Bổn Sanh Bảo Man (Ratnamālāvadāna)

rāṃ yuvatīṃ kāṃtām upayeme yathāvidhiḥ // Rm_23.112 //
tataḥ sa kulikaḥ śreṣṭhī tayā sārddhaṃ pramoditaḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā rarāma paricārayan // Rm_23.113 //
tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ /
samaye sā priyā bhāryā vabhūva garbhiṇī 'cirāt // Rm_23.114 //
tataḥ kramāt pravṛddho 'bhūd garbhas tasyā dine dine /
tadā sā garbhasaṃjātaṃ parijñāyābhyanandata // Rm_23.115 //
tataḥ sā bhadrikā kāntā svāminaṃ taṃ pramoditā /
rahasi samupāmaṃtrya samālokyaivam abravīt // Rm_23.116 //
diṣṭyāryyaputra vṛddho 'si garbhe me jāyate śiśuḥ /
dakṣiṇapārśvasaṃsthāyat tad ayaṃ dārako bhavet // Rm_23.117 //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhastho 'bhinaṃditaḥ /
savyavāhuṃ samutsārya mudaivaṃ samudāharat // Rm_23.118 //
hā me 'bhilaṣitaṃ siddhyet paśyeyaṃ saṃtater mukhaṃ /
sāṃprataṃ nāvajāto 'smi kulasthitir bhaved api // Rm_23.119 //
kṛtyāni me prakurvīta vibhṛyāc ca bhṛtaḥ prati /
dāyādyaṃ pratipadyeta vaṃśo pi syāc cirasthitaḥ // Rm_23.120 //
yan mayā prakṛtaṃ dānaṃ yac ca puṇyaṃ prasādhitaṃ /
etad vipākakauśalyam etayor anugachatu // Rm_23.121 //
evaṃ sa muditaḥ śreṣṭhī tāṃ bhāryāṃ bhadrikāṃ priyāṃ /
supathyopacārasaṃyuktair āhāraiḥ samapoṣayat // Rm_23.122 //
dūṣyaiś cīnāṃśukaiḥ paṭṭaiḥ komalais saurabhānvitaiḥ /
nānāratnābhyalaṃkārair maṇḍayitvābhyamodayat // Rm_23.123 //
evaṃ tāṃ bhadrikāṃ kāntāṃ pathyopacārabhūṣaṇaiḥ /
poṣitāṃ maṇḍitāṃ kṛtvā prāmāṇayat prasādayan // Rm_23.124 //
(Rm 277)
evaṃ tāṃ garbhiṇīṃ bhartur bahumānābhinaṃditāṃ /
dṛṣṭvā sā prathamā bhāryā bhūya evaṃ vyaciṃtāyat // Rm_23.125 //
yady eṣā yuvatī kāṃtā janayed atisaṃtatiṃ /
tad etat sarvasaṃpattir adhīnāsyā bhaved api // Rm_23.126 //
eṣaiva hi pradhānā syāt sarvalokapramāṇikā /
ko 'pi pramāṇayen naiva jaratīṃ mām aputritāṃ // Rm_23.127 //
tad atrāsyāḥ sapatnyā me yathā syād garbhaśātanaṃ /
tathopāyaṃ prakarttavyaṃ suguptena mayādhunā // Rm_23.128 //
kāmarāgāgnitaptasya nāsti kiṃ cid dhi pātakaṃ /
sarvam api prakarttavyaṃ bhoktavyaṃ sarvato 'pi ca // Rm_23.129 //
tataḥ sā pramadā duṣṭā tasyā garbhābhiśātanaṃ /
drayaṃ pānābhisaṃyuktaṃ dadau viśrambhavādinī // Rm_23.130 //
tat sapatnyārpitaṃ pānaṃ dṛṣṭvā sā bhadrikārjavā /
hastābhyāṃ sahasādāya papau tṛṣṇārditā yathā // Rm_23.131 //
tad etat pītamātreṇa tasyā garbho vighūrṇitaḥ /
sahasābhidravībhūtaḥ prasaśrāvābhyaśoṣataḥ // Rm_23.132 //
tataḥ sā bhadrikā nārī bharttāraṃ taṃ sabāṃdhavaṃ /
sahasā samupāmaṃtrya punar evaṃ nyavedayat // Rm_23.133 //
svāmiṃs tavānayā patnyā priyayā garbhaśātanaṃ /
pānam auṣadhasaṃyuktaṃ sādaraṃ me pradīyate // Rm_23.134 //
tat tad dattaṃ saviśvāsaṃ gṛhītvā pīyate mayā /
tatpānapītamātreṇa garbho me srasyate 'dhunā // Rm_23.135 //
tad atra kiṃ kariṣyāmi yato me naśyate śiśuḥ /
yad arthaṃ prakṛtaṃ dānaṃ tat sarvaṃ nisphalaṃ tava // Rm_23.136 //
ity ākhyātaṃ tayā patnyā śrutvā śreṣṭhī sa roṣitaḥ /
tāṃ sahasāhūya paribhāṣyaivam ālapat // Rm_23.137 //
hā re re durmate duṣṭe ghorapātakasādhinī /
evam api mahāghoraṃ pātakaṃ prakṛtaṃ tvayā // Rm_23.138 //
yadarthe devatāḥ sarvās samārādhyābhiyācitāḥ /
nānāvidhānayatnāni prakṛtāni mamāniśaṃ // Rm_23.139 //
sarvāṇy etāni yatnāni tvayā vyarthīkṛtāni hi /
tad atra kiṃ tvayā patnyā pāpiṣṭhayā vrajādhunā // Rm_23.140 //
mayā tvaṃ pāpinī tyaktā mā tiṣṭheha gṛhe mama /
ity uktaṃ svāminā tena śrutvā sā duritāśayā /
sajñāteḥ svāminas tasya purar evam abhāṣata // Rm_23.141 //
kim evaṃ vadase svāmin na mayedaṃ kṛtaṃ khalu /
mayā na manyate nūnaṃ tad idaṃ tvaṃ vicāraya // Rm_23.142 //
yadi dattaṃ mayā dravyam asyā garbhābhiśātanaṃ /
pretībhūtātmajān putrāñ jātāṃ jātān divāniśaṃ // Rm_23.143 //
prabhuktvaivaṃ mahadduḥkhe cireyu durgatau sadā /
ity evaṃ śapathaṃ kṛtvā svāminaṃ tam abodhayat // Rm_23.144 //
iti proktaṃ tayā patnyā śrutvā śreṣṭhī sa bodhitaḥ /
(Rm 278)
cirāśāparimuktātmā mṛtā pretālaye yāyau // Rm_23.145 //
eṣaiva pretikā śreṣṭhibhāryā durāśayā /
svakṛtakarmabhogyāni bhuktvaivaṃ bhramate 'dhunā // Rm_23.146 //
yad īrṣyayā tayā tasyāḥ prakṛtaṃ garbhaśātanaṃ /
tena sā duṣkṛtākārā pretībhūtā caraty api // Rm_23.147 //
yac ca tayā mṛṣāvācā śapathaḥ prakṛtā yathā /
tathā tatkarmapākena durgatau bhramate sadā // Rm_23.148 //
paṃcaputrān divārātriṃ prasūya sā kṣudhānvitā /
sarvāṃs tāṃ svātmajān vālān api bhuktvā na tṛpyate // Rm_23.149 //
evaṃ sā pāpinī pretī jātāṃ jatāṃs tathātmajān /
bhuktvā kṣudhāgnisaṃdagadhā bhramet pretālaye sadā // Rm_23.150 //
evaṃ nārada vijñāya viramya pātakāt sadā /
mṛṣāvādāc ca saddharme caritavyaṃ śubhārthibhiḥ // Rm_23.151 //
saddharmasya vipāke hi sarvadā maṃgalaṃ bhave /
pātakasya sadā duḥkhaṃ viśrite sya tathobhayaṃ // Rm_23.152 //
iti matvā sadā yūyaṃ triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ prabhajadhvaṃ samāhitāḥ // Rm_23.153 //
ye buddhaśaraṇaṃ kṛtvā bhajanti śraddhayā mudā /
te sarve durgatiṃ hitvā saṃprayānti jinālaye // Rm_23.154 //
ye ca śṛṇvanti saddharmaṃ mānayanti ca sādaraṃ /
te 'pi kleśān vinirjitya saṃyāṃti saugatālaye // Rm_23.155 //
ye saṃghaṃ śaraṇaṃ kṛtvā satkṛtya prabhajanti te /
sarve 'pi durgater muktvā saṃprayānti sukhāvatīṃ // Rm_23.156 //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā śubhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_23.157 //
ity ādiṣṭaṃ munīṃdreṇa śrutvā sa nāradaḥ sudhīḥ /
sasaṃghaḥ sarvadā lokāś ca tatheti pratyapadyata // Rm_23.158 //
tataḥ sa nārado bhikṣuḥ kṛtāṃjaliḥ purogataḥ /
bhagavaṃtaṃ praṇatvā ca papracha tad viśodhanaṃ // Rm_23.159 //
bhagavan sā pāpinī pretī tataḥ pretālayāt kadā /
tadghorapātakān muktā saṃyāyāt sadgatau kathaṃ // Rm_23.160 //
tad upāyaṃ jagacchāsta samupādeṣṭum arhati /
yenāsau durgāter muktā sahasā sadgatiṃ vrajet // Rm_23.161 //
iti saṃprārthite tena nāradena sa sarvavit /
bhagavāṃs taṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_23.162 //
śṛṇu nārada tasyās tat pātakapariśodhanaṃ /
upāyaṃ samayaṃ cāpi pravakṣyāmy adhunā tathā // Rm_23.163 //
yadā lokeśvaro nāthaḥ sarvasatvānukaṃpakaḥ /
bodhisatvo mahāsatvas traidhātukādhipeśvaraḥ // Rm_23.164 //
sukhāvatyā vinirgatya sarvāl lokān prabhāsayan /
sarvān satvān samuddhartuṃ pretaloke samācaret // Rm_23.165 //
tadā tatprabhayā spṛṣṭā sātisaukhyasamanvitā /
kim adya me mahatsaukhyam iti proktvābhyaciṃtayat // Rm_23.166 //
(Rm 279)
aho saukhyaṃ samutpannaṃ prabhāveyaṃ prasāritā /
nūnam atra mahāsatvaḥ satvān uddhartum āgatāḥ // Rm_23.167 //
yasyedṛk satkṛpādṛṣṭiḥ satveṣv evaṃ prasaryyati /
tasyaiva śaraṇaṃ gatvā bhajeyaṃ sarvadādarāt // Rm_23.168 //
iti dhyātvā viniścitya sā pretī prativismitā /
tasyaivā smaraṇaṃ kṛtvā tiṣṭhe dṛṣṭaṃ samutsukā // Rm_23.169 //
tadā sa bhagavāṃs tatra lokanāthaḥ kṛpāmayaḥ /
pretalokān samūddhartum upācaret prābhāsayaḥ // Rm_23.170 //
taṃ prabhāsaṃtam āyātaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi pretakāḥ /
sahasā samupetyaivaṃ prārthayeyuḥ samādarāt // Rm_23.171 //
svāgataṃ bhagavan nātha prasīda parameśvara /
kṛpayāsmān samālokya pretalokān samuddhara // Rm_23.172 //
sarvadā bhavatām eva śaraṇaṃ saṃvrajāmahe /
tat kṛtvā pariśuddhān naḥ sarvā preraya sadgatau // Rm_23.173 //
iti tat prārthite sarve lokanāthaḥ kṛpānidhiḥ /
saddharmaṃ samupādiśya punar evam upādiśet // Rm_23.174 //
yadīchatha sadā saukhyaṃ yūyaṃ sarve samāhitāḥ /
triratnaṃ smaraṇaṃ kṛtvā bhajata śraddhayā mudā // Rm_23.175 //
tadaitat pātakair muktās sarve yūyaṃ pavitritāḥ /
sahasā sadgatiṃ prāptā bhaveta bodhicāriṇaḥ // Rm_23.176 //
ity ādiṣṭaṃ jagacchāstrā lokanāthena tena te /
sarve 'pi pretikāḥ śrutvā tathā kartuṃ samīchire // Rm_23.177 //
tadā te pretikāḥ sarve pariśuddhāśayā mudā /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā smṛtvā bhajeyur ānatāḥ // Rm_23.178 //
tadā tatsmṛtipuṇyena sarve te pretikās tataḥ /
pretalokāt samutthāya saṃyāsyanti sukhāvatīṃ // Rm_23.179 //
tatrāmitābhanāthasya sarve te śaraṇaṃ gatāḥ /
bhajanto dharmam ākarṇya cariṣyaṃti śubhācariṃ // Rm_23.180 //
tataḥ sarve 'pi te satvā bodhisatvāḥ śubhaṃkarāḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyuḥ // Rm_23.181 //
tadā sā pāpinī pretī sarvapāpavimocitā /
pretalokāt samutthāya sadgatiṃ samavāpsyati // Rm_23.182 //
evaṃ matvātra saṃsāre sadgatiṃ sukhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ sadā śubhe // Rm_23.183 //
triratnabhajanodbhūtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇuyāt kvacit /
sarvakleśān vinirdahya prāpayet saugataṃ padaṃ // Rm_23.184 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa nārado yatiḥ /
sasāṃghikasabhālokas tatheti prābhyanaṃdata // Rm_23.185 //
iti me guruṇādiṣṭaṃ mayātra vakṣyate /
matvā rājaṃs tvam apy evaṃ triratnaṃ bhaja sarvadā // Rm_23.186 //
prajāś cāpi tathā dharmaṃ śrāvāyitvā prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_23.187 //
(Rm 280)
tatas te sarvadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ śivāṃ prāpya saṃbuddhapadaṃ āpnuyāḥ // Rm_23.188 //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśoko narādhipaḥ /
tathā hīti pratijñāya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_23.189 //
ye cedaṃ pretikāyāḥ sugatakathitam idaṃ śraddhayā ye 'vadānaṃ śṛṇvaṃti śrāvayanti pramuditamanasas te narāḥ sarva evaṃ /
kṛtvā ratnatrayasya prabhajanam aniśaṃ bodhicittaṃ samāpya kṛtvā lokeṣu bhadraṃ sakalaguṇabharā bauddhaloke prayānti /
++ iti ratnāvadānatatve pretikāyāḥ kathā samāptam ++
(Rm 281)
XXIV Pretībhūtamaharddhikāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayac ca tathādarāt // Rm_24.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathā me samupādiśa // Rm_24.2 //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhaṃ sudhīr yatiḥ /
nṛpatiṃ taṃ mahīpālaṃ saṃpaśyann evam ādiśat // Rm_24.3 //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi tava dharmapravṛddhaye // Rm_24.4 //
tadyathā bhagavāñ chāstā śrīghanaḥ sa munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugato nātho dharmarāja vināyakaḥ // Rm_24.5 //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhiś ca cailakaiḥ /
upāsakaiḥ śubhācārair upāsikāgaṇair api // Rm_24.6 //
bodhisatvair mahāsatvais tathānyair bodhivāṃchibhiḥ /
brahmadevāsurendraiś ca yakṣagaṃdharvakiṃnaraiḥ // Rm_24.7 //
siddhair vidyādharaiś cāpi nāgendrai garuḍair api /
sarvai lokādhipaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ // Rm_24.8 //
brāhmaṇai rājabhi rājakumāraiś ca śubhārthibhiḥ /
vaiśyai maṃtrigaṇaiś cāpi tathāmātyagaṇair api // Rm_24.9 //
śreṣṭhibhiḥ paurikaiś capi gṛhasthaiś ca mahājanaiḥ /
vaṇigbhiḥ sārthavāhaiś ca tathā śilpigaṇair api // Rm_24.10 //
grāmyai jānapadaiś cāpi kārpaṭikaiḥ satīrthikaiḥ /
tathānyaiḥ sujanai vijñaiḥ saddharmaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_24.11 //
sevitābhyarcitas tatra veṇuvane manorame /
karaṃdakanivāpākhye vihāre saugatāśrame // Rm_24.12 //
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra prabhāsayan /
sarvasatvahitārthena ratnarāśim ivojvalan // Rm_24.13 //
tadaiva samaye tatra rājagṛhe purottame /
āsīd gṛhapate śreṣṭhī mahājano mahādhanaḥ // Rm_24.14 //
śrimāṃ śrīdopamaḥ sarvadravyasaṃpatsamānvitaḥ /
sa sadṛśāt kulā bhāryāṃ svakuladharmacāriṇīṃ // Rm_24.15 //
subhadrāṃgāṃ samānīya vidhinodavahan mudā /
tataḥ sa gṛhabhṛt kantā bhāryayā kāṃtayā tathā // Rm_24.16 //
yathākāmaṃ ratiṃ bhuktvā cakrīḍa paricārayan /
tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ // Rm_24.17 //
samaye sā priyā bhāryā babhūva garbhadhāriṇī // Rm_24.18 //
(Rm 282)
tataḥ sā samaye 'sūta dārakaṃ suṃdarāṃśikaṃ /
tac chrutvā sa pitā śreṣṭhī mudā draṣṭum upācaran // Rm_24.19 //
tatra sa samupetyāśu dārakaṃ taṃ śubhāṃśikaṃ /
dṛṣṭvā saṃmuditaḥ paśyann eva tasthāv atṛptitaḥ // Rm_24.20 //
tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ śiśoḥ /
asya nāmaprasiddhena kriyatām ity abhāṣata // Rm_24.21 //
tac chrutvā jñātayaḥ sarve te kṛtvā samataṃ tathā /
taṃ śreṣṭhinaṃ samāhūya pura evaṃ samabruvan // Rm_24.22 //
yad ayaṃ dārako jāto nakṣatra uttarābhidhe /
tenottara iti khyāto bhavatu bhavadātmajaḥ // Rm_24.23 //
iti tair jñātibhiḥ khyātaṃ śrutvā sa gṛhabhṛt tathā /
tenaiva nāmadheyena prākhyāpayat tam ātmajaṃ // Rm_24.24 //
tataḥ sa dārako 'ṣṭābhi dhātribhiḥ pratipālitaḥ /
dine dine pravṛddho 'bhū hradastham ambujaṃ yathā // Rm_24.25 //
tataḥ pravarddhamānaḥ sa gurubhiḥ śikṣitaḥ kramāt /
lipyādi sarvavidyānāṃ drutaṃ pāraṃ samāyayau // Rm_24.26 //
tadā sa uttaro vijñaḥ savayobhiḥ sahānvitaḥ /
caramānaḥ pure tatra lokamanoharo vabhau // Rm_24.27 //
yadā sa uttaraḥ prauḍhayauvanamadanāśrayaḥ /
tadā tasya pitā śreṣṭhī daivāt kālaṃ samāyayau // Rm_24.28 //
tatas tasya gṛhe tatra sa uttaras tadātmajaḥ /
svāmī saṃpattisaṃprāpto gṛhi lokādhipo 'bhavat // Rm_24.29 //
tataḥ sa kulavṛttistho vyavahāravicakṣaṇaḥ /
krayavikrayakāryāṇi kṛtvā dravyaṃ samarjayat // Rm_24.30 //
sa ekasmin dine tatra veṇuvane jināśrame /
saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ draṣṭuṃ dharmārthī samupācarat // Rm_24.31 //
tatra sa samupāsṛtyādrākṣīt tam śrīghanaṃ muniṃ /
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanapratimaṃḍitaṃ // Rm_24.32 //
vyāmaprabhāvirocaṃtaṃ samaṃtabhadrarūpiṇaṃ /
ratnarāśim ivojvālaṃ ratnādrim iva jaṃgamaṃ // Rm_24.33 //
sabhāmadhyāsanāsīnaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
dharmāmṛtapravarṣantaṃ sarvalokair namaskṛtaṃ // Rm_24.34 //
dṛṣṭvā sa muditas tatra sāṃjaliḥ purato vrajan /
pādau tasya munīndrasya praṇatvaikānta āśrayan // Rm_24.35 //
tatra tasyāśayaṃ śuddhaṃ dṛṣṭvā sa bhagavāṃs tathā /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_24.36 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sa uttaraḥ pramoditaḥ /
punaḥ pādau muner natvā pratyāyayau svam ālayaṃ // Rm_24.37 //
evaṃ sa uttaro vijñaḥ pratidinaṃ jagadguroḥ /
draṣṭuṃ dharmāmṛtaṃ vāpi pātum nityam upācarat // Rm_24.38 //
tathā tasya munīndrasya pītvā dharmāmṛtaṃ tadā /
(Rm 283)
saṃbuddhaśāsane tatra pravrajituṃ samaichata // Rm_24.39 //
tataḥ sa uttaras tasya munīndrasya purogataḥ /
pādābjau sāṃjalir natvā pravrajyāṃ samayācata // Rm_24.40 //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tat pravrajyāṃ vrataṃ mahyaṃ dātum arhati sāṃprataṃ // Rm_24.41 //
iti saṃprārthite tena bhagavān munīśvaraḥ /
uttarākhyaṃ kumāraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_24.42 //
kumāra śāsane bauddhe pravrajituṃ yadīchasi /
anujñāṃ mātur āsādya prāgacha dāsyate tadā // Rm_24.43 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ prabodhitaḥ /
tatheti caraṇau tasya muner natvā gṛhaṃ yayau // Rm_24.44 //
tatra gṛhe samāsādya sa uttaraḥ pramoditaḥ /
jananyāś caraṇau natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.45 //
mātar adya vihāre 'haṃ gachāmi saugatāśrame /
tatra śāstu mukhābjottham āryadharmāmṛtaṃ pibe // Rm_24.46 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā tṛṣṇā me varddhyate punaḥ /
tat saddharmaṃ samālabdhum ichāmi parituṣṭaye // Rm_24.47 //
dhanyās te hi śubhātmānaḥ pariśuddhatrimaṃḍalāḥ /
saṃbuddhaśāsane sthitvā sadā dharmaṃ pibanti ye // Rm_24.48 //
aham api sadā tatra saṃbuddhaśāsane caran /
tat saddharmāmṛtaṃ labdhum ichāmi jananī dhruvaṃ // Rm_24.49 //
tat pravrajyāvrataṃ dhṛtvā carituṃ saugatāśrame /
ichāmi sāṃprataṃ mātas tad anujñāṃ pradehi me // Rm_24.50 //
iti putrāditaṃ śrutvā matā sā prahatāśayā /
ciraṃ tam ātmajaṃ dṛṣṭvā rudantyaivam abhāṣata // Rm_24.51 //
kim eva vadase putra maivaṃ me purato vadaḥ /
kim arthaṃ svagṛhaṃ tyaktvā pravrajitu tvam ichasi // Rm_24.52 //
kiṃ te duḥkhaṃ kuto jātaṃ mayā kiṃ cin na dṛśyate /
tvayā tu dṛśyate yat tad vaktavyaṃ purato mama // Rm_24.53 //
adyāpi tava tātasya śokādhiḥ śāmyate na me /
tathāpi māṃ kathaṃ tyaktum ichasi sāṃprataṃ sute // Rm_24.54 //
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaraḥ kumārakaḥ /
mātaraṃ taṃ samālokya bodhayituṃ samabravīt // Rm_24.55 //
mātas tvatkṛpayā me 'tra kiṃ cid duḥkhaṃ na vidyate /
gṛhe 'pi mahatī saṃpad asti bhogyaṃ yathechayā // Rm_24.56 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ kṣaṇadhvaṃsi śarīrakaṃ /
anityaṃ jīvitaṃ vidyutsaṃpātam iva na dhruvaṃ // Rm_24.57 //
saṃpac cāpi sthirā naivaṃ kasya śrī sarvadā sthirā /
sarveṣām api jaṃtūnāṃ sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_24.58 //
sarve 'pi prāṇinaḥ kāle tyaktvā sarvān parigrahān /
jñātivaṃdhusuhṛtmitrānn api yāṃti yamālayaiḥ // Rm_24.59 //
(Rm 284)
eko 'pi vidyate naiva mṛtyuprāpte sahānugaḥ /
dharma eva tadaikaḥ syāt trātānugo yamālaye // Rm_24.60 //
dharmeṇa rakṣyate tatra yamadūtair adhiṣṭhite /
tad atra sarvathā nityaṃ karttavyaṃ dharmam eva hi // Rm_24.61 //
dharmavānn atra saṃsāre bhramann api sadā sukhī /
sarvatra satsukhāny eva prabhuktvā yāti sadgatiṃ // Rm_24.62 //
tatrāpi sarvadā saukhyaṃ bhuktvā kṛtvā ca maṃgalaṃ /
sarvasatvahitārthena saddharmāṇy eva sādhayet // Rm_24.63 //
etatpuṇyavipākaiḥ sa sadguruṃ samupāśrayet /
sadguros tu prasādena bodhicittaṃ labhet tadā // Rm_24.64 //
tato bodhicarīṃ prāpya bodhisatvo bhavet sudhīḥ /
tataḥ satvahitārthena bodhicaryāṃ samācaret // Rm_24.65 //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya yathākramaṃ /
trividhāṃ bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_24.66 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarvajñena hitārthinā /
śrutaṃ mayā parijñāya tathā caritum ichyate // Rm_24.67 //
etatpuṇyavibhāgatvam api prāptuṃ yadīchasi /
tad anujñāṃ pradatvā me cittaṃ mātaḥ pratoṣaya // Rm_24.68 //
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā vihatāśayā /
viyogaduḥkhasaṃkārttā vilapanty evam abravīt // Rm_24.69 //
hā putra katham ekānte māṃ vihātuṃ tvam ichasi /
nānyo me vidyate putras tvam evaiko 'sti naṃdanaḥ // Rm_24.70 //
pitāpi tava māṃ tyajya daivād yāto yamālayaṃ /
tvam api māṃ parityaktvā kutra gaṃtuṃ tathechasi // Rm_24.71 //
hā putra katham ajño 'si kenātra tvaṃ pravaṃcyase /
kiṃ paśyan hetunā kena pravrajituṃ tvam ichasi // Rm_24.72 //
hā putra kena mūḍho 'si yad etā dravyasaṃpadaḥ /
tyaktvā paragṛhe bhikṣāṃ yācitvā bhoktum ichasi // Rm_24.73 //
hā putra tvaṃ kumāro 'si tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ /
pravrajito gṛhaṃ tyaktvā bahir deśe sadāśrayeḥ // Rm_24.74 //
tat kathaṃ tyaktvā bahir deśe samāśrayeḥ /
śāṇakaṃṭāvṛto muṃdo mṛtvātra dhareśvaraḥ // Rm_24.75 //
śītavātātapākrānte kathaṃ duḥkhaṃ saheḥ suta /
kṣutpipāsāgnisaṃtaptaḥ duḥkhaṃ kas te 'bhiśāmayet // Rm_24.76 //
śmaśāneṣu śavāny asyan katham ekaś careḥ suta /
jaṃgale nirjane 'raṇye ekākī nivaseḥ kathaṃ // Rm_24.77 //
tathā bhūtālaye śūnyageheva nivaseḥ kathaṃ /
tathāmitreṣu deśeṣu katham ekor iva ccare // Rm_24.78 //
jvarādi rogasaṃtapte kas tava paricārayet /
ko vā te kṛpayā dadyāt pathyam āhāram auṣadhaṃ // Rm_24.79 //
yadi daivād vipattiḥ syāt tadā kaḥ pariśodhayet /
iti samīkṣya mā putra pravrajyāvrata utsaha /
(Rm 285)
mamātra vacanaṃ śrutvā sukhaṃ bhuktvā gṛhe vasa // Rm_24.80 //
iti mātroditaṃ śrutvā sa putraś caivam abravīt /
daivabhāvā bhavanty eva sarvatrāpi jagatsv api // Rm_24.81 //
eko 'pi vidyate nātra suhṛnmitrasahānugaḥ /
dharma eva sahāyaḥ syāt sarvatra maraṇe dhruvaṃ // Rm_24.82 //
iti saddharmasaṃprāptyai pravrajyāvratam uttamaṃ /
caritavyaṃ bhaved vijñair nirvṛtipadavāṃchibhiḥ // Rm_24.83 //
iti tena munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate /
māta tasmā tathātraitad vrataṃ caritum ichyate // Rm_24.84 //
tad atra saugate dharme māṃ niyoktuṃ yadīchasi /
tad anujñāṃ pradānaṃ me kṛpayā dātum arhati // Rm_24.85 //
iti putrārthitaṃ śrutvā mātā sā gadgadasvarā /
snehaduḥkhāgnisaṃtaptā dṛṣṭvaivaṃ sutam abravīt // Rm_24.86 //
hā putra katham eva tvaṃ nirdayāsy atiniṣṭhuraḥ /
yad vṛddhāṃ jananīṃ dṛṣṭvā kāruṇyaṃ nāsti te hṛdi // Rm_24.87 //
tad atra yadi te putra dayāsti mayi mātari /
yāvaj jīvāmy ahaṃ tāvad gṛhe vasa mayā saha // Rm_24.88 //
yāvac caitan mahat saṃpat svagṛhe sthirā tava /
tāvad yathepsitaṃ saukhyaṃ bhuktvā ramaṃ samācara // Rm_24.89 //
avaśyaṃ maraṇaṃ yāyāṃ kasya mṛtyur bhave na hi /
tadā mayi mṛtāyāṃ tu pravrajasva yathechayā // Rm_24.90 //
saṃpac cāpi bhavet kṣīṇā kasya saṃpat sadā sthirā /
tadā saṃpat parikṣīṇe bhikṣānnādo vrataṃ cara // Rm_24.91 //
yady evaṃ prārthite 'pi tvaṃ vilaṃghya vacanaṃ mama /
nirdayāniṣṭhurasvāntaḥ pravrajasi haṭhād api // Rm_24.92 //
tadāhaṃ te purogatvā saugataśāsane 'pi hi /
tyaktvāhāraṃ viṣaṃ bhuktvā yāsyāmi maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_24.93 //
iti me vacanaṃ satyaṃ vijñāyeha tvam ātmaja /
mayā saha gṛhe saukhyaṃ bhukṣva kutrāpi mā vraja // Rm_24.94 //
iti me vacanaṃ śrutvā yathākāmaṃ sukhaṃ gṛhe /
bhuktvā nityaṃ sadotsāhaiś caraṃ rama svam ātmaja // Rm_24.95 //
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaro 'bhiśaṃkitaḥ /
tatheti pratibuddhitvā tasthau gehe nirāśitaḥ // Rm_24.96 //
tataś caikadine prātaḥ samutthāya sa uttaraḥ /
saṃbuddhaṃ taṃ muniṃ draṣṭuṃ vihāre samupācarat // Rm_24.97 //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sa uttaraḥ pramoditaḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya sāṃjalis samupāśrayat // Rm_24.98 //
tataḥ sa bhagavāṃc chāstā dṛṣṭvā tasya manogataṃ /
bodhayituṃ samālokya tam evaṃ samupālapat // Rm_24.99 //
kumāra kiṃ viṣaṇṇo 'si yan mano 'ntargataṃ tava /
tan mamāgre samākhyāhi pūrayāmi yadīhitaṃ // Rm_24.100 //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ samutthitaḥ /
pādau tasya muner natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.101 //
(Rm 286)
sarvajña bhagavañ chāstar vijānīyād bhavān mama /
yan mano 'ntargataṃ sarvaṃ yathāpy ahaṃ nivedaye // Rm_24.102 //
bhagavan nātha sarvajña na me mātā prabodhitā /
tad anujñāṃ na me dātum ichati prārthitāpi sā // Rm_24.103 //
tad bhavān me yathā yogyaṃ vrataṃ saṃbodhisādhanaṃ /
anyathāpi pradatvātra prabodhayitum arhati // Rm_24.104 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
taṃ viśuddhāśayaṃ dṛṣṭvā samāśvāsyaivam ādiśat // Rm_24.105 //
mā kumāra viṣādatvaṃ kṛthā dhairyaṃ samāśraya /
avaśyaṃ samaye prāpte brahmacārī bhaviṣyasi // Rm_24.106 //
tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvārthibhyo yathepsitaṃ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā śubhe cara samāhitaḥ // Rm_24.107 //
etatpuṇyavipākena samaye samupāgate /
pravrajyāvratam āsādya nirvāṇapadam āpsyasi // Rm_24.108 //
iti matvā kumārātra yāvaj jīvati sā prasūḥ /
tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvā śubhe caran vasa // Rm_24.109 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa uttaraḥ sudhīḥ /
tatheti prativijñapya prasasāda prabodhitaḥ // Rm_24.110 //
tataḥ sa uttaro natvā sāṃjalis taṃ munīśvaraṃ /
suprasannamukhāmbhojas tan manāḥ svagṛhaṃ yayau // Rm_24.111 //
tatra sa svagṛhe sthitvā svakulavṛttisādhanaiḥ /
pratisāryāpaṇaṃ tatra cakāra krayavikrayaṃ // Rm_24.112 //
tatra mulādhikaṃ lābhaṃ yal labdhaṃ gaṇavandhanaṃ /
tat sarvaṃ sa sutas tasyā mātur haste samarpayat // Rm_24.113 //
tataḥ sa uttaraḥ putro mātaraṃ tāṃ prasādayan /
tal labdhaṃ sakalaṃ dravyaṃ datvaivaṃ pratyabodhayat // Rm_24.114 //
śṛṇu mātar mamānena dravyena svajanāṃ janān /
arthinaḥ kṛpaṇān viprān mānayitvābhitoṣaya // Rm_24.115 //
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā atikuṃcikā /
lubdhā matsarākrāṃtahṛdayaivam abhāṣata // Rm_24.116 //
putra pitrā prayatnena saṃpadas te samarjitāḥ /
tvam etāḥ saṃpadaḥ sarvā datvārthibhyo vyayiṣyasi // Rm_24.117 //
yāvat pitrārjitaṃ dravyaṃ tāvan mayā na dāsyate /
tāvat mātraṃ tavādhīnaṃ yāvat tvayā samarjitaṃ // Rm_24.118 //
yāvaj jivāmy ahaṃ tāta na te dāsyāmi kiṃ cana /
mṛtāyāṃ mayi tat sarvaṃ tavādhīnaṃ bhavet tadā // Rm_24.119 //
ity uktvā sā prasūs tasya mātsaryyakaluṣāśayā /
sarvadravyaṃ prayatnena guptīkṛtyātyarakṣata // Rm_24.120 //
kiṃ cid arthibhyo sā kudhī dadau /
guptīkṛtya prayatnena tad dravyaṃ samagopayat // Rm_24.121 //
dṛṣṭvā ca sārthinaḥ sarvān svagṛhaṃ samupāgatān /
sahasā samupāśritya paribhāṣyābhyanindayat // Rm_24.122 //
(Rm 287)
are māyā na gehe 'smiṃ yūyaṃ pretā ivāgatāḥ /
nityaṃ paragṛhe piṃḍaṃ bhoktuṃ bhramatha bhūtavat // Rm_24.123 //
evaṃ tān arthinaḥ sarvān sā nārī duritāśayā /
naikadhā vipralāpena paribhāṣyābhyaniṃdayat // Rm_24.124 //
evaṃ mātrā pratikruṣya vipralāpābhiniṃditān /
śrutvā sa uttaraḥ putro mātaraṃ tām abhāṣata // Rm_24.125 //
are māta kim eva tvam arthinaḥ paribhāṣase /
dhik tvāṃ dharmaparibhraṣṭāṃ kathaṃ na narake pateḥ // Rm_24.126 //
yadi tvaṃ vāṃchase saukhyam ihāmutrāpi sarvadā /
kṛpaṇān arthinaḥ sarvān saṃpradānaiḥ pramodaya // Rm_24.127 //
yady evaṃ kriyate mātaḥ saṃgatiḥ sarvadāvayoḥ /
anyathā cet tato nau syād vibhinnabhojanāśrayaḥ // Rm_24.128 //
yady asti te mayā sārddhaṃ sarvadā bhojane ratiḥ /
yathepsitaṃ sadārthibhyo datvā cara śubhe vṛṣe // Rm_24.129 //
iti tenātmajenāpi pratyākhyataṃ niśamya sā /
mātā lajjāvibhinnāsyā tam ātmajam abhāṣata // Rm_24.130 //
yady evaṃ nandanārthibhyaḥ sarvasvam api ditsasi /
tat svadravyāṇi sarvāṇi dāsyāmi tad yathepsitaṃ // Rm_24.131 //
ity uktvā sā prasū nārī tam ātmajaṃ mṛṣāgirā /
bodhayitvā gṛhe tāni dravyāṇi samagopayet // Rm_24.132 //
tataḥ sā pramadā duṣṭā mithyāvācā tam ātmajaṃ /
adya yato 'rthino bhikṣūns toṣayāmīty abodhayat // Rm_24.133 //
evaṃ mithyayā vācā bodhayantī tam ātmajaṃ /
svayam eva prabhuktvā ca tad dravyaṃ sarvaṃ gopayat // Rm_24.134 //
kasmai cid arthine kiṃ cid api sā na dadau kudhīḥ /
sā kebhyo 'pi valiṃ dātuṃ naivotsehe kadā cana // Rm_24.135 //
evaṃ sā durmatir lubdhā matsarākrāntacetasā /
paribhāṣyārthinaḥ sarvān niṃdayanty aśubhe 'carat // Rm_24.136 //
evaṃ kevalapāpāni prācitvā sā durāśayā /
kāle nirāśayā duḥkhārttā mṛtā pretālaye yayau // Rm_24.137 //
tatra pretagatiprāptā pretībhūtā durākṛtiḥ /
svakeśapratichannāṃgā śūcīmukhā kṛśāṃgikā // Rm_24.138 //
asthiyaṃtravad ucchrāyā parvatasaṃnibhodarā /
kṣutpipāsāgnisaṃtaptā dagdhasthūṇāsamāṃgikā // Rm_24.139 //
ārttasvarā virāvantī kraṃdantī sā samaṃtataḥ /
annapāna hi mārgantī paryabhramad itas tataḥ // Rm_24.140 //
tataḥ sa uttaro mātuḥ kṛtvāgnisaṃskṛtiṃ tadā /
snānaśaucādi karmāṃ kurvañ chokaṃ vyanodayat // Rm_24.141 //
tataḥ sa uttaro vijo mātṛśokaṃ vyanodayat /
arthibhyo vāṃchitaṃ datvā bahupuṇyāṇy upārjayat // Rm_24.142 //
tataḥ kāmaviraktaḥ sa saṃsārabhoganispṛhaḥ /
(Rm 288)
nirvṛtipadasaṃprātyai pravrajituṃ samaichata // Rm_24.143 //
tataḥ sa mudito gatvā veṇuvane jināśrame /
dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ natvā sāṃjaliḥ samupācarat // Rm_24.144 //
tatra pradakṣiṇīkṛtvā sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
praṇatvā purataḥ sthitvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.145 //
bhagavan nātha sarvajña vijānīyād bhavān api /
yan me sā jananī vighnā sāṃprataṃ pralayaṃ gatā // Rm_24.146 //
tad atra bhagavac chāstar bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me 'nugraham ādhāya pravrajyāṃ dātum arhati // Rm_24.147 //
iti saṃprarthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
savyakareṇa tanmūrddhni saṃspṛśyaivaṃ samādiśat // Rm_24.148 //
ehi cara kumārātra brahmacaryaṃ samāhitaḥ /
ity uktvā bhagavāṃ chāstā sāṃghike taṃ samagrahīt // Rm_24.149 //
ehīty ukte munīndreṇa muṃḍito 'bhūt sa uttaraḥ /
khikkhirīpātrabhṛc chuddhakāṣāyacīvarāvṛtaḥ // Rm_24.150 //
tataḥ śāstuḥ prasādāt sa pariśuddhas trimaṃḍalaḥ /
niḥkleśayaviśuddhātmā saṃsāraviratotsavaḥ // Rm_24.151 //
samādhidhāraṇīvidyāghaṭamāno vicakṣaṇaḥ /
hitvāvidyāgaṇaṃ sarvavidyāguṇāntam āptavān // Rm_24.152 //
viditvā sarvasaṃsāragatiṃ vidyutkṣaṇasthitiṃ /
matvā ca sarvasaṃskāragatir 'nekavighātiniṃ // Rm_24.153 //
sarvakleśagaṇāṃ jitvā sarvān māragaṇān api /
sākṣād arhatvam āsādya śrāvakabodhim āptavān // Rm_24.154 //
tataḥ sa suviśuddhātmā vītarāgo jiteṃdriyaḥ /
ākāśanirmalasvāntaḥ sarvaloṣṭakakāṃcanaḥ // Rm_24.155 //
vāsīcaṃdanakalpāṃśo nirvikalpo niraṃjanaḥ /
sarvasatvahitādhānaḥ saṃbuddhaguṇasādhakaḥ // Rm_24.156 //
sadevāsuralokānāṃ sarveṣāṃ prāṇinām api /
vaṃdyaḥ pūjyo 'bhimānyaś ca brahmacārī babhūva saḥ // Rm_24.157 //
tataḥ so 'rhan mahābhijño gaṃgātire śubhasthale /
parṇakuṭyāṃ samāśritya tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_24.158 //
tatraikasmin dine tasya mātā sā pretikā satī /
nagna svaromasaṃchannā daghasthūṇāvivarṇitā // Rm_24.159 //
sūcīmukhāsthiyaṃtreva parvatasannibhodarā /
kṣutpipāsāgnidagdhāṃgā pānāhāragaveṣinī // Rm_24.160 //
ārtasvaraṃ virāvantī kraṃdantī samupāgatā /
āyuṣmantaṃ tam arhantaṃ paśyantī samupāśrayat // Rm_24.161 //
evaṃ tāṃ samupāsīnāṃ dṛṣṭvā sa uttaro yatiḥ /
kā tvam evaṃvidhāyātā vadasvety anvapṛchata // Rm_24.162 //
iti tenoditaṃ śrutvā sā pretī purataḥ sthitā /
uttaraṃ taṃ yatiṃ putraṃ samālokyaivam abravīt // Rm_24.163 //
ahaṃ te jananī snigdhā yayāsi janitaḥ sutaḥ /
annapānaviviktāsmi pretībhūtā 'dhunā care // Rm_24.164 //
paṃcaviṃśati varsāṇi yāṃti kālagatā hy ahaṃ /
(Rm 289)
nābhijānāmi pāṇīyaṃ kuto bhaktasya darśanaṃ // Rm_24.165 //
saphalāṃ puṣpitāṃ vṛkṣaṃ dṛṣṭvā gachāmi dūrataḥ /
sarve 'pi niṣphalā śuṣkā vipuṣpāś ca bhavanti te // Rm_24.166 //
sarāṃsi cāmbupūrṇāṇi dṛṣṭvā gachāmi dūrataḥ /
tāni sarvāṇi śuṣkāni bhavanti tat kṣaṇād api // Rm_24.167 //
bhedaṃ tasya mahāsaukhyaṃ vṛkṣamūlaśritasya te /
vidyate sarvadāpy atra kiṃ tvayā prakṛtaṃ śubhaṃ // Rm_24.168 //
tad atra kṛpayā paśyan kāruṇyaṃ janayan suta /
mātre tṛṣārditāyai me śītāmbu dātum arhasi // Rm_24.169 //
iti tayārthitam śrutvā sa uttaraḥ savismayaḥ /
tāṃ pretīṃ suciraṃ dṛṣṭvā śaṃkitaś caivam abravīt // Rm_24.170 //
mātas tarhi kṣaṇaṃ prāpte tvayā pāruṣyabhūtayā /
dānāni na kṛtāny eva puṇyāni vā citāni na // Rm_24.171 //
anyakṛtāni dānāni puṇyāni bhāṣitāni ca /
dṛṣṭvā śrutvāpi te citte krodhāgnir jvalitas tadā // Rm_24.172 //
kiṃ cin nāpi śubhaṃ karma kṛtvāpuṇyaṃ tvayārjitaṃ /
pareṇāpi kṛtaṃ dṛṣṭvā śrutvāpi nānumoditaṃ // Rm_24.173 //
etatkarmavipākena jananī tvaṃ mṛtādhunā /
pretībhūtānnapānena viyuktā bhramase bhave // Rm_24.174 //
idāniṃ kiṃ kariṣyāmi tvaṃ cātra kiṃ kariṣyasi /
tadā sarvāhitaṃ proktaṃ tvayā tatra śrutaṃ na tat // Rm_24.175 //
iti tenātmajenoktaṃ śrutvā sā pratibodhitā /
vigaladaśrurukṣākṣā taṃ putram evam abravīt // Rm_24.176 //
na mayā hi kṛtaṃ dānaṃ puṇyaṃ na cābhisādhitaṃ /
dṛṣṭvānumoditaṃ nāpi mātsaryaparibhūtayā // Rm_24.177 //
yad yad dravyaṃ tvayā putra mama haste samarpitaṃ /
tat tat sarvaṃ mayā vaṃdhikhadāyāṃ parigopitaṃ // Rm_24.178 //
tad idāniṃ samuddhṛtya jñātihaste samarpaya /
tena taṃ sugataṃ buddhaṃ sasaṃghaṃ bhojayātmaja // Rm_24.179 //
dakṣiṇādeśanāṃ cāpi mama nāmnābhikāraya /
tadā pretagater muktā yāyām ahaṃ surālayaṃ // Rm_24.180 //
iti tayoditaṃ śrutvā sa uttaro 'nubodhitaḥ /
evam astv iti saṃśrutya punas tām evam abravīt // Rm_24.181 //
sasaṃghaṃ sugataṃ tena bhojayiṣyāmi sāṃprataṃ /
kiṃ tu tvayāmva tatrāpi sthātavyaṃ sugatāṃtike // Rm_24.182 //
iti tenoditaṃ śrutvā sā pretī lajjayānvitā /
tam arhantaṃ samālokya pura evam abhāṣata // Rm_24.183 //
yad ahaṃ putra nagnāsmi pretī vibhransitākṛtī /
tat kathaṃ samupāśritya sthāsyāmi śrīghanāṃtike // Rm_24.184 //
iti tayoditaṃ śrutvā sa uttaro mahāmatiḥ /
tāṃ pretīṃ samupālokya punar evam abhāṣata // Rm_24.185 //
kriyamāne yadā pāpe lajjā nāsti tadā tava /
phalabhojanakāle 'tra kim evaṃ lajjase 'dhunā // Rm_24.186 //
iti tad vacanaṃ śrutvā sā pretī pratibodhitā /
(Rm 290)
tathā gamiṣyāmīti proktva tvaritaṃ vijñālayaṃ yayau // Rm_24.187 //
tataḥ sa uttaro gatvā jñātīn āhūya tad vṛtiṃ /
yathāmātroditaṃ khyāya sarvam eva nyavedayat // Rm_24.188 //
tac chrutvā jñātivargās te sarva 'tivismayānvitāḥ /
tathā tad dravyam ādāya sarvaṃ tasyān upāharan // Rm_24.189 //
tad dravyaṃ sarvam ālokya sa uttaraḥ pramoditaḥ /
sarveṣām api gotrāṇāṃ punar evaṃ samabravīt // Rm_24.190 //
bhavanto jñātayaḥ sarve dravyenaitena sāṃprataṃ /
sasāṃghikaṃ munīndraṃ taṃ bhojayiṣyāmi pūjayan // Rm_24.191 //
tad etat sarvam ādāya yadā prakaṃpitāśayāḥ /
saṃghabhojyārhasāmagrīṃ sādhayitvā pradatta me // Rm_24.192 //
iti saṃprārthitaṃ śrutvā sarve te jñātayas tathā /
saṃghabhojyārhasāmagrīṃ sarvadravyair asādhayat // Rm_24.193 //
tad dṛṣṭvā muditaḥ so 'rhan uttaraḥ saṃprasannadhīḥ /
śāstur nimaṃtraṇaṃ kartuṃ vihāre samupācarat // Rm_24.194 //
tatra sa samupāśritya taṃ munīndraṃ sasāṃghikaiḥ /
praṇatvā sāñjalis tatra puraḥ sthitvā nyamaṃtrayat // Rm_24.195 //
bhagavan nātha sarvajña bhagavaṃtaṃ sasāṃghikaṃ /
pūjayituṃ samichāmi śvo 'nugṛhītum arhati // Rm_24.196 //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
tam uttaraṃ samālokya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_24.197 //
tataḥ sa uttaro matvā bhagavatādhivāsitaṃ /
taṃ munīndraṃ punar natvā jñātīnāṃ purato yayau // Rm_24.198 //
tatra sa uttaras teṣāṃ ca nimaṃtraṇaṃ /
kṛtvā tatra punas teṣāṃ pura evam abhāṣata // Rm_24.199 //
saṃghabhojye pravṛtte 'tra yūyaṃ sarve samāgatāḥ /
pretībhūtāṃ mamāmbāṃ tām avalokitum arhatha // Rm_24.200 //
ity uktvā svāśramaṃ gatvā sa uttaraḥ prasāditaḥ /
dhyānāgārasamāsīnas tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_24.201 //
tataḥ prātaḥ samutthāya jñātīnāṃ purato gataḥ /
pūjopacārasāmagrīṃ sahasā samasādhayat // Rm_24.202 //
tataḥ sa uttaraḥ prāhne vihāre samupāsaran /
bhagavaṃtaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivam abhāṣata // Rm_24.203 //
bhagavan sarvavic chāstaḥ samayo varttate 'dhunā /
tat sasaṃgho bhavān atra vijayituṃ samarhati // Rm_24.204 //
iti saṃprārthite tena gaṃḍīm ākoṭayan muniḥ /
tac chabdacoditās tatra sa ca saṃghā upāsaran // Rm_24.205 //
tatra te jñātayaḥ sarve lokā anye 'pi harṣitāḥ /
tatra pretāṃ samāyātāṃ tāṃ draṣṭuṃ samupāgatāḥ // Rm_24.206 //
tadā sa bhagavāṃs tatra sasāṃghikaḥ samāgatāḥ /
tad dattaṃ pādyam ādāya śuddhāsane samāśrayat // Rm_24.207 //
(Rm 291)
tāṃ dṛṣṭvā jñātayaḥ sarve lokā anye 'pi kheṭitāḥ /
hā pāpam iti bhāṣante tasthuḥ saddharmavāṃchayā // Rm_24.208 //
tadā te jñātayaḥ sarve bhagavaṃtaṃ sasāṃghikaṃ /
yathākramaṃ samabhyarcya bhojanaiḥ samatoṣayat // Rm_24.209 //
tatas te sāṃghikāḥ sarve saṃbuddhapramukhā api /
tat praṇītarasaṃ bhojyaṃ bhuktvā tṛptiṃ samāyayuḥ // Rm_24.210 //
tato 'panīya pātrāṇi śodhayitvā bhujādikaṃ /
teṣāṃ pūgādi tāmbūlagaṇaṃ te pradadur mudā // Rm_24.211 //
tatra sa uttaro bhikṣur jñātibhis tai sahānvitaḥ /
bhagavaṃtaṃ sasaṃghaṃ taṃ praṇatvā samupāśrayat // Rm_24.212 //
tatra sa bhagavān dṛṣṭvā tam uttaram upāśritaṃ /
dākṣiṇādeśanāṃ tasyāḥ pretyā nāmnā samādiśat // Rm_24.213 //
ito dānād dhi yat puṇyaṃ tat pretīm upagachatu /
uttiṣṭhatām iyaṃ pretī pretalokāt tato drutaṃ // Rm_24.214 //
iti śubhāśiṣaṃ datvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
āryyasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ ca samādiśat // Rm_24.215 //
tad āryyadharmam ākarṇya sarve lokāḥ prabodhitāḥ /
dharmaviśeṣam ājñāya babhūvuḥ satyadarśinaḥ // Rm_24.216 //
sāpi pretī samānīya tat saddharmāmṛtaṃ mudā /
suprasannāśayā smṛtvā triratnaṃ śaraṇaṃ yayau // Rm_24.217 //
tataḥ sā bhūtaloke 'bhūj jātā bhūtamaharddhikā /
tatrāpi sābhavad duṣṭā mātsaryyarukṣitāśayā // Rm_24.218 //
tataḥ sa bhagavāṃs tasmāt sasāṃghikaḥ prabhāsayan /
gatvā svāśramam āśritya tasthau dharmam upādiśan // Rm_24.219 //
tataḥ sa buddhimān vijña āyuṣmān yatir uttaraḥ /
kutrāsau jāyate mātādhuneti samapaśyata // Rm_24.220 //
evaṃ sa uttaro vijñaḥ samabhīkṣya samaṃtataḥ /
dadarśa tāṃ saṃprajātāṃ bhūtamaharddhikālaye // Rm_24.221 //
dṛṣṭvā sa uttaraḥ putro mātaraṃ tāṃ ca bhautikāṃ /
sahasā samupāśritya samāmaṃtryaivam abravīt // Rm_24.222 //
kim ambāsti tvayā śaktir api dāneṣu sāṃprataṃ /
yadīchasi sadā bhadraṃ kuru dānam ihādhunā // Rm_24.223 //
iti tenoditaṃ śrutvā sā ca bhūtamaharddhikā /
uttaraṃ taṃ sutaṃ dṛṣṭvā punar evam abhāṣata // Rm_24.224 //
nādyāpi vidyate dāne 'bhilāṣaṃ mama naṃdana /
tat kiṃ cid api vā dravyaṃ pradātuṃ nāham utsahe // Rm_24.225 //
iti tenoditaṃ śrutvāyuṣmān sa uttaro yatiḥ /
dṛṣṭvā tāṃ mātaraṃ bhūtamaharddhikām abhāṣata // Rm_24.226 //
adyāpi te tiṣṭhati tac charīraṃ vivṛddhanirmānsatvagasthicarmā lobhāṃdhakārāvṛtalocanāyā nivartitaṃ yat tava pretaloke /
dhik tvāṃ praduṣṭām iha kiṃ vadeyam adyāpi yat tvaṃ duritāśayāsi /
(Rm 292)
kenātra te pāpanimagnacittaṃ saṃśodhitaṃ puṇyakaroddhṛtaṃ syāt // Rm_24.227 //
sadāpi caivaṃ narake nivāsā bhavet kadā tvaṃ parimokṣyase 'taḥ /
aho hi durbuddhidurāśayānāṃ mano na kenāpi viśuddhyate vai // Rm_24.228 //
evaṃ bahuprakāreṇa paribhāṣyottaraḥ sa tāṃ /
tadaṅgāt yamalīm ekām ākṛṣyāpaharad valāt // Rm_24.229 //
tatas tāṃ yamalīṃ so 'rhaṃ saṃghāya samakalpayat /
tatra mūlyena tāṃ krītvā bhikṣumānavake nyaset // Rm_24.230 //
tatrāpi niśi sā gatvā yamalīṃ tām upāharat /
tathāpahṛtāṃ bhikṣur uttarāya nyavedayat // Rm_24.231 //
tac chrutvā cottaro gatvā paribhāṣya valena tāṃ /
apahṛtya punas tasmai bhikṣave samakalpayat // Rm_24.232 //
bhūyo 'pi niśi sā gatvā yamalīṃ tām upāharat /
tathā sa uttaraś cāpi tasyāś ca tām apāharat // Rm_24.233 //
evaṃ tridhā niśāyāṃ sā tatra gatvāharac ca tāṃ /
uttaraś cāpahṛtyaiva tāṃ tasmai bhikṣave dadau // Rm_24.234 //
tenāpi bhikṣuṇādāya catudiksāṃghikāya sā /
pādyalepānikāyāṃ saṃsīvitvā pratipāditā // Rm_24.235 //
tatra tāṃ sīvitāṃ dṛṣṭvā sā ca bhūtamaharddhitā /
apahṛtavibhagnāśā rudantī svālayaṃ yayau // Rm_24.236 //
taccittāgniprataptā sā smṛtvā taṃ sutam uttaraṃ /
kālaṃ gatā tato 'nyatra yakṣaloke 'labhaj januḥ // Rm_24.237 //
evaṃ matvā mahatpāpamūlaṃ mātsaryyam eva hi /
tat mātsaryaṃ parityajya karttavyaṃ dānam ādarāt // Rm_24.238 //
dānena śuddhyate cittaḥ śuddhacittaḥ sudhīkṛtiḥ /
kramād bodhicariṃ dhṛtvā saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_24.239 //
evaṃ vijñāya sarvatra yadīchanti sadā śubhaṃ /
mātsaryaṃ viṣavat tyaktvā caritavyaṃ sadā śubhe // Rm_24.240 //
iti me guruṇākhyātaṃ śrutaṃ tathā mayocyate /
tvaṃ cāpy evaṃ parijñāya caritavyam śubhe sadā // Rm_24.241 //
prajāś cāpi mahārāja bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayituṃ sadārhasi // Rm_24.242 //
tathā te maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_24.243 //
iti tenārhatākhyātaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti pratibhāṣitvā prābhyanaṃdat sapārṣadaḥ // Rm_24.244 //
idaṃ narā ye muditāś ca bhūtamaharddhikāyānuvadānam atra /
mudā niśamya pratimodayante prayāṃti te śrīghanasaṃnivāse // Rm_24.245 //
++ iti ratnāvadānatve pretībhūtamaharddhikāvadānaṃ samāptam ++
(Rm 293)
XXV Dūtāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam avocat // Rm_25.1 //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_25.2 //
iti saṃprārthitaṃ rājñā śrutvā so 'rhan mahāmatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taṃ samāmaṃtryaivam ādiśat // Rm_25.3 //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me gurubhāṣitaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvā cātrānumodaya // Rm_25.4 //
tadyathā bhagavān buddhaḥ śrīghanaḥ sa munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājo vināyakaḥ // Rm_25.5 //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhiś ca celakaiḥ /
upāsakagaṇaiś cāpi tathā copāsikāgaṇaiḥ // Rm_25.6 //
rājagṛhapuropānte gṛddhakūṭe nagottame /
veṇuvane mahodyāne karaṃdakanivāpake // Rm_25.7 //
sarvasatvahitārthena bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra prabhāsayan // Rm_25.8 //
tat saddharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve lokā upāgatāḥ /
devā daityāś ca nāgāś ca yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_25.9 //
grahā vidyādharāḥ siddhā rākṣasā garuḍā api /
lokapālagaṇāś cāpi tīrthikāś ca maharṣayaḥ // Rm_25.10 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā bhūpā vaiśyāś ca māṃtriṇo 'pi ca /
amātyāḥ śreṣṭhinaś cāpi gṛhasthāś ca mahājanāḥ // Rm_25.11 //
vaṇijaḥ sārthavāhāś ca śilpinaḥ paurikās tathā /
grāmyā jānapadāś cāpi tathā kārpaṭikā api // Rm_25.12 //
tathānye 'pi janāś caivaṃ sarve tatra samāgatāḥ /
dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ natvā samabhyarcya yathākramaṃ // Rm_25.13 //
kṛtāṃjalipuṭāḥ sarve parivṛtyopatasthire /
tataḥ sa bhagavāṃ dṛṣṭvā sarvāṃs tāṃ samupasthitān /
ādimadhyāṃtakalyāṇaṃ saddharmaṃ samupādiśat // Rm_25.14 //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve lokāḥ prabodhitāḥ /
dharmavaiśeṣam ājñāya babhūvur bodhisādhinaḥ // Rm_25.15 //
evaṃ sa bhagavāṃs tatra nityaṃ saddharmam ādiśan /
varṣāsu vyaharal lokahitaṃ kṛtvā sasāṃghikaḥ // Rm_25.16 //
tasmiṃs tu samaye tatra śrāvastyāṃ puri sattamaḥ /
anāthapiṃḍadaḥ śreṣṭhī gṛhapatir mahājanaḥ // Rm_25.17 //
triratnabhaktimān dātā saṃbuddhadarśanotsukaḥ /
prasenajin mahīpālaṃ praṇatvā prārthayat tathā // Rm_25.18 //
jaya deva mahāraja jānīyāt tad bhavān api /
(Rm 294)
yad asmābhi munīndro 'sau suciraṃ nābhidṛśyate // Rm_25.19 //
tat tasmātra munīndrasya darśane tṛṣitā vayaṃ /
bhagavaṃtaṃ munīndraṃ taṃ draṣṭum ichāmahe 'dhunā // Rm_25.20 //
tad bhavān samupāmaṃtrya bhagavaṃtaṃ jagadguruṃ /
atra lokahitārthāya vijayituṃ samarhati // Rm_25.21 //
iti saṃprārthitaṃ tena gṛhādhipatinā sadā /
śrutvā sa bhūpatī rājā taṃ gṛhapatim abravīt // Rm_25.22 //
kiṃ tvayā śrūyate sādho bhagavān sa munīśvaraḥ /
etarhi tiṣṭhate kutra varṣāsu saha sāṃghikaiḥ // Rm_25.23 //
iti rājñoditaṃ śrutvā so 'nāthapiṇḍado gṛhī /
taṃ nareṃdraṃ samālokya punar evam abhāṣata // Rm_25.24 //
śrutaṃ mayā mahārāja bhagavān sa sasāṃghikaṃ /
rājagṛhe 'dhunā prāvṛtsamaye 'py avatiṣṭhate // Rm_25.25 //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa nṛpatis tataḥ /
dūtam ekaṃ samāhūya pura evam upālapat // Rm_25.26 //
ehi tvaṃ bho mahāsādho śrutvā me vacanaṃ drutaṃ /
tatra rājagṛhe gatvā bhagavata upācara // Rm_25.27 //
asmākaṃ vacanais tasya śāstuḥ pādāmbuje namaḥ /
natvā dehādi sarvatra kauśalyaṃ paripṛcha ca // Rm_25.28 //
evaṃ cāpi munes tasya puro vijñāpayādarāt /
kauśalye nṛpatī rājā bhagavaṃtaṃ draṣṭum ichati // Rm_25.29 //
tathā sarve 'pi lokāś ca śrāvastyāyāś ca paurikāḥ /
triratnadarśanaṃ kartum abhivāṃchanti sāṃprataṃ // Rm_25.30 //
bhavaddharmāmṛtaṃ cāpi pātum ichaṃti sarvavit /
tat sasaṃgho bhavāṃs tatra kṛpayāgaṃtum arhati // Rm_25.31 //
iti rajñoditaṃ śrutvā tatheti pratimoditaḥ /
taṃ nṛpaṃ sāṃjalir natvā drutaṃ rājagṛhaṃ yayau // Rm_25.32 //
tatra rājagṛhe gatvā sa dūtaḥ pratinaṃditaḥ /
vilokya suprasannātmā gṛdhrakūṭe upācarat // Rm_25.33 //
tatra sa dūrato dṛṣṭvā bhagavaṃtaṃ pramoditaḥ /
upetya sāṃjalir natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_25.34 //
bhagavan nātha sarvajña vaṃde te caraṇāmbuje /
yadarthe 'ham ihāyāmi taj jānīyād bhavāṃ jinaḥ // Rm_25.35 //
tathāpy ahaṃ jagacchāstuḥ puro vijñāpayāmi tat /
bhagava sarvavid rājā prasenajit sukauśalaḥ // Rm_25.36 //
bhavatāṃ vaṃdate pādau kuśalaṃ cāpi pṛchate /
tathā ca bhagavan sarve śrāvastyeyāś ca paurikāḥ // Rm_25.37 //
vaṃdaṃte bhavatāṃ pādau pṛchaṃte cāpi kauśalaṃ /
nṛpādi sarvalokāś ca bhavatāṃ darśanotsukāḥ // Rm_25.38 //
triratnaṃ draṣṭum ichāma ity evaṃ pravadanti te /
bhavaddharmāmṛtaṃ cāpi pātum ichaṃti te 'dhunā // Rm_25.39 //
nṛpatipramukhāḥ sarve tṛṣṇārditā ivāmṛtaṃ /
tat sādhu bhagavāṃs tatra śrāvastyāṃ puri sāṃprataṃ /
(Rm 295)
anukampām upādāya vijayatāṃ sasāṃghikaḥ // Rm_25.40 //
ity ukte tena dūtena bhagavān sa munīśvaraḥ /
taṃ dūtaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā samāmaṃtryevam ādiśat // Rm_25.41 //
bho puruṣa mahārājo bimbisāro nṛpādhipaḥ /
yady anujñāṃ dadāty atra tadā yāsyāmy ahaṃ dhruvaṃ // Rm_25.42 //
tat sādhu nṛpates tasya bimbisārasya bhūbhṛtaḥ /
anujñāprārthanāṃ kṛtvā gachāyāsyāmy ahaṃ tadā // Rm_25.43 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa dūta ādarāt /
tatheti taṃ muniṃ natvā rājño 'ntikam upācarat // Rm_25.44 //
tatra sa samupāśritya bimbisāraṃ narādhipaṃ /
sāṃjaliḥ purato gatvā praṇatvaivaṃ nyavedayat // Rm_25.45 //
jaya deva mahārāja prasīdānugrahaṃ kuru /
prasenajinmahībhartur dūto 'haṃ samupāgataḥ // Rm_25.46 //
mahārāja mahīpāla prasenajit sa kauśalaḥ /
bhagavato munīndrasya darśanam abhivāṃchati // Rm_25.47 //
tathā sarve 'pi lokāś ca śrāvastryeyāḥ sapaurikāḥ /
triratnasya jagadbhartuḥ praṣṭum ichanti sāṃprataṃ // Rm_25.48 //
tad asya trijagacchāstur bhagavato bhavān prabho /
tatrānugamane 'nujñāṃ kṛpayā dātum arhati // Rm_25.49 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bimbisāraḥ sa bhūpatiḥ /
taṃ dūtaṃ samupālokya cireṇaivam abhāṣata // Rm_25.50 //
sadho sa bhagavāns tatra yadi gaṃtuṃ samichati /
tad atra kiṃ vadiṣyāmi yatrechet tatra gachatu // Rm_25.51 //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā dūtaḥ sa moditaḥ /
bimbisāraṃ nareṃdraṃ taṃ natvā yayau jināntike // Rm_25.52 //
tatra sa sahasā gatvā śrīghanaṃ taṃ munīśvaraṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā prārthayad evam ādarāt // Rm_25.53 //
bhagavaṃs tena bhūpena hy anujñāto 'si sāṃprataṃ /
tat sasaṃgho bhagavāṃs tatra vijayituṃ samarhati // Rm_25.54 //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
enaṃ dūtaṃ samālokya tūṣṇībhūtvādhyuvāsa tat // Rm_25.55 //
tataḥ sa bhagavān varṣātrimāsānta sasāṃghikaḥ /
sarvatra maṃgalaṃ kṛtvā pratasthe saṃprabhāsayan // Rm_25.56 //
tadā sa puruṣo dūtas tadvihārād vinirgataḥ /
sahasā ratham āruhya saṃpratasthe puraḥ pathi // Rm_25.57 //
tatra sa bhagavaṃtaṃ padbhyāṃ saṃprasthitaṃ pathi /
dṛṣṭvaiva sahasā tasmād rathāt svayam avātarat // Rm_25.58 //
tatra sa sahasopetya bhagavantaṃ munīśvaraṃ /
sāṃjaliḥ purato gatvā praṇatvaivam avocata // Rm_25.59 //
prasīdatu jagannātha mamānukampayā bhavān /
idaṃ rathaṃ samāruhya vijayatāṃ sasāṃghikaḥ // Rm_25.60 //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa jagadguruḥ /
taṃ dūtaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā tatraivaṃ samupādiśat // Rm_25.61 //
ṛddhipādarathenāhaṃ samyagvyāyāmavarttinā /
(Rm 296)
pracarāmi mahīṃ kṛtsnām akṣataḥ kleśakaṣṭakaiḥ // Rm_25.62 //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sa dūtaḥ pratibodhitaḥ /
bhūyo 'pi sāṃjalir natvā prārthayat taṃ munīśvaraṃ // Rm_25.63 //
yady api bhagavān ṛddhiyānayāyī tathāpi tu /
mamānugraham ādhātuṃ gṛhyatām anukampayā // Rm_25.64 //
iti tenārthitaṃ śrutvā bhagavān sasāṃghikaḥ /
ṛddhyā rathopari sthitvā saṃpratasthe prabhāsayan // Rm_25.65 //
tatra mārgeṣu sarvatra bhagavān sasāṃghikaḥ /
bhāsayan maṃgalaṃ kṛtvā śrāvastīpuram āyayau // Rm_25.66 //
tatra sa puruṣo dūtaḥ sahasā pracaran puraḥ /
prasenajinnarendrasya gatvaivaṃ saṃnyavedayat // Rm_25.67 //
jaya deva mahārāja diṣṭyā varddhasva sāṃprataṃ /
yad asau bhagavāṃc chāstā sasaṃgho 'tra samāgataḥ // Rm_25.68 //
iti tenoditaṃ śrutvā prasenajit sa bhūpatiḥ /
tatra sarvatra mārgeṣu śodhayitvābhyaśodhayat // Rm_25.69 //
chatradhvajavitānaiś ca samaṃtato 'bhyamaṃḍayat /
tataḥ sa nṛpati rājā tūryasaṃgītivādanaiḥ /
sajano bhagavantaṃ taṃ pratyudyayau mahotsavaiḥ // Rm_25.70 //
tatra samudito rājā samaṃtrijanapaurikaḥ /
dūrāt taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā padbhyāṃ carann upācarat // Rm_25.71 //
tatropetya sa bhūpālaḥ sasaṃghan taṃ munīśvaraṃ /
praṇatvā sāṃjaliḥ sthitvā puro dṛṣṭvaivam abravīt // Rm_25.72 //
bhagavan nātha sārvajña kaccic ca kuśalaṃ tanau /
bhavatāṃ viṣaye hy atra viharasva sasāṃghikaḥ // Rm_25.73 //
tathā sarve 'pi lokāś ca samaṃtrijanapaurikāḥ /
sāṃjalayaḥ praṇatvaivaṃ prārthayaṃs taṃ munīśvaraṃ // Rm_25.74 //
svāgataṃ bhagavaṃc chāsta vijayasva kṛpānidhe /
sadātra svāśrame sthitvā viharasvānukampayā // Rm_25.75 //
ity uktvā sarvalokās te nṛpatipramukhā mudā /
pūjādi maṃgalotsāhaiḥ prāveśayaṃs tataḥ pure // Rm_25.76 //
tataḥ sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāṃs tān saṃpramoditān /
nṛpatipramukhān datvā bhadrāśiṣaṃ samācarat // Rm_25.77 //
tatra sa bhagavāṃs tasyāḥ śrāvastyā gopurāntike /
avatīrya yathā padbhyāṃ pracakrāma sasāṃghikaḥ // Rm_25.78 //
tatra sa śrīghano nāthaḥ prabhāsayan samaṃtataḥ /
sarveṣāṃ bhadratāṃ kurvan praviveśa sasāṃghikaḥ // Rm_25.79 //
praviṣṭe nagare tatra saṃbuddhe sugate jine /
tatpuṇyasuprabhāvyāpte sarvatrāpy abhavac chubhaṃ // Rm_25.80 //
aṃdhā rūpāṇi prādrākṣur vadhirāḥ śuśruvu ravaṃ /
ye ca hīneṃdriyās te 'pi sarve pūrṇendriyā vabhuḥ // Rm_25.81 //
kṣudhāgniparitaptāṃgās te 'bhavan paritṛptitāḥ /
pipāsāparidagdhāṃgās te 'py āsan saṃpratarpitāḥ // Rm_25.82 //
kucelā durbhagāṃśā ye śuddhāṃśukāḥ śubhāṃśikāḥ /
(Rm 297)
cirarogāturā yena nīrogā valino 'bhavan // Rm_25.83 //
unmattāḥ smṛtimaṃtaś ca daridrā dhanino 'bhavan /
ciravairānuvaddhā ye te 'py āsan maitrabhāvinaḥ // Rm_25.84 //
caṃḍālāś ca dayāvantaḥ krodhinaḥ kṣāntibhāvinaḥ /
labdhāś ca niḥspṛhā āsan īrṣyālavaś ca sādhavaḥ // Rm_25.85 //
matsariṇaś ca dātāraḥ kṛpaṇāḥ saṃtoṣitāśayāḥ /
adharmakāmasaṃraktās te dharmakāmasādhinaḥ // Rm_25.86 //
mṛṣāvādaratā ye ca te 'py āsan satyabhāṣiṇaḥ /
paiśunyābhiratā ye ca te 'pi viśrambhabhojanāḥ // Rm_25.87 //
saṃbhinnalāpino duṣṭās te 'pi saṃtaḥ samārjavāḥ /
pāruṣyaṃvādinaḥ krūrās te āsan priyavādinaḥ // Rm_25.88 //
ye 'bhidhyālavas te 'pi sajjanā kīrtimāninaḥ /
vyāpādaniratā ye ca te 'pi satvahitārthinaḥ // Rm_25.89 //
mithyādṛṣṭicarā ye ca te dharmasatyadṛṣṭayaḥ /
bodhicaryāsamutsāhāḥ sarve puṇyārthino 'bhavan // Rm_25.90 //
evam anye 'pi ye satvā duḥkhinaḥ pāpasaṃratāḥ /
sarve te sukhinaḥ saṃtaḥ saddharmavāṃchino 'bhavan // Rm_25.91 //
sugaṃdhinaḥ sukhasparśāḥ śītalā vāyavo vavuḥ /
prasedire diśaḥ sarvāḥ puṣpāṇi vavṛṣur ghanāḥ // Rm_25.92 //
suraduṃdubhayo neduḥ prasasāra mahodadhiḥ /
pracacāra mahī ṣaḍdhā prajujvaluḥ śubhāgnayaḥ // Rm_25.93 //
babhūvuḥ pādapāḥ sarve phalapuṣpābharānattāḥ /
aṣṭāṃgaguṇayuktāmbuparipūrṇajalāśrayāḥ // Rm_25.94 //
anekadhāturatnādi nidhayaḥ pracakāsire /
nispannaśasyasaṃpannā bahhūva vasudhā tadā // Rm_25.95 //
bahukṣīrapradā gāva auṣadhayo guṇānvitāḥ /
rasāś ca suguṇā āsan phalāni surasāni ca // Rm_25.96 //
evaṃ tatra subhadrāṇi sarvatrāpy abhavaṃs tadā /
upadravāś ca sarve 'pi sarvatra vilayaṃ gatāḥ // Rm_25.97 //
sarve vighnagaṇā duṣṭā te 'py atra vilayaṃ yayuḥ /
sarve satvāḥ sukhāḍhyāś ca pracerire praharṣitāḥ // Rm_25.98 //
evaṃ tadā munīndrasya prabhāvena samaṃtataḥ /
saddharmamaṃgalotsāhaṃ babhūva nirupadravaṃ // Rm_25.99 //
evaṃ sa bhagavāṃs tatra kṛtvā bhadraṃ prabhāsayan /
pradakṣiṇakrameṇaivaṃ pracakrāma nṛpālaye // Rm_25.100 //
tatra śodhāntare ramye prāsāde pariśodhite /
chatradhvajavitānaiś ca maṇḍite visṛtāsane // Rm_25.101 //
praviśya pādyam ādāya nṛpadattaṃ sasāṃghikaḥ /
bhagavān bhāsayaṃs tatra śuddhāsane samāśrayan // Rm_25.102 //
tathā te sāṃghikāś cāpi sarve dattaṃ mahībhujā /
svayaṃ samādāya svasvāsane samāśrayat // Rm_25.103 //
evaṃ tatra samāsīnaṃ śrīghanaṃ taṃ sasāṃghikaṃ /
nṛpatipramukhāḥ sarve lokā dṛṣṭvā pramoditāḥ // Rm_25.104 //
(Rm 298)
sarvapūjopahārāṃgaiḥ samabhyarcya yathāvidhiḥ /
yathārhabhojanaiś cāpi praṇītaiḥ samatoṣayan // Rm_25.105 //
tatas taṃ sugataṃ tṛptaṃ sasamahaṃ sa narādhipaḥ /
dṛṣṭvāpanīya pātrāṇi tad dhastādīn aśodhayat // Rm_25.106 //
tataḥ kramukatāmbūlamahauṣaddhirasāyanaṃ /
datvā kṣamārthanāṃ kṛtvā nanāma taṃ sasāṃghikaṃ // Rm_25.107 //
tatra samudito rājā tasya śāstur jagadguroḥ /
puro nīcāsanāsīno tasthau śrotuṃ vṛṣaṃ mudā // Rm_25.108 //
tathā maṃtrijanādyāś ca sarve lokāḥ pramoditāḥ /
natvā taṃ śrīghanaṃ tatra dharmam śrotum upāśrayan // Rm_25.109 //
tataḥ sa bhagavāṃ dṛṣṭvā sarvāṃs tān samupāśritān /
nṛpatiṃ taṃ samāmaṃtrya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_25.110 //
śṛṇu rājan mahābhāga sarvadārogyam astu vaḥ /
sarve satvāś ca saddharmaniratā santu sarvadā // Rm_25.111 //
evaṃ tvaṃ bho mahārāja sādhayitvā prayatnataḥ /
sarvāṃ satvāṃ śubhe dharme yojayitvābhipālaya // Rm_25.112 //
evaṃ loke śubhaṃ kṛtvā bodhicaryāṃ samāhitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cinu dharmaṃ samādarāt // Rm_25.113 //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ kṣaṇadhvaṃsi śarīrakaṃ /
jīvitaṃ ca kṣaṇasthāyi dharma eva sahānugaḥ // Rm_25.114 //
iti matvā mahārāja kleśān durjayān valaiḥ /
jitvā satvāṃc chubhe sthāpya pālaya sadvṛṣaṃ cinuḥ // Rm_25.115 //
dharmeṇa sadgatiṃ yāyāḥ sadgatau sarvadā sukhaṃ /
bhuktvā bodhicariṃ dhṛtvā caraṃ bodhim avāpnuyāḥ // Rm_25.116 //
evaṃ vijñāya rājeṃdra svayaṃ dharme samāhitaḥ /
sarvasatvahitaṃ kṛtvā cara nityaṃ samāhitaḥ // Rm_25.117 //
ity ādiśya nareṃdrāya salokāya śubhāśiṣaṃ /
sasaṃgho bhagavān buddhaḥ svāśrame gaṃtum utthitaḥ // Rm_25.118 //
bhāsayaṃ sakalāṃl lokāṃ bhadraṃ kṛtvā samaṃtataḥ /
svāśramābhimukhas tasmāt pratasthe kramataḥ purāt // Rm_25.119 //
tatra sarve 'pi lokā nṛpatipramukhā api /
śāstus tasya sasaṃghasya prānuyayuḥ sahotsavaiḥ // Rm_25.120 //
tathā sa bhagavān gatvā sasāṃghiko nṛpādibhiḥ /
lokaiḥ saha mahotsāhaiḥ svāśramaṃ samupāyayau // Rm_25.121 //
tatra jetavanodyāne vihāre samupāśritaḥ /
sasāṃghikaḥ sabhāsīnaḥ sa śāstā dharmam ādiśat // Rm_25.122 //
tad dharmadeśanāṃ śrutvā tatraiva te nṛpādayaḥ /
sarve lokāḥ pramodanto rātrau nyūṣuḥ sahotsavaiḥ // Rm_25.123 //
tasyām eva niśāyāṃ sa dūto 'lpāyūr jvarānvitaḥ /
triratnasmaraṇaṃ kurvan dehaṃ tyaktvā divaṃ yayau // Rm_25.124 //
(Rm 299)
tatra svarge samutpannaḥ sa dūto vismayānvitaḥ /
kutaś cyutaḥ kuhotpannaḥ katham iti vyaciṃtayat // Rm_25.125 //
tadā sa manasādrākṣīn manuṣyebhyaś cyutāsmy ahaṃ /
iha svarge samutpannaḥ saṃbuddhabhajanād iti // Rm_25.126 //
atha sa dūtapūrvī sa