Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

'bhivaṃdyamāno 'bhinaṃditaḥ /
bhāsayan bhadratāṃ kṛtvā saṃghaiḥ saha samācarat // Rm_18.44 //
tatra tasya gṛhe gatvā sasaṃghaḥ sa munīśvaraḥ /
tad dattaṃ pādyam ādāya svāsane samupāśrayat // Rm_18.45 //
tatas te sāṃghikāś cāpi sarve tatra yathākramaṃ /
tad dattaṃ pādyam ādāya svasvāsane samāśrayan // Rm_18.46 //
tataḥ sa dhaniko dṛṣṭvā sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
svasvāsane samāsīnaṃ pūjāṅgaiḥ samapūjayat // Rm_18.47 //
tato divyopacārais taṃ bhagavantaṃ sasāṃghikaṃ /
supraṇītai rasopetair bhojanaiḥ samatoṣayat // Rm_18.48 //
tadbhojyaṃ surasaṃ bhuktvā bhagavān sa sasāṃghikaḥ /
amṛtair iva saṃtuṣṭas tṛptiṃ yayau pramoditaḥ // Rm_18.49 //
asaṃghaiḥ taṃ muniṃ tṛptaṃ dṛṣṭvā sa dhaniko mudā /
tato 'panīya pātrāṇi taddhastādīny aśodhayat // Rm_18.50 //
tataḥ śuddhauṣadhīpūgatāmvūlādi rasāyanaṃ /
buddhapramukhasaṃghebhyo muditaḥ sa svayaṃ dadau // Rm_18.51 //
tataḥ sa harṣito natvā taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ /
purataḥ sāñjaliḥ sthitvā prārthayad evam ādarāt // Rm_18.52 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ gataḥ /
bhaktyaiva bhajanaṃ kurve tat kṣamasvāparādhatāṃ // Rm_18.53 //
sadaivaṃ kṛpayā dṛṣṭya paśyan bhavān sasāṃghikaḥ /
mamānugraham ādhāya trātum arhati sarvathā // Rm_18.54 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā sasāṃghiko 'numoditaḥ /
dhanikaṃ taṃ samālokya naṃdayann evam ādiśat // Rm_18.55 //
gṛhapate sadā nityam ārogyam astu vo dhruvaṃ /
bodhipraṇidhisiddhiś ca bhūyād bhadraṃ ca sarvadā // Rm_18.56 //
tatas tasya priyā bhāryā śīlavaty anumoditā /
sāñjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayat taṃ munīśvaraṃ // Rm_18.57 //
bhagavan nātha sarvajña śvaś cātra bhavatām ahaṃ /
(Rm 230)
pūjāṃ kartuṃ samicche tad anugrahītum arhati // Rm_18.58 //
tayeti prārthite dṛṣṭvā bhagavān sa tad āśayaṃ /
śraddhānvitaṃ pratijñāya tuṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_18.59 //
tataḥ sa bhagavāñ chāstā samutthāya sasāṃghikaḥ /
bhāsayaṃ bhadratāṃ kṛtvā svāśrame ca samāśrayat // Rm_18.60 //
tataḥ paradine prātaḥ snātvā śuddhāṃvarāvṛtā /
sādhitvā sarvasāmagrīṃ sā dūtaṃ preṣayan munau // Rm_18.61 //
sa dūtaḥ sahasā gatvā vihare taṃ munīśvaraṃ /
sasaṃghaṃ sāṃjalir natvā punar evaṃ nyavedayat // Rm_18.62 //
bhagavan nātha sarvajña samayo varttate 'dhunā /
tat sasaṃgho bhavāṃs tatra sahasāgantum arhati // Rm_18.63 //
tataḥ sa bhagavānn evaṃ bhadraṃ kṛtvā sasāṃghikaḥ /
dhanikasya gṛhe gatvā pādyaṃ gṛhyāsane 'viśat // Rm_18.64 //
tatrāsane samāsīnaṃ sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
dṛṣṭvā śīlavatī sātha yathāvidhi samarcayat // Rm_18.65 //
tataś ca sā muditā sarvaṃ saṃghaṃ buddhādikaṃ tathā /
divyopacārasaṃyuktair bhojanaiḥ samatoṣayat // Rm_18.66 //
tataḥ saṃtarppitaṃ dṛṣṭvā śodhayitvā karādikaṃ /
datvā tāmvurapūgādiṃ natvā sā samupāśrayat // Rm_18.67 //
tataḥ sa bhagavān tasmai datvāśiṣaṃ sasāṃghikaḥ /
samutthāya tataś caivaṃ svavihāre samāśrayat // Rm_18.68 //
tathā sarve tadānyo 'pi dhanikasyātmajaḥ sudhīḥ /
tat paredyu vihāraṃ taṃ gatvā natvā nyamaṃtrayat // Rm_18.69 //
bhagavānn api tasyaivaṃ dṛṣṭvā śraddhānvitaṃ manaḥ /
tatheti pratimoditvā tūṣṇībhūtvādhyuvāsa ca // Rm_18.70 //
tataḥ sas taṃ muniṃ natvā svagṛhaṃ sahasāgataḥ /
bāṃdhavaiḥ sarvasāmagrīṃ muditaḥ samasādhayat // Rm_18.71 //
tataḥ prātaḥ samutthāya snātvā śuddhāmvārāvṛtaḥ /
vihāre samupāsṛtya natvaivaṃ munim abravīt // Rm_18.72 //
bhagavan nātha sarvajña samayo varttate 'dhunā /
tat saṃgho bhavān gehe mamāgantuṃ samarhati // Rm_18.73 //
tataḥ sasaṃgha utthāya bhagavān sa tathācarat /
tadgṛhe pādyam ādāya tatrāsane samāśrayat // Rm_18.74 //
tataḥ sa mudito buddhapramukbaṃ sarvasāṃghikaṃ /
samabhyarcya tathā divyabhojanaiḥ samatoṣayat // Rm_18.75 //
tato 'panīya pātrāṇi śodhayitvā karādikaṃ /
datvā pūgādikaṃ natvā purataḥ samupāśrayat // Rm_18.76 //
punaḥ sa sāṃjalir natvā prakṛtvā ca kṣamārthanāṃ /
sasaṃghaṃ taṃ munīndraṃ tam saṃdṛṣṭvaivaṃ samupāśrayat // Rm_18.77 //
tadā tasya snuṣā cāpi satyavatī pramoditā /
bhagavaṃtaṃ sasaṃghaṃ taṃ praṇatvaivaṃ nyamaṃtrayat // Rm_18.78 //
(Rm 231)
bhagavānn api tasyāś ca dṛṣṭva śraddhānvitaṃ manaḥ /
tatheti pratimoditvā tuṣṇībhūtvā radhāṃ vyadhāt // Rm_18.79 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasmai datvāśiṣaṃ sasāṃghikaḥ /
tathā kṛtvā śubhaṃ loke gatvāśrame samāśrayat // Rm_18.80 //
tataḥ sāpi tathā prātaḥ snātvā śuddhāmvarāvṛtā /
dūtenāpi munīndraṃ taṃ sasaṃghaṃ samacodayat // Rm_18.81 //
tathā sa bhagavāṃś cāpi sasāṃghikaḥ samutthitaḥ /
pracaran bhadratāṃ kṛtvā tasyā gehe samāviśat // Rm_18.82 //
tatra pādyārgham ādāya bhagavān sa sasāṃghikaḥ /
śubhāsane samāsīnas tasthau tatra prabhāsayan // Rm_18.83 //
tathāsthitaṃ munīndraṃ taṃ dṛṣṭvā saṃpramoditā /
yathāvidhi samabhyarcya tathā bhojyair atoṣayat // Rm_18.84 //
tātas taṃ sugataṃ tṛptaṃ sasāṃghikaṃ samīkṣya sā /
tatrāpanīya pātrāṇi hastādīṃ paryaśodhayat // Rm_18.85 //
tataḥ pūgādikaṃ datvā prārthayitvā kṣamāṃ tathā /
sasaṃghaṃ taṃ muniṃ natvā sā sāñjalir upāśrayat // Rm_18.86 //
tathā sa bhagavāṃs tasyai datvāśīṣaṃ sasāṃghikaḥ /
tato vihāyasā gatvā svāśrame ca samāśrayat // Rm_18.87 //
tathā sa dhaniko bhaktyā bhagavantaṃ sasāṃghikaṃ /
divyādbhutarddhisaṃbhāraiḥ punar evaṃ nyamaṃtrayat // Rm_18.88 //
tatputreṇa tṛtīye 'hni caturthe snuṣayā tathā /
sasaṃgho bhagavānn evaṃ divyabhogair nimaṃtritaḥ // Rm_18.89 //
tac chrutvā tad dvijāḥ sarve vaiśālikāḥ prajā api /
alabdhāvasarāḥ śāstuḥ pūjāyāṃ praticukruśuḥ // Rm_18.90 //
tatas te saṃmataṃ kṛtvā sarve viprāḥ sapaurikāḥ /
dhanikāya puraṃ kruddhāś cakrur nikāsanodyamaṃ // Rm_18.91 //
evaṃ tat samataṃ jñātvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
dhanikaṃ taṃ samāhūya pura evam upādiśat // Rm_18.92 //
sādho gṛhapate sarve ime vaiśālikā dvijāḥ /
kruddhās te saṃghabhojye 'tra hy alabdhāvasarā mama // Rm_18.93 //
tad atra tvaṃ kṣamāṃ kṛtvā dvijān sarvān prabodhaya /
kṛtvātra vinayaṃ dharme prasādayitum arhasi // Rm_18.94 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa dhanikas tathā /
ity āśrutya dvijān sarvān samupetyaivam abravīt // Rm_18.95 //
bhavanto na mayā jñātaṃ bhavatāṃ kopakāraṇaṃ /
tad atra me samākhyāta yad arthe kupyate 'dhunā // Rm_18.96 //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te brāhmaṇā /
kopāgniparidagdhāsyā dhanikaṃ taṃ ninindire // Rm_18.97 //
tatraiko brāhmaṇaḥ sādhur dayāluḥ sukṛtārthavit /
dhanikaṃ taṃ samāmaṃtrya bodhayituṃ samabravīt // Rm_18.98 //
sādho gṛhapate 'smābhir yathātra samataṃ kṛtaṃ /
(Rm 232)
tathā tat te pravakṣyāmi śrutvā tat pratibudhyatāṃ // Rm_18.99 //
bhavanto yan munīndro 'yam atrāsmākaṃ hitechayā /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ sasāṃghikaḥ samāgataḥ // Rm_18.100 //
tad asmābhir munīndro 'yaṃ pūjanīyaḥ samādaraiḥ /
ato nimaṃtraṇīyo 'tra sarvaiḥ saṃbhūya nānyathā // Rm_18.101 //
ekaś cet kurute vittamadād asya nimaṃtraṇaṃ /
sarvair nirvāsanīyo 'sau yato 'nyadharmavighnakṛt // Rm_18.102 //
ity asmābhiḥ kṛtaṃ sādho samayaṃ sarvasaṃmataṃ /
tad vilaṃghya tvayaikena śāstuḥ pūjā kṛtā sadā // Rm_18.103 //
etad dheto ime sārve brāhmaṇā ruṣitās tathā /
niṣkāsayitum ichanti tvām anyadharmavādhakaṃ // Rm_18.104 //
kiṃ cāpi bhagavān atra sarvadā sthāsyate na hi /
tat sarve bhagavatpūjāṃ kartuṃ vāṃchanti sāṃprataṃ // Rm_18.105 //
yac cāyaṃ bhagavāñ chāstā dharmarājo munīśvaraḥ /
sarvasatvahitārthāya samutpanna ihā 'dhunā // Rm_18.106 //
tathātra sarvasatvānaṃ hitaṃ kartum upācaran /
saddharmaṃ samupādiśya caraty ayaṃ samaṃtataḥ // Rm_18.107 //
tathātrāpi hitaṃ kartum asmākaṃ samupāgataḥ /
saddharmaṃ samupādiśya vijayate sasāṃghikaḥ // Rm_18.108 //
tad atra sarvalokānāṃ triratnabhajanotsavaṃ /
dātum arhasi sarveṣām api puṇyapravṛddhaye // Rm_18.109 //
eka eva tvaṃ evaṃ tu mā kṛthā bhajanaṃ sadā /
sarvaiḥ saṃbhūya te sāstuḥ karttavyaṃ bhajanaṃ sadā // Rm_18.110 //
iti tenoditam śrutvā dhanikaḥ sa vivodhitaḥ /
brāhmaṇaṃ taṃ samālokya praṇatvaivam abhāṣata // Rm_18.111 //
mayā na jñāyate hy evaṃ bhavadbhiḥ samayaṃ kṛtaṃ /
tad atra me 'parādhatvaṃ kṣantum arhanti sarvathā // Rm_18.112 //
yadi vo vidyate śraddhā triratnabhajane sadā /
kurudhvaṃ sarvadāpy atra saṃbuddhabhajanaṃ khalu // Rm_18.113 //
yadā na vidyate pūjā saṃbuddhe 'smin sasāṃghike /
tadaivāhaṃ kariṣyāmi saṃbuddhabhajanaṃ khalu // Rm_18.114 //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi te dvijāḥ /
satyam iti parijñāya vabhūvus tat prasāditāḥ // Rm_18.115 //
tatas te brāhmaṇāḥ sarve saṃbhūya saha paurikaiḥ /
bhagavataḥ sasaṃghasya nimaṃtritum upāsaran // Rm_18.116 //
tatra te brāhmaṇāḥ sarve sametya saha paurikaiḥ /
sāñjalayo munīndraṃ taṃ natvaivaṃ prārthayan mudā // Rm_18.117 //
bhagavan nātha sarvajña trimāsyaṃ bhavatāṃ sadā /
satkāraṃ kartum ichāma tvadanujñāṃ dadātu naḥ // Rm_18.118 //
iti taiḥ prārthite sarvair dṛṣṭvā sa bhagavān muniḥ /
teṣām āśayaśuddhatvaṃ tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_18.119 //
(Rm 233)
tatas te brāhmaṇāḥ sarve bhagavatādhivāsitaṃ /
matvā sapaurikā natvā taṃ muṇiṃ svapure 'caran // Rm_18.120 //
tatra te paurikā viprāḥ śodhayitvā samamṭataḥ /
bhojyakṣatre dhvajair uccair vitānaiḥ paryaśobhayan // Rm_18.121 //
tatrāsanāni prajñapya sarvasāmagrasādhanaṃ /
kṛtvā sarve 'pi te lokā mahotsāhaṃ pracakrire // Rm_18.122 //
tatas te brāhmaṇāḥ prātaḥ snātvā śuddhāmvarāvṛtāḥ /
tatrāśrame sametyaivaṃ natvā taṃ prārthayan muniṃ // Rm_18.123 //
bhagavan nātha sarvajña samayo varttate 'dhunā /
tat sasaṃgho bhavāṃs tatra pure āgantum arhati // Rm_18.124 //
tataḥ sa bhagavān buddhaḥ sasaṃghaś cīvarāvṛtaḥ /
khikkhiripātram ādāya saṃpratasthe prabhāsayan // Rm_18.125 //
tatra mārgeṣu sarvatra bhagavān sa sasāṃghikaḥ /
bhāsayaṃ bhadratāṃ kṛtvā pracaraṃs tatpure 'viśat // Rm_18.126 //
tatra sa bhagavān kṣetre suśodhite sasāṃghikaḥ /
tad dattaṃ pādyam ādāya svāsane samupāśrayat // Rm_18.127 //
saṃbuddhapramukhaṃ sarvaṃ saṃghaṃ te samatoṣayat /
tatas taṃ sugataṃ tṛptaṃ saṃghaṃ cāpi vilokyate // Rm_18.128 //
tat pātrāṇy upanītvā tad dhastādīkaṃ vyaśodhayat /
tataḥ sa pūgatāmbūramahauṣadhyarasāya naṃ // Rm_18.129 //
datvā kṣamārthanaṃ kṛtvā taṃ sasaṃghaṃ praṇemire /
tatas te brāhmaṇāḥ sarve paurāś cāpi pramoditāḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātim upātasthuḥ samāhitāḥ // Rm_18.130 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāṃs tān samupasthitān /
āryyasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_18.131 //
tato bhadrāśiṣaṃ datvā bhagavān saha saṃghikaiḥ /
bhāsayaṃ bhadratāṃ kurvan gatvā svāśramam āśrayat // Rm_18.132 //
evaṃ vaiśālikā lokās te traimāsyaṃ niraṃtaraṃ /
yathārhabhojanaiḥ śāstuḥ sasaṃghasya prabhejire // Rm_18.133 //
tato 'nte dhanikaś cāpi patnī putraḥ snuṣāpi ca /
saṃbuddhapramukhaṃ saṃghaṃ divyabhogyaiḥ samārcayat // Rm_18.134 //
bhagavānn api tathā tebhyo datvā śubhāśiṣaṃ tataḥ /
samutthāya sasaṃghaś ca gatvāśrame samāśrayat // Rm_18.135 //
tataḥ sa dhanikaḥ patnīputrasnuṣāsamanvitaḥ /
dṛṣṭasatyaḥ sadā ratnatrayasevārato 'bhavat // Rm_18.136 //
etatpuṇyānubhāvena bhūyo 'tiśrīsamṛddhimān /
sarvalokahitaṃ kṛtvā pracacāra śubhe sadā // Rm_18.137 //
tad dṛṣṭvā vismitāḥ sarve bhikṣavaḥ samupāśritāḥ /
bhagavantaṃ praṇatvaivaṃ paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_18.138 //
bhagavan kiṃ purānena dhanikena vṛṣaṃ kṛtaṃ /
kutra kathaṃ kadaitan naḥ sarvam ākhyātum arhati // Rm_18.139 //
(Rm 234)
iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭe bhagavān sa munīśvaraḥ /
sarvāns tāṃ saṃghikān dṛṣṭvā tadaivaṃ samupādiśat // Rm_18.140 //
śṛṇuta bhikṣavaḥ sarve yad anena vṛṣaṃ kṛtaṃ /
tat patnyā ca putreṇa snuṣayā ca tad ucyate // Rm_18.141 //
varāṇasyām abhūt pūrvaṃ mālikaḥ kamalābhidhaḥ /
durbhikṣakṣapite kāle parāṃ durgatim āgataḥ // Rm_18.142 //
patnī patnavikā nāma putraḥ kuvaliyābhidhaḥ /
pāṭalokhyā snuṣā ceti vabhūvus tasya saṃmatāḥ // Rm_18.143 //
tadaikasmin dine tasya gṛhāntike prapuṣpite /
udyāne sāyam āgatya pratyekabuddha āśrayet // Rm_18.144 //
te sarve ekavastrā hi paryyāyena nṛpālaye /
datvā puṣpāṇi prāyātāḥ svabhavane niṣīdire // Rm_18.145 //
tadā sa ca gṛhasthās te tatrodāne jvalat prabhāṃ /
dṛṣṭvā kiṃ mahojvālam udyāne iti vismitāḥ // Rm_18.146 //
sahasā te samutthāya tatrodyāne nirīkṣituṃ /
sarvagatāḥ samīkṣantaḥ dadṛśus taṃ prabhāsayaṃ // Rm_18.147 //
tatra te samupāśritya dṛṣṭvā taṃ dhyānasaṃsthitaṃ /
sāñjalayaḥ praṇatvaiva muditā svagṛhaṃ yayuḥ // Rm_18.148 //
tatra te svagṛhāsīnāḥ prātas tatpūjanotsukāḥ /
nirddhanās tad vyathāṃ prāpu lūnapakṣāḥ khagā iva // Rm_18.149 //
tadā sa mālikas tasmai pūjāṃ kartuṃ samutsukaḥ /
tad dravyaṃ svagṛhe samyag anviṣya samalokayat // Rm_18.150 //
tatra gṛhe sa sarvatra samanviṣya samaṃtataḥ /
kañci mātram api dravyam alabdhaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_18.151 //
aho mayā purā pāpaṃ prakṛtaṃ kiṃ yato 'dhunā /
akiṃcanyo daridro 'smi kim atra jīvitena me // Rm_18.152 //
yato na vidyate dravyaṃ kiṃ cid api gṛhe mama /
tat kena kariṣyāmi pūjām asya mahātmanaḥ // Rm_18.153 //
atrāyaṃ svayam āgatya mamodyāne samāśritaḥ /
pratyekabuddha ātmajo dhyātvā tiṣṭhati bhāsayan // Rm_18.154 //
tad asya sugatasyātra karttavyā satkṛtir mayā /
kadāyaṃ puri ramyatra samāgachet svayaṃ punaḥ // Rm_18.155 //
tat prātaḥ śūnyapātreṇa gached ito mamātmavit /
tan mamātra bhave śūnyam iva janmāpi nisphalaṃ // Rm_18.156 //
yato mānyo 'bhipūjyo yaṃ pūjyate na kathaṃ cana /
tatra kiṃ jāyate bhadraṃ puṇyaṃ vāsya kathaṃ kutaḥ // Rm_18.157 //
puṇyaṃ vinātra saṃsāre kiṃ sāraṃ janma nisphalaṃ /
bhuktvāpi kiṃ sukhāny atra suciraṃ jīvite nanu // Rm_18.158 //
puṇyārthe jīvitaṃ janma tad atra yadi naśyati /
kim eva jīvitenāpi janmanā pāpasādhinā // Rm_18.159 //
tan mṛtyur me varaṃ hy atra na mithyācirajīvitaṃ /
avaśyam eva saṃsāre sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_18.160 //
kim evaṃ dehapuṣṭena bhuktvā duḥkhāṃ sarvadā /
tat kenāpi pradānena pūjayeyam imaṃ jinaṃ // Rm_18.161 //
(Rm 235)
puṇyena sadgatiṃ yāyāṃ pāpena durgatiṃ sadā /
tat pāpaṃ parityaktuṃ puṇyaṃ prāptu yateya hi // Rm_18.162 //
yady atra pūjyate nāyaṃ drakṣyate ca kadā kuha /
buddhapūjāṃ vinā bhadre puṇyaṃ ca lapsyate kutaḥ // Rm_18.163 //
yāvan na prāpyate puṇyaṃ tāvad durgaticāraṇaṃ /
tasmāt puṇyaṃ prayatnena karttavyaṃ sukhatāptaye // Rm_18.164 //
tad atra śraddhayā kiṃcin mātreṇāpi svavastunā /
satkṛtyainaṃ mahābhijñaṃ bhajeyaṃ samupasthitaḥ // Rm_18.165 //
iti dhyātvā viniścitya mālikaḥ saṃpramoditaḥ /
bhāryāṃ putraṃ snuṣāṃ cāpi samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_18.166 //
aye priye snuṣe putra yūyaṃ śṛṇuta madvacaḥ /
yad atra kartum ichāmi tatra yūyaṃ prasādataḥ // Rm_18.167 //
yad atrāyaṃ mahābhijñaḥ svayam eva samāgataḥ /
asmākaṃ gṛhe dravyaṃ kiñcit mātraṃ na vidyate // Rm_18.168 //
tat kenātra kariṣyāmaḥ pūjām asya mahātmanaḥ // Rm_18.169 //
yadi na pūjyate 'smābhiḥ sugato 'yaṃ munir yatiḥ /
tadā puṇyaṃ vayaṃ kutra lapsyāmahe kadā kathaṃ // Rm_18.170 //
puṇyaṃ vinātra saṃsāre nisphalaṃ janma jīvitaṃ /
tad vayaṃ puṇyato prāptuṃ yatema sarvathā vayaṃ // Rm_18.171 //
puṇyena sadgatiṃ prāpya pāpena durgatiṃ sadā /
tat sadgatisukhaprāptyai puṇyaṃ kurvīmahi dhruvaṃ // Rm_18.172 //
caturṇāṃ vidyate 'smākam ekaṃ sarvasvam amvaraṃ /
anenāpy enam āchādya prabhajamahi sāṃprataṃ // Rm_18.173 //
nādyarājakule nagnā gachāmaḥ kiṃ bhaviṣyati /
etat me vacanaṃ śrutvābhyanumoditum arhatha // Rm_18.174 //
iti tenoditaṃ śrutvā patnī putraḥ snuṣāpi te /
sarve 'py abhyanumoditvā tathā kurv iti procire // Rm_18.175 //
ity etat samayaṃ kṛtvā sarve te śraddhayānvitāḥ /
gatvā tenaikavastreṇa taṃ prāchādya samārcayan // Rm_18.176 //
tatas te muditāḥ sarve kṛtāñjalipuṭā muneḥ /
tasya pādau praṇatvaivaṃ praṇidhānaṃ pracakrire // Rm_18.177 //
anena vastradānena vayaṃ sarve śubhāśayāḥ /
bhaveyaṃ sadgatiṃ yātā divyasaṃpattihāninaḥ // Rm_18.178 //
śāstāraṃ sugataṃ buddhaṃ samārādhya sadā bhave /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bhavema bodhicāriṇaḥ // Rm_18.179 //
iti tair muditaiḥ sarvaiḥ praṇidhānaṃ kṛtaṃ tathā /
viditvā sa mahāvijñas tathāstv iti samādiśat // Rm_18.180 //
tatas tesāṃ manoharṣaṃ kṛtvā sa sugato muniḥ /
tata uḍḍīya pakṣīva bhāsayan svāśrame yayau // Rm_18.181 //
tad dṛṣṭvā te nanditāḥ sarve buddhadharmānuśaṃsinaḥ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā pracerire sukhaṃ sadā // Rm_18.182 //
tatpuṇyapraṇidhānena dhaniko 'yaṃ sa mālikaḥ /
(Rm 236)
jāto divyaprabhāvarddhiḥ patnīputrasnuṣānvitaḥ // Rm_18.183 //
manaḥśuddhividhānena dānenātiglaghīyasā /
bhavanty alaghvyāḥ saṃkalpaiḥ saṃpadaḥ satvaśālināṃ // Rm_18.184 //
buddhakṣetreṣu yat karma sukṛtaṃ duḥkṛtaṃ tathā /
mahattaratvam āsādya phalaty eva sadā bhave // Rm_18.185 //
iti matvātra saṃsāre karttavyaṃ sukṛtaṃ sadā /
bauddhe satkṛtapuṇyena labhanti bodhisaṃpadaḥ // Rm_18.186 //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
menire cittavaimalyamūlaṃ dānaphalaśriyaṃ // Rm_18.187 //
tac chrutvā brāhmaṇās te 'pi tatpuṇyavismitā mudā /
bhagavaṃtaṃ sadā smṛtvā prabhejire 'numoditāḥ // Rm_18.188 //
tathā te brāhmaṇāś cāpi sarve 'pi paurikās tathā /
tatpuṇyapariśuddhāṃśā vabhuvuḥ kuśalodyatāḥ // Rm_18.189 //
helārpitaṃ ratnadhanaṃ tṛṇāgraṃ śraddhāvatīrṇaṃ tṛṇam apy anarghaṃ /
anekaśobhānubhavaṃ hi cittaṃ cittaṃ nimittaṃ śubhasaṃbhavānāṃ // Rm_18.190 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
śrutvāpy evaṃ mahārāja karttavyaṃ sukṛtaṃ sadā // Rm_18.191 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_18.192 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tathā hīti pratijñāya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_18.193 //
idaṃ narā ye dhanikāvadānaṃ śṛṇvanti ye cāpi niśāmayanti /
sukhāni bhuktvā sa śubhe sadā te sarve 'pi śamyānti jinālayan te /
++ iti ratnāvadānatatve dhanikāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 237)
XIX Raivatāvadāna
athāśoko narendraḥ sa kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_19.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭum ca me 'rhati // Rm_19.2 //
iti sāṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhaṃ mahāmatiḥ /
upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_19.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvaivaṃ paribudhyatāṃ // Rm_19.4 //
krauryeṇa dvirasanāḥ śuciveṣṭitānāṃ mithyāpavādaviṣamaṃ viṣam utsṛjanti /
te pāpaśāpaparitāpaparaṃparārttās tīvravyalīkatimiravivaraṃ viśanti // Rm_19.5 //
tadyathābhūt purā bhikṣuḥ kāsmīre patitāśrame /
raivatakābhidho bauddhaḥ sarvabhūtadayāśrayaḥ // Rm_19.6 //
sa kadācid dhanoddeśe vivikte sughaṭāntare /
tarutvacaḥ kaṣāyena cakre cīvararaṃjanaṃ // Rm_19.7 //
tasminn avasare tatra piśunākhyadvijanmanaḥ /
dhenuvatsā vane naṣṭā vabhūvur yūthanirgatāḥ // Rm_19.8 //
tadā sa brāhmaṇo dṛṣṭvā taṃ duṣṭāśitaśaṃkitaḥ /
sarvatrāpi samanviṣṭā tatrāpy anveṣituṃ yayau // Rm_19.9 //
tatra taccīvarakvāthavāke vahnisamudgataṃ /
dhūmaṃ sa dvija ālokya vatsapākam amanyata // Rm_19.10 //
tataḥ sa brāhmaṇaḥ sārddhaṃ svajanaiḥ śastrapāṇibhiḥ /
tad draṣṭuṃ śailam āruhya sahasāgāt tadantike // Rm_19.11 //
tatra taṃ raivataṃ bhikṣuṃ dṛṣṭvā sa dvija ādarāt /
upetya cūḍika-iḍyāhataṃ kumbham apaśyat // Rm_19.12 //
tad dṛṣṭvā śaṃkitaś cāsau vinayān samupāsaran /
kim etat kriyate bhikṣor iti taṃ paryapṛchata // Rm_19.13 //
iti pṛṣṭe dvijenāsau raivato bhikṣur ādarāt /
tatra cīvararāgo 'yam iti taṃ dvijam abravīt // Rm_19.14 //
asminn avasare tasyā pūrvakarmavipākataḥ /
gomāṃsaraktapāṇīyaḥ sapākaḥ samapadyata // Rm_19.15 //
sukhaṃ duḥkhatvam ānāti śuklam apy eti kālatāṃ /
vidhau vidhuratāṃ yāte dharmo 'py āyāty adharmatāṃ // Rm_19.16 //
mithyāpāpaprakaṭatā janakopaḥ padacyutiḥ /
(Rm 238)
apuṇyaparipākānām etat pratyakṣalakṣaṇaṃ // Rm_19.17 //
doṣaḥ samunmiṣati yāty aguṇaḥ prakāśaṃ kāryaṃ viparyayam upeti viśīryate dhīḥ // Rm_19.18 //
puṃsāṃ purāvihitaḥ duḥkṛtapākakāle ke ke na nāma nipatanti mahābhighātāḥ // Rm_19.19 //
tataḥ sa brāhmaṇo 'py atra kumbhe kim iti śaṃkitaḥ /
paśyāmīti viniścitya nirīkṣitum upācarat // Rm_19.20 //
viruddhāmiṣagaṃdhena rudhireṇa ca śaṃkitaḥ /
apaśyan sa dvijaḥ kumbhe māṃsapiṇḍaṃ supakvitaiḥ // Rm_19.21 //
pratyakṣadoṣam ālokya dvijaḥ krodhito ruṣā /
tam abhāṣata nirbhatsya tīvravaiśaśakaṃpitaḥ // Rm_19.22 //
aho vata sadācāraḥ sthito 'yaṃ vijane vane /
yasyedṛśāni karmāṇi na kasyacid iha paśyati // Rm_19.23 //
pravrajyāraṃjitaḥ kāyaḥ kriyā mlechajanocitā /
jānāti channapāpānāṃ kaḥ kūṭavrataśāntitāṃ // Rm_19.24 //
ity ukte tena sākṣepaṃ sa raivato 'py aciṃtayat /
doṣe pratyakṣalakṣyasmin kiṃ bravīmi niruttaraḥ // Rm_19.25 //
mama daivāya ghāto 'yam ity ukte ko 'numanyate /
hāsyāyatanatām eti pratyakṣyāpahnavī janaḥ // Rm_19.26 //
upasthitaṃ sahe sarvaṃ maunam ālambya kevalaṃ /
ayaṃ me niḥpratīkāraḥ salilād agnidutthitaḥ // Rm_19.27 //
doṣe guṇātiśayam āśu guṇe 'pi doṣaṃ paiyūṣadhāmni viṣam apy amṛtaṃ viṣe ca //
saṃdarśayaty aniśam adbhutarūpam eva kālendrajālikāvadhūr bhavitavyeyaṃ // Rm_19.28 //
ity evaṃ manasā dhyātvā raivataḥ sa mahāmatiḥ /
svadaivasmaraṇaṃ kṛtvā tasthau yogasamāhitaḥ // Rm_19.29 //
iti dhyānaṃ samālambya sthitaṃ taṃ raivataṃ muniṃ /
dṛṣṭvātiruṣitaś cāsau saṃtaryya paryabhāṣata // Rm_19.30 //
are re durmate bhikṣo kiṃ atra durjane vane /
sthitvevaṃ dāruṇaṃ pāpaṃ sādhayitvā niṣīdasi // Rm_19.31 //
are pāpiṣṭha bhāṣasva yad arthe vālakāṃ vṛṣaṃ /
hatvātra pacyate māṃsa tvayātmano pareṇa vā // Rm_19.32 //
pareṇāpi hataṃ dṛṣṭvā tat pāpaiḥ parilipyase /
tat tvayā vṛṣabhī hatvā kathaṃ pāpair na dahyase // Rm_19.33 //
dhig dhik tvām atra rebhikṣo saṃbuddhaśāsane yataḥ /
pravrajyāsaṃvaraṃ dhṛtvā nirjane vana āśrayan // Rm_19.34 //
mahadduḥkarakarmāṇi kṛtvaivaṃ tapase 'dhunā /
are re śrūyate kiṃ na tvayā saṃbuddhabhāṣitaṃ // Rm_19.35 //
atha śrutvāpi te tatra śraddhā na vidyate khalu /
kim evaṃ pātakaṃ kṛtvā pravrajyāsaṃvaraṃ caran // Rm_19.36 //
kevalaṃ pāpakāny eva sādhayitvātra tiṣṭhase /
pravrajito viraktātmā pariśuddhatrimaṃḍalaḥ // Rm_19.37 //
sarvasatvadayādṛṣṭiś caren nityaṃ samāhitaḥ // Rm_19.38 //
adattaṃ kasya cid dravyaṃ gṛhīyān na kathaṃ cana /
(Rm 239)
dayākaruṇyayuktātmā na kuryāt prāṇipīḍinaṃ // Rm_19.39 //
kāmabhogam adharmeṇa naiva bhuṃjyāt kadā cana /
mṛṣāvādaṃ kadāpy atra naiva brūyāt kathaṃ cana // Rm_19.40 //
pāruṣyavacanaṃ cāpi naiva brūyāt kathaṃ cana /
paiśunyavacanaṃ vāpi vaden na kasya cit puraḥ // Rm_19.41 //
saṃbhinnapralāpaṃ ca na pravadet kasya cid api /
vyāpādaṃ kasya cic cāpi bhāvayen na kathaṃ cana // Rm_19.42 //
abhidhyāṃ ca tathā naiva ciṃtayet kasya cid api // Rm_19.43 //
mithyādṛṣṭiṃ sadā kvāpi bhāvayen na kadā cana /
etāni daśapāpānāṃ mūlāni sarvathā tyajet // Rm_19.44 //
etāni ye samālabhya pracaranti pramādataḥ /
te sarve kleśasaṃtaptā bhramanti duḥkhino bhave // Rm_19.45 //
tataḥ kleśāgnisaṃtaptāḥ pāpeṣv eva samāhitāḥ /
duḥkhāny eva sadā bhuktvā narakeṣu bhramanti te // Rm_19.46 //
iti matvātra saṃsāre tyaktvaitāni daśāpi hi /
santo nityam śubheṣv eva pracaranti samāhitāḥ // Rm_19.47 //
śubhena sadgatiṃ yānti papina durgatiṃ sadā /
ity ākhyātaṃ jinaiḥ sarvaiḥ kiṃ naitac chrūyate tvayā // Rm_19.48 //
katham etad avajñāya pravrajitas tvam ācareḥ /
dhik te cittaṃ yad evaṃ me govatsaṃ bhoktum ichati // Rm_19.49 //
pravrajito hi śuddhātmā pariśuddhas trimaṇḍalaḥ /
sarvasatvadayācittaś caren nityaṃ samāhitaḥ // Rm_19.50 //
sarvasatvahitaṃ kṛtvā brahmacaryaṃ samāhitaḥ /
bhikṣānnamātrasaṃkṛṣṭaḥ suniḥspṛhaś carec chubhe // Rm_19.51 //
samādhinirato yogī dhāraṇīparamārthabhṛt /
sarvakleśān vinirjitvā sarvamāragāṇān api // Rm_19.52 //
sarvān parigrahān tyaktvā nirvikalpo niraṃjanaḥ /
sākṣād arhatvam āsādya brahmacaryaṃ samācaret // Rm_19.53 //
evaṃ pravrajito bhikṣuś caran nityaṃ suśīlabhṛt /
śivāṃ bodhiṃ samāsādya nirvṛtipadam āpnuyāt // Rm_19.54 //
tvaṃ tu pravrajito 'py evaṃ mahaddāruṇapātakaṃ /
kṛtvātra nirjane bhuktvā carase mlechacārikāṃ // Rm_19.55 //
hā vatātra vinaṣṭo 'si yad etat pātakānvitaḥ /
sahasā narake gatvā ciraṃ duḥkhāni bhokṣyasi // Rm_19.56 //
kiṃ tvayā prakṛtaṃ pāpaṃ purā janmāntare kathaṃ /
yad atra saugate dharmaṃ prāpto 'py evaṃ durāśayaḥ // Rm_19.57 //
tac carasva samādhāya prāyaścittavrataṃ punaḥ /
etatpāpābhisaṃśuddhyai punar vratasamāptaye // Rm_19.58 //
tathā te śuddhite kāye maṃgalaṃ ca bhavet kramāt /
pariśuddhas trikāyaś ca pravrajyāsaṃvaraṃ cara // Rm_19.59 //
tadā tvaṃ sarvathā jitvā kleśān māragaṇānn api /
sākṣād arhatvam āsādya brahmacārī bhaviṣyati // Rm_19.60 //
(Rm 240)
tadā tvaṃ pariśuddhātmā nirvikalpo niraṃjanaḥ /
śivāṃ bodhiṃ samāsādya nirvṛtipadam āpnuyāḥ // Rm_19.61 //
iti tenoditaṃ śrutvā raivataḥ sa prabodhitaḥ /
tathāpi maunam ādhāya tathau daivābhyanusmaran // Rm_19.62 //
evaṃ sthitaṃ tam ālokya brāhmaṇaḥ sa ruṣānvitaḥ /
evaṃ dvidhā tridhāpy enaṃ paribhāṣyābhyanindayat // Rm_19.63 //
evaṃ dvidhā tridhāpy ukte brāhmaṇena sa raivataḥ /
svadaivam abhyanusmṛtvā maunenaiva nyaṣīdata // Rm_19.64 //
svadaivacintayas tasya maunāt sa brāhmaṇo ruṣā /
raivataṃ tāṃ katākṣeṇa dṛṣṭvainaṃ paryabhāṣata // Rm_19.65 //
are re durmate bhikṣo kim evaṃ tiṣṭhase 'dhunā /
uttiṣṭhātra pravaṃdhitva nayāmi tvāṃ nṛpāntike // Rm_19.66 //
evaṃ tenodite 'py eva sthitaḥ sa raivato yatiḥ /
kiṃ cin naivāvaden maunam evālambya nyaṣīdata // Rm_19.67 //
tataḥ sa brāhmaṇas tasya maunād atiprakopitaḥ /
murddhni pāpam iva sthūlaṃ laguḍaṃ marpayātayat // Rm_19.68 //
tathābhighātyamāno 'pi raivataḥ sa samāhitaḥ /
daivam evābhyanusmṛtvā tasthau niḥkaṃpitāśayaḥ // Rm_19.69 //
tathāsthitaṃ taṃ munim ātmavidyaṃ daivaṃ smaraṃtaṃ hy akṛtāparādhaṃ /
nināya paścātkṛtavāhudaṃḍaṃ sadas tadā naṃdanabhūmibhartuḥ // Rm_19.70 //
tathāsthitaṃ tam ālokya sa dvijaḥ pratiroṣitaḥ /
raktākṣaṃ raivataṃ vaddhvā sahasānayan nṛpāntike // Rm_19.71 //
tatra sa brāhmaṇo nītvā taṃ rājñaḥ sthitaḥ /
tadvatsapiśitaṃ pakvam upasthāpya 'bhyadarśayat // Rm_19.72 //
tataḥ sa brāhmaṇaḥ krūras tasya bhikṣo savistaraṃ /
sarvavṛttāṃtam ākhyāya taṃ nṛpaṃ paryakopayat // Rm_19.73 //
tad vatsamāṃsam ālokya nṛpatiḥ sa prakopitaḥ /
raivataṃ taṃ yatiṃ vaddhvā cakre kārāgṛhātithiṃ // Rm_19.74 //
nirdoṣaḥ kleśam āśnāti tambhate guptapātakaḥ /
jānāti kasya kaḥ śuddhiṃ citrākāreṣv asākṣiṣu // Rm_19.75 //
tatra sa vaṃdhanāgāre vaṃdhito 'pi sa sanmatiḥ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā tasthau daivānucintayan // Rm_19.76 //
tatraivaṃ vaṃdhanāgāre tasmin bhikṣau nivandhite /
kāle na visnito rājā tad vicāre 'pi nāsmarat // Rm_19.77 //
tadānyasmin dine tatra te vatsāḥ sarva āgatāḥ /
mātṛbhiḥ saha saṃsaktās tṛṇaṃ bhuktvā niṣedire // Rm_19.78 //
tān vatsān mātṛsaṃsaktān sarvān ālokya sa dvijaḥ /
vismitaḥ punar ālokya paśyann evaṃ vyaciṃtayat // Rm_19.79 //
aho vatsā ime sarve kutra gatvādhunāgatāḥ /
(Rm 241)
sarvatrānviṣyamānā hi kutrāpi nābhyadṛśyate // Rm_19.80 //
hā mamātra mahatpāpo jāyate sāṃprataṃ kathaṃ /
yan mayā sahasā bhikṣor asamīkṣyāparādhyate // Rm_19.81 //
yathā bhikṣor ghaṭe mānsaṃ dṛṣṭvaiṣām iti cintayat /
caurāyam iti taṃ bhikṣuṃ paryabhāṣaṃ ruṣābhṛtaṃ // Rm_19.82 //
aparādhaṃ vinārhaṃtam api bhikṣuṃ pratāḍayat /
vaddhvā taṃ sahasā rājñaḥ puro 'tra samupānayaṃ // Rm_19.83 //
rājāpi mama vākyena sahasaiva nimaṃtrayan /
vaddhvāśu vaṃdhanāgāre prasthāpayati sāṃprataṃ // Rm_19.84 //
tad atra kiṃ kariṣyāmi vatsāḥ sarve ihāgatāḥ /
aparādhā yater neti vadeya sāṃprataṃ kathaṃ // Rm_19.85 //
yady avakṣyaṃ tathā rājā tadā me kupito nṛpaḥ /
sarvasvam apahṛtvāpi prāhariṣyate mām iha // Rm_19.86 //
atha yadi bhayād rājño nāvadiṣyaṃs tathā kvacit /
nūnaṃ taṃ yatim arhantam api rājā haniṣyate // Rm_19.87 //
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi tadghorapātakānalaiḥ /
pacyamānas sadāvīcau tiṣṭheyam atiduḥkhitaḥ // Rm_19.88 //
tad atra kiṃ kariṣyāmi yatropāyaṃ na vidyate /
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi vrajeya śaraṇaṃ kuha // Rm_19.89 //
yad imaṃ saugataṃ bhikṣum arhantaṃ brahmacāriṇaṃ /
anaparādhinaṃ hatvā kathaṃ pāpair na lepsyate // Rm_19.90 //
etair hi pātakair ghorair ahaṃ rājā janā ime /
sarve vatsyāmahe 'vīcau bhuktvā duḥkhāni sarvadā // Rm_19.91 //
hā me daivād yateś cāpi nirjane vasato 'pi yat /
ghaṭe 'bhidṛśyate vatsamānsībhūtaṃ hi cīvaraṃ // Rm_19.92 //
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavanty eva na cānyathā /
tad atra kiṃ kariṣyāmi bhikṣur vā kiṃ kariṣyati // Rm_19.93 //
tasyaiva karmadoṣeṇa māṃsībhūtaṃ hi cīvaraṃ /
atha mamaiva daivena tad iti manyate na hi // Rm_19.94 //
tad atra kiṃ vadeyāhaṃ daivaṃ hi sarvakarmakṛti /
iti mamārho 'py asya dūṣaṇaṃ nātra vidyate // Rm_19.95 //
tathapy etat pravṛttir na vaktavyaṃ kasya cid api /
na gaṃtavyaṃ vahiḥ kvāpi sthātavyaṃ svagṛhe sadā // Rm_19.96 //
kadā cit skhalitā buddhir vāṇī ca vismṛtasya me /
etad dhi pātakaṃ ghoraṃ samācakṣata kutra cit // Rm_19.97 //
tadāhaṃ niṃdyamāno 'tra sarvalokair itas tataḥ /
bhratsyamānaḥ kathaṃ loke cariṣye duṣṭajaṃtuvat // Rm_19.98 //
iti dhyātvā viniścitya brāhmaṇaḥ sa viṣāditaḥ /
kasyāpy etat pravṛttāṃtaṃ noce daurjanyalajjayā // Rm_19.99 //
tat pātakāgnisaṃtaptaḥ smṛtvārhantaṃ tam eva saḥ /
prāyaścittavrataṃ kurvann iva tasthau gṛhāśritaḥ // Rm_19.100 //
evaṃ dvādaśavarṣāṇi nṛpeṇāpi sa vismṛtaḥ /
(Rm 242)
raivato vaṃdhanāgāre tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_19.101 //
atha dvādaśavarṣānte tac chiṣyāḥ sarva āgatāḥ /
tat pravṛttiṃ samākarṇya vismitās te 'bhavaṃs tadā // Rm_19.102 //
tataḥ sarve 'pi te śiṣyāḥ saṃmīlya nṛpateḥ puraḥ /
upetyaitat pravṛttāṃtaṃ samākhyāya nyavedayan // Rm_19.103 //
ārogyam astu te rājan lokān dharmeṇa pālaya /
yadarthe vayam āyāmas tatra bhavān prasīdatu // Rm_19.104 //
yad asmākaṃ gurur bhikṣur aparādhaṃ vinā kathaṃ /
bhavatā vaṃdhanāgāre sthāpitas tad vicāraya // Rm_19.105 //
iti tair bhikṣubhiḥ sarvais tac chiṣyaiḥ prārthite tadā /
vyomavāṇī tathākhyāya narendraṃ taṃ vyabodhayat // Rm_19.106 //
tat khavāṇiṃ samākarṇya nṛpaḥ sa paribodhitaḥ /
tac chiṣyaiḥ sārito bhikṣuṃ taṃ mumocāśu vaṃdhanāt // Rm_19.107 //
aho grāvāgralikhitā niścalā karmasaṃtatiḥ /
prāptabhijño 'pi yat prāpa krūrakleśadaśāṃ tathā // Rm_19.108 //
taṃ yatiṃ nirgataṃ dṛṣṭvā sa rājābhyānutāpitaḥ /
ninindā mandapuṇyatvaṃ pramādād dhatam ātmanaḥ // Rm_19.109 //
tadā sa nṛpati rājā sahasā tasya pādayoḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā samutthāyaivam abravīt // Rm_19.110 //
bhadanto vicāryaiva pramadā yad bhavān mayā /
sthāpito vaṃdhane tan me 'parādhaṃ kṣaṃtum arhati // Rm_19.111 //
vismṛtā me sahāyāṃ ca parijñātā na kena cit /
daṇḍaḥ patati śuddheṣu prāptaḥ pāpe mahīpatau // Rm_19.112 //
ity uktaḥ kṣitipālena kṣāntiprakṣālitāśayaḥ /
raivataḥ sa nareṃdraṃ taṃ samālokyaivam abravīt // Rm_19.113 //
rājan na te 'parādhatvaṃ mamaitat karmajaṃ phalaṃ /
tad atra mā kṛthāḥ kheṭaṃ saugata ātmavidyutaṃ // Rm_19.114 //
tatas taṃ yatim arhantaṃ sa rājā sahasādarāt /
cīvareṇa samāchādya piṃḍakena samārcayat // Rm_19.115 //
tadaitad vṛttim ākarṇya brāhmaṇaḥ sa tvarānvitaḥ /
āgatya tat sabhāmadhye dattāśīḥ samupācarat // Rm_19.116 //
tatra sa samupāsṛtya rājñe datvā jayāśiṣāṃ /
taṃ yatiṃ sāñjalir natvā prārthayan vinayāt kṣamāṃ // Rm_19.117 //
bhadanta bhavatām evam aparādham akārayan /
tan me 'parādhatāṃ kṣaṃtum arhati sarvathā bhavān // Rm_19.118 //
ity ukte tena vipreṇa raivataḥ sa viśuddhadhīḥ /
brāhmaṇaṃ taṃ viṣaṇṇāsyaṃ samālokyaivam abravīt // Rm_19.119 //
na manyur vidyate vipra na tvayāpakṛtaṃ mayi /
mamaiva daivayā kena māṃsībhūtaṃ hi cīvaraṃ // Rm_19.120 //
tatrāhaṃ maunam ālambya sthito daivābhyanusmaran /
tenātra kiṃ vadiṣyāmi daivā hi valavān bhave // Rm_19.121 //
na tvayāpākṛtaṃ kiñcid vipulakleśapātitaḥ /
(Rm 243)
tan mamopanataṃ pāke svakarmasadṛśaṃ phalaṃ // Rm_19.122 //
yat sautkaṇṭhatayaiva sarvavipadaḥ kurvanti kaṇṭhagrahaṃ sarvāṅgaprasabhopabhogasubhagāḥ kliśyanti yat saṃpadaḥ /
yat svāchaṃdyasukhāspadaṃ viharaṇaṃ dīrghaṃ ca yad vaṃdhanaṃ tat puṃsāṃ nijakarmapākaśavalaṃ saṃsāravallīphalaṃ // Rm_19.123 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvā naṃdaḥ sa bhūpatiḥ /
vismitaḥ kautukāc caivaṃ dṛṣṭvā taṃ yatim abravīt // Rm_19.124 //
tavāpi sumate kasya phalam etat kukarmaṇaḥ /
kiṃ purā prakṛtaṃ karman tat samākhyātum arhati // Rm_19.125 //
iti pṛṣṭe narendreṇa raivataḥ sa sudhir yatiḥ /
taṃ nareṃdraṃ samālokya bodhayituṃ tathāvadat // Rm_19.126 //
sādhu śṛṇu mahārāja yan mayā prakṛtaṃ purā /
tad atrāhaṃ pravakṣyāmi sarvalokaprabodhane // Rm_19.127 //
vārāṇasyāṃ purā krūracarito 'bhūt kuthābhidhaḥ /
gocauraḥ kutsikācāro gomāṃsavihitāśanaḥ // Rm_19.128 //
kadā cit sa vane gatvā hatvā govatsam ātmanā /
tad vatsamāṃsam ādāya sahasā tato viniryayau // Rm_19.129 //
tatra gorakṣiṇo vatsanaṣṭam anviṣya sarvataḥ /
dṛṣṭvā taṃ māṃsabhārārttaṃ kopāt samabhidudruvuḥ // Rm_19.130 //
tatra sa kutha ālokya tān sarvān samupadrutān /
sahasopadruto 'raṇye pradudrāva vanāṃtare // Rm_19.131 //
tatra pratyekabuddhasya dhyānalīnasya so 'grataḥ /
upanikṣipya tan māṃsaṃ tatraikānte nyalīyata // Rm_19.132 //
te 'pi gorakṣiṇaḥ sarve sānucarām abhidrutāḥ /
tatra pratyekabuddhaṃ tam ālokya samupācaran // Rm_19.133 //
tatra sa kutha āgatya teṣāṃ gorakṣiṇāṃ puraḥ /
gomāṃsaṃ darśayitvā taṃ caurāyam ity adarśayat // Rm_19.134 //
tatra te gobhṛtaḥ sarve gomāṃsaṃ tan muneḥ puraḥ /
dṛṣṭvaiva sahasā kopāt taṃ munim abhyaghātayat // Rm_19.135 //
vadhyo 'yam iti taṃ vadhvā gopālās te prakopitāḥ /
ākruśya sahasānītvā kārāgāre nyavaṃdhayat // Rm_19.136 //
tataḥ sa kutha ākarṇya taṃ yatiṃ vaṃdhane dhṛtaṃ /
paścāttāpāgnisaṃtaptas tahīty evaṃ vyaciṃtayat // Rm_19.137 //
hā mayā pāpināpy evaṃ sādhyate pātakāni ca /
avaśyaṃ vahnināvīcau kuṃhbhyāṃ pakṣye rataṃś ciraṃ // Rm_19.138 //
yad ayaṃ nirjane dhyāto pratyekabuddha ātmavit /
caurāyam iti saṃdarśya vaṃdhane sthāpitomayā // Rm_19.139 //
etatpāpavipāke hi sarvadā narake sthitaḥ /
tīvraduḥkhāgnisaṃtapta ante māṃ svakṛte phalaṃ // Rm_19.140 //
hā mayaivaṃ mahāghoraṃ pātakaṃ durdhiyā kṛtaṃ /
kadā tat pātakān mukto vrajeyaṃ sadgatiṃ kathaṃ // Rm_19.141 //
(Rm 244)
hā sarvajña namas tubhyaṃ paśya mām atipāpinaṃ /
bhavānn eva jagattrātā tan me 'pi trātum arhati // Rm_19.142 //
mayā mūḍhena duṣṭena mahāpātakam ācitaṃ /
tad vimuktyām upāyaṃ me kṛpayā dātum arhati // Rm_19.143 //
iti kuthaḥ sa cāṇḍālaḥ smṛtvā saṃbuddham ādarāt /
paścāttāpābhisaṃtaptas tasthau gehe pramohitaḥ // Rm_19.144 //
tataḥ sa cetanaṃ prāpya saṃbuddhasyānubhāvataḥ /
sahasā tata utthāya tadantike upācarat // Rm_19.145 //
tatra sa samupāsṛtya tesāṃ gorakṣiṇaṃ puraḥ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā yācitvābhayam abravīt // Rm_19.146 //
bhavanto 'tra mayā pāpaṃ kṛtaṃ tat pratidekṣyate /
tad bhavaṃtaḥ samākarṇya kṣaṃtum arhaṃti sarvathā // Rm_19.147 //
asya pratyekabuddhasya hy aparādho na vidyate /
tatra mayātiduṣṭena cauro 'yam iti darśitaḥ // Rm_19.148 //
tad atra mucyatām eṣa pratyekasugato muniḥ /
satkṛtyābhyarcya piṃḍena mānanīyo hi sarvadā // Rm_19.149 //
atraitat pātakaṃ nāsya mamaiva mastake pacet /
tad aham eva vadhyo 'tra tad ayaṃ mucyatāṃ yatiḥ // Rm_19.150 //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve gorakṣiṇo 'pi te /
ruṣṭās taṃ sahasā vaddhvā paryyākhyāyātyatāḍayat // Rm_19.151 //
tat tāḍanaravaṃ śrutvā sa pratyekajinaḥ sudhīḥ /
gopālāṃs tān samāmaṃtrya punar evaṃ samādiśat // Rm_19.152 //
bhavanto mucyatām eṣa māparādhe 'pi hanyatāṃ /
kṣamā hi paramaṃ dharmaṃ tat kurvantu kṣamām iha // Rm_19.153 //
tantāsādyāgano yogaṃ kartum arhanti sarvathā /
kiṃ daivaṃ nihataṃ hatvā yuṣmākaṃ setsyate phalaṃ // Rm_19.154 //
mayaitad vaṃdhanaṃ prāptaṃ mamaiva daivayogataḥ /
tad asyāpy aparādho 'tra nāstīty eṣa vimucyatāṃ // Rm_19.155 //
iti pratyekabuddhena tenādiṣṭaṃ niśamyate /
tatheti pratibuddhitvā tat kopaṃ mumucus tadā // Rm_19.156 //
atha te gobhṛtaḥ sarve śrutvā tasya muner vacaḥ /
sahasā vinatiṃ kṛtvā vaṃdhanāt taṃ vyamuṃcayat // Rm_19.157 //
tatas te gobhṛtaḥ sarve taṃ pratyekamuniṃ mudā /
cīvareṇa samāchādya samabhyarcyātyatoṣayan // Rm_19.158 //
tatra taṃ samupāśritya kṛtāṃjalipuṭo natāḥ /
tad aparādhasaṃtaptāḥ prārthayann evam ādarāt // Rm_19.159 //
bhagavañ jñāyate 'smābhir bhavato nāparādhatā /
tenāsmākaṃ kṣamāṃ kartum arhaty atra bhavān api // Rm_19.160 //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa pratyekajinaḥ /
tān sarvān gobhṛto dṛṣṭvā samāśvāsyaivam abravīt // Rm_19.161 //
bhavanto mā viṣīdantu dūṣaṇaṃ vā na vidyate /
etad vṛttiṃ vijānāmi saugatā hi bhavārthavit // Rm_19.162 //
(Rm 245)
ity ādiśya sa sarvajñaḥ pratyekabuddha utthitaḥ /
tata ākāśa utplutya svāśramaṃ gate āśrayan // Rm_19.163 //
tad dṛṣṭvā te janāḥ sarve gopālāḥ prativismitāḥ /
tam eva sugataṃ smṛtvā saddharme sarvadācaran // Rm_19.164 //
yo 'sau kuthābhidho goghnaḥ praduṣṭo 'haṃ tadābhavat /
tatpāpair narakeṣv evaṃ ciraṃ duḥkhāni bhuktavān // Rm_19.165 //
asmiñ janmany api prāptakleśadvādaśavārṣikaṃ /
tad asyātrāparādhaṃ na mamaitad daivayogataḥ // Rm_19.166 //
iti mahārāja śubhāśubhaṃ svadaivataḥ /
saṃsāre 'tra sadā puṇyaṃ karttavyaṃ satsukhārthibhiḥ // Rm_19.167 //
puṇyam evātra saṃsāre sārasarvārthasiddhidaṃ /
puṇyaṃ vinā na siddhyante kṛtakarmāṇi sarvathā // Rm_19.168 //
puṇyena jāyate svarge puṇyena yānti sadgatiṃ /
puṇyena sarvadā bhadraṃ kṛtvā yāṃti jinālayaṃ // Rm_19.169 //
daṃḍena mucyate vadhyaḥ puṇyasyaivānubhāvataḥ /
daṃḍārho 'pi prahāreṇa prahārārho 'pi roṣataḥ // Rm_19.170 //
roṣārhā romaharṣanena mucyate puṇyato nṛpa /
yāvantaḥ sūkhinaḥ sarvasaṃpatsamanvitāḥ // Rm_19.171 //
sarve te puṇyakarttāra iti jñeyā narādhipa /
puṇyena śuddhyate cittaṃ śuddhāśayo bhavet sudhīḥ // Rm_19.172 //
subuddhiḥ sarvadā nityaṃ śubheṣv eva samācaret /
śubhācāro viśuddhāṃgaḥ satyavādī jitendriyaḥ // Rm_19.173 //
pariśuddhāśayo dhīro bhavet satvahitārthabhṛt /
tathaitat puṇyayuktātmā sarvavidyākalārthavit // Rm_19.174 //
bhaved dharmārthavijñaś ca suguṇaśrīsamanvitaḥ /
tato māheśvarīsaṃpatprāpto lokahitodyataḥ // Rm_19.175 //
dānaṃ kṛtvā sadā saukhyaṃ bhuktyā nityaṃ śubhe caret /
etatpuṇyavipākena pariśuddhas trimaṇḍalaḥ // Rm_19.176 //
śubhraśīlo viśuddhātmā sadāryavratam ācaret /
etatpuṇyānubhāvena kṣantidharmārthasādhakaḥ // Rm_19.177 //
svaparātmasamābhāvī caret maitrīsukhānvitaḥ /
etatpuṇyavipākena dharmotsāhaguṇānvitaḥ // Rm_19.178 //
sarvaduṣṭagaṇāñ jitvā caret satvahite kṛtī /
etatpuṇyaprabhāvaiś ca sarvakleśān vinirjayan /
samādhidhāraṇīvijñaś cared dhyānaṃ samāhitaḥ // Rm_19.179 //
etatpuṇyavipākaiś ca sarvaśāstrābdhipāragaḥ /
prajñāratnaṃ samāsādya mahābhijñapadaṃ labhet // Rm_19.180 //
etatpuṇyānubhāvaiś cia sarvopāyavidhānavit /
sarvasatvahitaṃ kṛtvā śubhe nityaṃ samācaret // Rm_19.181 //
etatpuṇyānubhāvaiś ca bodhipraṇidhimānasaḥ /
sarveṣāṃ maṃgalaṃ kṛtvā bhadracaryāṃ samācaret // Rm_19.182 //
etatpuṇyaprabhāvaiś ca daśabalasamanvitaḥ /
sarvamārān vinirjitya cared bodhivrataṃ sadā // Rm_19.183 //
etat puṇyabalenaiva saṃbodhijñānam uttamaṃ /
(Rm 246)
mahāratnaṃ samāsādya bhavet sarvavināyakaḥ // Rm_19.184 //
tataḥ sarvatra lokeṣu kṛtvā bhadrāṇi sarvadā /
bodhisatvo mahāsatvaḥ saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_19.185 //
etatpuṇyānubhāvaiś ca sarvāṃs traidhātukāsthitān /
satvān bodhau pratisthāpya kṛtvā dharmamayaṃ jagat // Rm_19.186 //
etatpuṇyavipākena dharmarājas tathāgataḥ /
nirvṛta ālayalīno mahābuddho bhaved dhruvaṃ // Rm_19.187 //
evaṃ matvā mahārāja nirvṛtipadalabdhaye /
yadīchasi tathā puṇyam eva karttavyam ābhavaiḥ // Rm_19.188 //
puṇyam eva mahāratnaṃ sarvatrāpi mahānugaṃ /
sarvārthasiddhidaṃ bhadraṃ saṃbuddhapadasādhanaṃ // Rm_19.189 //
iti vijñāya rājendra hitvā pāpānurāgatāṃ /
puṇyāny evātra saṃsāre karttavyāni hi sarvadā // Rm_19.190 //
pāpena sarvadāpy evaṃ durgatīṣv eva saṃgatāḥ /
mūḍhā kleśāgnisaṃtaptā bhramanti bhavacārake // Rm_19.191 //
yāvaṃto duḥkhito duṣṭā saṃsāre kleśatāpitāḥ /
sarve te pāpakarttāra iti buddhaiḥ prakathyate // Rm_19.192 //
iti matvā mahārāja sadā bhadraṃ yadīchasi /
hitvā pāpānurāgatvaṃ saddharmaṃ cinu sādaraṃ // Rm_19.193 //
saddharmaṃ saugataṃ dharmaṃ yal lokaṃ hitasādhanaṃ /
tenātra sarvadharmāṇāṃ pravaram agram ucyate // Rm_19.194 //
tad etaddharmasaṃprāptyai triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ bhajasva samupasthitaḥ // Rm_19.195 //
triratne yat kṛtaṃ karmaṃ śubhaṃ vāpy aśubhaṃ tathā /
tat phalam aprameyam asaṃkhyeya mahattaraṃ // Rm_19.196 //
etatpuṇyānubhāvena sarve buddhā munīśvarāḥ /
jagad dharmamayaṃ kṛtvā niḥkleśā parinirvṛtāḥ // Rm_19.197 //
evaṃ vijñāya bhūmīndra hitvā pāparatiṃ sadā /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cara nityaṃ sadā śubhe // Rm_19.198 //
abhuktaṃ kṣīyate naiva kvāpi karma śubhāśubhaṃ /
yenaiva yat kṛtaṃ karmaṃ tenaiva bhujyate phalaṃ // Rm_19.199 //
nāgnibhir dahyate karmaṃ dahyate deha eva hi /
nodakaiḥ klidyate karmaṃ klidyate tanur eva ca // Rm_19.200 //
nānilaiḥ śuṣyate karmaṃ kāya evābhiśuṣyate /
na kṣītau kṣīyate karmaṃ kṣīyate tanur eva hi // Rm_19.201 //
anyathāpi bhaven naiva vipāke karmaṇaḥ phalaṃ /
yathaiva yat kṛtaṃ yena tenaiva bhujyate tathā // Rm_19.202 //
kṛṣṇasya karmaṇaḥ pāke duḥkhataiva sadā bhave /
śubhasya sukhatā nityaṃ miśritasyobhayaṃ tathā // Rm_19.203 //
evaṃ karmavipākotthaṃ śubhāśubhaphalaṃ sadā /
bhuktvā sarvatra saṃsāre bhramanti sarvajaṃtavaḥ // Rm_19.204 //
evaṃ matvā mahārāja kṛṣṇāni miśritāni ca /
vihāyātra śobheṣv eva caritavyaṃ sadā bhave // Rm_19.205 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvānaṃdaḥ sa bhūpatiḥ /
(Rm 247)
tatheti prativijñapya sajanaḥ prābhya naṃdataḥ // Rm_19.206 //
tataḥ sa nṛpatir bhūyo raivataṃ taṃ mahāmatiṃ /
sucīvaraiḥ samāchādya sāṃjaliḥ praṇatiṃ vyadhāt // Rm_19.207 //
punar utthāya bhūpālas tam arhantaṃ kṛtāṃjaliḥ /
praṇatvā vinayaṃ kurvan kramāc ca prārthayat tathā // Rm_19.208 //
bhadantātra prasīdasva kṣamasva me 'parādhatāṃ /
sarvadā darśanaṃ datvānugrahaṃ kartum arhasi // Rm_19.209 //
ity ukte 'nena bhūpena raivataḥ sa prasāditaḥ /
haṃsarāja ivāplutya bhāsayan khe samāyayau // Rm_19.210 //
tatrākāśe samāsīnaḥ prātihāryaṃ pradarśayan /
lokaiḥ saṃdṛśyamāno 'sau dhyātvā tasthau samujvalan // Rm_19.211 //
tatas tair bhikṣubhiḥ śiṣyaiḥ samanvitaḥ prabhāsayan /
tathākāśāś caraṃ gatvā svāśrame samupāśrayan // Rm_19.212 //
tad dṛṣṭvā sa nṛpo lokaiḥ sahātivismayānvitaḥ /
triratnabhajanaṃ kurvan pracacāra sadā mudā // Rm_19.213 //
evaṃ hy adoṣena viśeṣayuktyā pratyakṣaṇakṣyīkṛtalakṣaṇena /
alaṃkṛtaḥ sādhujanaḥ khalena nighnīkṛto 'pi na vikāram eti // Rm_19.214 //
evaṃ svadaivayogena jāyate hy aparādhatā /
tan nānyasyāparādhatvaṃ vaktavyaṃ kena cit kva cit // Rm_19.215 //
iti me guruṇākhyātaṃ tathātra kathyate mayā /
iti matvā mahārāja sadā dharme samācara // Rm_19.216 //
prajāś cāpi tathā rājan bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva sadādarāt // Rm_19.217 //
tathā te maṃgalaṃ nityaṃ sarvaṃ cāpi bhavet sadā /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_19.218 //
iti satyaṃ parijñāya triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ bhajasvātra samāhitaḥ // Rm_19.219 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tathā hīti pratijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_19.220 //
satkṛtyedaṃ narā ye kalimatidaraṇaṃ raivatasyāvadanaṃ śṛṇvanti śrāvayanti pramuditamanaso bhaktiśraddhāprasannāḥ /
te sarve 'py evam atra vimalasumanasaḥ sarvadā satsukhāni bhuktvā kṛtvā subhadraṃ jinavaranilaye saṃprayānti pramodāṃ // Rm_19.221 //
++ iti ratnāvadānatatve raivatāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 248)
XX Mahiṣāvadāna
atha sa pārthivo 'sokaḥ kṛtāñjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_20.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_20.2 //
iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan mahāmatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_20.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi sarve lokaprabodhane // Rm_20.4 //
tadyathā bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājo vināyakaḥ // Rm_20.5 //
ṣaḍabhijño jagannātho mārajit tu tathāgataḥ /
puraikasamaye sārddhaṃ bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ saha // Rm_20.6 //
cailakair bhikṣuṇībhiś caivam upāsikāgaṇair api /
upāsākais tathānyaiś ca saddharmaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_20.7 //
bodhisatvair mahāsatvair brahmendrādisurādhipaiḥ /
sarve lokādhipaiś cāpi dānavendraiḥ śubhārthibhiḥ // Rm_20.8 //
nāgendrair garuḍendraiś ca yakṣagaṃdharvakinnaraiḥ /
grahai vidyādharaiś cāpi tathānyaiś ca vṛṣārthibhiḥ // Rm_20.9 //
stūya mānārcyamānaś ca vaṃdyamāno 'bhinaṃditaḥ /
sarvasatvahitārthena janapadeṣu sarvataḥ // Rm_20.10 //
saddharmaṃ samupādiśya pracacāra sasāṃghikaḥ /
tathā ca kośale rāṣṭre varaṃ dharmam upādiśat // Rm_20.11 //
tato 'nyatrāpi saddharmam upadeṣṭuṃ tato 'carat /
tatrānyasmin vane prāpto bhagavān sa sasāṃghikaḥ // Rm_20.12 //
sarvatra maṃgalaṃ kṛtvā pracacāra śanaiḥ kramāt /
tatrārāṇye mahān yūtho mahiṣīṇāṃ samācarat // Rm_20.13 //
tatraiko mahiṣaś caṇḍo valavīryasamanvitaḥ /
mahāśṛṃgo mahākāyaḥ pratyavasan madotkaṭaḥ // Rm_20.14 //
tatrāsan paṃcamātrāṇi mahiṣapālaśatāni ca /
sarve tan mahiṣīyūtham anurakṣyādhyuvāsata // Rm_20.15 //
tadaikasmin dine tatra bhagavān sa sasaṃghikaḥ /
pracaraṃs tatpradeśe taṃ mahiṣīyutham aikṣata // Rm_20.16 //
tadā te mahiṣīpālā taṃ munīṃdraṃ sasaṃghikaṃ /
samupāyātam ālokya dūrād evam aghoṣayan // Rm_20.17 //
bhagavān mātra samāyāhi pathānyena vrajādhunā /
asty atra mahiṣo duṣṭas tat sahasā carānyata // Rm_20.18 //
(Rm 249)
iti taiḥ śabditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
sasaṃghaḥ samupāśritya tāṃ dṛṣṭvaivam ahhāṣata // Rm_20.19 //
alpotsukābhavatv atra bhagavantaḥ kiṃ kuto bhayaṃ /
kālajño 'haṃ jinendro 'smi tadarthe 'tra samācare // Rm_20.20 //
tadā sa mahiṣo duṣṭas taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ /
dūrād dṛṣṭvā samutthāya pradudrāva tadantike // Rm_20.21 //
tatra tadgaṃdham āghrāya dṛṣṭvā taṃ raktacīvaraṃ /
ruṣā lāṃgūlam unnāmya saṃmukhaḥ prābhyadhāvata // Rm_20.22 //
tatra tena jinendreṇa pañcasiṃhā mahoddhatāḥ /
abhinirmāya tatpṛṣṭhe sthāpitā bhīmarūpiṇaḥ // Rm_20.23 //
tathā nirmāya tatrāgniskaṃdhau dvāv atiprojvalau /
ubhayoḥ pārśvayos tasya sthāpito bhīmanisvanau // Rm_20.24 //
tathātra kūṭasaṃkāśo nirmāya mahatī śilā /
upariṣṭāt pratiṣṭhāpya darśitā tasya bhītaye // Rm_20.25 //
tatra sa mahiṣo 'drākṣīt tān siṃhān pṛṣṭhasaṃsthitān /
pārśvayor ubhayor agniskaṃdhaur uparitāṃ śilāṃ // Rm_20.26 //
evaṃ sa mahiṣo duṣṭo mahābhayam upasthitaṃ /
samantataḥ samālokya pravikheṭābhimohitaḥ // Rm_20.27 //
tatra sa trasito dṛṣṭvā parāyituṃ caturdiśaḥ /
samantato bhayād vignas tasthau trāṇanirāśrayaḥ // Rm_20.28 //
tataḥ sa cakitas tasya munīndrasyābhisaṃmukhaṃ /
upetya caraṇau natvā śaraṇaṃ samupāyayau // Rm_20.29 //
tatra tadbhayabhinnāsyaḥ parikhinnāśayo rudan /
bhagavaṃtaṃ tam ālokya tasthau 'trāṇāśrayo puraḥ // Rm_20.30 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā mahiṣyaṃ tam upasthitaṃ /
śaraṇāgatam ālokya dharmam evam upādiśat // Rm_20.31 //
bhadramukheti saṃskārāḥ sarve 'nityā bhave dhruvāḥ /
sarvadharmā anātmanaḥ śāntaṃ nirvāṇam eva hi // Rm_20.32 //
iti dharmaravam śrutvā sa tat puṇyānubhāvataḥ /
pūrvajanmapravṛttāṃtaṃ smṛtvā prarurodānutāpitaḥ // Rm_20.33 //
evaṃ taṃ ruditaṃ dṛṣṭvā bhagavān sa munīśvara /
bodhayituṃ samāśvāsya punar gāthe 'bhyabhāṣata // Rm_20.34 //
idānīṃ kiṃ kariṣyāmi tiryagyonigatasya te /
akṣaṇapratipannasya kiṃ rodiṣi nirarthakaṃ // Rm_20.35 //
sādhu prasādyatāṃ cittaṃ mayi kāruṇike jine /
tiryagyoniṃ virāgyeha tataḥ svargaṃ gamiṣyasi // Rm_20.36 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa mahiṣas tadā /
sarvaṃ smṛtvā purāvṛttaṃ manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_20.37 //
hā mayā durdhiyājñena tyaktvā saddharmasaṃyamaṃ /
krodhāgninā svayaṃ dagdhā saṃtāpare 'pi tāpitā // Rm_20.38 //
yenāhaṃ hā paribhraṣṭaḥ saddharmamaṇinā 'dhunā /
viṣarāgāgnisaṃtaptaḥ kṛṣṇāhir iva durmatiḥ // Rm_20.39 //
(Rm 250)
tad atra kiṃ kariṣyāmi tiryakjātir ihādhunā /
kiṃ mamānena kāyena duḥkhe pāpānusādhinā // Rm_20.40 //
yatra puṇyaṃ sukhaṃ nāsti tatra kiṃ jīvitena me /
varam evādya me mṛtyur na tv evaṃ cirajīvitaṃ // Rm_20.41 //
avaśyaṃ mṛtyum āpnuyāṃ sarveṣāṃ maraṇaṃ dhruvaṃ /
tad atra me śarīre kā snehatā jīvite 'pi vā // Rm_20.42 //
dhik kāyaṃ jīvitaṃ cāpi yena puṇyaṃ na sādhyate /
puṇyam eva bhave sāraṃ sarvatra satsukhapradaṃ // Rm_20.43 //
puṇyaṃ vinātrā saṃsare kiṃ śrīsaṃpatsukhānvite /
sarvaṃ vihāya gaṃtavyaṃ puṇyām ekaṃ tadānugaḥ // Rm_20.44 //
puṇyam eva jaganmitraṃ puṇyam eva sadānugaḥ /
puṇyam eva mahatsāraṃ puṇyam eva hitārthadaṃ // Rm_20.45 //
tasmāt puṇyaṃ prayatnena sādhanīyaṃ bhave sadā /
sarvatra sukhatāhetu puṇyam eveti kathyate // Rm_20.46 //
tat puṇyaratnasaṃprāptyai buddhasya śaraṇaṃ gataḥ /
sarvathā smaraṇaṃ kṛtvā bhajeyeha samāhitaḥ // Rm_20.47 //
ity evaṃ manasā dhyātvā mahiṣaḥ sa prabodhitaḥ /
taṃ buddhaṃ śrīghanaṃ natvānusmṛtvābhajān mudā // Rm_20.48 //
tataḥ sa bhagavāns tasya dṛṣṭvāśayaviśuddhatāṃ /
saddharmaṃ samupādiśya sasaṃghaḥ svāśrame yayau // Rm_20.49 //
tatrāśrame samāsīno bhagavān sasasāṃghikaḥ /
sarvasatvahitārthena saṃbodhidharmam ādiśat // Rm_20.50 //
taddharmadeśanāṃ śrotuṃ sarve lokāḥ samāgatāḥ /
brahmaśakrādayo devā lokapālāś ca dānavāḥ // Rm_20.51 //
grahā vidyādharāḥ siddhā yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
garuḍā nāgarājāś ca rākṣasāś ca śubhārthinaḥ // Rm_20.52 //
ṛṣayo brāhmaṇāś cāpi nṛpā rājakumārakāḥ /
vaiśyāc ca maṃtriṇo 'mātyā gṛhasthāś ca mahājanāḥ // Rm_20.53 //
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca śilpinaḥ paurikā api /
grāmyā jānapadāś cāpi tīrthyāḥ kārpaṭikā api // Rm_20.54 //
evam anye 'pi lokāś ca saddharmaguṇavāṃ chinaḥ /
sarve te samupāgatya tatrāśrame samāviśat // Rm_20.55 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
natvā pradakṣiṇīkṛtvā samānarcur yathākramaṃ // Rm_20.56 //
tatas te praṇatiṃ kṛtvā parivṛtya samaṃtataḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātum upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_20.57 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvān samupasthitāṃ /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ saddharmaṃ samupādiśat // Rm_20.58 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve te saṃprabodhitāḥ /
dharmaviśeṣam ājñāya triratnaṃ sarvadābhajan // Rm_20.59 //
tatra sa mahiṣaḥ pūrvajanmavṛttim anusmaran /
tadā taddeham utsraṣṭuṃ manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_20.60 //
hā duṣṭena mayā pūrvam ācitaṃ ghorapātakaṃ /
(Rm 251)
tenāhaṃ mahiṣo duṣṭo bhavāmy atra yathoditaṃ // Rm_20.61 //
tad atra kiṃ prakurvīya paśus tat pāpaśodhaṇaṃ /
tat triratnam anusmṛtvā careyāham upoṣadhaṃ // Rm_20.62 //
datvātrāham imaṃ kāyaṃ satvebhyaḥ śraddhayā 'dhunā /
manasā sugataṃ dhyātvā martuṃ tiṣṭheya sāṃprataṃ // Rm_20.63 //
tad imaṃ deham utkṛtya tvagmānsarudhirādikaṃ /
asthimajjādi sarvaṃ ca bhujantu prāṇino mudā // Rm_20.64 //
ye ye satvā imaṃ dehaṃ bhujanti surasaṃ mudā /
te te sarve sadā dharmaṃ kṛtvā yāntu surālāyaṃ // Rm_20.65 //
tathaitat puṇyapākena muktvāsmān pāpakāśrayāt /
āsādya sadgatau janma bhajeyaṃ sugataṃ sadā // Rm_20.66 //
iti dhyātvā viniścitya mahiṣaḥ sa prasannadhīḥ /
tyaktvāhāraṃ tapaśvīva buddhaṃ smṛtvācarat tapaḥ // Rm_20.67 //
tathā sa mahiṣo dhyātvā triratnaṃ cābhyanusmaran /
dehaṃ tyaktvā viśuddhātmā surālayaṃ samāyayau // Rm_20.68 //
tatra svarge sa utpanno mahāsukhasamanvitaḥ /
vismitābhiprasannātmā tadaivaṃ samaciṃtayat // Rm_20.69 //
aho hi jāyate saukhyaṃ kutaś cyutvā kuhācare /
kasya puṇyavipākena mamaivaṃ jāyate śubhaṃ // Rm_20.70 //
iti ciṃtayatas tasya mahiṣapūrviṇas tathā /
vismayākrāṃtacittasya samutpannābhavan matiḥ // Rm_20.71 //
aho tiryaggateś cyutvā devaloka ihāsare /
saṃbuddhasmṛtipuṇyena devo bhavāmi sāṃprataṃ // Rm_20.72 //
tad ahaṃ tasya munīndrasya draṣṭuṃ gacheya sāṃprataṃ /
śraddhayā samupāśritya saddharmaṃ śṛṇuyāṃ punaḥ // Rm_20.73 //
iti mahiṣapūrvī sa devaputraḥ pramoditaḥ /
tatra tasya munīndrasya darśane gaṃtum aichata // Rm_20.74 //
tataḥ sa muditaḥ snātvā śuddhadivyāṃvarāvṛtaḥ /
divyagaṃdhānuliptāṃgo divyālaṃkārabhūṣitaḥ // Rm_20.75 //
divyapūjopahārāṇi gṛhītvā devagaṇaiḥ saha /
tasyāṃ rātrau munīndrasya bhāsayann āśrame yayau // Rm_20.76 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā muditaḥ samupāsaran /
natvā pradakṣiṇīkṛtya samānarcca yathāvidhiḥ // Rm_20.77 //
tatas tasya munīndrasya sāṃjaliḥ