Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

vāsya sthāpayiṣyāmi nirvṛtau // Rm_13.243 //
(Rm 182)
ity evaṃ manasā tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ mudā /
matvā sa bhagavān buddho smitaṃ prāvirvyadhān mudā // Rm_13.244 //
tadā tasya munīndrasya mukhāt paṃca surasmayaḥ /
nisṛtya triṣu lokeṣu bhāsayantaḥ samāsaran // Rm_13.245 //
yāpi kāś cid adholoke prasṛtā narakeṣu tāḥ /
uṣṇeṣu śītalībhūtā śītaleṣu tathoṣṇikāḥ // Rm_13.246 //
tadā tābhiḥ parispṛṣṭāḥ sarve nairayikā janāḥ /
mahatsaukhyaṃ samāsādya vismitāś caivam ālapat // Rm_13.247 //
aho saukhyaṃ kathaṃ hy evam anyatra kiṃ gatā vayaṃ /
kasya puṇyānubhāvena kvāsmākaṃ jāyate sukhaṃ // Rm_13.248 //
iti cintābhidagdhānāṃ teṣāṃ cittaprabodhane /
bhagavān nirmitaṃ buddhaṃ saṃpreṣya samadarśayat // Rm_13.249 //
tatra taṃ nirmitaṃ buddhaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi te mudā /
vismitāḥ sahasaṃmīlya punar evaṃ vabhāṣire // Rm_13.250 //
aho samantabhadro 'yaṃ puruṣo dṛśyate 'dhunā /
nūnam asyānubhāvena saukhyaṃ no jāyate khalu // Rm_13.251 //
iti saṃbhāṣya te sarve tasmin buddhe prasāditāḥ /
namo buddhāya dharmāya saṃghāya ceti prāvadan // Rm_13.252 //
tataḥ sarve 'pi te satvās triratnasmṛtipuṇyataḥ /
te durgativinirmuktāḥ sadgatiṃ samupāyayuḥ // Rm_13.253 //
evaṃ tā raśmayaḥ sarvā avabhāsya samaṃtataḥ /
sarvasatvān samuddhṛtya muneḥ pratyāyayuḥ punaḥ // Rm_13.254 //
tathā yā raśmayaḥ kāścid upariṣṭāt prasāritāḥ /
tāḥ sarvān devalokānāṃ avabhāsya samantataḥ // Rm_13.255 //
yāvad bhavāgraparyaṃtaṃ bhāsayantaḥ prasāritāḥ /
evaṃ cāpi mahāśabdam udghuṣya samudācaran // Rm_13.256 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmakaṃ /
tad bhave sadgatiṃ hitvā saddharmaṃ bhajatādarāt // Rm_13.257 //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ ca yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyusainyaṃ ca naḍāgāram iva dvipaḥ // Rm_13.258 //
yo 'py asmin dharmavaineye hy apramattaś caret sadā /
(Rm 183)
sa hitvā jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_13.259 //
ity evaṃ tan mahāśabdaṃ śrutvā sarve 'pi te surāḥ /
tathety abhyanumodantas triratnaśaraṇaṃ yayuḥ // Rm_13.260 //
tathā tā arciṣaḥ sarvā avabhāsya samaṃtataḥ /
punaḥ pratyāgatās tasya muner antikam āyayuḥ // Rm_13.261 //
tatas tā arciṣaḥ sarvāḥ saṃmīlya samupāsthitāḥ /
kṛtvā pradakṣiṇāṃ traidham uṣṇīṣe 'ntardadhau muneḥ // Rm_13.262 //
athānaṃdas tam ālokya vismitaḥ sahasotthitaḥ /
kṛtāñjalipuṭo natvā paprachaivaṃ munīśvaraṃ // Rm_13.263 //
bhagavan bhavato vaktrāt paṃcavarṇāḥ suraśmayaḥ /
vinisṛtā diśaḥ sarvā bhāṣayanti samantataḥ // Rm_13.264 //
nākāraṇaṃ jinā buddhā darśayanti smitaṃ kvacit /
bhavatsmitaṃ samālokya sarve bhavanti vismitāḥ // Rm_13.265 //
taddhetu śrotum ichaṃti sarve 'pīme sabhāśritāḥ /
tad eṣāṃ saṃśayaṃ chetuṃ taddhetu samupādiśa // Rm_13.266 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
tāṃ ca sarvāṃ sabhāṃ dṛṣṭvā tathānandam abhāṣata // Rm_13.267 //
paśyānaṃda mamānena vaḍikenānumodinā /
saṃgheṣu śraddhayā bhaktyā satkṛtya bhajanaṃ kṛtaṃ // Rm_13.268 //
etatpuṇyavipākena vaḍiko 'yaṃ sudhīḥ kṛtī /
kramād bodhicarīḥ pūrya daśabhūmīśvaro bhavan // Rm_13.269 //
sarvamāragaṇāṃ jitvā saṃbodhiṃ samavāptavān /
ślakṣṇavāṇyabhidho buddhas tathāgato bhaviṣyati // Rm_13.270 //
yad anena triratneṣu śaraṇaṃ saṃprasādinā /
praṇidhānaṃ kṛtaṃ tena saṃbuddho 'yaṃ bhaved dhruvaṃ // Rm_13.271 //
evaṃ matvā tathānaṃda triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya samupāśritya bhaja nityaṃ samāhitaḥ // Rm_13.272 //
ye satvāḥ śraddhayā smṛtvā triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
durgatiṃ te na gachanti bhavanti bodhibhāginaḥ // Rm_13.273 //
evaṃ matvā triratnānāṃ satkṛtya śraddhayā mudā /
saṃsmṛtya śaraṇaṃ gatvā bhaktavyaṃ bodhivāṃchibhiḥ // Rm_13.274 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvānaṃdaḥ sa moditaḥ /
sāṃghikaṃ saha lokaiś ca tatheti prābhyanaṃdata // Rm_13.275 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasmai vaḍikāya subhāgine /
datvāśīrvacanaṃ bhūyaḥ samāmaṃtrya tam abravīt // Rm_13.276 //
(Rm 184)
vaḍika tvaṃ mahābhāga triratnaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
bodhicaryyāṃ caran nityaṃ saṃbodhiṃ samavāpnuyāḥ // Rm_13.277 //
iti satyaṃ parijñāya sarvasatvahitārthabhṛt /
tathā ratnatrayaṃ smṛtvā bhaja nityaṃ samāhitaḥ // Rm_13.278 //
ity ādiśya munīndraḥ sa saṃghaiḥ sārddhaṃ samutthitaḥ /
vaḍikaṃ taṃ samāmaṃtrya svavihāraṃ yayau tathā // Rm_13.279 //
tathā sa vaḍiko nityaṃ triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
sadā lokahitaṃ kṛtvā bodhicaryāṃ samācarat // Rm_13.280 //
etan me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā narādhipa /
tathā te kathyate rājaṃ śrutvā caivaṃ prakāśaya // Rm_13.281 //
tathā tvayāpi rājendra satvānāṃ hitasādhane /
triratnaśaraṇaiḥ kṛtvā karttavyā bodhicārikāḥ // Rm_13.282 //
tathā te sarvadā nityaṃ sarvatra maṃgalaṃ bhavet /
kramād bodhicarīṃ pūrya saṃbodhim api cāpnuyāḥ // Rm_13.283 //
iti matvā mahārāja prajāś cāpi prabodhayan /
saddharme saṃpratisthāpya sarvathā trātum arhasi // Rm_13.284 //
iti tenopaguptena samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
rājā tatheti vijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_13.285 //
śrutvāvadānaṃ vaḍikasya sādhor idaṃ narā ye 'bhyanumodayanti /
sarve 'pi te lokahitānuraktā bhavanti bodhiguṇalābhikā hi // Rm_13.286 //
++ iti ratnāvadānatatve vaḍikāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 185)
XIV Gāndharvikāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ śrotum anyat subhāṣitaṃ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_14.1 //
bhadanta śrotum icchāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tad yathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_14.2 //
iti tena narendreṇa prārthitaṃ sa jinātmajaḥ /
śrutvā taṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā punar evaṃ samādiśat // Rm_14.3 //
śṛṇu rājan mayākhyātaṃ yathā me guruṇoditaṃ /
tathā śrūtvānumoditvā śubhe caritum arhasi // Rm_14.4 //
purā sa bhagavān buddhaḥ śrāvastyāṃ bahir āśrame /
jetāraṇye mahodyāne vihāre maṇimaṇḍite // Rm_14.5 //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ cailakair vratibhis tathā /
bhikṣuṇībhis tathānyaiś cā mahāsātvair upāsakaiḥ // Rm_14.6 //
vihṛtya sarvasatvānāṃ samitisthitaḥ /
saṃbodhisādhānaṃ dharmam upādeṣṭuṃ samārabhat // Rm_14.7 //
tadā tasya munīndrasya vaktrapadmād vinisṛtaṃ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve satvā upagatāḥ // Rm_14.8 //
brahmaśakrādi devendrāḥ sarve lokādhipā api /
daityendrāḥ sagaṇā yakṣāḥ siddhagaṃdharvarākṣasāḥ // Rm_14.9 //
vidyādharagaṇāś capi nāgeṃdrāś ca mahoragāḥ /
garuḍāḥ kinnarendrāś ca tathānye 'pi samāgatāḥ // Rm_14.10 //
brāhmaṇā ṛṣayaś cāpi tāpasā brahmacāriṇaḥ /
yatayo yogino vijñās tathānye tīrthikā api // Rm_14.11 //
rajānaḥ kṣatriyāś cāpi vīrā rājakumārakāḥ /
amātyā maṃtriṇaś cāpi vaiśyāś cāpi prajādhipāḥ // Rm_14.12 //
śreṣṭhino vaṇijaś cāpi sārthavāhā mahājanāḥ /
paurā jānapadā grāmyās tathā kārpaṭikā api // Rm_14.13 //
evaṃ anye 'pi satvāś ca sarve lokāḥ samāgatāḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ tad vihāre upāviśat // Rm_14.14 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā samabhyarcya praṇamya ca /
satkṛtya samupāśritya parivṛtya sāmāntataḥ // Rm_14.15 //
taṃ muṇīndraṃ samālokya śrotuṃ tad dharmadeśanāṃ /
sāñjalayaḥ prasannāsyā upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_14.16 //
tathā tān samupāsīnān dṛṣṭvā sa bhagavāñ jinaḥ /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_14.17 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve satvāḥ pramoditāḥ /
(Rm 186)
triratnabhajanaṃ kṛtvā vabhūvur bodhicāriṇaḥ // Rm_14.18 //
tadāpi paṃcamātrāṇi gāṃdharvikaśatāni ca /
śrāvastyāṃ puri jātāni samadāni pracerire // Rm_14.19 //
tadā tāṃ samadān dṛṣṭvā gaṃdharvādhipateḥ sutaḥ /
supriyo nāma tan mādam īrṣyayā hantum udyayau // Rm_14.20 //
tataḥ sa supriyaḥ sarvagāndharvikasukauśalaḥ /
divyavīṇāṃ samādāya tatraiva samupācarat // Rm_14.21 //
saptasvarān ekataṃtryām ekaviṃśatimūrchanāḥ /
samudghoṣayamānaḥ ca svamatiṃ darśayan yayau // Rm_14.22 //
ṣaṇmahānagareṣv evaṃ paṭṭaneṣu samantataḥ /
samudghoṣayamānaś ca śrāvastīṃ sa upāviśat // Rm_14.23 //
tatra taṃ samupāviṣṭaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi paurikāḥ /
śrutvā tad adbhutaṃ nādaṃ vismitāḥ samupācaran // Rm_14.24 //
tāni ca paṃcamātrāṇi gāṃdharvikaśatāny api /
śrutvā dṛṣṭvā ca sarvāṇi vismayaṃ samupāyayuḥ // Rm_14.25 //
tada tāni ca sarvāṇi dṛṣṭvā paṃcaśatāny api /
svasvamadābhimānatvāṃ pravihāya viṣedire // Rm_14.26 //
tataḥ sarve 'pi te tena sahavāde bhayānvitāḥ /
nṛpater antikaṃ gatvā tat pravṛttiṃ nyavedayan // Rm_14.27 //
jaya prabho vijānīyād yad vayaṃ samupāgatāḥ /
tad atra no bhayatrastāṃ trātum arhati sarvathā // Rm_14.28 //
atrāsau supriyo nāma gandharvādhipateḥ sutaḥ /
nūnaṃ no madaghātāya vijetuṃ samupāgataḥ // Rm_14.29 //
tat tasyāpy abhimānatvāṃ nihaṃtuṃ satpratikriyāṃ /
kriyatāṃ sahasāsmākam iti vijñāpanāṃ śṛṇu // Rm_14.30 //
iti vijñāpitaṃ sarvais taiḥ śrutvā sa narādhipaḥ /
sarvāns tān samupāmaṃtrya pura evaṃ samādiśat // Rm_14.31 //
alpotsukā bhavanto 'tra bhavate mā viṣīdata /
bhaviṣyāmo 'tra kālajñāś caratu sa yathechayā // Rm_14.32 //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā te 'bhyanumoditāḥ /
tad vivādabhayātaṃkaṃ tyaktvā sarve prasedire // Rm_14.33 //
tadā sa supriyas tatra dṛṣṭvā tān abhimānikān /
teṣāṃ mānavighātārthaṃ manasaivaṃ vyacintayat // Rm_14.34 //
ayaṃ rājapi gāṃdharvavidyābhimāniko bhavet /
tad anena sahātrāhaṃ vādaṃ kuryāṃ sabhāśraye // Rm_14.35 //
ity evaṃ niścayaṃ kṛtvā supriyaḥ so 'bhimānikaḥ /
nṛpatiṃ tam upālabdhuṃ tat sabhāṃ samupācarat // Rm_14.36 //
tatra sa nṛpatir dṛṣṭvā supriyaṃ tam upāgataṃ /
prajñapyāsanam āmaṃtrya praṇatvaivam abhāṣata // Rm_14.37 //
svāgataṃ te bhavann atra tiṣṭhāsane prasīda me /
kim arthe 'tra samāyāsi tad ādeṣṭuṃ hi me 'rhasi // Rm_14.38 //
(Rm 187)
iti tenoditaṃ śrutvā supriyaḥ sa sabhāsthitaḥ /
nṛpatiṃ taṃ samālokya pura evam abhāṣata // Rm_14.39 //
śṛṇu rājan mayākhyātaṃ śrutaṃ yat te yaśo mahat /
tad guṇān bhavato draṣṭum ihāhaṃ samupācare // Rm_14.40 //
tan me darśaya rājendra gāndharvaguṇām ātmanaḥ /
kas te sāstā gurur vāsti taṃ cāpi me pradarśaya // Rm_14.41 //
iti tenoditaṃ śrutvā sa rājā pratibhāṇavān /
supriyaṃ taṃ samālokya tathety evam abhāṣata // Rm_14.42 //
sādhu paśya mahābhāga darśayisyāmi taṃ guruṃ /
yo me śāstā mahābhijñaḥ sarvavidyāguṇādhipaḥ // Rm_14.43 //
sa me śāstādhunehaiva sarvasatvahitārthataḥ /
jetāraṇye mahodyāne nivaśati vṛṣaṃ diśan // Rm_14.44 //
sādhu paśya mahābhāga taṃ guruṃ me hitārthadaṃ /
tad ehi saha yāsyāma śāstāraṃ darśayāmi taṃ // Rm_14.45 //
iti tena narendreṇa samākhyātaṃ sa supriyaḥ /
śrutvā tatheti pramodya gantum abhāṣata // Rm_14.46 //
sādhu rājan samichāmi śāstāraṃ tat pradarśaya /
tena saha vivādāni kuryāṃ tatra nayāśu māṃ // Rm_14.47 //
iti tenoditaṃ śrutvā nṛpatiḥ sa tatheti hi /
supriyaṃ taṃ samādāya vihāre gantum aichata // Rm_14.48 //
tataḥ sa nṛpatis tena supriyeṇābhimāninā /
taiś ca paṃcaśatair anyair gāndharvikaiḥ sahācarat // Rm_14.49 //
tasminn avasare buddho bhagavān sa munīśvaraḥ /
loke satvān samuddhartuṃ kṛpayā samapaśyata // Rm_14.50 //
tadā tena nareśena sārddham evam upāgataṃ /
supriyaṃ taṃ sa ālokya manasaiva vyacintayat // Rm_14.51 //
aho vata sudhīr yā sā gandharvādhipanandanaḥ /
pañcaśikho 'bhidho vīṇām ādāyehopasaṃkramet // Rm_14.52 //
iti tena munīndreṇa manasā paricintitaṃ /
matvā pañcaśikhaḥ so 'pi tathāgantuṃ samaichata // Rm_14.53 //
tataḥ sa saptagaṃdharvasahasreṇa sahānvitaḥ /
vaiḍūryadaṇḍavīṇāṃ saṃprādāya sahasācaran // Rm_14.54 //
tathā sa saṃkramaṃs tatra vihāre samupāviśan /
dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ natvā tāṃ vīṇāṃ samupānayat // Rm_14.55 //
tataḥ sa sugataṃ bhaktyā samabhyarcya prasannadhīḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ tat sabhāyām upāśrayat // Rm_14.56 //
tadā sa supriyo 'py enaṃ dṛṣṭvā mānābhigarvitaḥ /
tāṃ vīṇāṃ kvanayann agre 'nuśrāvituṃ samārabhat // Rm_14.57 //
tatprakvāṇāt svarā sapta ekai viṃśati mūrchanāḥ /
samutthitāḥ sarvalokacetānsi paryamohayan // Rm_14.58 //
tadā sarve 'pi te lokāḥ śrutvā tat prakvaṇān mudā /
nṛpatipramukhāś cāpi paraṃ vismayam āyajuḥ // Rm_14.59 //
(Rm 188)
tataḥ sa bhagavāṃś cāpi tasya mānābhighātane /
vaiḍūryadaṇḍavīṇāṃ tām anuśrāvitum ārabhat // Rm_14.60 //
ekaikasyāṃ hi tat taṃtryā naikasvaraviśeṣitāḥ /
mūrchanāś ca tathā nānāvidhā niścāritās tathā // Rm_14.61 //
tataḥ śabdāt samuccerur gāthā evaṃ pracodināḥ /
tadyatheha bhave sarvaṃ duḥkhaṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ // Rm_14.62 //
idaṃ kāyaṃ ca vīṇāvad indriyāṇi svarānī ca /
mūrchanā iva cittāni jñātvā bodhau samācara // Rm_14.63 //
etadgāthām anuśrutvā sarve lokā nṛpādayaḥ /
satyam etad iti jñātvā bodhicittaṃ pralehire // Rm_14.64 //
tadā sa supriyo 'py evaṃ śrutvā matvānumoditaḥ /
paritatyāja gāṃdharvavidyāmadābhimānatāṃ // Rm_14.65 //
tato niryātya vīṇāṃ sa gandhakuṭyāṃ virāgitaḥ /
bhagavacchāsane tatra pravrajituṃ samaichata // Rm_14.66 //
tadā taṃ śrīghanaṃ natvā supriyaḥ so 'numoditaḥ /
kṛtāñjaliḥ puraḥ sthitvā pravrajyāṃ samayācata // Rm_14.67 //
vaṃde te caraṇau śāsta bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me 'trānugrahaṃ kṛtvā pravrajyāṃ dātum arhati // Rm_14.68 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
dṛṣṭvā tad āśayaṃ śuddhaṃ gaṃdharvaṃ taṃ tathāvadat // Rm_14.69 //
gaṃdharva saugate dharme pravrajituṃ yadīchasi /
pitror ājñāṃ samāsādya prehi dāsyāmi te vrataṃ // Rm_14.70 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa supriyo mudā /
tatheti taṃ muniṃ natvā sahasarddhyā gṛhaṃ yayau // Rm_14.71 //
tatra sa sahasā prāpto natvā tau pitarau mudā /
sāñjaliḥ purataḥ sthitvā prārthayad evam ādarāt // Rm_14.72 //
śṛṇu me vāñchitaṃ tāta yadi te kṛpayā mayi /
tan mamānugrahaṃ kṛtvā saddharme māṃ niyojaya // Rm_14.73 //
ahaṃ hi saugataṃ dharmaṃ dṛṣṭvā vāñchāmi tad vrataṃ /
tat pravrajyāṃ samāsādya prāptum ichāmi nirvṛtiṃ // Rm_14.74 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ tad atrāpi na me ratiḥ /
avaśyaṃ hi bhaven mṛtyuḥ sarveṣāṃ prāṇinām api // Rm_14.75 //
evaṃ dṛṣṭvātra saṃsāre bhogyaṃ nechāmi niḥspṛhaḥ /
tat pravrajyāvrataṃ dhṛtvā prāptum iche sunirvṛtiṃ // Rm_14.76 //
api cāsau munīndro hi sadātraiva na tiṣṭhati /
buddhakāryaṃ samāpyaiva nirvṛtiṃ sarvathā vrajet // Rm_14.77 //
kiṃ cātra sarvadā naivam utpatsyate munīśvaraḥ /
kadā cid evam utpanno loke bodhiṃ samādiśet // Rm_14.78 //
tathā ca durlabhaṃ janma sadgatau ca kṣaṇaṃ tathā /
tatkṣaṇe 'labhyamāne 'tra kathaṃ dharmānulapsyate // Rm_14.79 //
dharmaṃ vinātra saṃsāre kiṃ sāraṃ sukhino 'pi hi /
kṣaṇadhvansi śarīraṃ hi jīvitaṃ ca tṛṇāmbuvat // Rm_14.80 //
(Rm 189)
dharmeṇa sadgatiṃ yāyāt saṃbodhim api prāpnuyāt /
tat pravrajyācariṃ dhṛtvā prāptum iche 'tra nirvṛtiṃ // Rm_14.81 //
tad ātra yadi vāṃ tāta kṛpāsti svātmaje mayi /
sarvathānugrahaṃ kṛtvā tad anujñāṃ pradehi me // Rm_14.82 //
iti tenārthitaṃ śrutvā sa gandharvādhipaḥ sudhīḥ /
suciraṃ taṃ sutaṃ dṛṣṭvā snehād evam abhaṣata // Rm_14.83 //
satyam evaṃ sutākhyātaṃ tathāpi me vacaḥ śṛṇu /
pravrajyā duṣkarīcaryyā tat kathaṃ tvaṃ samācareḥ // Rm_14.84 //
tvaṃ hi yuvā pramatto 'si madanākrāṃtamānasaḥ /
kāmabhogyasukhāraktas tat kathaṃ tad vrataṃ careḥ // Rm_14.85 //
pravrajito viraktātmā saṃsārabhogyanispṛhaḥ /
sarvān parigrahāns tyaktvā sadaikāntī vane vase // Rm_14.86 //
sukule duḥkule cāpi yācitvā viraśāsanaṃ /
bhuṃjīthās tat kathaṃ bhuktvā samādhiṃ saṃpradhāsyasi // Rm_14.87 //
ity evaṃ duṣkaraṃ jñatvā pravrajyāvratasādhane /
sahasā mā kṛthāś cittaṃ nivāraya samāhitaḥ // Rm_14.88 //
yady ativāṃchase putra pravrajyāgrahaṇe tathā /
vṛddhatve samupāśritya triratnaṃ tad vrataṃ cara // Rm_14.89 //
tat tvaṃ yāvad yuvā gehe saukhyaṃ bhuktvā yathepsitaṃ /
vṛddhatve tad vrataṃ dhṛtvā triratnāni sadā bhaja // Rm_14.90 //
tathā cet te bhavej janma sāphalyaṃ bhavacāraṇe /
sukhaṃ bhuktvā vrataṃ dhṛtvā nirvṛtiṃ vā samāpnuyāḥ // Rm_14.91 //
iti me vacanaṃ śrutvā matvaivaṃ tat prabodhitaḥ /
tāvad gṛhe sukhaṃ bhuktvā smṛtvā ratnatrayaṃ vasa // Rm_14.92 //
iti pitroditaṃ śrutvā supriyaḥ so 'bhiśaṃkitaḥ /
punas taṃ pitaraṃ dṛṣṭvā bodhayann evam abravīt // Rm_14.93 //
satyam evaṃ bhave tāta tathāpi vakṣyate mayā /
tac chrutvāpi tvayā parijñāya vibudhyatāṃ // Rm_14.94 //
satkule durlabhaṃ janma tatrāpi durlabhaṃ kṣaṇaṃ /
durlabhaṃ sugatotpādaṃ durlabhaṃ tadvrataṃ bhave // Rm_14.95 //
iti matvātra saṃsāre kleśamānamadākule /
avaśyaṃ maraṇaṃ dṛṣṭvā prāptum iche 'tra nirvṛtiṃ // Rm_14.96 //
tad atra kṛpayā mahyam anujñāṃ dātum arhasi /
yūyaṃ cāpi hi tad dharmabhāṇaiḥ sadgatim āpsyatha // Rm_14.97 //
iti hetoḥ pita tatra vilambaṃma kṛthā ciraṃ /
sahasānugrahaṃ kṛtvā tad anujñāṃ pradehi me // Rm_14.98 //
iti tenārthitaṃ śrutvā sa gaṃdharvādhipaś cirāt /
snehaduḥkhāgnisaṃtapto galadaśrumukho 'vadat // Rm_14.99 //
ayi supriya putra tvaṃ snehān mayā nivāryasa /
yady ativāṃchase prāptuṃ nirvṛtiṃ tan samācara // Rm_14.100 //
saṃbuddhaśaraṇaṃ kṛtvā pravrajya saṃvaraṃ dadhat /
(Rm 190)
triratnabhajanaṃ kṛtvā cara nityaṃ samāhitaḥ // Rm_14.101 //
iti pitroditaṃ śrutvā supriyaḥ so 'bhimoditaḥ /
pitroḥ pādān praṇatvaiva sahasā niryayau gṛhāt // Rm_14.102 //
tataḥ sa sahasā gatvā vihāraṃ samupācarat /
tatra prāpto munīndraṃ taṃ dṛṣṭvaiva samupāviśat // Rm_14.103 //
tatra taṃ śrīghanaṃ nātvā prāñjaliḥ pura āśrayan /
suprasannamukhāṃbhojaḥ prārthayad evam ādarāt // Rm_14.104 //
sarvajña bhagavāñ chāstar ādiṣṭaṃ bhavatāyathā /
tathānujñāṃ pituḥ prāpya prāgatāham ihādhunā // Rm_14.105 //
tad atra bhavatāṃ śāstaḥ śaraṇaṃ samupāgataḥ /
brahmacaryaṃ cariṣyāmi tat pravrajyāṃ pradehi me // Rm_14.106 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sa jagadguruḥ /
dṛṣṭvā tasyāśayaṃ śuddhaṃ punar eva samādiśat // Rm_14.107 //
ehi supriya bhikṣo 'tra cara brahmacariṃ śivāṃ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā samādhiṃ samupāśrayat // Rm_14.108 //
tato dṛṣṭvā ca saṃsāraṃ kleśasaṃghasamākulaṃ /
paṃcagaṃḍamayaṃ dehaṃ jīvitaṃ ca trināmvuvat // Rm_14.109 //
samādhisaṃvaraṃ dhṛtvā saṃbodhisādhanodyataḥ /
sarvakleśaripuñ jitvā sākṣād arhatpadaṃ yayau // Rm_14.110 //
tataḥ supriyo bhikṣuḥ prāptābhijñaḥ kṛtī sudhīḥ /
bhindan sarvam avidyāṅgaṃ nirvikalpo 'bhavad yatiḥ // Rm_14.111 //
samaloṣṭasuvarṇaś ca pariśuddhatrimaṃḍalaḥ /
vāsīcaṃdanakalpo 'bhūd ākāśasamamānasaḥ // Rm_14.112 //
saṃsārabhogyasatkāramānyalābhaparāṅmukhaḥ /
niḥkleśaḥ pariṣuddhātmā brahmacārī niraṃjanaḥ // Rm_14.113 //
sadevāsuralokānāṃ sarvabhuvanavāsināṃ /
vaṃdyaḥ pūjyo 'bhinaṃdyaś ca mānanīyo bhavan babhau // Rm_14.114 //
tadaivaṃbhūtam arhantaṃ supriyaṃ tam śubhendriyaṃ /
prālokya vismitāḥ sarve tatsabhāsthāḥ prasedire // Rm_14.115 //
tadā sarve 'pi te lokā devā daityāś ca kinnarāḥ /
yakṣāḥ siddhāś ca gaṃdharvā nāgāś ca rākṣasā api // Rm_14.116 //
garuḍāś ca tathānye 'pi vidyādharāś ca sāpsarāḥ /
sarve lokādhipāś cāpi triratnaśaraṇaṃ gatāḥ // Rm_14.117 //
saṃbuddhaśāsane tatra sāṃghikānāṃ samantataḥ /
rakṣāvaraṇasaṃguptiṃ kṛtvābhajan samudyatāḥ // Rm_14.118 //
tad dṛṣṭvā tāni pañcāpi gāṃdharvikaśatāni ca /
anumodya prasannāni saṃmīlyaivaṃ vabhāṣire // Rm_14.119 //
ete sarve vayaṃ nīce karmaṇi parivarttikāḥ /
sukhānabhijñaduḥkhārttāḥ kleśinaḥ kṛchravṛttayaḥ // Rm_14.120 //
yad asmābhiḥ purā puṇyaṃ kiṃ cid vāpi na sādhitaṃ /
tenāsyātra vayaṃ sarve duḥkhino nīcavṛttayaḥ // Rm_14.121 //
tad asmābhir ayam śāstā munīśvaraḥ sasāṃghikaḥ /
satkṛtya bhojanair vāpi pūjanīyo yathāvidhiḥ // Rm_14.122 //
nūnam etadvipākena bhavemahi subhāginaḥ /
(Rm 191)
tataḥ puṇyānusāreṇa bodhimārge caremahi // Rm_14.123 //
tataḥ krameṇa saṃprāpya bodhicaryyāṃ śubhāṃ carīṃ /
carantas tadvipākaiś ca nirvṛtiṃ saṃlabhemahi // Rm_14.124 //
iti matvā vayaṃ sarve vijñapya nṛpatiṃ tathā /
sasaṃghaṃ sugataṃ bhojyair arhāmahe samarcituṃ // Rm_14.125 //
tatheti saṃmataṃ kṛtvā sarve te 'bhyanumoditāḥ /
nṛpater vijñāpanāṃ kartuṃ sahasā samupācaran // Rm_14.126 //
tatra te samupāsṛtya dṛṣṭvā taṃ nṛpatiṃ mudā /
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayann evam ādarāt // Rm_14.127 //
jaya deva mahārāja lokān dharmeṇa pālaya /
kiñcid vijñāpanāṃ karttuṃ vayam upāgatāḥ // Rm_14.128 //
vijānīyād bhavān hy etat tathāpi prārthayāmahe /
śrutvā no 'nugrahaṃ kṛtvā kṛpayā tat prasīdatu // Rm_14.129 //
yad vayaṃ deva sarve 'tra nīcakarmānucāriṇaḥ /
tat sasaṃghaṃ muniṃ bhojyaiḥ samichāmaḥ samarcituṃ // Rm_14.130 //
tad anujñāṃ pradatvā naḥ kṛpayoddhartum arhasi /
etad vijñāpanāṃ kurmas tat prasīda nṛpādhipa // Rm_14.131 //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā nṛpatiḥ so 'numoditaḥ /
tān sarvān samupāmaṃtrya punar evaṃ samādiśat // Rm_14.132 //
sādhu bhavatu sarveṣāṃ yuṣmākaṃ satsamīhitaṃ /
tat tathā kriyatāṃ buddhe satkāraṃ śraddhayādarāt // Rm_14.133 //
saṃbuddhe yat kṛtaṃ karma tat phalaṃ kṣiṇuyān na hi /
kramād bodhicariṃ pūrya nirvṛtiṃ samavāpnuyāt // Rm_14.134 //
tad atra sarvathā yūyaṃ sasaṃghaṃ śrīghanaṃ muniṃ /
yathārhabhojanaṃ bhaktyā pūjayadhvaṃ samādarāt // Rm_14.135 //
ity ādiṣṭam ḥ - ndreṇa śrutvā sarve 'pi te mudā /
tatheti pratinaṃditvā nṛpaṃ natvā tato 'caran // Rm_14.136 //
tatas te saṃmataṃ kṛtvā vihāre sahasā gatāḥ /
dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ natvā prārthayann evam ādarāt // Rm_14.137 //
bhagavaṃs tad vijānīyād yad arthaṃ samupāgatāḥ /
tathāpi prārthayeyaivam anugrahītum arhati // Rm_14.138 //
yad vayaṃ bhavatāṃ sarvasāṃghikānāṃ yathāvidhiṃ /
pūjayituṃ samichāmo satkartuṃ bhojanair api // Rm_14.139 //
tad bhavāṃ kṛpayā dṛṣṭvā kṛtvāsmākaṃ anugrahaṃ /
pure śvaḥ sāṃghikaiḥ sārddhaṃ vijayituṃ samarhasi // Rm_14.140 //
iti taiḥ prārthite sarvair bhagavān sa munīśvaraḥ /
teṣāṃ dharmapravṛddhyarthaṃ tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_14.141 //
tatas sarve 'pi te matvā bhagavatādhivāsitaṃ /
bhūyas taṃ śrīghanaṃ natvā svaṃ puraṃ sahasā yayuḥ // Rm_14.142 //
tatra sarve 'pi te bhūmiṃ śodhayitvā samantataḥ /
prajñapya svāsanāny evaṃ sāmagriṃ samasādhayan // Rm_14.143 //
(Rm 192)
tataḥ pūjopahārāṇi bhojyāṅgāni rasāni ca /
peyāni supraṇītāni sādhayitvā pramoditāḥ // Rm_14.144 //
tatra taṃ sugataṃ sarvaṃ saṃghaṃ cāmaṃtrituṃ yayuḥ /
vihāre samupasṛtya śrīghanaṃ saṃpraṇemire // Rm_14.145 //
kṛtāñjalipuṭo natvā sarve te samupasthitāḥ /
saṃbuddhapramukhaṃ saṃghaṃ prārthayann evam ādarāt // Rm_14.146 //
sarvajña bhagavaṃ chāstaḥ samayo varttate 'dhunā /
tad bhavān saṃghikaiḥ sārddhaṃ vijayituṃ samarhati // Rm_14.147 //
iti taiḥ prārthite dṛṣṭvā bhagavān sa sasāṃghikaḥ /
pātracīvaram ādaya pratasthe saṃprabhāsayan // Rm_14.148 //
tatra mārgeṣu sarvatra prātihāryaṃ pradarśayan /
sarveṣāṃ śubhatāṃ kṛtvā tat pure samupāviśat // Rm_14.149 //
pradakṣiṇakrameṇaivaṃ caraṃs tatra samaṃtataḥ /
bhāsayaṃ bhadratāṃ kurvan tatpradeśe samācaran // Rm_14.150 //
tatra pādyārgham ādāya krameṇa saha sāṃghikaṃ /
svāsane samupāviśya tasthau bhānur ivojvalan // Rm_14.151 //
tadā taṃ śrīghanaṃ sarvasaṃghaṃ ca svāsane sthitaṃ /
dṛṣṭvā sarve 'pi te harṣāt pūjayituṃ samārabhan // Rm_14.152 //
tathā krameṇa saṃpūjya taṃ buddhapramukhaṃ gaṇaṃ /
yathārhabhojanaiḥ sarvaṃ saṃtṛptaṃ samatoṣayan // Rm_14.153 //
tatas te bhojanāṃte tatpātrāṇi vyapanīya ca /
karādīñ chodhayitvā tad bhūmiṃ ca paryaśodhayan // Rm_14.154 //
tataḥ pūgādikaṃ datvā punaḥ sarve 'pi te mudā /
kṛtāñjalipuṭā natvā samupatasthire punaḥ // Rm_14.155 //
te ca gāṃdharvikāḥ sarve triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
bodhipraṇidhim ādhāya prabhejire samāhitāḥ // Rm_14.156 //
veṇuvīṇāmṛdaṃgādi tūryasaṃgītivādanaiḥ /
upasthitya sasaṃghaṃ taṃ śrīghanaṃ samatoṣayat // Rm_14.157 //
tada sa bhagavāṃ dṛṣṭvā teṣāṃ bhaktiprasādinīṃ /
sarveṣāṃ śuddhacittāni vyamuñcat smitam uddhavāt // Rm_14.158 //
tat saṃsmitasahotpannāḥ paṃcavarṇāḥ śubhāṃśavaḥ /
sarvatra bhuvane gatvā pracerur amṛtāṃśuvat // Rm_14.159 //
teṣāṃ ke cid adhogatvā narakeṣu samantataḥ /
avabhāsya parispṛṣṭvā sarvatrāpi sukhaṃ daduḥ // Rm_14.160 //
tadā te nārakīyās tat prabhāspṛṣṭāḥ sukhānvitāḥ /
kim etad iti saṃdigdhāḥ saṃmīlyaivaṃ vabhāṣire // Rm_14.161 //
aho nu jāyate saukhyam asmākaṃ sāṃprataṃ kathaṃ /
vatānyatra gatāḥ smo 'dya kasya puṇyānubhāvataḥ // Rm_14.162 //
iti saṃdigdhacittānāṃ teṣāṃ manaḥ prabodhane /
bhagavān nirmitaṃ buddhaṃ saṃpreṣayan samaṃtataḥ // Rm_14.163 //
tatrā taṃ saugataṃ dṛṣṭvā sarve te narakasthitāḥ /
vismitāḥ samupāsṛtya vavandire prasāditāḥ // Rm_14.164 //
(Rm 193)
namo buddhāya dharmāya saṃghāya ca namas sadā /
iti proktvā praṇatvā taccharaṇaṃ samupāyayuḥ // Rm_14.165 //
etatpuṇyānubhāvena sarve te narakotthitāḥ /
sahasā svargatiṃ yātāḥ saddharme samudācaran // Rm_14.166 //
evaṃ tān sarvasatvāṃś ca samuddhṛtya samantataḥ /
sarve te 'py aṃśavo bhūyas saṃbuddhāntikam upācaran // Rm_14.167 //
ke cid ūrddhvagatā yāvad akaniṣṭhaṃ samantataḥ /
avabhāsya samudghuṣya tatraivaṃ samacodayan // Rm_14.168 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ /
iti satyaṃ parijñāya triratnaṃ bhajatādarāt // Rm_14.169 //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ ca yūjyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mārasainyāś ca naḍāgāraṃ yathā karī // Rm_14.170 //
yo 'py asmin saugate dharme hy apramattaś caret sadā /
sa tyaktvā janma saṃsāre duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_14.171 //
iti saṃcodayantas tāṃ sārvān devāṃś ca sarvataḥ /
te sarve 'py aṃśavo bhāyaḥ sugatāntikam āyayuḥ // Rm_14.172 //
tatas te 'py aṃśavaḥ sarve saṃmīlya saṃgatā muneḥ /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā tasyorṇāyāṃ samāviśan // Rm_14.173 //
tad dṛṣṭvā te sabhālokā vismayoddhatamānasāḥ /
kim etad iti saṃcintya sarve tasthuḥ śakautukāḥ // Rm_14.174 //
athānaṃdaḥ samālokya tān sarvān vismayoddhavān /
utthāya sāñjalir natvā śāstāraṃ taṃ samabravīt // Rm_14.175 //
bhagavans te mukhād bhāsiḥ paṃcavarṇā vinirgatā /
avabhāsya diśaḥ sarvā ūrṇāyāṃ ca viśanti tāḥ // Rm_14.176 //
etad dṛṣṭvā sabhālokāḥ sarve 'pīme savismayāḥ /
taddhetuṃ śrotum ichanti tad upādeṣṭum arhati // Rm_14.177 //
nāhetu hi smitaṃ buddhā darśayanti kadā cana /
yad dhetau bhavatā śāstur hasitaṃ tat samādiśa // Rm_14.178 //
iti saṃprārthitaṃ śiṣyena sa munīśvaraḥ /
tam ānaṃdaiḥ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_14.179 //
paśyānaṃda yad etair hi sarvai gāndharvikair api /
mama sasāṃghikasyaivaṃ satkāraṃ prakṛtaṃ mudā // Rm_14.180 //
etatpuṇyavipākena sarve 'pīme bhavāntare /
kramād bodhicarīṃ prāptā niḥkleśā vimalāśayāḥ // Rm_14.181 //
māracaryāvinirmuktāḥ pariśuddhās trimaṇḍalāḥ /
varṇasvarābhidhāḥ sarve pratyekasugatā jināḥ // Rm_14.182 //
prāntāśayyāsānāsīnā hīnadīnānukampakāḥ /
dakṣiṇīyā mahāsatvā bhaviṣyanti śubhaṃkarāḥ // Rm_14.183 //
evam etāt samālokya yūyaṃ yadi samichatha /
tathātra śraddhayā nityaṃ triratnaṃ bhajatādarāt // Rm_14.184 //
ye triratnaṃ sadā bhaktyā satkṛtyaivaṃ bhajanti te /
vihāya durgatiṃ nityaṃ sadgatiṃ samavāpnuyuḥ // Rm_14.185 //
(Rm 194)
iti matvātra saṃsāre yeṣāṃ vāṃchā sukhe śive /
te satkṛtya triratneṣu śraddhayā bhajatāniśaṃ // Rm_14.186 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve ca te janāḥ /
satyam evaṃ pratijñāya triratnaṃ sarvadābhajan // Rm_14.187 //
tad dṛṣṭvā bhikṣavaḥ sarve vismayoddhatamānasāḥ /
kṛtāñjalipuṭā natvā paprachus taṃ munīśvaraṃ // Rm_14.188 //
yad evaṃ bhagavann ebhiḥ satkāraṃ prakṛtaṃ mahat /
tat te kena supuṇyena samyag ādeṣṭum arhati // Rm_14.189 //
evaṃ tair bhikṣubhiḥ sarvaiḥ prārthite sa jineśvaraḥ /
sarvāns tāñ chrāvakān bhikṣūn samālokyaivam ādiśat // Rm_14.190 //
śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ puṇyaṃ yan mayā prakṛtaṃ purā /
tad atra kathitaṃ śrutvā śraddhayābhyanumodata // Rm_14.191 //
purāsīd bhagavān buddhaḥ prabodhanābhidho jinaḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājo munīśvaraḥ // Rm_14.192 //
sarvavidyādhipo nāthas tathāgato vināyakaḥ /
mārajil lokavid bharttā subhadro 'rhan hitaṃkaraḥ // Rm_14.193 //
tadā sa bhagavān buddho janapadeṣu cārikāṃ /
carann anyāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ sasāṃghikaḥ // Rm_14.194 //
tatra tasya narendrasya krīḍodyāne taror adhaḥ /
praviśya svāsanāsīnas tasthau vahnir ivojvalan // Rm_14.195 //
tadaikasmin dine tatra rājā kāntāpravādinaiḥ /
saṃgītaiḥ saha saṃrakto ramituṃ samupāviśat // Rm_14.196 //
tatrasthaṃ taṃ samāsīnaṃ sugataṃ suprabhojvalaṃ /
dṛṣṭvaiva sahasopetya natvā kṛtvā pradakṣiṇāṃ // Rm_14.197 //
samādhisthaṃ tam ālokya taṣṭhau ciram upāśrayan /
tatas tanmukhapadmotthasaddharmāmṛtalipsayā // Rm_14.198 //
vādyamānaiḥ satair vādyair muniṃ prābodhayan nṛpaḥ /
tataḥ sa sugato buddho samādheḥ śīghram utthitaḥ // Rm_14.199 //
sāntaḥpuraṃ nareṃdraṃ taṃ prādrākṣīt samupasthitaṃ /
tadā taṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā sa saṃbuddhaḥ prabodhanaḥ // Rm_14.200 //
saddharmmaṃ samupādeṣṭuṃ samāmaṃtryaivam abravīt /
ehi rājan mahāvāho svāgataṃ te mahīpate // Rm_14.201 //
saddharmaṃ samupāśritya bodhicaryāṃ samācara /
sadā dānaṃ pradatvātra śīlaṃ dhṛtvā samāhitaḥ // Rm_14.202 //
kṣāntyā prasādayal lokān dharmavīryaṃ prasādhaya /
bodhau cittaṃ samādhāya prajñāratnam upārjaya // Rm_14.203 //
tadratnānubhāvena saṃbodhimārgam āpnuyāḥ /
tatas te maṅgalaṃ nityam ihāmutre sadā bhavet // Rm_14.204 //
sarvasatvahitaṃ kurvan sadgatim eva prāpnuyāḥ /
iti matvā mahārāja saddharmaṃ samupāśrayan // Rm_14.205 //
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā satkṛtya bhaja sarvadā /
triratneṣu kṛtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇoti kadā cana // Rm_14.206 //
(Rm 195)
sarvadā satphalāny eva sūte bodhiṃ samarpayet /
iti matvā mahārāja triratnaśaraṇaṃ gataḥ // Rm_14.207 //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā cara nityaṃ samāhitaḥ /
tathā te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ // Rm_14.208 //
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ /
iti tenārhatādiṣṭaṃ munīndreṇa sa bhūpatiḥ // Rm_14.209 //
śrutvā tatheti vijñapya prābhyanandat prabodhitaḥ /
tataḥ sa mudito rājā taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ // Rm_14.210 //
yathāvidhi samabhyarcya bhojanaiḥ samatoṣayat /
tataś ca bhojanānte sa nṛpatiḥ sāñjalir mudā /
taṃ munīndraṃ praṇatvaivaṃ praṇidhānaṃ hṛdo vyadhāt // Rm_14.211 //
anena kuśalenāhaṃ loke 'ndhe 'pariṇāyake /
samyag bodhiṃ samāgamya bhaveyaṃ sugato jinaḥ // Rm_14.212 //
etat tena narendreṇa praṇidhānaṃ kṛtaṃ mudā /
matvā sa sugatas tasya tathāśīrvacanaṃ dadau // Rm_14.213 //
jayo 'stu te sadā rājaṃ dharmeṇa pālaya prajāḥ /
praṇidhānaṃ yathā bodhau tathā te siddhyatu dhruvaṃ // Rm_14.214 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa tena śrutvā sa bhūpatiḥ /
muditaḥ sāñjalir natvā taṃ munīndraṃ samabravīt // Rm_14.215 //
adyārabhya sadā śāstas triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
saṃbodhisaṃvaraṃ dhṛtvā cariṣyāmi samāhitaḥ // Rm_14.216 //
tad bhavān kṛpayā dṛṣṭyā sadā māṃ draṣṭum arhati /
sarvadā bhavatām eva śaraṇe 'smi samāsthitaḥ // Rm_14.217 //
iti saṃprārthanāṃ kṛtvā rājā sa sajano mudā /
bhagavaṃtaṃ tam ānamya sānaṃdaḥ svapuraṃ yayau // Rm_14.218 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā samutthāya sasāṃghikaḥ /
sarvatra bhadratāṃ kṛtvā svāśrame samupāyayau // Rm_14.219 //
manyatāṃ bhikṣavo yo 'sau rājā saṃbuddhasevakaḥ /
aham eva tadābhūvan nānyo draṣṭavya eva saḥ // Rm_14.220 //
yan mayā śraddhayā tasya prabodhanasya tāyinaḥ /
pūjākāri mahotsāhais tūryasaṃgītivādanaiḥ // Rm_14.221 //
tena puṇyavipākena mamātraiva mahotsavaiḥ /
etair gāndharvikair evaṃ satkāraḥ prakṛtādhunā // Rm_14.222 //
evaṃ matvā mahatpuṇyaṃ saṃbuddhabhajanodbhavaṃ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā bhajanīyaṃ śubhārthibhiḥ // Rm_14.223 //
yūyaṃ cāpi sadā nityaṃ śāstāraṃ sadguruṃ jinaṃ /
saṃbuddhaṃ samupāśritya viharadhvaṃ samāhitāḥ // Rm_14.224 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā te bhikṣavo mudā /
sarve tatheti vijñapya triratnāni sadābhajan // Rm_14.225 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā narādhipa /
tathādhunā samākhyātaṃ tava puṇyapravṛddhaye // Rm_14.226 //
evaṃ rājaṃs tvayāpy evaṃ triratnaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
saṃbuddhaśāsanaṃ dhṛtvā cara dharmaṃ samāhitaḥ // Rm_14.227 //
(Rm 196)
prajāś cāpi tathā rājaṃ bodhayitvā prayatnataḥ /
saṃbodhisādhane dharme yojanīyās tvayādarāt // Rm_14.228 //
tathā cet te sadā bhadraṃ bhaven nūnaṃ samantataḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_14.229 //
iti śāstrā samādeṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti pratimoditvā prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_14.230 //
gāṃdharvikānām avadānam etac chrutvānumodanti narā mudā ye /
te sarva enaḥparimuktacittā bhuktvā sukhāny eva labhanti bodhiṃ /
++ iti ratnāvadānatatve gāṃdharvikāvādanaṃ samāptam ++
(Rm 197)
XV Sūkṣmatvacovadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_15.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhasi // Rm_15.2 //
iti saṃprārthite rājñā sa yatiḥ sugatātmajaḥ /
aśokaṃ taṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā punar evam upādiśat // Rm_15.3 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvāpy evaṃ pramodaya // Rm_15.4 //
purā sa bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho jagadguruḥ /
vihāre jetakāraṇye vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_15.5 //
tasmiṃś ca samaye tatra sarve bhikṣugaṇā api /
śrāvakāś cailakāś caiva sarva upāsakā api // Rm_15.6 //
sarve 'pi bhikṣuṇīsaṃghā upāsikāgaṇā api /
bodhisatvagaṇāś cāpi saddharmasādhanodyatāḥ // Rm_15.7 //
sabhāmadhyāsanāsīnaṃ śrīghanaṃ taṃ jagadguruṃ /
upatasthuḥ puraskṛtya parivṛtya samaṃtataḥ // Rm_15.8 //
tadā tasya munīndrasya mukhāmbhojavinirgataṃ /
bhadradharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve lokāḥ samāgatāḥ // Rm_15.9 //
śakrādayaḥ surendrāś ca brahmādayo maharddhikāḥ /
lokapālā mahāvīrāḥ sasainyaparivārakāḥ // Rm_15.10 //
yogino yatayaś cāpi maharṣayas tapaśvinaḥ /
brāhmaṇāś ca mahāvijñāḥ saddharmaguṇavāṃchinaḥ // Rm_15.11 //
rājāno rājaputrāś ca vaiśyā maṃtrijanā api /
amātyāḥ śreṣṭhino bhaṭṭāḥ paurikāś ca gṛhādhipāḥ // Rm_15.12 //
sainyādhipāś ca yodhāraḥ sārthavahā mahājanāḥ /
vaṇijaḥ śilpinaś cāpi grāmyāḥ kārpaṭikā api // Rm_15.13 //
evam anye 'pi lokāś ca saddharmaguṇavāñchinaḥ /
sarve dharmāmṛtaṃ pātuṃ vihāre samupāgatāḥ // Rm_15.14 //
tatra prāptāḥ sabhāmadhye samāsīnaṃ munīśvaraṃ /
śrīghanaṃ taṃ samālokya praṇatvā samupācaran // Rm_15.15 //
tatra te samupāsṛtya sarve taṃ śrīghanaṃ muniṃ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtvā samabhyarcya praṇemire // Rm_15.16 //
tataḥ sarve 'pi te lokāḥ parivṛtya samantataḥ /
sāñjalayaḥ prasannāsyā upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_15.17 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāṃs tān samupasthitān /
ādimadhyāntakalyāṇam āryadharmam upādiśat // Rm_15.18 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve te tridaśādayaḥ /
(Rm 198)
lokā dharmaviśeṣatvaṃ vijñāya prāṇanandire // Rm_15.19 //
tasminn avasare tatra śrāvastyāṃ pauriko gṛhī /
śreṣṭhī mahājanaḥ śrimāñ chrāddho bhadrāśayābhavat // Rm_15.20 //
sa ekasmiṃ dine svasmin bhāṇḍālakoṣṭhake viśan /
svasaṃpannicayaṃ dṛṣṭvā manasaivaṃ vyacintayat // Rm_15.21 //
aho me jāyate saṃpad dīyatī saṃpravarddhitā /
tathāpi varddhyate tṛṣṇā yataḥ saukhyaṃ na kiṃ cana // Rm_15.22 //
yad ime caṃcalā bhogā jalacaṃdranibhā mama /
anityā asthirāḥ padmapatrasthitajalopamā // Rm_15.23 //
tad atra kiṃ mano 'dyāpi tṛṣṇayākṛṣyate mama /
yena carāmy ahaṃ loke duḥkhī bhavikalāśayaḥ // Rm_15.24 //
tat kiṃ me saṃpadā sāraṃ yataḥ saukhyaṃ na vidyate /
dharmārthe gocaraṃ naiva kevalaṃ madavṛddhaye // Rm_15.25 //
madena varddhate mānaṃ mānāl loke pramādatā /
pramādād dīpyate cerṣyā kopāgnir dīpyate tataḥ // Rm_15.26 //
kopāt krūrāśayaś caṇḍo nirdayo duritāśayaḥ /
pāpātmā hiṃsako duṣṭo daśākuśalasādhakaḥ // Rm_15.27 //
svayaṃ naṣṭaḥ parāṃś cāpi nāśayati durāśayaḥ /
tato 'tipāpasaṃrakto durācaro 'tidurmanāḥ // Rm_15.28 //
tato 'tidurmatir drohī saṃvṛttidharmaniṃdakaḥ /
triratnāni pratikṣipya mahāpātakam ācaret // Rm_15.29 //
tato 'tipāpasaṃkliṣṭāḥ pramūḍho narakaṃ vrajet /
narakeṣu bhraman nityaṃ duḥkhāny eva sadāśnuyāt // Rm_15.30 //
yad vātrāpi ca saṃsāre jīvitam adhruvaṃ khalu /
kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca sārveṣāṃ maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_15.31 //
tad atrāham asārebhyo bhogebhyaḥ sāram uttamaṃ /
saddharmaṃ samupādātuṃ yatnaṃ kuryāṃ samādarāt // Rm_15.32 //
saddharmaṃ saugataṃ dharmam ity ākhyātaṃ purāvidaiḥ /
tad atra saugate kṣetre dānaṃ kurvīya sāṃprataṃ // Rm_15.33 //
bauddhakṣetre kṛtaṃ dānaṃ bodhivījaṃ bhaved dhruvaṃ /
etad evātra saṃsāre sādhanīyaṃ śubhāptaye // Rm_15.34 //
dānena śuddhyate cittaṃ sucittaḥ sumatiṃ labhet /
subuddhiḥ sadguṇāraktaḥ saṃvṛttiśīlabhṛt kṛtī // Rm_15.35 //
suśīlaḥ kṣāntimān dhīraḥ parātmasamabhāvikaḥ /
sudhīro vīryavān sarvasatvārthasādhanodyataḥ // Rm_15.36 //
apradhṛṣyo mahāsatvaḥ kleśāridamako bhavet /
tataḥ supariśuddhātmā samādhisusthito bhavet // Rm_15.37 //
tat samādhivalādhānaiḥ prajñābdhipāram āgataḥ /
bodhiratnaṃ samāsādya bodhisatvo 'dhipo bhavet // Rm_15.38 //
etad ratnānubhāvena bhadraṃkalā samantataḥ /
(Rm 199)
sarvamārān vinirjitya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_15.39 //
ity arhadbhir mahābhijñaiḥ samākhyātaṃ mayā śrutaṃ /
tat saṃbuddhapadāṃ praptuṃ buddhaṃ bhajeya sāṃprataṃ // Rm_15.40 //
nūnaṃ buddhānubhāvena bhāvitaṃ setsyate dhruvaṃ /
tad buddhapramukhaṃ sarvasaṃghaṃ pūjeya sādaraṃ // Rm_15.41 //
iti niścitya sa śrīmān gṛhasthaḥ saṃpramoditaḥ /
bhagavaṃtaṃ sasaṃghan taṃ pūjayituṃ samaichata // Rm_15.42 //
tataḥ sa sajanaḥ śreṣṭhī triratnabhajanotsukaḥ /
vihāre jetakāraṇye prayayau saṃpraharṣitaḥ // Rm_15.43 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sa gṛhasthaḥ pramoditaḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya samarcayad yathāvidhiḥ // Rm_15.44 //
tataḥ sa sajano natvā sāñjaliḥ saṃpramoditaḥ /
munīndraṃ taṃ samālokya puraḥ sthitvaivam abravīt // Rm_15.45 //
sarvajña bhagavaṃ chāstar bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tato 'bhilaṣite kārye prasīdatu jagadguro // Rm_15.46 //
bhagavaṃ bhavataḥ śāstuḥ sasaṃghasya jagadguroḥ /
pūjayituṃ samichāmi tad anujñāṃ dadātu me // Rm_15.47 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
tathāstv iti pratijñāya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_15.48 //
tataḥ sa gṛhabhṛn matvā bhagavatādhyuvāsa taṃ /
sāñjalis taṃ muniṃ natvā muditaḥ svagṛhaṃ yayau // Rm_15.49 //
tatra sa svajanaiḥ svasmiṃ gṛhe margeṣu sarvataḥ /
pariśodhya sugaṃdhaiś ca pariṣiṃcyābhyaśobhayat // Rm_15.50 //
tatrāsanāni prajñapya vitānāni vitatya ca /
muktapuṣpaiḥ samākīrya surabhiṃ samadhūpayat // Rm_15.51 //
tataḥ sa bhojyasāmagrīṃ sādhayitvā svavaṃdhubhiḥ /
tathopahārasāmagrīṃ pariśuddhām asādhayat // Rm_15.52 //
tato 'nye dyur gṛhasthaḥ sa snātvā śuddhāṃvarāvṛtaḥ /
saṃbuddhāmaṃtraṇaṃ kartuṃ vihāre sajano yayau // Rm_15.53 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sasaṃghaṃ sa purogataḥ /
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_15.54 //
bhagavan nātha sarvajña samayo vartate 'dhunā /
tat sasaṃgho mamāvāse bhāvān āgantum arhati // Rm_15.55 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa sasāṃghikaḥ /
pātracīvaram ādāya saṃpratasthe prabhāsayan // Rm_15.56 //
tatra sa bhagavān mārge kṛtvā bhadraṃ prabhāsayan /
bhikṣusaṃghagaṇaiḥ sārddhaṃ śrāvastīṃ samupāviśan // Rm_15.57 //
tadābhūn nagare tatra sarvatrāpi sumaṅgalaṃ /
upadravāṇi sarvāṇi sahasā vilayaṃ yayuḥ // Rm_15.58 //
andhā rūpāṇi paśyantaḥ śṛṇvanto vadhirā ravān /
hīnendriyāś ca ye te 'pi pratilabdhendriyā vavuḥ // Rm_15.59 //
ksutpipāsāhatā ye ca te 'bhavan parituṣṭitāḥ /
rogiṇo nīrujā āsan kuvelā rucirāmvarāḥ // Rm_15.60 //
(Rm 200)
mūkā āsan pravaktāro jaḍāś cāpi suvāgminaḥ /
ciravairābhisaṃnaddhās te 'py āsan maitrabhāvitāḥ // Rm_15.61 //
ye ca caṇḍāśāyāḥ krūrās te 'py abhūvan dayālavaḥ /
ye ca duṣṭā durācārās te santas samyamodyatāḥ // Rm_15.62 //
daridrā dhaninaḥ proḍhyā dūrvalā valino 'bhavan /
ye śaṭhā vaṃcakāś cauras te āryāḥ satyavādinaḥ // Rm_15.63 //
evaṃ ye duḥkhinaḥ satvās te sarve sukhino 'bhavan /
evaṃ sa bhagavāṃs tatra kṛtvā bhadraṃ samantataḥ // Rm_15.64 //
pradakṣiṇakrameṇaivaṃ sasaṃghaṃ tadgṛhe viśan /
tatra tasya munīndrasya sa gṛhastho yathākramaṃ /
pādyaṃ dadau sasaṃghasya sadārāḥ śucināmbunā // Rm_15.65 //
tataḥ sa suprāsannātmā sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
prajñapte svāsane tatra yathākramaṃ nyaveśayat // Rm_15.66 //
tatra te sāṃghikāḥ sarve saṃbuddhapramukhāḥ kramāt /
svasvāsane samāviśya samātasthuḥ samāhitāḥ // Rm_15.67 //
tataḥ svasvāsanāsīnān saṃbuddhapramukhān yatīn /
tān sarvān sa gṛhī dṛṣṭvā yathāvidhi samarcayat // Rm_15.68 //
tataḥ sa sajanaḥ śreṣṭhī svahastena sasāṃghikaṃ /
taṃ munīndraṃ sudhākalpair bhojanaiḥ samatarpayet // Rm_15.69 //
tataḥ saṃtṛptitaṃ dṛṣṭvā sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
apanīya sa pātrāṇi tad dhastādīn vyaśodhayat // Rm_15.70 //
tataḥ sa sāñjalir natvā tān buddhapramukhān yatīn /
puro nīcāsanāsīno dharmaṃ śrotum upāśrayat // Rm_15.71 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā taṃ gṛhaṣṭhaṃ subhāvinaṃ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmām ādeṣṭum abravīt // Rm_15.72 //
ārogyam astu te nityaṃ gṛhapate sadā śivaṃ /
bodhau cittaṃ samādhāya cara dharmaṃ samāhitaḥ // Rm_15.73 //
dharmeṇa jīyate pāpaṃ niṣpāpaḥ sadgatiṃ vrajet /
sadgatau satsukhāny eva bhuktvā saṃcarate sadā // Rm_15.74 //
dharmeṇa puruṣo vidvān sarvavidyākalādhipaḥ /
sudhiro guṇavān vijño bhavec chrīmān maharddhikaḥ // Rm_15.75 //
dharmeṇa suciraṃ jīved ārogyaṃ ca sadā tanau /
sarvatrāpi bhaven nityaṃ maṃgalaṃ nirupadravaṃ // Rm_15.76 //
dharmo na naśyate kvapi hriyate nāpi kena cit /
kenāpi naśyate naiva cālayituṃ kadā cana // Rm_15.77 //
nāgnibhir dahyate dharmaḥ klidyate nāpi codakaiḥ /
vāyubhiḥ śuṣyate naiva kṣīyate nāpi bhūmiṣu // Rm_15.78 //
dharmeṇa bhūḥ sthirībhūtā dharmeṇa dīpyate 'nalaḥ /
dharmeṇa calate vāyur dharmeṇa vahate jalaḥ // Rm_15.79 //
dharmeṇa dīpyate bhānur dharmeṇaivaṃ sudhākaraḥ /
(Rm 201)
meghā dharmeṇa varṣāṇā bhūmiḥ śaṣyauṣadhībharāḥ // Rm_15.80 //
dharmeṇaivaṃ tathā sarve lokapālā maharddhikāḥ /
sarvaduṣṭān vinirjitya pālayanti jagattraye // Rm_15.81 //
dharmo na śīyate kvāpi dharmo na paribhūyate /
sarvatra jayate dharmo dharmo hi śobhate sadā // Rm_15.82 //
dharmahīnā na śobhante śrimanto guṇino 'pi ca /
dharmmiṣṭhā eva śobhante daridrā nirguṇā api // Rm_15.83 //
dharmeṇa rakṣitā vīrāḥ saṃgrāme vijitārayaḥ /
yaśomānyamahatsaṃpatsukhāni te labhanti ca // Rm_15.84 //
tathā vīrā vaṇiksārthā dharmeṇaivābhirakṣitāḥ /
mahāmbudhiṃ samuttīrya ratnāny api labhanti ca // Rm_15.85 //
dharmavanto narā dhīrā buddhimanto vicakṣaṇāḥ /
sarvavidyākalāvijñā jayante paravādinaḥ // Rm_15.86 //
tathā dharmānubhāvena śilpavidyākalāvidaḥ /
yaśomānyaprasādaśrīsatsukhāni labhanti ca // Rm_15.87 //
tathā ca maṃtriṇo 'mātyā dharmavanto vicakṣaṇāḥ /
rājyakāryāṇi sarvāṇi sādhayanto jayanty arīn // Rm_15.88 //
rājānaḥ kṣatriyāś caivaṃ dharmanītivicakṣaṇāḥ /
sarvaduṣṭān vinirjitya virājante nārādhipāḥ // Rm_15.89 //
tathā dharmeṇa rājendraś cakravarttī mahīśvaraḥ /
saptaratnasamāyuktaḥ sarvaśāstā virājate // Rm_15.90 //
tathā dharmadharā eva yatayo yogino 'pi ca /
sarvakleśagaṇāñ jitvā labhanti paramaṃ padaṃ // Rm_15.91 //
tatharṣayo mahābhijñā dharmabhṛto maharddhikāḥ /
yathābhilaṣitāṃ siddhiṃ prāpya mokṣaṃ vrajanti ca // Rm_15.92 //
tathā dharmānusāreṇa maṃtravidyārthasādhakāḥ /
siddhisamṛddhisaṃprāptāḥ sādhayanti yathehitaṃ // Rm_15.93 //
tathā ca mānavāḥ sarve lokā dharmānusārataḥ /
nihīnamadhyamotkṛṣṭāḥ prabhavanti mahītale // Rm_15.94 //
tathā dharmānusāreṇa lokā daityādayo 'pi ca /
nihīnamadhyamotkṛṣṭā pracaranti rasātale // Rm_15.95 //
tathā svargeṣu devāś ca svasvadharmānubhāvataḥ /
sukhāni suciraṃ bhuktvā pravasanti pramoditāḥ // Rm_15.96 //
evaṃ sarvatra lokeṣu svasvadharmānubhāvataḥ /
sarve satvāḥ sukhaprāptāḥ pracaranti yathechayā // Rm_15.97 //
evaṃ traidhātukotpannāḥ satvāḥ sarve surādayaḥ /
svasvadharmānusāreṇa bhramanti ṣaḍgatiṣv api // Rm_15.98 //
kim atra vahunoktena dharma eva jagatprabhuḥ /
dharmeṇaiva sadā nityaṃ rakṣitaḥ pracarec chubhe // Rm_15.99 //
ṣubhena siddhyate cittaṃ śuddhacittaḥ sudhīr bhavet /
subuddhiḥ sadguṇādhāraṃ sadguruṃ samupāśrayet // Rm_15.100 //
tadguror upadeśena caran nityaṃ samāhitaḥ /
bodhicittaṃ samādhāya triratnāni sadā bhajet // Rm_15.101 //
etatpuṇyānubhāvena saddharmasādhanodyataḥ /
(Rm 202)
bodhisatvo mahāsatvo bodhicaryāṃ vrataṃ caret // Rm_15.102 //
tato māragaṇāñ jitvā pūrya pāramitāḥ kramāt /
trividhāṃ bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_15.103 //
evaṃ dharmavaraṃ matvā triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
saddharmaṃ samupaśritya cara bodhipadāptaye // Rm_15.104 //
mṛtyukāle vipattau ca dharmma evānugas suhṛt /
tadā sarve tyajanty āśu ko 'pi naiva sahānugaḥ // Rm_15.105 //
dharma eva tadā trātā sarvatrāpy anugaḥ suhṛt /
tasmād dharmo mahāratnaṃ sādhanīyaṃ prayatnataḥ // Rm_15.106 //
evaṃ sa bhagavāñ chāstā dharmasyābhyanubhāvatāṃ /
samādiśya kṣaṇaṃ tasthau tūṣṇībhūtvā samāhitaḥ // Rm_15.107 //
tatas tasya munīndrasya pādau sa mudito gṛhī /
praṇatvā manasā caivaṃ praṇidhānaṃ sāmadadhe // Rm_15.108 //
anena kuśalenāhaṃ sarvakleśavivarjitaḥ /
pratyekāṃ bodhim āsādya nirvṛtiṃ samavāpnuyāt // Rm_15.109 //
tataḥ sa suprasannāsyo gṛhasthaḥ sajano mudā /
bhagavataṃ tam ālokya puras tasthau samāhitaḥ // Rm_15.110 //
tadā sa bhagavāṃs tasya śrīmato hṛdaye sthitaṃ /
praṇidhānaṃ parijñāya susaṃsmitaṃ vyamuñcata // Rm_15.111 //
tatas tasya munīndrasya mukhapadmāt surasmayaḥ /
paṃcavarṇā vinirgatya sarvatra samudācaran // Rm_15.112 //
tāsāṃ yā raśmayo yātā adholoke samantataḥ /
tāḥ sarvanarakeṣv evam avabhyāsya samāsarat // Rm_15.113 //
tadā tābhiḥ parispṛṣṭāḥ sarve te narakasthitāḥ /
mahatsaukhyaṃ samāsādya vismayaṃ samupāyayuḥ // Rm_15.114 //
tatra sarve 'pi te satvāḥ parasparasamāgatāḥ /
sarvaduḥkhavinirmuktāḥ saṃmīlyaivaṃ samabruvan // Rm_15.115 //
aho citraṃ kim adyaivaṃ mahat saukhyaṃ prajāyate /
kiṃ nu vayaṃ bhavanto 'smāc cyutā anyatra cāgatāḥ // Rm_15.116 //
yad asmākaṃ mahad duḥkhaṃ tat sarvaṃ śāmyate 'dhunā /
saṃjāyate mahāsaukhyaṃ tad adbhutaṃ na manyate // Rm_15.117 //
nūnam atrādhunā ko 'pi bodhisatvaḥ samāgataḥ /
yasmād iyaṃ mahāraśmir avabhāsya prasaryati // Rm_15.118 //
iti ciṃtābhidagdhānaṃ teṣāṃ cittaprabodhane /
bhagavān nirmitaṃ buddhaṃ sarvatra tatra preṣayet // Rm_15.119 //
tadā taṃ saugatiṃ mūrttiṃ dṛṣṭvā sarve 'pi te mudā /
aho citram iti proktvā vismitāś caivam abruvan // Rm_15.120 //
nehaivetaś cyutāḥ sarve nāpy anyatra gatā vayaṃ /
ihaiva saṃsthitāḥ sarve narake pravasāmahe // Rm_15.121 //
api tv ayaṃ mahān satvo 'pūrvadarśana āgataḥ /
nūnam asyānubhāvena saṃjāyante sukhāni naḥ // Rm_15.122 //
tad asmiṃ sugatākare vayaṃ sarve prasāditāḥ /
upetya praṇatiṃ kṛtvā sarvathā saṃbhajemahi // Rm_15.123 //
iti saṃbhāṣya sarve te nārakīyāḥ pramoditāḥ /
(Rm 203)
upetya taṃ mahāsatvaṃ sāñjalayo 'bhinemire // Rm_15.124 //
namo buddhāya dharmāya saṃghāye ca namaḥ sadā /
ity uktvā ca triratnānāṃ saṃsmṛtvā śaraṇaṃ yayuḥ // Rm_15.125 //
iti te nirmite tasmiṃ cittaṃ prasādya nirmalāḥ /
sarvanirmuktakarmāṇaḥ sahasā sadgatiṃ yayuḥ // Rm_15.126 //
tathā corddhagatā yās tāḥ kramāc cāturmahādhipān /
samārabhya trayastriṃśān sarvāṃś cāpi surālayāt // Rm_15.127 //
yāvad bhavāgraparyantam avabhāsya prasāritāḥ // Rm_15.128 //
tathā cāpi samodghuṣya sarvān devān anodayan /
anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkham śūnyam anātmakaṃ /
iti matvā śubhe nityaṃ caritavyaṃ sadāpi ca // Rm_15.129 //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ tad yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyusainyāni naḍāgāraṃ karī yathā // Rm_15.130 //
yo hy asmiṃ dharmavinaye hy apramattaś cariṣyati /
tyaktvā janmātra saṃsāre duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_15.131 //
iti matvātra saṃbodhipadaṃ yadi samichatha /
tac chraddhayā triratnāni bhajadhvaṃ sarvadādarāt // Rm_15.132 //
etac chabdaṃ samākarṇya sarve devāḥ prabodhitāḥ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā prabhejire sadādṛtāḥ // Rm_15.133 //
evaṃ tā raśmayaḥ sarvāḥ sarvāṃl lokāṃc chubhe vṛṣe /
bodhayitvā pratisthāpya pratyāyayur muneḥ puraḥ // Rm_15.134 //
tatra tā raśmayaḥ sarvāḥ piṇḍitās tasya tāyinaḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtvā sūrṇāyāṃ nyaviśat punaḥ // Rm_15.135 //
tad dṛṣṭvā vismitāḥ sarve lokās te samitisthitāḥ /
kiṃ dharmam ādiśed buddha iti saṃciṃtya tasthire // Rm_15.136 //
athānando mahābhijñaḥ samutthāya kṛtāñjaliḥ /
puraḥ sthito munīndraṃ taṃ praṇatvā prārthayat tathā // Rm_15.137 //
bhagavān nānāvidhā raśmir bhavanmukhābjanirgatāḥ /
avabhāsya jagallokaṃ bhavadūrṇāṃ niveśitā // Rm_15.138 //
mārajin nirmalasvānto nirvikalpo niraṃjanaḥ /
nāhetvapratyayaṃ buddhā nirdainyā nirmadoddhavāḥ /
smitaṃ caṃdrakarāhāsaṃ darśayanti kadācana // Rm_15.139 //
tad yad arthaṃ bhavān smitaṃ darśayati munīśvara /
tad arthaṃ śrotum icchaṃti sarve lokā ime 'dhunā // Rm_15.140 //
tad bhavāṃ yat samādeṣṭum ichati sāṃprataṃ mune /
tad dharmaṃ samupādiśya prasādayatv imāṃ sabhāṃ // Rm_15.141 //
iti tena vaśiṣyeṇa prārthite sa munīśvaraḥ /
tam āyuṣmantam ānandaṃ samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_15.142 //
evam etat sadānaṃda nāhetvapratyayaṃ smitaṃ /
saṃbuddhā api te sarve darśayanti kadā cana // Rm_15.143 //
yad arthe smitam ānaṃda darśitaṃ sāṃprataṃ mayā /
(Rm 204)
tad arthaṃ saṃpravakṣyāmi tac chṛṇudhvaṃ samāhitāḥ // Rm_15.144 //
paśyasi tvaṃ tadānaṃda śreṣṭhinānena yan mama /
evaṃvidhaṃ sasaṃghasya satkāraṃ śraddhayā kṛtaṃ // Rm_15.145 //
etatpuṇyavipākena mayi cittaprasādataḥ /
ayaṃ śrīmān mahāsatvo bodhisatvo bhavet sudhīḥ // Rm_15.146 //
tataḥ kleśavimuktātmā pariśuddhatrimaṃḍalaḥ /
sūkṣmatvag iti vikhyātaḥ pratyekabuddha ātmavit // Rm_15.147 //
bhaviṣyati mahābhijñaḥ saṃvṛtiparamārthavit // Rm_15.148 //
evam etat mahatpuṇyavījam ārādhitaṃ mama /
sāsane śrīmatānena śraddhayā bodhicetasā // Rm_15.149 //
buddhakṣetre kṛtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇoti kadā cana /
saṃbodhisatphalaṃ dadyān nānyad dharmaphalaṃ khalu // Rm_15.150 //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ buddhakṣetreṣu satkṛtaṃ /
matvā taccharaṇaṃ kṛtvā triratnaṃ bhajatādarāt // Rm_15.151 //
ye buddaśaraṇaṃ gatvā bhajanti sarvadādarāt /
te sadā sadgatiṃ yātāś caraṃti bodhisaṃvaraṃ // Rm_15.152 //
ye dharmaṃ śaraṇaṃ kṛtvā śrutvā bhajanti sādaraṃ /
sarve te 'kleśino bhadrāḥ saṃprayānti jinālayaṃ // Rm_15.153 //
ye saṃghe śaraṇaṃ gatvā bhajanti śraddhayā sadā /
na te gacchanti duḥkhatvaṃ sadā yānti sukhāvatīṃ // Rm_15.154 //
iti matvā tathā yūyaṃ sadā nityaṃ samāhitāḥ /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā bhajadhvaṃ śraddhayādarāt // Rm_15.155 //
tena puṇyavipākena yūyaṃ sarve 'pi sarvathā /
trividhāṃ bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpsyatha // Rm_15.156 //
iti śāstrā munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate /
sarve 'pi sāṃghikāḥ sarve lokāś ca saṃpramoditāḥ // Rm_15.157 //
tatheti pratisaṃśrutya triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ prabhejire samāhitāḥ // Rm_15.158 //
so 'pi śreṣṭhī tathā śāstrā samādiṣṭaṃ tadātmanaṃ /
vyākaraṇaṃ samākarṇya prābhyanandat prabodhitaḥ // Rm_15.159 //
tataḥ prabhṛti sa śrīmāṃs triratnaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ sadā bheje pramoditaḥ // Rm_15.160 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā sasāṃghikaḥ samutthitaḥ /
tathā sarvatra bhadrāṇi prakurvan svāśramaṃ yayau // Rm_15.161 //
ity evaṃ guruṇākhyātaṃ tathā mayātra kathyate /
tvam apy evaṃ mahārāja śrutvā dharmaṃ śubhe cara // Rm_15.162 //
prajāś cāpi tathā dharmaṃ śrāvayitvā prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya śubhe 'bhyava sadādarāt // Rm_15.163 //
tathā te sarvadā nityaṃ maṃgalaṃ nirupadravaṃ /
bhaven nūnaṃ mahārāja satyam etat prabudhyatāṃ // Rm_15.164 //
etatpuṇyavipākena daśapāramitā api /
paripūryya krameṇaivaṃ saṃbodhim api cāpsyai // Rm_15.165 //
evaṃ satyaṃ parijñāya triratnaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ bhaja bodhiṃ yadīchasi // Rm_15.166 //
(Rm 205)
iti tenārhatā śāstrā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
nṛpas tatheti saṃśrutya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_15.167 //
sūkṣmatvaco 'vadānaṃ yat tad idaṃ ye narā mudā /
satkṛtya śraddhayā bhaktyā śṛṇvanti śrāvayanti ca // Rm_15.168 //
te sarve sadgatiṃ yātā bhuktvā saukhyāni sarvadā /
saddharmaṃ samupāśritya saṃprayānti jinālayaṃ // Rm_15.169 //
++ iti ratnāvadānatatve sūkṣmatvaco'vadānaṃ samāptaḥ ++
(Rm 206)
XVI Pretikāvadāna
athāśoko mahārājaḥ kṛtāñjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ yatiṃ natvā punar eva samabravīt // Rm_16.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhasi // Rm_16.2 //
iti saṃprārthitaṃ tena rājñā sa yatir ātmavit /
tam aśokaṃ mahīpālaṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_16.3 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvānumodanāṃ kuru // Rm_16.4 //
purā sa bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho jagadguruḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_16.5 //
bhikṣubiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ cailakair bhikṣuṇīgaṇaiḥ /
upāsakair mahāśrāddhais tathā copāsikāgaṇaiḥ // Rm_16.6 //
bodhisatvagaṇaiś cāpi saddharmasādhanodyataiḥ /
kṛtakṛtyair mahābhijñaiś caturbrah