātuṃ samichasi // Rm_10.130 //
yat tvayā sukṛtaṃ karma prakṛtvā puṇyam ācitaṃ /
nūnaṃ tasya vipākatvaṃ bhuṃjayos te pratiṣṭhitaṃ // Rm_10.131 //
tasmād idaṃ mahāratnaṃ kasmiñcin mā pradīyatāṃ /
datvā tv idaṃ mahāratnaṃ kim anyal labdham ichasi // Rm_10.132 //
yadi tv idaṃ mahāratnaṃ dātum evaṃ pratiṣṭhitaṃ /
saṃpradehi jinendrāya tat puṇyam akṣayaṃ vahuṃ // Rm_10.133 //
puṇyena labhyate janma śuddhavamṣe mahatkule /
puṇyena dīyate kīrttiṃ nirvṛtiṃ ca samāpnuyāt // Rm_10.134 //
yadi puṇye 'sti te vāṃchā tad buddhaśaraṇaṃ gataḥ /
dehi buddhānuśāsinyā tad dānaṃ hi mahatphalaṃ // Rm_10.135 //
tato nityaṃ sukhaṃ bhuktvā kṛtvā saṃbodhisādhanaṃ /
kramād bodhicariṃ prāpte nirvṛtiṃ vā samāpnuyāḥ // Rm_10.136 //
iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvāsau hemabhṛt sudhīḥ /
tatheti niścayaṃ kṛtvā punar evam abhāṣata // Rm_10.137 //
satyaṃ tāta tvayādiṣṭaṃ tat sarvaṃ hitam eva me /
tasmāt tathā cariṣyāmi tvadājñāṃ śirasā vahan // Rm_10.138 //
kiṃ tu satyaṃ mayā proktām idaṃ dātuṃ dvijātaye /
tat katham anyathā kṛtvā puṇyam eva samāpnuyāt // Rm_10.139 //
tat satyaṃ pūraṇe tāta pradadyāmi mamātmanaḥ /
atha na dāsyate hy atra kiyat kālaṃ hi jīvitaṃ // Rm_10.140 //
yad idaṃ bhujayor hemaṃ mamātmasahasaṃbhavaṃ /
tathaivaṃ sahajīvena vinakṣyati na saṃśayaḥ // Rm_10.141 //
yathedaṃ tu mahāratnaṃ mama devasamudbhavaṃ /
tathaivaṃ saṃpradatvāsmai punaḥ prāpsyāmi te 'dhikaṃ // Rm_10.142 //
yathā buddhānubhāyena saṃjātaṃ karayor idaṃ /
tathā satyānubhāvena punar anyaj janiṣyate // Rm_10.143 //
dharmeṇa tuṣyate buddho mūlaṃ dharmasya satyavāk /
tat satyapāraṇārthena dāsyāmy aham idaṃ maṇiṃ // Rm_10.144 //
satyaṃ vinā na phullante puṇyāni prakṛtāny api /
mlānibhūtāni naśyante śasyānīvāmṛtaṃ vinā // Rm_10.145 //
satyena varddhate dharmaṃ dharmeṇa pālyate naraḥ /
dharmiṣṭhaḥ sadgatiṃ yāti tasmāt satyaṃ mahadvalī // Rm_10.146 //
tasmāt satyavalenātra yaśodharmārthalabdhaye /
sarvathāsmai pradāsyāmi mā kṛthās taṃ nivāraṇaṃ // Rm_10.147 //
(Rm 127)
iti putravacaḥ śrutvā pitā sa vismayānvitaḥ /
tathety abhyanumoditvā tasthau tūṣṇī vilokayan // Rm_10.148 //
tato hiraṇyapāṇiḥ sa matvā pitrādhivāsitaṃ /
tad dīnāraṃ sahasotkṛtya viprāya pradadau mudā // Rm_10.149 //
tat pradattam asau vipraḥ pratigṛhya pramoditaḥ /
datvāśīrvacanaṃ tasmai svagṛhaṃ sahasā yayau // Rm_10.150 //
tataś cānantaraṃ tasya bhuje 'n