Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

i surālayaṃ // Rm_27.178 //
etad ratnatrayaṃ loke utpannaṃ sadguṇākaraṃ /
tad ahaṃ śaraṇaṃ gatvā bhajāmi samupāsikaḥ // Rm_27.179 //
etatpuṇyavipākena sarvasatvahitārthakaḥ /
kramād bodhicarāḥ pūrya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_27.180 //
tadāhaṃ sugato bhūtvā sarvasatvaśubhārthabhṛt /
satvān bodhau pratiṣṭhāpya nirvṛtiṃ samavāpnuyāt // Rm_27.181 //
evaṃ vijñāya saddharmaṃ yadīchati bhavān api /
triratnaśaraṇaṃ gatvā bhaja nityaṃ samādarāt // Rm_27.182 //
etatpuṇyavipākena sadā tvaṃ sadgatiṃ tataḥ /
bodhiṃ cāpi samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_27.183 //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa paribodhitaḥ /
tairthyadharmaṃ pratikṣipya saṃbuddhaśrāvako 'bhavat // Rm_27.184 //
tadārabhya sadā nityaṃ saddharmaśravaṇotsukaḥ /
vihāre samupāśritya prābhajat taṃ munīśvaraṃ // Rm_27.185 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ śrutaṃ mayā tathocyate /
tvaṃ cāpy evaṃ mahārāja triratnaṃ sarvadā bhaja // Rm_27.186 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_27.187 //
etatpuṇyavipākena sadā te maṃgalaṃ bhavet /
kramād bodhicarīḥ pūrya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_27.188 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_27.189 //
śṛṇvantīdaṃ mudā ye jinavarakathitaṃ mālikasyāvadānaṃ ye cāpi śrāvayanti pramuditamanasaḥ śraddhayā bhadrakāmāḥ /
te sarve lokanāthās trimalakalijitā bodhisatvā maheśā bhuktvā saukhyaṃ sadānte jinavaranilaye saṃprayānti prasannāḥ /
++ iti ratnāvadānatatve mālikāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 323)
XXVIII Pāñcālarājāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ bhikṣuṃ natvaivaṃ punar abravīt // Rm_28.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_28.2 //
iti saṃprārthite rājñā sa upagupta ātmavit /
tam aśokaṃ mahīpālaṃ samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_28.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvānumodanāṃ kuru // Rm_28.4 //
tadyathāsau jagacchāstā śākyasiṃhas tathāgataḥ /
sarvajñaḥ sugato nātho dharmarājā munīśvaraḥ // Rm_28.5 //
ekasmin samaye tatra śrāvastyā bahir āśrame /
vihāre jetakodyāne vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_28.6 //
tadā sa bhagavāṃs tatra bhikṣusaṃghaiḥ puraskṛtaḥ /
sabhāmadhyāsanāsīno dharmam ādeṣṭum ārabhat // Rm_28.7 //
tad dharmadeśanāṃ śrotuṃ sarve lokāḥ samāgatāḥ /
devā daityāś ca nāgāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_28.8 //
siddhā vidyādharāś cāpi garuḍā rākṣasā api /
ṛṣayo brāhmaṇā vijñā rājānaḥ kṣatriyā api // Rm_28.9 //
vaiśyā rājakumārāś ca maṃtriṇaś ca mahājanāḥ /
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca gṛhasthāḥ śilpino 'pi ca // Rm_28.10 //
grāmyā jānapadāś cāpi kārpaṭikādayo 'pi ca /
tīrthikā api te sarve jetārāme upāgatāḥ // Rm_28.11 //
vihāre taṃ jagannāthaṃ dṛṣṭvā sāṃjalayo mudā /
natvā pradakṣiṇīkṛtya samabhyarcya yathākramaṃ // Rm_28.12 //
tatas te muditāḥ sarve parivṛtya samaṃtataḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ patum upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_28.13 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāns tān samupasthitān /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_28.14 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ prabodhitāḥ /
saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ kṛtvā pracerur bodhisaṃvaraṃ // Rm_28.15 //
tasminn avasare tatra paṃcāla uttarādhipaḥ /
dakṣiṇādhipapaṃcālaṃ parājetum upākramat // Rm_28.16 //
tayoḥ paṃcālayo rājño viruddhāsy abhimāninoḥ /
mahāyuddham abhūn nityaṃ parasparavighātanaṃ // Rm_28.17 //
pravarttite sadā yuddhe tayo rājño hi māninoḥ /
durbhikṣam api tatrābhūd bahulokavighātanaṃ // Rm_28.18 //
(Rm 324)
tadā tau kṣatriyau krūrau parasparavighātinau /
viruddhamānasau vīrau vairaśāmyaṃ na jagmataḥ // Rm_28.19 //
tad dṛṣṭvā nṛpatī rājā prasenajin sa kauśalaḥ /
tad vairaśamanopāyaṃ ciraṃ dhyātvā vyaciṃtayat // Rm_28.20 //
yad etau nṛpatī vīrau nityaṃ yuddhābhikāṃkṣiṇau /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ śrotuṃ naivābhivāṃchata // Rm_28.21 //
sarve 'pi maṃtriṇo 'mātyāḥ sarve lokāś ca yodhinaḥ /
saṃbuddhadarśane cāpi nātrāgachanti ke cana // Rm_28.22 //
evaṃ teṣāṃ sadā nityaṃ hiṃsākarmābhirāgiṇāṃ /
saddharme śravaṇe vāpi gocaraṃ naiva vidyate // Rm_28.23 //
dharmaṃ vinātra saṃsāre kiṃ sāraṃ janma mānuṣe /
parasparaṃ nihatyaiva yāsyaṃti narake dhruvaṃ // Rm_28.24 //
dhig janma mānuṣe teṣāṃ kevalaṃ pāpasādhanaṃ /
ye kleśamānadarpyāndhā na paśyaṃti munīśvaraṃ // Rm_28.25 //
ye cātra saugataṃ dharmaṃ na śṛṇvanti kadā cana /
kathaṃ te bhadracaryāyāṃ gocaraṃ samavāpnuyuḥ // Rm_28.26 //
sadā te māracaryāyāṃ sthitvā kleśābhimāninaḥ /
bodhicaryāṃ pratikṣipya careyuḥ kāmacāriṇaḥ // Rm_28.27 //
tataḥ svayaṃ paribhraṣṭā bhraṃśayantaḥ parān api /
yathechayā carantas te cinuyur bahupātakaṃ // Rm_28.28 //
tatas te kleśasaṃtaptāḥ svaparārthābhighātinaḥ /
tīvraduḥkhāgnisaṃtaptāḥ pateyur narake dhruvaṃ // Rm_28.29 //
narakeṣu bhramantas te sadā duḥkhābhibhojinaḥ /
paścāttāpāgnisaṃtaptāś careyur ābhavaṃ tathā // Rm_28.30 //
tad eṣāṃ sarvalokānāṃ bhadrārthaṃ hitakāraṇaṃ /
sarvathopāyam ādhātum arhāmi sāṃprataṃ drutaṃ // Rm_28.31 //
yāvad etau nṛpau vīrau viruddhau nopaśāmyataḥ /
tāvad atra bhuvi kvāpi maṃgalaṃ na bhavet sadā // Rm_28.32 //
tad etau nṛpatī tāvad bodhayitvā prayatnataḥ /
maitrasnehasaṃbaddhau kuryāṃ nirvairabhāvinau // Rm_28.33 //
etau hi kṣatriyau vīrau pāṃcālau mānagarvitau /
anayor mitravaṃdhaṃ ko bodhayitvā kariṣyati // Rm_28.34 //
buddha eva jagacchāstā dharmarājaḥ prabodhayan /
anayoś ciravairyāgniṃ śamayituṃ praśaknuyāt // Rm_28.35 //
tad atra sahasā gatvā prārthayeyaṃ munīśvaraṃ /
nūnaṃ buddhānubhāvāt tau nṛpau mitratvam āpsyataḥ // Rm_28.36 //
iti niścitya rājā sa prasenajit samutthitaḥ /
vihāre sahasā gatvā nanāma taṃ munīśvaraṃ // Rm_28.37 //
tatra sa purato gatvā sāṃjaliḥ samupāśrayan /
etat sarvapravṛttāṃtaṃ nivedyaivam abhāṣata // Rm_28.38 //
bhagavan nātha sarvajña vijānīyād bhavān api /
yat tau pāṃcālabhūpālau viruddhau bhavato 'dhunā // Rm_28.39 //
yad etayor viruddhe ta sarve lokā virodhitāḥ /
tad atra sarvadā yuddhaṃ pravarttate divāniśaṃ // Rm_28.40 //
(Rm 325)
tat tesāṃ sarvalokānāṃ saddharme gocaraṃ kadā /
sadā yuddhābhisaktās te sādhayeyuḥ śubhaṃ kathaṃ // Rm_28.41 //
tad atra bhagavāñc chāstā bodhayaṃs tau narādhipau /
saṃbodhimārgam ādiśya śubhe cārayitum arhati // Rm_28.42 //
iti saṃprārthite tena rājñā sa bhagavān muniḥ /
tasya rājñe nareṃdrasya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_28.43 //
tataḥ sa nṛpatī rājā matvā śāstrādhivāsitaṃ /
sāṃjalis taṃ muniṃ natvā muditaḥ svālayaṃ yayau // Rm_28.44 //
tataḥ sa bhagavān pātram ādāya cīvarāvṛtaḥ /
bhāsayan bhadratāṃ kurvan pratasthe saha sāṃghikaiḥ // Rm_28.45 //
evaṃ sarvatra mārgeṣu bhāsayaṃ sa munīśvaraḥ /
kṛtvā bhadraṃ krameṇaivaṃ vārāṇasīm upācarat // Rm_28.46 //
tatra sa bhagavāṃ prāpto bhābhiḥ saṃbhāsayan kramāt /
caraṃ kṛtvā subhadratvaṃ mṛgadāve upācarat // Rm_28.47 //
tatra sa bhagavān prātaḥ sasaṃghaḥ saugatāśrame /
sabhāmadhyāsanāsīnaḥ saddharmaṃ samupādiśat // Rm_28.48 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ pramoditāḥ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā prabhejire samādarāt // Rm_28.49 //
tadā dakṣiṇapāṃcālanṛpatiḥ sa pramoditaḥ /
saṃbuddhadarśanaṃ kartuṃ mṛgadāve upācarat // Rm_28.50 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ sa pramoditaḥ /
sāṃjaliḥ purato gatvā natvaikānte upāśrayat // Rm_28.51 //
tasminn avasare tatra mṛgadāve samāśritaḥ /
bhagavānn iti śuśrāva pāṃcālauttarādhipaḥ // Rm_28.52 //
sa uttarapāṃcālo nṛpatiḥ pratiroṣitaḥ /
taṃ nṛpaṃ yāmyapāṃcālaṃ parājetum upācarat // Rm_28.53 //
tatra sa nṛpatir vīraś caturaṃgavalaiḥ saha /
jayavādyamahotsāhaiḥ sahasā samupācarat // Rm_28.54 //
tatra sa yāmyapāṃcālarājā taṃ ripum āgataṃ /
niśamya sahasotthāya natvā ha taṃ munīśvaraṃ // Rm_28.55 //
bhagavan nātha sarvajña sa me vairā ihāgataḥ /
tad atra kiṃ kariṣyāmi tad anujñāṃ dadātu me // Rm_28.56 //
iti tena narendreṇa prārthite sa jineśvaraḥ /
dṛṣṭvā taṃ yāmyapāṃcālaṃ samāśvāsyaivam ādiśat // Rm_28.57 //
nṛpate mā vibheṣī tvaṃ dhairyyam ālambya tiṣṭhata /
tad upāyaṃ kariṣyāmi yenāsau te vaśe caret // Rm_28.58 //
ity ādiśya sa sarvajñaś caturaṅgabalānvitaṃ /
mahatsainyādhipaṃ vīraṃ nirmāya 'preṣayat tataḥ // Rm_28.59 //
sa sainyādhipatir vīraś caturaṅgabalaiḥ saha /
carann uttarapāṃcālam abhiyoddhum upācarat // Rm_28.60 //
tan mahatsainyaṃ āyātaṃ samālokyābhyupadrutaṃ /
sarva uttarapāṃcālasainyā bhītāḥ parāyayuḥ // Rm_28.61 //
tad dṛṣṭvottarapāṃcālanṛpatiś cāpi kheṭitaḥ /
ekākī ratham āruhya bhagavatsaṃmukhe 'carat // Rm_28.62 //
(Rm 326)
tatra sa dūrato dṛṣṭvā śrīghanaṃ taṃ sabhāśritaṃ /
avatīrya rathāt tatra mṛgadāve upācarat // Rm_28.63 //
tatra sa nṛpati rājā samupetya kṛtāṃjaliḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya nanāma śaraṇaṃ gataḥ // Rm_28.64 //
tataś cirāt samutthāpya sa pāṃcalo narādhipaḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ tatraikānte samāśrayat // Rm_28.65 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā nṛpatiṃ taṃ samāśritaṃ /
āryyasatyaṃ samārabhya dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_28.66 //
tad āryasatyam ākarṇya nṛpatiḥ so 'bhibodhitaḥ /
saṃsārasādhanaṃ dharmaṃ punaḥ śrotuṃ samaichata // Rm_28.67 //
tataḥ sa nṛpatī rājā samutthāya kṛtāṃjaliḥ /
praṇatvā bhagavaṃtaṃ taṃ prārthayad evam ādarāt // Rm_28.68 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me 'trānugrahaṃ kṛtvā samyag ādeṣṭum arhati // Rm_28.69 //
yad atra bhagavan satvāḥ pravarttanto bhavodadhau /
sukhaduḥkhābhibhuṃjāno bhramaṃte ṣaḍgatau kathaṃ // Rm_28.70 //
karmaṇā kena devāḥ syur mānuṣāḥ kena karmaṇā /
daityāś ca karmaṇā kena tat samyak samupādiśa // Rm_28.71 //
tiryañcaḥ karmaṇā kena pretāś ca kena karmaṇā /
nārakāḥ karmaṇā kena tat sarvaṃ samupādiśa // Rm_28.72 //
tatrāpy anekarūpāś ca sarve bhinnāśayā api /
nihīnamadhyamotkṛṣṭāḥ sukhaduḥkhānvitā api // Rm_28.73 //
etat sarvaṃ samākhyāya bhavāñ chāstā jagad guruḥ /
saṃsāragatisaṃcāraṃ prabodhayitum arhati // Rm_28.74 //
iti saṃprārthite tena rājñā sa bhagavān sudhīḥ /
taṃ viśuddhāśayaṃ bhūpaṃ dṛṣṭvaivaṃ samupādiśat // Rm_28.75 //
sādhu śṛṇu mahārāja saṃsāragaticāraṇaṃ /
samyag dharmaṃ pravakṣyāmi yuṣmākaṃ paribodhane // Rm_28.76 //
kāyavāgmānasaṃ karmakṛtaṃ yac ca śubhāśubhaṃ /
lokas tasya phalaṃ bhukte karttā nānyo 'sti kasya cit // Rm_28.77 //
iti sarve kṛpāviṣṭās trailokye guravo jināḥ /
uktavantas tathā tad dhi karmaṇo yasya yat phalaṃ // Rm_28.78 //
karmaṃ kartuṃ vihātuṃ ca sadasadgatihetukaṃ /
lobhamohabhayakrodhā ye narā naraghātinaḥ // Rm_28.79 //
saṃvaddhyānyāñ ca hi santi saṃjīvaṃ yānti te dhruvaṃ /
saṃvatsarasahasrāṇi bahūny api hatāhatāḥ // Rm_28.80 //
saṃjīvanti yatas tatra tena saṃjīva ucyate // Rm_28.81 //
mātāpitṛsuhṛdvaṃdhumitradrohakarāś ca ye /
paiśunyānṛtavattāraḥ kālasūtrābhigāminaḥ // Rm_28.82 //
kālasūtreṇa saṃsūḍya pāṭyante dāruvad yataḥ /
jvaladbhiḥ krakacais tatra kālasūtras tataḥ smṛtaḥ // Rm_28.83 //
dāvādau dahanair dāhaṃ dehināṃ vidadhāti ye /
sa tīvrajvalanair jantus tapyate tapane raṭan // Rm_28.84 //
(Rm 327)
tīvraṃ tapanasaṃtāpaṃ tanoty eva niraṃtaraṃ /
yat tato 'nvartham āloke khyātas tapanasaṃjñayā // Rm_28.85 //
dharmādharmaviparyāsaṃ nāstiko yaḥ prakāśayan /
saṃtāpayati cānyāṃś ca tapyate sa pratāpane // Rm_28.86 //
pratāpayati tatrasthān satvāns tīvreṇa vahninā /
tapanātiśayano 'sau proktas tasmāt pratāpanaḥ // Rm_28.87 //
ajaiḍakaśṛgālāṃś ca śaśākhumṛgāsukarān /
anyāṃś ca prāṇino ghnaṃti saṃghātaṃ yānti te narāḥ // Rm_28.88 //
saṃhatās tatra ghātyaṃte samyagvāhaiva vaṃyayaḥ /
tasmāt saṃghāta ity evaṃ vikhyāto 'nvarthasaṃjñayā // Rm_28.89 //
kāyavāgmānasaṃ tāpaṃ ye kurvantīha dehināṃ /
kaṭukyapaṭikā ye ca rauravaṃ yānti te nārāḥ // Rm_28.90 //
tīvreṇa vahninā tatra dahyamānā niraṃtaraṃ /
raudraṃ ravaṃ vimuṃcanti yatas tasmāt sa rauravaṃ // Rm_28.91 //
devadvijaguror dravyaṃ hṛtaṃ yair duḥkhinām iha /
te mahārauravaṃ yānti ye cānyasvāpahāriṇaḥ // Rm_28.92 //
raudratvād vahnidāhasya ravasya ca mahattayā /
rauravo hi mahāṃs tasya mantva rauravād api // Rm_28.93 //
kṛtvā guṇādhike tīvram apakāraṃ nihatya ca /
mātāpitṛgurun kalpam avīcau pacyate dhruvaṃ // Rm_28.94 //
asthīny api viśīryyante raudrāgnau tatra dehināṃ /
yato na vīciḥ saukhyasya nāvīcir udāhṛtaḥ // Rm_28.95 //
mithodroharatā ye traṇe ghnantīva dehinaḥ /
pāpād asinakhās te tu jāyante duḥkhabhāginaḥ // Rm_28.96 //
nakhā evāsayas teṣām āyasā jvalitāḥ kharāḥ /
tair anyonyaṃ nikṛntanti yat tenāsinakhāḥ smṛtāḥ // Rm_28.97 //
lohajvalitatīkṣṇāgrāḥ ṣoḍaśāṅgulakaṇṭakāḥ /
balād ārohyata hraṃdan śālmalīḥ pāladārikaḥ // Rm_28.98 //
lohadamṣṭrā mahākāyā jvalitās tīvrabhairavāḥ /
aśliṣya bhakṣayanty enaṃ paradāropahāriṇaṃ // Rm_28.99 //
āraṭanto 'pi khādyante śvagṛdhrolūkavāyasaiḥ /
aśivaṃ kurvate chinnā viśvāsaghāṭino narāḥ // Rm_28.100 //
ayoguḍāni bhujyante prataptāni punaḥ punaḥ /
yāpyante kvathitaṃ tāmraṃ ye parasvāpahāriṇaḥ // Rm_28.101 //
krūraiḥ śvabhir ayodraṃṣṭraiḥ kṛtyante vivaśā bhṛśaṃ /
varṣakoṭi raṭanto 'pi ye narāḥ kheṭake ratāḥ // Rm_28.102 //
matsyādīñ jalajān hatvā jvalanty amradravodakāṃ /
yāti vaitaraṇīṃ śaśvad vahninā dahyate naraḥ // Rm_28.103 //
ye svārthalavasaṃmūḍho vyavahāram adhārmikaṃ /
karoti narake kradan sa cakreṇābhipīḍyate // Rm_28.104 //
pīḍā vahubhir ākāraiḥ kṛtā yair duḥkhinām iha /
pīḍyante te ciraṃ taptair yatra mudgaraparvataiḥ // Rm_28.105 //
bhedakā dharmasetūnāṃ ye cāsan mārgavāhinaḥ /
(Rm 328)
kṣuradhārācitaṃ mārgaṃ gatvā krāmanti te narāḥ // Rm_28.106 //
nakhaiḥ saṃcūrṇya yūkādīñ cūrṇyante meṣaparvatai /
bhūyo bhūyo mahākāyāḥ krandantas te śaracchataṃ // Rm_28.107 //
vrataṃ yas tu samāśritya saṃpanno parirakṣati /
śīryamānamānsāsthiḥ kukuṃle pacyate dhruvaṃ // Rm_28.108 //
aṇunāpi hi yaḥ kaścin mithyājīvena jīvati /
bhakṣyate krimibhiś caṇḍaiḥ saṃmagno gūthamṛttike // Rm_28.109 //
dṛṣṭvāpi vrīhimadhyasthān prāṇinaś cūrṇayanti ye /
āyasai mukhalais taptaiḥ kṣobhyante te punaḥ punaḥ // Rm_28.110 //
atyantakrodhanāḥ krūrāḥ śaṭhāḥ pāpābhikāṃkṣiṇaḥ /
paravyasanakṛṣṭvā ca jāyante yamarākṣasāḥ // Rm_28.111 //
sarveṣām eva duḥkhānāṃ vījaṃ mṛd vābhibhedataḥ /
kāyavāgmānasaṃ karma pāpaṃ yat tad aṇv api varttayet /
++ narakakāṇḍaṃ samāptam ++
haṃsapārāvatādīnaṃ kharāṇām api rāgiṇāṃ /
yena rāgeṇa jāyante mūḍhāḥ kīṭādiyoniṣu // Rm_28.112 //
sarppāḥ krodhopanāhābhyāṃ mārastabdhā mṛgādhipāḥ /
abhimānena jāyante gadāmāśvādiyoniṣu // Rm_28.113 //
mātsaryerṣyādi doṣeṇa vānarāḥ pretadehinaḥ /
jāyante mukharā dhṛṣṭāś capalātmānaś ca vāyasāḥ // Rm_28.114 //
vadhavaṃdhanamātsaryair gavāśvādiṣu dehinaḥ /
jāyante krūrakarmāṇo lūtāḥ kharjjūravṛścikaḥ // Rm_28.115 //
vyāghramārjāragomāyuṛkṣagṛdhravṛgādāyaḥ /
jāyante pretamansādoḥ krodhanā matsarā narāḥ // Rm_28.116 //
dātāraḥ krodhanāḥ krūrā narā nāgamaharddhikāḥ /
bhavāntatyāgino darppāt krodhāc ca garuḍeśvarāḥ // Rm_28.117 //
kṛtaṃ yat pāpakaṃ karma svayaṃ vākkāyamānasaṃ /
tiryañcas tena jāyante tan manogatim ākṛthāḥ // Rm_28.118 //
++ iti tiryakkāṇḍaṃ samāptam ++
bhakṣyabhojyāpahartāro ye kṣudrā dānavarji /
bhavanti kuṇapāhārāḥ pretās te kaṭapūtanāḥ // Rm_28.119 //
viheṭhayanti ye bālā vaṃcayanty api tṛṣṇayā /
te 'pi garbhamalāhārā jāyante kaṭapūtanāḥ // Rm_28.120 //
hīnācārātidīnāś ca matsarā nityakāṃkṣiṇaḥ /
jāyaṃte ye narāḥ pretā 'ṣṭās te galagaṇḍakāḥ // Rm_28.121 //
dānaṃ nivārayaty eva na hi kiṃ tid dadāti yaḥ /
kṣutkṣāmāsau mahākukṣiḥ pretaḥ śūcimukho bhavet // Rm_28.122 //
dhanaṃ rakṣati vaṃśārthe na bhuṃkte na dadāti yaḥ /
dattādāyī tataḥ pretaḥ śrāddhabhoktā sa jāyate // Rm_28.123 //
yaḥ parasvāpahārepsur datvā caivānutapyate /
bhoktā viṭśleṣmavāntānāṃ pretya pretaḥ sa jāyate // Rm_28.124 //
apriyaṃ vakti yaḥ krodhād vākyaṃ marmavibhedataṃ /
bbavanty ulkāmukhaḥ pretaḥ suciraṃ tena karmaṇā // Rm_28.125 //
(Rm 329)
kurute kalahaṃ yas tu niṣkṛpaḥ krūramānasaḥ /
krimikīṭapataṅgādeḥ prete 'sau jyotiko bhavet // Rm_28.126 //
grāmakūṭau dadāty eva yo janaṃ pīḍayanty api /
kumbhāṇḍo vikṛtākāraḥ pūyāhāraś ca jāyate // Rm_28.127 //
nirdayāḥ prāṇino ghnanti bhakṣyārthaṃ ye dadanty api /
māṃsāhārāś ca te 'vaśyaṃ bhavanti pretarākṣasāḥ // Rm_28.128 //
gaṃdhamālāratā nityaṃ maṃdakrodhāḥ pradāyakāḥ /
gaṃdharvāḥ pretya jāyante devānāṃ ratihetavaḥ // Rm_28.129 //
krodhanāḥ piśunaḥ kiñcidarthārthaṃ yaḥ prayachati /
sa piśācaṃ praduṣṭātmā jāyate vikṛtānanaḥ // Rm_28.130 //
nityapraduṣṭāś capalāḥ parapīḍākarā narāḥ /
saṃpradānaratā nityaṃ bhūtāḥ pretya bhavanti te // Rm_28.131 //
krūrāḥ krūddhāḥ pradātāraḥ priyā sarvasurā ca ye /
jāyante pretya yakṣās tu krūrātmānaḥ surāpriyāḥ // Rm_28.132 //
mātāpitṛgurūn yānair ye nayanti yathepsitaṃ /
vimānacāriṇo yakṣā jāyaṃte susukhānvitāḥ // Rm_28.133 //
tṛṣṇāmātsaryadoṣeṇa pretā bhavanty amī sadā /
yakṣādayaḥ śubhaiḥ kliṣṭair atas tān parivarjayet // Rm_28.134 //
++ iti pretakāṇḍaṃ samāptam ++
devāsuramanuṣyeṣu dīrgham āyur ahiṃsayā /
jāyate hinsayā svalpām ato hiṃsāṃ vivarjayet // Rm_28.135 //
kuṣṭharogajvaronmādā ye cānye vyādhayo nṛṇāṃ /
bhavanti bhūtaprayuktes te vadhavaṃdhanatāḍanaiḥ // Rm_28.136 //
yo na harttā parasvānāṃ na vañcavit prayachati /
mahatāpi prayatnena sa dravyaṃ nādhigachati // Rm_28.137 //
adattaṃ vittam ādāya dānāni ca dadāti yaḥ /
sa pretya dravyavān bhūtvā bhūyo bhavati nirdhanaḥ // Rm_28.138 //
yo na harttā na dātā ca na cātikṛpaṇo naraḥ /
kṛtsnena mahatā dravyaṃ sthiraṃ sa labhate dhruvaṃ // Rm_28.139 //
na harttā yaḥ parasvānāṃ tyāgavān vītamatsaraḥ /
ahāryaṃ vipulaṃ vittam iṣṭam ca labhate naraḥ // Rm_28.140 //
āyurvarṇavalopetaḥ śrīmān rogavivarjitaḥ /
sukhī ca sa labhen nityaṃ yo dadātīha bhojanaṃ // Rm_28.141 //
salajjo rūpavān bhogī suchāyaḥ prāṇināṃ priyaḥ /
sa bhaved vastralābhī ca yo vāsānsi prayachati // Rm_28.142 //
āvāsaṃ yo dadātīha suprasannena cetasā /
prāsādāḥ sarvakāmāś ca jāyante tasya dehinaḥ // Rm_28.143 //
upānatsaṃkramādīni ye prayachanti mānavāḥ /
bhavanti sukhino nityaṃ yānāni ca labhanti te // Rm_28.144 //
vāpīkūpataḍāgādīn kārayitvā jalāśrayān /
sukhinas tyaktasaṃtāpā niḥpipāsā bhavanti te // Rm_28.145 //
puṣpair abhyarcitaḥ śrīmān śaraṇyaḥ sarvadehināṃ /
samṛddhitaḥ sa syād ārāmaṃ yaḥ prayachati // Rm_28.146 //
vidyādānena paṇḍityaṃ prajñābhyāsena cāpyate /
bhaiṣajyābhayadānena rogamuktas tu jāyate // Rm_28.147 //
(Rm 330)
dīpadānena cakṣuṣmān vādyadānena susvaraḥ /
śayanāsanadānena sukhī bhavati mānavaḥ // Rm_28.148 //
gavādīnn yo dadātīha bhojyaṃ rasasamanvitaṃ /
balavān varṇavān bhogī dīrghāyuḥ sa bhaven naraḥ // Rm_28.149 //
kanyādānena samānyāṃ lābhī syāt parivāravān /
dhanadhānyasamṛddhas tu bhūmidānena jāyate // Rm_28.150 //
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyam abhayaṃ vacanaṃ priyaṃ /
yad yad evepsitaṃ śaktyā dātavyaṃ tat tad arthinaḥ // Rm_28.151 //
kleśayitvā dadātīha svakārthaṃ vā ha yena vā /
yaśaḥsaukhyābhilākhād vā sa kliṣṭaṃ labhate phalaṃ // Rm_28.152 //
svakāryaṃ nirapekṣeṇa kṛpāviṣṭena cetasā /
parārthaṃ yo dadātīha so 'kliṣṭaṃ phalam aśnute // Rm_28.153 //
yat kiñcid dīyate 'nyasmai yathākālaṃ yathāvidhiṃ /
tena tena prakāreṇa tat sarvam upatiṣṭhate // Rm_28.154 //
parān anvapahaty evaṃ sarvakālaṃ yathepsitaṃ /
akleśayitvā dātavyaṃ hitaṃ dharmāvirodhiyat // Rm_28.155 //
evaṃ hi dīyamānasya dānasyaiva phalādayaḥ /
dānaṃ hi sarvasaukhyānām ananyat kāraṇaṃ mataṃ // Rm_28.156 //
virajaḥ paradārebhyo dārān iṣṭān avāpnuyāt /
svebhyo 'py adeśakālau ca varjayet puṃstvam archati // Rm_28.157 //
paradāreṣu saṃsaktaṃ cittaṃ yo na niyachati /
anaṃgeṣu cakṣyeta sa pumāṃ strītvam archati // Rm_28.158 //
strītvaṃ jugupsate yā tu suśīlamandarāgiṇī /
puṃstvam ākāṃkṣate nityaṃ sā nārī naratāṃ vrajet // Rm_28.159 //
yas tu samyagnirātaṅkaṃ brahmacaryaṃ niṣevate /
tejasvī sadguṇaḥ śrīmān devair api sa lakṣyate // Rm_28.160 //
dṛḍhasmṛtir asaṃmūḍho maghavāno niṣevanāt /
jāyate satyavādī ca yaśaḥsaukhyānvitaḥ pumān // Rm_28.161 //
bhinnānām api satvānāṃ bhedaṃ naiva karoti yaḥ /
abhedyaparivāro 'sau jāyate sthiramānasaḥ // Rm_28.162 //
yas tv ājñāṃ kurute nityaṃ gurūṇāṃ hṛṣṭamānasaḥ /
hitāhitābhidhāyī ca sa syād ādeyavākkṛtī // Rm_28.163 //
nīcāparāyamānena viparyāsena codgataḥ /
bhavanti sukhinaḥ saukhyaṃ duḥkhaṃ datvā ca duḥkhinaḥ // Rm_28.164 //
paraprapañcābhiratāḥ śaṭhāś cānṛtavādinaḥ /
kubjavāmanatāṃ yānti ye ca rūpābhimāninaḥ // Rm_28.165 //
jaḍo vijñānamātsaryād bhaven mūkaḥ priyāpriyaḥ /
vādhiryaṃ yāti mūḍhātmā hitavākyābhigūḍhakaḥ // Rm_28.166 //
duḥkham pāpasya puṇyasya sukhaṃ miśrasya miśritaṃ /
sarvaṃ sādṛśyaniḥsyandam abhyuhyaṃ karmaṇaḥ phalaṃ // Rm_28.167 //
++iti manuṣya kāṃdaṃ samāptam ++
śaṭhyena māyayā nityaṃ caraty akṛtakilbiṣaḥ /
kalipriyaḥ pradātā ca sa bhaved asureśvaraḥ // Rm_28.168 //
(Rm 331)
++ ity asurakāṇḍam ++
nātmanā yaḥ sukhākāṃkṣī na ca kṛvyeta parigrahaṃ /
grahāṇām agraṇī cāsau mahārājikatāṃ vrajet // Rm_28.169 //
mātāpitṛkulajyeṣṭhapūjakasyāgavān kṛtī /
hṛṣyame yo na kalahais tridaśeṣu sa jāyate // Rm_28.170 //
na vigrahe ratā naiva kalahe hṛṣṭamānasāḥ /
ekāntakuśalodyuktā ye ca moyāpagās tu te // Rm_28.171 //
bahuśrutā dharmadharāḥ suprajñā mokṣakāṃkṣiṇaḥ guṇair /
ye parihṛṣṇāś ca narās te tuṣitopagāḥ // Rm_28.172 //
śīlapradānavinaye pravṛttā ye svayaṃ narāḥ /
mahotsāhāś ca te 'vaśyaṃ nirmāṇaratigāminaḥ // Rm_28.173 //
adīnasatvā me śreṣṭhāḥ pradāne damasaṃyamaiḥ /
guṇādhikāś ca ye yānti paranirmitatāṃ dhruvaṃ // Rm_28.174 //
śīlena svargam āpnoti dhyānena ca viśeṣataḥ /
yathābhūtaparijñānāt paryante vo punarbhavaḥ // Rm_28.175 //
śubhāśubhaphalaṃ karma yad etat kathitaṃ sphuṭaṃ /
śubhena labhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ tv aśubhasaṃbhavaṃ // Rm_28.176 //
mṛtyur vyādhir jarā caiva cintanīyam idaṃ trayaṃ /
viprayogā priyaiḥ sārddhaṃ karmaṇāṃ ca svakaṃ phalaṃ // Rm_28.177 //
evaṃ virāgam āpnoti viviktaḥ puṇyam archati /
pāpaṃ ca nārjayed evaṃ tac ca saṃkṣepataḥ śṛṇu // Rm_28.178 //
samyakparārthakaraṇaṃ parānarthavivarjanaṃ /
puṇyaṃ viparyayāt pāpabhuktam eva munīśvaraiḥ // Rm_28.179 //
++ iti devakāṇḍaṃ samāptam ++
evaṃ matvā mahārāja ṣaḍgatikārikāṃ bhave /
saṃbodhidharmam ādhāya caritavyaṃ sadā śubhe // Rm_28.180 //
ye saṃbodhivrataṃ dhṛtvā pracaranti samāhitāḥ /
sarvasatvahitārthena bodhisatvā bhavanti te // Rm_28.181 //
evaṃ vijñāya rājendra sadā bhadraṃ yadīchasi /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samādarāt // Rm_28.182 //
etatpuṇyavipākena sarvakleśan vinirjayan /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_28.183 //
iti tena munīndreṇa samākhyātaṃ niśamya saḥ /
rājāpy uttarapāṃcālaḥ pravrajituṃ samaichata // Rm_28.184 //
tataḥ sa nṛpatī rājā samutthāya kṛtāṃjaliḥ /
bhagavantam ānatvā prārthayad evam ādarāt // Rm_28.185 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ gataḥ /
saṃbodhivratam ādhāya prechāmi carituṃ sadā // Rm_28.186 //
yad bhavāñ jagatāṃ śāstā saṃbodhidharmadeśikaḥ /
tan me 'nugrahatāṃ kṛtvā pravrajyāṃ dātum arhati // Rm_28.187 //
iti saṃprārthite tena rājñā sa bhagavān sudhīḥ /
tasya rājño manaḥśuddhaṃ vijñāyaivam upādiśat // Rm_28.188 //
sādhu rājan mahābhāga yadīchasi śubhāṃ gatiṃ /
ehi cara samādhāya cara me śāsane vrataṃ // Rm_28.189 //
ity ādiśya munīndro 'sau pāṇinā tac chiraḥ spṛśan /
(Rm 332)
saṃbuddhe śāsane dharme taṃ nareṃdraṃ samagrahīt // Rm_28.190 //
ehīti tena śāstrokte nṛpatiḥ sa prabodhitaḥ /
khikkhirīpātradharo bhikṣu 'bhūc cīvarāvṛtaḥ // Rm_28.191 //
tataḥ sa bhūpatiś cāpi virakto bhogyanispṛhaḥ /
niḥkleśaḥ pariśuddhātmā babhūva vijiteṃdriyaḥ // Rm_28.192 //
sākṣād arhatvam āsādya brahmacārī niraṃjanaḥ /
saṃbodhipadam āsādya saṃbuddhaḥ śrāvako 'bhavat // Rm_28.193 //
tataḥ sa brahmavid yogī traidhātuvāsinām api /
sadevāsuralokānāṃ vandyo mānyo 'bhavad guruḥ // Rm_28.194 //
tato dakṣiṇapāṃcālarājā sa pratimoditaḥ /
utthāya sāṃjalir natvā prārthyat taṃ munīśvaraṃ // Rm_28.195 //
bhagavan nātha sarvajña kṛpayā me prasīdatu /
traimāsyaṃ bhaktum ichāmi tat kurutām anugrahaṃ // Rm_28.196 //
iti saṃprārthite rājñā bhagavān sa munīśvaraḥ /
nṛpatiṃ taṃ samālokya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_28.197 //
tataḥ sa nṛpatī rājā bhagavatādhyuvāsitaṃ /
viditvā sarvasāmagrīṃ sahasā samasādhayat // Rm_28.198 //
tataḥ sa rājā bhagavaṃtaṃ sasāṃghikaṃ /
yathārhabhojanair nityaṃ samabhyarcya 'bhyatoṣayat // Rm_28.199 //
vicitracīvaraiś cāpi śrīghanaṃ taṃ sasāṃghikaṃ /
āchādya sāṃjalir natvā praṇidhānaṃ mudā vyadhāt // Rm_28.200 //
etatpuṇyavipākena loke 'ṃdhe 'parināyake /
saddharmabhāskaraḥ śāstā saṃbuddho 'rhaṃ bhaveya hi // Rm_28.201 //
evaṃ tena narendreṇa praṇidhānaṃ kṛtaṃ mudā /
matvā sa bhagavān smitaṃ prāmuñcac chubharociṣaṃ // Rm_28.202 //
tat smitasamutpannāḥ paṃcavarṇāḥ suraśmayaḥ /
prasāritās trilokeṣu bhāsayantyaḥ pracerire // Rm_28.203 //
tadrasmisaṃparispṛṣṭāḥ sarve 'pi nārakāśritāḥ /
nirmuktavedanākhedā mahatsaukhyaṃ pralebhire // Rm_28.204 //
tadā te vismitāḥ sarve nārakīyāḥ pramoditāḥ /
kim evaṃ jāyate saukhyam iti dhyātvā niṣedire // Rm_28.205 //
tataḥ sa bhagavāṃs teṣāṃ vismayākrāṃtacetasāṃ /
manāṃsi paribodhārthaṃ praiṣayat tatra nairmitaṃ // Rm_28.206 //
tadā te nārakāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ sugataṃ mudā /
upetya praṇatiṃ kṛtvā prābhajañ charaṇaṃ gatāḥ // Rm_28.207 //
tatas tat puṇyaliptās te sarve vimuktapāpakāḥ /
pariśuddhāḥ śubhātmānaḥ sadgatiṃ samupāyayuḥ // Rm_28.208 //
tatas tā raśmayaḥ sarvā avabhāsya samaṃtataḥ /
akaniṣṭhālayaṃ yāvat prasṛtāḥ samabhāsayan // Rm_28.209 //
gāthāghoṣaiś ca sarvatra sarvān devān pramodinaḥ /
bodhayitvā śubhe dharme pratiṣṭhāpya pacerire // Rm_28.210 //
tatas tā raśmayaḥ sarvā piṇḍībhūtā muneḥ puraḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtvā mahoṣṇīṣe samāviśat // Rm_28.211 //
tad dṛṣṭvā te sabhālokāḥ sarve 'tivismayoddhatāḥ /
(Rm 333)
śāstā kim ādiśed dharmam iti dhyātvā niṣedire // Rm_28.212 //
iti teṣāṃ manastarkaṃ matvānaṃdaḥ samutthitaḥ /
upetya sāṃjalir natvā prārthayet taṃ munīśvaraṃ // Rm_28.213 //
bhagavan hetunā kena smitaṃ muṃcati sāṃprataṃ /
nāhetvapratyayaṃ smitaṃ na muṃcaṃti munīśvarāḥ // Rm_28.214 //
tad yadarthe bhavān smitaṃ muṃcatīme sabhājanāḥ /
śrotum ichaṃti sarve tad artham ādeṣṭum arhati // Rm_28.215 //
ity ānaṃdoditaṃ śrutvā bhagavān sa jagadguruḥ /
sarvāṃl lokān samālokya tam ānaṃdaṃ samabravīt // Rm_28.216 //
evam eva sadānaṃda sarve buddhā munīśvarāḥ /
nāhetupratyayaṃ smitaṃ vimuṃcanti kadā cana // Rm_28.217 //
paśyatām ayam ānaṃda rājātisaṃprasāditaḥ /
satkṛtya śraddhayāsmākaṃ traimāsyaṃ bhajate mudā // Rm_28.218 //
etatpuṇyavipākena rājāyaṃ sadguṇākaraḥ /
kramāt pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya balānvitaḥ // Rm_28.219 //
sarvakleśagaṇāñ jitvā mārāñ cāpi vinirjayan /
bodhim āsādya sarvajñas tathāgato munīśvaraḥ // Rm_28.220 //
sarvavidyādhipaḥ śāstā dharmarājo vināyakaḥ /
vijayo nāma saṃbuddho bhaviṣyati bhavāntare // Rm_28.221 //
evam ānaṃda vijñāya buddhakṣetraśubhaṃkṛtaṃ /
tadvipāke mahatsaukhyaṃ bhadraṃ saṃbodhisādhanaṃ // Rm_28.222 //
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā satkāraiḥ śraddhayā sadā /
saṃbodhivāñchibhir lokaiś caritavyaṃ śubhe mudā // Rm_28.223 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvānaṃdādayo 'pi te /
sarve lokās tathety uktvā prābhyanandan prasāditāḥ // Rm_28.224 //
so 'pi dakṣiṇapāṃcālo rājā śrutvā pramoditaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracacāra śubhe sadā // Rm_28.225 //
tadārabhya sadā tatra maṃgalaṃ nirupadravaṃ /
samaṃtato mahotsāhaṃ kṛtayuga ivābhavat // Rm_28.226 //
iti me guruṇākhyātaṃ śrutaṃ mayā tathā 'dhunā /
kathyate 'tra tvayāpy evaṃ caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_28.227 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālanīyāḥ sadā tvayā // Rm_28.228 //
tathā te sarvadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_28.229 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ /
tathety abhyanumoditvā prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_28.230 //
rājño pāñcālayor yan munikathitam idaṃ tat prasiddhāvadānaṃ /
śṛṇvanti śrāvayanti pramuditamanasaḥ śraddhayā ye prasannāḥ /
sarve te bodhisatvāḥ sakalaguṇadharāḥ sarvasaṃpatsukhāḍhyāḥ /
kṛtvā lokeṣu bhaddraṃ munivaranilaye saṃprayānti pramodāḥ // Rm_28.231 //
(Rm 334)
++ iti ratnāvadānatatve pāṃcālarājāvadanaṃ samāptam ++
(Rm 335)
XXIX Upapādukāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ samupetya kṛtāṃjaliḥ /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_29.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathākhyātuṃ ca me 'rhati // Rm_29.2 //
iti saṃprarthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan mahāmatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_29.3 //
sādhu śṛṇu maharāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvā cāpy anumodaya // Rm_29.4 //
tadyathā bhagavān buddhā śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājo vināyakaḥ // Rm_29.5 //
ekasmin samaye mātur māyādevyā hitechayā /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ prācarat tridaśālaye // Rm_29.6 //
tatra sa bhagavān gatvā suramye naṃdane vane /
pārijātatale pāṇḍusacchilāyām upāśrayat // Rm_29.7 //
tatra śakrādayo devāḥ sarve taṃ sadguṇākaraṃ /
śākyamuniṃ samālokya muditāḥ samupācaran // Rm_29.8 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sarve devāḥ pramoditāḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya sāñjalayaḥ praṇemire // Rm_29.9 //
tato devādhipaḥ śakro divyaratnamayāsanaṃ /
saṃbuddhasya jagacchāstuḥ prājñāpayac chubhojjvalaṃ // Rm_29.10 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā divyaratnamahojvale /
āruhya samupāśritya samātasthau prabhāsayan // Rm_29.11 //
tadā sā jananī mātā māyādevī samāgatā /
tam ātmajaṃ jagannāthaṃ saṃdṛṣṭvā samupācarat // Rm_29.12 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā mātaraṃ tāṃ samāgatāṃ /
utthāya samupāsṛtya praṇatvaivam abhāṣata // Rm_29.13 //
svāgataṃ kuśalaṃ mātar ārogyam astu te sadā /
tvatmukhaṃ draṣṭum āyāmi tat prasāditum arhasi // Rm_29.14 //
atrāsane samāśritya niṣīdaikāgramānasā /
upadikṣyāmi saddharmaṃ tac chṛṇuṣva samāhitā // Rm_29.15 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sā jananī satī /
māyādevī samālokya tam ātmajaṃ samavrāvīt // Rm_29.16 //
prāyāmi te mukhaṃ draṣṭuṃ kuśalaṃ te sadātmaja /
tan mamānugrahārthena dharmam ādeṣṭum arhasi // Rm_29.17 //
ity uktvā sā satī māyādevī mātā jagadguroḥ /
upāsanaṃ samāśritya nisasāda samāhitā // Rm_29.18 //
tataḥ śakrādayo devāḥ sarve te saṃpraharṣitāḥ /
(Rm 336)
pūjāṃgais taṃ jagannāthaṃ māyādevīṃ ca prārcayan // Rm_29.19 //
tataḥ pādāns tayor natvā kṛtvā ca tripradakṣiṇaṃ /
parivṛtya puraskṛtvā dharmaṃ śrotum upāśrayan // Rm_29.20 //
tatas ta bhagavān dṛṣṭvā tān devān samupasthitān /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_29.21 //
tataś ca bhagavāṃs teṣāṃ devānāṃ sukhamāninaṃ /
saṃbodhisādhanaṃ punar evam upādiśat // Rm_29.22 //
anityaṃ khalu saṃsāre duḥkhaṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ /
kāme kiṃcit sukhaṃ nātra kleśasaṃghe samākule // Rm_29.23 //
iti matvātra saṃsāre sadā saukhyaṃ yadīchatha /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcaradhvaṃ sadā śubhaṃ // Rm_29.24 //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ ca yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
māracaryyāṃ parityajya caradhvaṃ bodhicārikāṃ // Rm_29.25 //
yaḥ satvahitārthena bodhicaryāṃ cariṣyati /
sa samyag bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpsyati // Rm_29.26 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarve yūyaṃ samāhitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caradhvaṃ bodhisaṃvaraṃ // Rm_29.27 //
ye triratnaṃ bhajanty atra na te gachaṃti durgatiṃ /
sadā sadgatisaṃyātāḥ kramād bodhim avāpnuyuḥ // Rm_29.28 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve 'pi te 'marāḥ /
satyam eva parijñāya prābhyanandan prabodhitāḥ // Rm_29.29 //
tataḥ śakraḥ samutthāya kṛtāṃjaliḥ /
bhagavaṃtaṃ tam ānamya prārthayad evam ādarāt // Rm_29.30 //
bhagavan nātha sarvajña sarvadeha surālaye /
saddharmaṃ naḥ samādiśya bhavan vihartum arhati // Rm_29.31 //
vayaṃ sarve surā nityaṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
saddharmaṃ sarvadākarṇya cariṣyāmaḥ śubhāṃ cariṃ // Rm_29.32 //
tataḥ sāpi mahāmāyādevi mātā samutthitā /
upetya sāṃjalir natvā bhagavantaṃ tam abravīt // Rm_29.33 //
dhanyo 'si yat tvayā putra pratijñātaṃ yathāpurā /
tathā tvaṃ pūryate sarvaṃ sarvārthasiddhir astu te // Rm_29.34 //
sadātra devalokānāṃ hitārthe ca prabodhayan /
saddharmaṃ samupādiśya vihara saṃprabhāsayan // Rm_29.35 //
iti mātrārthitaṃ śrutvā bhagavān sa jagadguruḥ /
jananīṃ tāṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_29.36 //
mātar naikahitārthenabodhicaryāṃ dadhāmi hi /
sarveṣām api satvānāṃ hitārthe 'haṃ jino bhave // Rm_29.37 //
tad atra sarvadā naivaṃ tiṣṭheyaṃ tridaśaiḥ saha /
varṣā māsatrayaṃ sthātum ichāmi dharmam ādiśan // Rm_29.38 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sā jananī mudā /
tathāstv iti prabhāṣitvā prābhyanaṃdat prabodhitā // Rm_29.39 //
tathā sa bhagavāns tatra bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmaṃ samupādiśya tasthau māsatrayaṃ divi // Rm_29.40 //
(Rm 337)
sarvaśakrādayo devās triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ dharmaṃ śrutvā prabhejire // Rm_29.41 //
tadā tatra sadā svarge maṃgalaṃ nirupadravaṃ /
saddharmasādhanotsāhaṃ prāvarttate samaṃtataḥ // Rm_29.42 //
tasmiṃś cā samaye tatra srāvastyā vahir āśrame /
jetodyāne vihāre sa maudgalyāyana āśrayat // Rm_29.43 //
tadā te sāṃghikāḥ sarve taṃ maudgalyāyanaṃ yatiṃ /
vihāre saṃsthitaṃ dṛṣṭvā dharmaṃ śrotuṃ samīchire // Rm_29.44 //
tatas te sāṃghikāḥ sarve lokāś cānye 'pi sajjanāḥ /
tat saddharmadeśanāṃ śrotuṃ muditāḥ samupācaran // Rm_29.45 //
tatra sarve 'pi te lokās taṃ maudgalyāyanaṃ guruṃ /
samabhyarcya samānamya dharmaṃ śrotu]m upāśrayan // Rm_29.46 //
tān dṛṣṭvā samupāsīnān sa maudgalyo jinātmajaḥ /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_29.47 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāś ca sāṃghikāḥ /
saddharmmasādhanodyuktā vabhūvuḥ paribodhitāḥ // Rm_29.48 //
atha te bhikṣavaḥ sarve kṛtāṃjaliḥ puṭo mudā /
taṃ maudgalyāyanaṃ natvā paprachur evam ādarāt // Rm_29.49 //
bhadanta bhagavaṃ chāstā kutredānīṃ samāśritaḥ /
saddharmaṃ samupādiśya viharati na manyate // Rm_29.50 //
tad asmākaṃ manānsy atra bhagavāñ chāstā yataḥ sthitaḥ /
tat satyaṃ samupādiśya prabodhayitum arhati // Rm_29.51 //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maudgalyāyanaḥ sudhīḥ /
sarvāns tān saṃghikān bhikṣūn samālokyaivam abravīt // Rm_29.52 //
śrutaṃ mayā bhavanto 'sau bhagavāñ chāstā 'dhunā divi /
tato mātuḥ surāṇāṃ cā tiṣṭhate dharmam ādiśat // Rm_29.53 //
tato varṣātrimāsānte bhagavān sa jagadguruḥ /
atra lokahitaṃ kartum avataret svayaṃ khalu // Rm_29.54 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvā te sāṃghikā janāḥ /
sarve 'py 'bhyanumodantaḥ svasvālayaṃ samācaran // Rm_29.55 //
sadā te sāṃghikās tasya maudgalyasya mahāmateḥ /
saddharmaṃ sarvadākarṇya bhajantaḥ samupāśrayan // Rm_29.56 //
tato varṣātrimāsānte sarve te sāṃghikā janāḥ /
api taṃ maudgalyam ānatvā prārthayad evam ādarāt // Rm_29.57 //
bhavantātra bhavāñ chāstā vijānīyāj jagadguroḥ /
draṣṭum ichāmahe śāstuḥ saddharmaṃ tṛṣitā vayaṃ // Rm_29.58 //
ciradṛṣṭo yad asmābhir bhagavāṃ sa munīśvaraḥ /
tad asyāgramunīndrasya darśanaṃ dātum arhati // Rm_29.59 //
tad asmadanukampārthaṃ bhavan ṛddhiprabhāvataḥ /
gatvā svarge munīndrasya sahasā samupakramet // Rm_29.60 //
tatra gatvā bhavāc chāstur munīndrasya jagadguroḥ /
asmākaṃ vacanaiś cāpi vaṃdatāṃ caraṇāmbujau // Rm_29.61 //
(Rm 338)
dehe ca kauśalaṃ saukhyaṃ pṛchatāṃ vacanaiś ca naḥ /
evaṃ cāpi puraḥ śāstur nivedituṃ samarhati // Rm_29.62 //
bhagavaṃ nātha sarvajña te jāmbūdvīpikā narāḥ /
bhavantaṃ draṣṭum ichanti saddharmāmṛtalālasāḥ // Rm_29.63 //
yad bhavān sarvasatvānāṃ hitaṃ kartuṃ samudyataḥ /
tad bhagavān manuṣyāṇāṃ dharmam ādeṣṭum arhati // Rm_29.64 //
narāḥ svarge samāgaṃtuṃ śaknuvanti na ke cana /
devās tu sarvalokeṣu pracaranti yathechayā // Rm_29.65 //
tad bhagavān manuṣyāṇāṃ hitārthāyānukampayā /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ jambudvīpam avātaret // Rm_29.66 //
vayaṃ sarve sadā nityaṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā dharmmaṃ śrutvā saṃprabhajemahi // Rm_29.67 //
evaṃ śāstar mahāvijña gatvā tatra surālaye /
bhagavaṃtaṃ jagannāthaṃ saṃprārthyeha samānaya // Rm_29.68 //
iti taiḥ prārthitaiḥ śrutvā sa maudgalyo mahārddhimān /
evam iti pratijñāya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_29.69 //
atha te sāṃghikāḥ sarve lokāś cāpi mahātmanā /
tenādhivāsitaṃ matvā muditāḥ svasvālayaṃ yayuḥ // Rm_29.70 //
atha so 'rhaṃ mahābhijño maudgalyana ātmavit /
svarge gaṃtuṃ samādhāya samādhiṃ vidadhe kṣaṇaṃ // Rm_29.71 //
tataḥ sa ṛddhivīryeṇa suparṇa iva khe 'gamat /
bhāsayan sahasā gatvā divi śāstur upācarat // Rm_29.72 //
tatra taṃ samupāyātaṃ dṛṣṭvā sa bhagavān mudā /
svāgataṃ prehi maudgalya niṣīdeti samabravīt // Rm_29.73 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa maudgalyaḥ pramoditaḥ /
sāñjaliḥ pādayoḥ śāstuḥ praṇatvaivaṃ samabravīt // Rm_29.74 //
bhagavan nātha sarvajña prāgato 'haṃ mudā divi /
bhavatāṃ darśanaṃ kartuṃ tat prasīda dayānidhe // Rm_29.75 //
kaccit te kuśalaṃ śāstaḥ kiñcid vādhāpi naiva hi /
yātrā sukhaṃ valaṃ vīryaṃ kaccit kāye na cānyathā // Rm_29.76 //
bhavān api vijānīyād yadarthe 'ham ihāgataḥ /
tathāpi bhagavann atra vijñāpayeya sarvathā // Rm_29.77 //
bhavatāṃ sāṃghikaiḥ sarvair lokaiś cāpi mahājanaiḥ /
bhavantaṃ draṣṭum ichadbhiḥ preṣito 'ham ihāgataḥ // Rm_29.78 //
te sarve sāṃghikā lokā bhavatāṃ caraṇāmbuje /
vandanti kauśalaṃ kāye paripṛchanti cādarāt // Rm_29.79 //
evaṃ cāpi vadante te sarve lokāś ca sāṃghikāḥ /
saddharmaśravaṇotsāharahitā vikalāśayāḥ // Rm_29.80 //
bhagavān sarvasatvānāṃ hitārthe bodhim āptavān /
tat tathātra manuṣyāṇāṃ dharmam ādeṣṭum arhati // Rm_29.81 //
tataḥ svarge samāgaṃtuṃ śaknuvanti na ke cana /
devās tu sarvalokeṣu pracaranti yathechayā // Rm_29.82 //
tad bhagavān manuṣyānāṃ hitārthāyānukampayā /
(Rm 339)
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ jambūdvīpam avātaret // Rm_29.83 //
vayaṃ sarve sadā nityaṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā dharmaṃ śrutvā saṃprabhajemahi // Rm_29.84 //
evam asmadvacobhis tvaṃ gatvā tatra surālaye /
bhagavaṃtaṃ jagannāthaṃ saṃprārthyeha samānaya // Rm_29.85 //
iti taiḥ prārthyamāne 'haṃ tatheti pratibodhitaḥ /
bhavatāṃ vijñāpanāṃ kartuṃ sahasā samupācare // Rm_29.86 //
tad bhagavan manuṣyāṇāṃ hitānukampayādhunā /
saddharmaṃ samupādeṣṭuṃ bhuvy eva tarttum arhati // Rm_29.87 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
taṃ maudgalyāyanaṃ dṛṣṭvā tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_29.88 //
tasmiṃś ca samaye tatra sarve śakrādayo 'marāḥ /
saddharmam śravaṇotsāhāḥ samāgātāḥ samaṃtataḥ // Rm_29.89 //
kṛtvā pūjāṃ munīndrasya praṇatvā caraṇāmbuje /
parivṛtya puraskṛtya dharmaṃ śrotum upāśrayan // Rm_29.90 //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā tān sarvan samupāśritān /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_29.91 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve śakrādayo 'pi te /
devāḥ saṃharṣitā bodhicaryābhivāñchito 'bhavan // Rm_29.92 //
tat samīkṣya sa maudgalyaḥ kiñcid vihasito mudā /
bhagavaṃtaṃ munīndraṃ taṃ dṛṣṭvaivaṃ samaciṃtayat // Rm_29.93 //
ihāpi bhagavānn evaṃ samākīrṇasabhāśritaḥ /
saddharmaṃ samupādiśya viharati yathābhuvi // Rm_29.94 //
atha sa bhagavāṃs tasya maudgalyasya mahāmateḥ /
manaścintitam ājñāya taṃ maudgalyaṃ samabravīt // Rm_29.95 //
na me maudgalya satkāravaṃdhitaṃ bhavate manaḥ /
api tv ahaṃ yathechāmi tathā sarvaṃ samṛddhyati // Rm_29.96 //
āyāntv ihāmarāḥ sarve iti mayā yadecchyate /
tadā sarva ime devā āgachaṃti samaṃtataḥ // Rm_29.97 //
gachantu ca surāḥ sarve iti mayā yadehyate /
tadā sarva ime devā gachaṃti ca svam ālayaṃ // Rm_29.98 //
evaṃ me sarvakāryeṣu mano 'bhilaṣitaṃ yathā /
tathātra sarvakāryāṇi siddhyaṃte hi sadā tadā // Rm_29.99 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā maudgalya ātmavit /
śāstuḥ pādāmbujau natvā sāṃjaliḥ samupāśrayat // Rm_29.100 //
tataḥ sabhāṃ surāṃ kīrṇāṃ sa maudgalyāyano yatiḥ /
tāra sarvāṃ saṃnirīkṣyaivaṃ bhagavantam abhāṣata // Rm_29.101 //
vicitrā bhagavan devāparṣad iyaṃ virājate /
nūnam ime surāḥ sarve saṃbuddhapadalābhinaḥ // Rm_29.102 //
santi hy asyāṃ sabhāyāṃ ye saṃbuddhe saṃprasāditāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.103 //
santi dharme prasannā ye āryaśīlaiḥ samanvitāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.104 //
(Rm 340)
santi saṃghe prasannā ye āryadharmānucāriṇaḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.105 //
iti maudgalyasaṃproktaṃ śrutvā sa bhagavāṃs tathā /
taṃ maudgalyāyanaṃ dṛṣṭvānuvarṇayan sāmādiśat // Rm_29.106 //
evam etad dhi maudgalya vicitreyaṃ mahāsabhā /
surendrapramukhā devā yatra santi pramoditāḥ // Rm_29.107 //
santi buddhe prasannā ye saṃbodhisādhanotsahāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te saṃbodhipadonmukhāḥ // Rm_29.108 //
santi dharme prasannā ye āryaśīlasamācarāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhigāminaḥ // Rm_29.109 //
saṃti saṃghe prasannā ye āryasatyasamanvitāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.110 //
evaṃ śāstrā samākhyātaṃ śrutvā devādhipo 'pi saḥ /
bhagavaṃtaṃ samālokya maudgalyaṃ ca tathābravīt // Rm_29.111 //
vicitrā bhagavan devaparṣad iyaṃ virājate /
yatra santi mahāsatvāḥ saṃbodhisādhanodyatāḥ // Rm_29.112 //
santi buddhe prasannā ye śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te saṃbuddhapadalābhinaḥ // Rm_29.113 //
saṃti dharme prasannā ye śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te saṃbuddhapadalābhinaḥ // Rm_29.114 //
santi dharme prasannā ye śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.115 //
saṃti saṃghe prasannā ye śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
kāyabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.116 //
iti devādhipākhyātaṃ śrutvānyāpi surātmajaḥ /
maudgalyaṃ śrīghanaṃ cāpi śakraṃ caikṣyaivam abravīt // Rm_29.117 //
vicitreyaṃ mahāsatva devasabhā virājate /
santi yatra mahātmānaḥ saṃbodhisādhodyatāḥ // Rm_29.118 //
santi saṃghe prasannā ye satkṛtya prabhajanti te /
dehabhedād ihotpannā bhavaṃti bodhilābhinaḥ // Rm_29.119 //
santi dharme prasannā ye bhajanti śraddhayā mudā /
dehabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.120 //
santi buddhe prasannā ye bhajaṃti śaraṇaṃ gatāḥ /
dehabhedād ihotpannās te 'pi saṃbodhilābhinaḥ // Rm_29.121 //
evam etat samākhyātaṃ maudgalyena mahātmanā /
munīndraśakradevaiś ca śrutvā sarve surā mudā // Rm_29.122 //
prabodhitāḥ parijñāya saṃbuddhaśaraṇaṃ yayuḥ /
tatra sarve 'pi te devās triratnabhajanodyatāḥ // Rm_29.123 //
tatpuṇyaiḥ śrotaāpattiphalaṃ sākṣāt samāyayuḥ // Rm_29.124 //
tatas tāṃ śrīghanaṃ nātvā maudgalyaṃ ca prasāditāḥ /
te śakrādayo devāḥ sarve svasvālayāṃ yayuḥ // Rm_29.125 //
atha so 'rhan mahābhijño maudgalyāyana ātmavit /
bhagavantaṃ tam ānamya sāṃjalir evam abravīt // Rm_29.126 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatkāryyaṃ prasiddhyati /
(Rm 341)
atra sarve surā bhadraiś caranti bodhimānasāḥ // Rm_29.127 //
tat tatrāpi manuṣyāṇāṃ hitāya bhagavān api /
jambudvīpe 'dhunā śāstaḥ samavatarttum arhati // Rm_29.128 //
iti saṃprārthite tena maudgalyena mahātmanā /
bhagavāṃs taṃ mahāsatvaṃ maudgalyam evam ādiśat // Rm_29.129 //
sādhu gachādhunā tatra jambudvīpe nijāśrame /
gatvā lokasabhāmadhye sthitvaivaṃ saṃprabodhaya // Rm_29.130 //
avatarej jagadvandhur ito 'hni saptame divaḥ /
sāṃkāśe nagare hy āpajjure vana udumvare // Rm_29.131 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā maudgalya ātmavit /
tatheti prativijñapya tathā kartuṃ samaichata // Rm_29.132 //
atha sa ṛddhimān yogī maudgalyāyana ātmavit /
sāṃjalis taṃ muniṃ natvā samādhiṃ vidadhe tadā // Rm_29.133 //
tataḥ so 'rhaṃ mahābhijño maudgalyo 'ntarhito divi /
kṣaṇāt pakṣī yathākāśāj jambudvīpam avātarat // Rm_29.134 //
tatra jetāśrame so 'rhann avatārya nijāśrame /
śubhāsanasamāsīnaḥ prabhāsayan nyaṣīdata // Rm_29.135 //
taṃ dṛṣṭvāsana āsīnaṃ maudgalyaṃ samupāgataṃ /
matvā te sāṃghikāḥ sarve muditāḥ samupācaran // Rm_29.136 //
tac chrutvā muditāḥ sarve lokāś cāpi nṛpādayaḥ /
vihāre jetakārāme sahasā samupācaran // Rm_29.137 //
tatrāsanasamāsīnaṃ maudgalyaṃ taṃ maharddhikaṃ /
dṛṣṭvā sarve 'pi te natvā parivṛtyopatasthire // Rm_29.138 //
tatas te bhikṣavaḥ sarve maudgalyaṃ taṃ maharddhikaṃ /
kṛtāṃjalipuṭā natvā paprachur evam ādarāt // Rm_29.139 //
bhadanta kuśalaṃ kaccid bhavato 'pi jagadguroḥ /
kutra sa bhagavān dharmam ādiśaṃs tiṣṭhate divi // Rm_29.140 //
kadā sa bhagavāṃc chāstā svargād iha samācaret /
kathaṃ cāpi samākhyāti tat sarvaṃ samupādiśa // Rm_29.141 //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maudgalyāyano yatiḥ /
tāṃ sarvān saṃghikāl lokāṃś cāpi dṛṣṭvaivam abravīt // Rm_29.142 //
bhavantaḥ kuśalaṃ śāstu munīndrasya mamāpi ca /
yuṣmākam api nāmno 'ham avandaṃ taṃ munīśvaraṃ // Rm_29.143 //
parijātam upāśritya sendradevaiḥ samarcitaḥ /
mātuḥ sa bhagavān dharmam ādiśaṃs tiṣṭhate divi // Rm_29.144 //
yathā yuṣmābhir ākhyātaṃ tathā niveditaṃ mayā /
śrutvā sa bhagavāṃc chāstā mamaivaṃ samupādiśat // Rm_29.145 //
ito 'hni saptame svargād avatareya bhūtale /
sāṃkāśanagaropāpajjure vane udumvare // Rm_29.146 //
ity ādiśya munīndreṇa preṣito 'ham ihācare /
etad yūyaṃ parijñāya prābhyanandata sāṃprataṃ // Rm_29.147 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvā te saṃghikā mudā /
sevaṃ nṛpādi lokāś ca prābhyanandan pramoditāḥ // Rm_29.148 //
(Rm 342)
tatas te sāṃghikāḥ sarve lokā bhūpādayo 'pi ca /
sāṃkāśanagaropāpajjure vane upācaran // Rm_29.149 //
tadā sa bhagavāṃs tatra svarge sendrān surān api /
mātaraṃ samupāmaṃtrya pura evam upādiśat // Rm_29.150 //
mātaḥ sendrādi devāś ca yūyaṃ sarve samādarāt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracaradhvaṃ sadā śubhe // Rm_29.151 //
gacheyaṃ sāṃprataṃ dharmam upadeṣṭuṃ mahītale /
nṛṇām api hitārthena gantum ichāmi nānyathā // Rm_29.152 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarve sendrāḥ surā api /
mātāpi sāṃjalir natvā prārthayat taṃ munīśvaraṃ // Rm_29.153 //
bhagavan nātha sarvajña ko 'smākaṃ dharmam ādiśet /
tad atra kṛpayā dharmam ādeṣṭuṃ sthātum arhati // Rm_29.154 //
iti taiḥ prārthite bhūyo bhagavān sa munīśvaraḥ /
mātaraṃ tān surān sarvān dṛṣṭvaivaṃ ca samādiśat // Rm_29.155 //
mātar nāhaṃ sadaikatra tiṣṭheyaṃ dharmam ādiśan /
sarvasatvahitārthena saṃbuddho 'smi jagadguruḥ // Rm_29.156 //
tan mātar aham ālokya martyānāṃ hitakāmpayā /
saddharmāmṛtasaṃdānaṃ dātuṃ gachāmi sāṃprataṃ // Rm_29.157 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā mātā surā api /
sendrāḥ sarve 'pi te śāstuḥ pādāmbuje praṇemire // Rm_29.158 //
tatas te tridaśāḥ sarve mātāpi tasya tāyinaḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya natvā svasvālayaṃ yayuḥ // Rm_29.159 //
tataḥ sa bhagavāṃs tatra devālaye samāhitaḥ /
tat samādhiṃ samādhāya kṣaṇād antarhito 'carat // Rm_29.160 //
tataḥ sa bhagavāṃs tatra jambudvīpe prabhāsayan /
sāṃkāśanagaropāpajjure dāve udumvare // Rm_29.161 //
avatīrya kṣaṇāt tatra śuddhāsane surāstṛte /
samādhāya samāsīnas tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_29.162 //
taṃ dṛṣṭvā svāsanāsīnaṃ śrīghanaṃ samupāgataṃ /
sarve te sāṃghikā lokā bhūpādayo 'py upācaran // Rm_29.163 //
tatra taṃ śrīghanaṃ natvā sarve te saṃpramoditāḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya samabhyarcyopatasthire // Rm_29.164 //
brahmaśakrādi devāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ /
daityā vidyādharā nāgā garuḍāḥ siddhādayo 'pi ca // Rm_29.165 //
śrīghanaṃ samāyātaṃ draṣṭuṃ sarve samāgatāḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya samabhyarcyopatasthire // Rm_29.166 //
tatropapāduko bhikṣur bhagavantaṃ sasāṃghikaṃ /
devādi sarvalokāṃś ca bhojayituṃ nyamaṃtrayat // Rm_29.167 //
bhagavān api devādi lokāḥ sarve prasāditāḥ /
tasyānugraham ādhātuṃ tatheti pratyamodayan // Rm_29.168 //
atha sa bhagavāṃs tatra bhojanasamayāgate /
saṃghamelāpane gaṇḍīm ākoṭayan pranādinīṃ // Rm_29.169 //
tadgaṇḍīdeśanākāle tasya bhikṣor yathehitaṃ /
tathāsanāṃ vastrāṇi divyāni rucirāni ca // Rm_29.170 //
(Rm 343)
pūjāṅgāny api divyāni bhojyapānāmṛtāny api /
sarvāṇy upacāravastūni punaḥ prādurbabhūvire // Rm_29.171 //
tadā sa bhikṣur ālokya sarvasāmagrasaṃyutaṃ /
bhagavaṃtaṃ sasaṃghaṃ taṃ natvaivaṃ prārthayan mudā // Rm_29.172 //
bhagavan bhojanasyātra samayo varttate 'dhunā /
tat sasaṃgho bhavān atra svasvāsane niṣīdatu // Rm_29.173 //
tataḥ sa bhagavāṃs tatra pādyaṃ gṛhya sasāṃghikaḥ /
svasvāsane samāruhya samāśrayad yathākramaṃ // Rm_29.174 //
tathā devādi lokāś ca sarvasvasvāsaneṣu tat /
yathākramaṃ samāśritya saṃniṣeduḥ prasāditāḥ // Rm_29.175 //
tān buddhapramukhān sarvān svasvāsanasamāśritān /
dṛṣṭvā sa mudito bhikṣur yathāvidhiṃ samarcayat // Rm_29.176 //
tato divyopacārais tair bhojyapānāmṛtādibhiḥ /
tān buddhapramukhān sarvan yathechaiḥ samatoṣayat // Rm_29.177 //
saṃbuddhapramukhāḥ sarve saṃghā lokāḥ surādayaḥ /
tad divyabhojanaṃ bhuktvā vismitās tṛptim āyayuḥ // Rm_29.178 //
tataḥ sa bhikṣur ālokya sarvāns tān saṃpratoṣitān /
tatpātrāṇy apanītvā taddhastādīn samaśodhayat // Rm_29.179 //
tataḥ sa bhikṣur oṣadhyatāmbūlādi rasāyanaiḥ /
tān buddhapramukhān sarvān saṃmoditān akārayat // Rm_29.180 //
tatropapāduko bhikṣuḥ sāṃjaliḥ saṃpramoditaḥ /
sasāṃghikaṃ munīndraṃ taṃ natvā tatpura āśrayat // Rm_29.181 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasya bhikṣor matvā śubhāśayaṃ /
āryasatyaṃ samārabhya dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_29.182 //
taddharmadeśanāṃ śrutvā sa upapāduko yatiḥ /
bhitvā 'vidyāgaṇaṃ prāptavidyābhijñāpado bhavan // Rm_29.183 //
paṃcagaṇḍamayaṃ dehaṃ saṃsāram aticañcalaṃ /
viditvā sarvasaṃskāragatīś cāpi vighātinīḥ // Rm_29.184 //
kleśān māragaṇāñ cāpi jitvārhatvam avāptavān /
tataḥ so 'rhaṃ mahābhijñaḥ pariśuddhatrimaṃḍalaḥ // Rm_29.185 //
jiteṃdriyo viśuddhātmā nirvikalpo niraṃjanaḥ /
saṃsāralābhasatkāranispṛhas trijagatsv api // Rm_29.186 //
vaṃdyaḥ pūjyo 'bhimānyo 'bhūd brahmacārī jinātmajaḥ // Rm_29.187 //
tad dṛṣṭvā bhikṣavaḥ sarve vismayākulitāśayaḥ /
bhagavaṃtaṃ tam ānamya paprachus tat purākṛtaṃ // Rm_29.188 //
bhagavan kiṃ purānena bhikṣuṇā sukṛtaṃ kṛtaṃ /
yenopapāduko 'rhaṃ ca bhavaty ayaṃ mahāsudhīḥ // Rm_29.189 //
yac cāpy asya yater bhikṣoḥ prārthitaṃ tat samṛdhyati /
etat sarvaṃ samākhyāya sarvān asmān prabodhaya // Rm_29.190 //
evaṃ tair bhikṣubhiḥ prārthite sa munīśvaraḥ /
tān sarvān sāṃghikāl lokān samālokyaivam ādiśat // Rm_29.191 //
śṛṇudhvaṃ bhikṣavānena bhikṣuṇā yat purākṛtaṃ /
tat sarvaṃ saṃpravakṣyāmi yuṣmaccittaprabodhane // Rm_29.192 //
(Rm 344)
purāsīn bhagavān buddho vipaścī nāma sarvavit /
dharmarājo jagacchāstā tathāgato munīśvaraḥ // Rm_29.193 //
sa saṃbuddho jagannātho vandhumato mahīpateḥ /
vandhumatyā mahāpūryyā rājadhānyā upāśraye // Rm_29.194 //
jināśrame mahodyāne sarvasatvahitechayā /
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_29.195 //
tasya vipaścinaḥ śāstuḥ sāṃghikāḥ paṃcabhikṣavaḥ /
anyasmin mahodyāne varṣāsu vyaharans tadā // Rm_29.196 //
tatraikabhikṣuṇā teṣāṃ caturṇāṃ brahmacāriṇāṃ /
vaiyāvṛtyakṛtaṃ karma suprasannānucāriṇā // Rm_29.197 //
tatas te bhikṣavas sarve catvāras tatprasādhanāt /
sarvavidyāsamudyuktāḥ samādhisādhanodyatāḥ // Rm_29.198 //
klesān māragaṇāñ jitvā pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
sākṣād arhattvasaṃprāptā babhūvu brahmavittamāḥ // Rm_29.199 //
tān arhato mahābhijñān dṛṣṭvā sa paṃcamo yatiḥ /
muditas taccaraṇān natvā praṇidhānaṃ tathā vyadhāt // Rm_29.200 //
yad etebhir mamāgamya sākṣād arhattvam āgataṃ /
etaddharmavipākena pravrajyārhattvam āpnuyāṃ // Rm_29.201 //
sarvopakaraṇair dravyair avaikalyaṃ yathehitaṃ /
tat tathā sarvam apy eva sarvatrāpi samṛddhyatu // Rm_29.202 //
etatpuṇyavipākena sa bhikṣuḥ paṃcamaḥ sudhīḥ /
ayam eva mahābhijño bhavati hīti manyatāṃ // Rm_29.203 //
punar api bhavaty atra yenāyam upapādukaḥ /
tat karmaṃ pravakṣyāmi śṛṇuta yūyam ādarāt // Rm_29.204 //
purāsīd bhagavān buddhaḥ kāśyapo nāma sarvavit /
arhan nātho jagacchāstā dharmarājas tathāgataḥ // Rm_29.205 //
sa saṃbuddho mahāpūryā vārāṇasyā upāśrame /
mṛgadāve 'diśad dharmaṃ vijahāra sasāṃghikaḥ // Rm_29.206 //
tasmiṃś ca samaye tatra vārāṇasyaṃ gṛhādhipaḥ /
āsīt tasya priyā bhāryyā garbhiṇī garbhapīḍitā // Rm_29.207 //
prasūtisamaye 'krandad ārttasvarā vilāpitā /
tasyā ārttaravaṃ śrutvā sa bharttā karuṇārditaḥ /
śokālaye samudvignaḥ niśrityaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_29.208 //
hā duḥkhaṃ garbbhapīḍāsyā jāyate kiṃ kariṣyate /