Bổn Sanh (Jātaka)

aṇitena ca. 
Coriyo kathinā hetā, 
vāḷā ca lapasakkharā; 
Na tā kiñci na jānanti, 
yaṁ manussesu vañcanaṁ. 
Asā lokitthiyo nāma, 
velā tāsaṁ na vijjati; 
Sārattā ca pagabbhā ca, 
sikhī sabbaghaso yathā. 
Natthitthīnaṁ piyo nāma, 
Appiyopi na vijjati; 
Sevanti hetā piyamappiyañca, 
Nāvā yathā orakūlaṁ parañca. 
Natthitthīnaṁ piyo nāma, 
appiyopi na vijjati; 
Dhanattā paṭivallanti, 
latāva dumanissitā. 
Hatthibandhaṁ assabandhaṁ, 
Gopurisañca maṇḍalaṁ; 
Chavaḍāhakaṁ pupphachaḍḍakaṁ, 
Sadhanamanupatanti nāriyo. 
Kulaputtampi jahanti akiñcanaṁ, 
Chavakasamasadisampi; 
Anugacchanti anupatanti, 
Dhanahetu hi nāriyo”ti. 
Atha khalu, bho, nārado devabrāhmaṇo ānandassa gijjharājassa ādimajjhakathāpariyosānaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi—
“Cattārome na pūrenti, 
te me suṇātha bhāsato; 
Samuddo brāhmaṇo rājā, 
itthī cāpi dijampati. 
Saritā sāgaraṁ yanti, 
yā kāci pathavissitā; 
Tā samuddaṁ na pūrenti, 
ūnattā hi na pūrati. 
Brāhmaṇo ca adhīyāna, 
vedamakkhānapañcamaṁ; 
Bhiyyopi sutamiccheyya, 
ūnattā hi na pūrati. 
Rājā ca pathaviṁ sabbaṁ, 
sasamuddaṁ sapabbataṁ; 
Ajjhāvasaṁ vijinitvā, 
anantaratanocitaṁ; 
Pāraṁ samuddaṁ pattheti, 
ūnattā hi na pūrati. 
Ekamekāya itthiyā, 
aṭṭhaṭṭha patino siyā; 
Sūrā ca balavanto ca, 
sabbakāmarasāharā; 
Kareyya navame chandaṁ, 
ūnattā hi na pūrati. 
Sabbitthiyo sikhiriva sabbabhakkhā, 
Sabbitthiyo nadīriva sabbavāhī; 
Sabbitthiyo kaṇṭakānaṁva sākhā, 
Sabbitthiyo dhanahetu vajanti. 
Vātañca jālena naro parāmase, 
Osiñcaye sāgaramekapāṇinā; 
Sakena hatthena kareyya ghosaṁ, 
Yo sabbabhāvaṁ pamadāsu osaje. 
Corīnaṁ bahubuddhīnaṁ, 
yāsu saccaṁ sudullabhaṁ; 
Thīnaṁ bhāvo durājāno, 
macchassevodake gataṁ. 
Analā mudusambhāsā, 
duppūrā tā nadīsamā; 
Sīdanti naṁ viditvāna, 
ārakā parivajjaye. 
Āvaṭṭanī mahāmāyā, 
brahmacariyavikopanā; 
Sīdanti naṁ viditvāna, 
ārakā parivajjaye. 
Yaṁ etā upasevanti, 
chandasā vā dhanena vā; 
Jātavedova saṇṭhānaṁ, 
khippaṁ anudahanti nan”ti. 
Atha khalu, bho, kuṇālo sakuṇo nāradassa devabrāhmaṇassa ādimajjhakathāpariyosānaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi—
“Sallape nisitakhaggapāṇinā, 
Paṇḍito api pisācadosinā; 
Uggatejamuragampi āside, 
Eko ekāya pamadāya nālape. 
Lokacittamathanā hi nāriyo, 
Naccagītabhaṇitamhitāvudhā; 
Bādhayanti anupaṭṭhitassatiṁ, 
Dīpe rakkhasigaṇova vāṇije. 
Natthi tāsaṁ vinayo na saṁvaro, 
Majjamaṁsaniratā asaññatā; 
Tā gilanti purisassa pābhataṁ, 
Sāgareva makaraṁ timiṅgalo. 
Pañcakāmaguṇasātagocarā, 
Uddhatā aniyatā asaññatā; 
Osaranti pamadā pamādinaṁ, 
Loṇatoyavatiyaṁva āpakā. 
Yaṁ naraṁ upalapenti nāriyo, 
Chandasā va ratiyā dhanena vā; 
Jātavedasadisampi tādisaṁ, 
Rāgadosavadhiyo dahanti naṁ. 
Aḍḍhaṁ ñatvā purisaṁ mahaddhanaṁ, 
Osaranti sadhanā sahattanā; 
Rattacittamativeṭhayanti naṁ, 
Sāla māluvalatāva kānane. 
Tā upenti vividhena chandasā, 
Citrabimbamukhiyo alaṅkatā; 
Uhasanti pahasanti nāriyo, 
Sambarova satamāyakovidā. 
Jātarūpamaṇimuttabhūsitā, 
Sakkatā patikulesu nāriyo; 
Rakkhitā aticaranti sāmikaṁ, 
Dānavaṁva hadayantarassitā. 
Tejavāpi hi naro vicakkhaṇo, 
Sakkato bahujanassa pūjito; 
Nārinaṁ vasagato na bhāsati, 
Rāhunā upahatova candimā. 
Yaṁ kareyya kupito diso disaṁ, 
Duṭṭhacitto vasamāgataṁ ariṁ; 
Tena bhiyyo byasanaṁ nigacchati, 
Nārinaṁ vasagato apekkhavā. 
Kesalūnanakhachinnatajjitā, 
Pādapāṇikasadaṇḍatāḷitā; 
Hīnamevupagatā hi nāriyo, 
Tā ramanti kuṇapeva makkhikā. 
Tā kulesu visikhantaresu vā, 
Rājadhāninigamesu vā puna; 
Oḍḍitaṁ namucipāsavākaraṁ, 
Cakkhumā parivajje sukhatthiko. 
Ossajitva kusalaṁ tapoguṇaṁ, 
Yo anariyacaritāni mācari; 
Devatāhi nirayaṁ nimissati, 
Chedagāmimaṇiyaṁva vāṇijo. 
So idha garahito parattha ca, 
Dummatī upahato sakammunā; 
Gacchatī aniyato gaḷāgaḷaṁ, 
Duṭṭhagadrabharathova uppathe. 
So upeti nirayaṁ patāpanaṁ, 
Sattisimbalivanañca āyasaṁ; 
Āvasitvā tiracchānayoniyaṁ, 
Petarājavisayaṁ na muñcati. 
Dibyakhiḍḍaratiyo ca nandane, 
Cakkavatticaritañca mānuse; 
Nāsayanti pamadā pamādinaṁ, 
Duggatiñca paṭipādayanti naṁ. 
Dibyakhiḍḍaratiyo na dullabhā, 
Cakkavatticaritañca mānuse; 
Soṇṇabyamhanilayā ca accharā, 
Ye caranti pamadāhanatthikā. 
Kāmadhātusamatikkamā gati, 
Rūpadhātuyā bhāvo na dullabho; 
Vītarāgavisayūpapatti yā, 
Ye caranti pamadāhanatthikā. 
Sabbadukkhasamatikkamaṁ sivaṁ, 
Accantamacalitaṁ asaṅkhataṁ; 
Nibbutehi sucihī na dullabhaṁ, 
Ye caranti pamadāhanatthikā”ti. 
“Kuṇālohaṁ tadā āsiṁ, 
udāyī phussakokilo; 
Ānando gijjharājāsi, 
sāriputto ca nārado; 
Parisā buddhaparisā, 
evaṁ dhāretha jātakan”ti. 
Kuṇālajātakaṁ catutthaṁ. 

Jātaka 
Asītinipāta 
Cūḷahaṁsavagga 
5. Mahāsutasomajātaka 
“Kasmā tuvaṁ rasaka edisāni, 
Karosi kammāni sudāruṇāni; 
Hanāsi itthī purise ca mūḷho, 
Maṁsassa hetu adu dhanassa kāraṇā”. 
“Na attahetū na dhanassa kāraṇā, 
Na puttadārassa sahāyañātinaṁ; 
Bhattā ca me bhagavā bhūmipālo, 
So khādati maṁsaṁ bhadantedisaṁ”. 
“Sace tuvaṁ bhatturatthe payutto, 
Karosi kammāni sudāruṇāni; 
Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, 
Lapeyyāsi me rājino sammukhe taṁ”. 
“Tathā karissāmi ahaṁ bhadante, 
Yathā tuvaṁ bhāsasi kāḷahatthi; 
Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, 
Vakkhāmi te rājino sammukhe taṁ”. 
Tato ratyā vivasāne, 
sūriyuggamanaṁ pati; 
Kāḷo rasakamādāya, 
rājānaṁ upasaṅkami; 
Upasaṅkamma rājānaṁ, 
idaṁ vacanamabravi. 
“Saccaṁ kira mahārāja, 
rasako pesito tayā; 
Hanati itthipurise, 
tuvaṁ maṁsāni khādasi”. 
“Evameva tathā kāḷa, 
rasako pesito mayā; 
Mama atthaṁ karontassa, 
kimetaṁ paribhāsasi”. 
“Ānando sabbamacchānaṁ, 
khāditvā rasagiddhimā; 
Parikkhīṇāya parisāya, 
attānaṁ khādiyā mato. 
Evaṁ pamatto rasagārave ratto, 
Bālo yadī āyati nāvabujjhati; 
Vidhamma putte caji ñātake ca, 
Parivattiya attānaññeva khādati. 
Idaṁ te sutvāna vigetu chando, 
Mā bhakkhayī rāja manussamaṁsaṁ; 
Mā tvaṁ imaṁ kevalaṁ vārijova, 
Dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭhaṁ”. 
“Sujāto nāma nāmena, 
oraso tassa atrajo; 
Jambupesimaladdhāna, 
mato so tassa saṅkhaye. 
Evameva ahaṁ kāḷa, 
bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ; 
Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, 
maññe hissāmi jīvitaṁ”. 
“Māṇava abhirūposi, 
kule jātosi sotthiye; 
Na tvaṁ arahasi tāta, 
abhakkhaṁ bhakkhayetave”. 
“Rasānaṁ aññataraṁ etaṁ, 
kasmā maṁ tvaṁ nivāraye; 
Sohaṁ tattha gamissāmi, 
yattha lacchāmi edisaṁ. 
Sovāhaṁ nippatissāmi, 
na te vacchāmi santike; 
Yassa me dassanena tvaṁ, 
nābhinandasi brāhmaṇa”. 
“Addhā aññepi dāyāde, 
putte lacchāma māṇava; 
Tvañca jamma vinassassu, 
yattha pattaṁ na taṁ suṇe”. 
“Evameva tuvaṁ rāja, 
dvipadinda suṇohi me; 
Pabbājessanti taṁ raṭṭhā, 
soṇḍaṁ māṇavakaṁ yathā”. 
“Sujāto nāma nāmena, 
bhāvitattāna sāvako; 
Accharaṁ kāmayantova, 
na so bhuñji na so pivi. 
Kusaggenudakamādāya, 
samudde udakaṁ mine; 
Evaṁ mānusakā kāmā, 
dibbakāmāna santike. 
Evameva ahaṁ kāḷa, 
bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ; 
Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, 
maññe hissāmi jīvitaṁ”. 
“Yathāpi te dhataraṭṭhā, 
haṁsā vehāyasaṅgamā; 
Abhuttaparibhogena, 
sabbe abbhatthataṁ gatā. 
Evameva tuvaṁ rāja, 
dvipadinda suṇohi me; 
Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, 
tasmā pabbājayanti taṁ”. 
“Tiṭṭhāhīti mayā vutto, 
So tvaṁ gacchasi pammukho; 
Aṭṭhito tvaṁ ṭhitomhīti, 
Lapasi brahmacārini; 
Idaṁ te samaṇāyuttaṁ, 
Asiñca me maññasi kaṅkapattaṁ”. 
“Ṭhitohamasmī sadhammesu rāja, 
Na nāmagottaṁ parivattayāmi; 
Corañca loke aṭhitaṁ vadanti, 
Āpāyikaṁ nerayikaṁ ito cutaṁ. 
Sace tvaṁ saddahasi rāja, 
sutaṁ gaṇhāhi khattiya; 
Tena yaññaṁ yajitvāna, 
evaṁ saggaṁ gamissasi”. 
“Kismiṁ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, 
Atha kena atthena idhānupatto; 
Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṁ, 
Kimicchasī demi tayajja patthitaṁ”. 
“Gāthā catasso dharaṇīmahissara, 
Sugambhiratthā varasāgarūpamā; 
Taveva atthāya idhāgatosmi, 
Suṇohi gāthā paramatthasaṁhitā”. 
“Na ve rudanti matimanto sapaññā, 
Bahussutā ye bahuṭhānacintino; 
Dīpañhi etaṁ paramaṁ narānaṁ, 
Yaṁ paṇḍitā sokanudā bhavanti. 
Attānaṁ ñātī udāhu puttadāraṁ, 
Dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ; 
Kimeva tvaṁ sutasomānutappe, 
Korabyaseṭṭha vacanaṁ suṇoma tetaṁ”. 
“Nevāhamattānamanutthunāmi, 
Na puttadāraṁ na dhanaṁ na raṭṭhaṁ; 
Satañca dhammo carito purāṇo, 
Taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇassānutappe. 
Kato mayā saṅkaro brāhmaṇena, 
Raṭṭhe sake issariye ṭhitena; 
Taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇasappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajissaṁ”. 
“Nevāhametaṁ abhisaddahāmi, 
Sukhī naro maccumukhā pamutto; 
Amittahatthaṁ punarāvajeyya, 
Korabyaseṭṭha na hi maṁ upesi. 
Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, 
Gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; 
Madhuraṁ piyaṁ jīvitaṁ laddha rāja, 
Kuto tuvaṁ ehisi me sakāsaṁ”. 
“Mataṁ vareyya parisuddhasīlo, 
Na jīvitaṁ garahito pāpadhammo; 
Na hi taṁ naraṁ tāyati duggatīhi, 
Yassāpi hetu alikaṁ bhaṇeyya. 
Sacepi vāto girimāvaheyya, 
Cando ca suriyo ca chamā pateyyuṁ; 
Sabbā ca najjo paṭisotaṁ vajeyyuṁ, 
Na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ. 
Nabhaṁ phaleyya udadhīpi susse, 
Saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā; 
Siluccayo meru samūlamuppate, 
Na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ. 
Asiñca sattiñca parāmasāmi, 
Sapathampi te samma ahaṁ karomi; 
Tayā pamutto anaṇo bhavitvā, 
Saccānurakkhī punarāvajissaṁ”. 
“Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena, 
Raṭṭhe sake issariye ṭhitena; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajassu”. 
“Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena, 
Raṭṭhe sake issariye ṭhitena; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajissaṁ”. 
Mutto ca so porisādassa hatthā, 
Gantvāna taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca; 
“Suṇoma gāthāyo satārahāyo, 
Yā me sutā assu hitāya brahme”. 
“Sakideva sutasoma, 
sabbhi hoti samāgamo; 
Sā naṁ saṅgati pāleti, 
nāsabbhi bahu saṅgamo. 
Sabbhireva samāsetha, 
sabbhi kubbetha santhavaṁ; 
Sataṁ saddhammamaññāya, 
seyyo hoti na pāpiyo. 
Jīranti ve rājarathā sucittā, 
Atho sarīrampi jaraṁ upeti; 
Satañca dhammo na jaraṁ upeti, 
Santo have sabbhi pavedayanti. 
Nabhañca dūre pathavī ca dūre, 
Pāraṁ samuddassa tadāhu dūre; 
Tato have dūrataraṁ vadanti, 
Satañca dhammo asatañca rāja”. 
“Sahassiyā imā gāthā, 
nahimā gāthā satārahā; 
Cattāri tvaṁ sahassāni, 
khippaṁ gaṇhāhi brāhmaṇa”. 
“Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā, 
Satārahā cāpi bhaveyya gāthā; 
Paccattameva sutasoma jānahi, 
Sahassiyā nāma kā atthi gāthā”. 
“Icchāmi vohaṁ sutavuddhimattano, 
Santoti maṁ sappurisā bhajeyyuṁ; 
Ahaṁ savantīhi mahodadhīva, 
Na hi tāta tappāmi subhāsitena. 
Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṁ dahanto, 
Na tappatī sāgarova nadīhi; 
Evampi te paṇḍitā rājaseṭṭha, 
Sutvā na tappanti subhāsitena. 
Sakassa dāsassa yadā suṇomi, 
Gāthaṁ ahaṁ atthavatiṁ janinda; 
Tameva sakkacca nisāmayāmi, 
Na hi tāta dhammesu mamatthi titti. 
Idaṁ te raṭṭhaṁ sadhanaṁ sayoggaṁ, 
Sakāyuraṁ sabbakāmūpapannaṁ; 
Kiṁ kāmahetu paribhāsasi maṁ, 
Gacchāmahaṁ porisādassa ñatte”. 
“Attānurakkhāya bhavanti hete, 
Hatthārohā rathikā pattikā ca; 
Assāruhā ye ca dhanuggahāse, 
Senaṁ payuñjāma hanāma sattuṁ”. 
“Sudukkaraṁ porisādo akāsi, 
Jīvaṁ gahetvāna avassajī maṁ; 
Taṁ tādisaṁ pubbakiccaṁ saranto, 
Dubbhe ahaṁ tassa kathaṁ janinda”. 
Vanditvā so pitaraṁ mātarañca, 
Anusāsetvā negamañca balañca; 
Saccavādī saccānurakkhamāno, 
Agamāsi so yattha porisādo. 
“Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena, 
Raṭṭhe sake issariye ṭhitena; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, 
Saccānurakkhī punarāgatosmi; 
Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”. 
“Na hāyate khāditaṁ mayhaṁ pacchā, 
Citakā ayaṁ tāva sadhūmikāva; 
Niddhūmake pacitaṁ sādhupakkaṁ, 
Suṇoma gāthāyo satārahāyo”. 
“Adhammiko tvaṁ porisādakāsi, 
Raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu; 
Dhammañcimā abhivadanti gāthā, 
Dhammo ca adhammo ca kuhiṁ sameti. 
Adhammikassa luddassa, 
niccaṁ lohitapāṇino; 
Natthi saccaṁ kuto dhammo, 
kiṁ sutena karissasi”. 
“Yo maṁsahetu migavaṁ careyya, 
Yo vā hane purisamattahetu; 
Ubhopi te pecca samā bhavanti, 
Kasmā no adhammikaṁ brūsi maṁ tvaṁ”. 
“Pañca pañca na khā bhakkhā, 
khattiyena pajānatā; 
Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, 
tasmā adhammiko tuvaṁ”. 
“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, 
Gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; 
Amittahatthaṁ punarāgatosi, 
Na khattadhamme kusalosi rāja”. 
“Ye khattadhamme kusalā bhavanti, 
Pāyena te nerayikā bhavanti; 
Tasmā ahaṁ khattadhammaṁ pahāya, 
Saccānurakkhī punarāgatosmi; 
Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”. 
“Pāsādavāsā pathavīgavāssā, 
Kāmitthiyo kāsikacandanañca; 
Sabbaṁ tahiṁ labhasi sāmitāya, 
Saccena kiṁ passasi ānisaṁsaṁ”. 
“Ye kecime atthi rasā pathabyā, 
Saccaṁ tesaṁ sādhutaraṁ rasānaṁ; 
Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, 
Taranti jātimaraṇassa pāraṁ”. 
“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, 
Gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; 
Amittahatthaṁ punarāgatosi, 
Na hi nūna te maraṇabhayaṁ janinda; 
Alīnacitto asi saccavādī”. 
“Katā me kalyāṇā anekarūpā, 
Yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; 
Visodhito paralokassa maggo, 
Dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. 
Katā me kalyāṇā anekarūpā, 
Yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; 
Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, 
Yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda. 
Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, 
Dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; 
Visodhito paralokassa maggo, 
Dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. 
Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, 
Dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; 
Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, 
Yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda. 
Ñātīsu mittesu katā me kārā, 
Dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; 
Visodhito paralokassa maggo, 
Dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. 
Ñātīsu mittesu katā me kārā, 
Dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; 
Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, 
Yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda. 
Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, 
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; 
Visodhito paralokassa maggo, 
Dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye. 
Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, 
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; 
Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, 
Yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda”. 
“Visaṁ pajānaṁ puriso adeyya, 
Āsīvisaṁ jalitamuggatejaṁ; 
Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, 
Yo tādisaṁ saccavādiṁ adeyya. 
Sutvā dhammaṁ vijānanti, 
Narā kalyāṇapāpakaṁ; 
Api gāthā suṇitvāna, 
Dhamme me ramate mano”. 
“Sakideva mahārāja, 
sabbhi hoti samāgamo; 
Sā naṁ saṅgati pāleti, 
nāsabbhi bahu saṅgamo. 
Sabbhireva samāsetha, 
sabbhi kubbetha santhavaṁ; 
Sataṁ saddhammamaññāya, 
seyyo hoti na pāpiyo. 
Jīranti ve rājarathā sucittā, 
Atho sarīrampi jaraṁ upeti; 
Satañca dhammo na jaraṁ upeti, 
Santo have sabbhi pavedayanti. 
Nabhañca dūre pathavī ca dūre, 
Pāraṁ samuddassa tadāhu dūre; 
Tato have dūrataraṁ vadanti, 
Satañca dhammo asatañca rāja”. 
“Gāthā imā atthavatī subyañjanā, 
Subhāsitā tuyha janinda sutvā; 
Ānandi vitto sumano patīto, 
Cattāri te samma vare dadāmi”. 
“Yo nattano maraṇaṁ bujjhasi tuvaṁ, 
Hitāhitaṁ vinipātañca saggaṁ; 
Giddho rase duccarite niviṭṭho, 
Kiṁ tvaṁ varaṁ dassasi pāpadhamma. 
Ahañca taṁ dehi varanti vajjaṁ, 
Tvañcāpi datvāna avākareyya; 
Sandiṭṭhikaṁ kalahamimaṁ vivādaṁ, 
Ko paṇḍito jānamupabbajeyya”. 
“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, 
Yaṁ vāpi datvāna avākareyya; 
Varassu samma avikampamāno, 
Pāṇaṁ cajitvānapi dassameva”. 
“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, 
Paññassa paññāṇavatā sameti; 
Passeyya taṁ vassasataṁ arogaṁ, 
Etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ varāmi”. 
“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, 
Paññassa paññāṇavatā sameti; 
Passāsi maṁ vassasataṁ arogaṁ, 
Etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ dadāmi”. 
“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, 
Muddhābhisittā katanāmadheyyā; 
Na tādise bhūmipatī adesi, 
Etaṁ varānaṁ dutiyaṁ varāmi”. 
“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, 
Muddhābhisittā katanāmadheyyā; 
Na tādise bhūmipatī ademi, 
Etaṁ varānaṁ dutiyaṁ dadāmi”. 
“Parosataṁ khattiyā te gahitā, 
Talāvutā assumukhā rudantā; 
Sake te raṭṭhe paṭipādayāhi, 
Etaṁ varānaṁ tatiyaṁ varāmi”. 
“Parosataṁ khattiyā me gahitā, 
Talāvutā assumukhā rudantā; 
Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi, 
Etaṁ varānaṁ tatiyaṁ dadāmi”. 
“Chiddaṁ te raṭṭhaṁ byathitā bhayā hi, 
Puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā; 
Manussamaṁsaṁ viramehi rāja, 
Etaṁ varānaṁ catutthaṁ varāmi”. 
“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, 
Etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho; 
Sohaṁ kathaṁ etto upārameyyaṁ, 
Aññaṁ varānaṁ catutthaṁ varassu”. 
“Na ve piyaṁ meti janinda tādiso, 
Attaṁ niraṅkacca piyāni sevati; 
Attāva seyyo paramā ca seyyo, 
Labbhā piyā ocitatthena pacchā”. 
“Piyaṁ me mānusaṁ maṁsaṁ, 
Sutasoma vijānahi; 
Namhi sakkā nivāretuṁ, 
Aññaṁ varaṁ samma varassu”. 
“Yo ve piyaṁ meti piyānurakkhī, 
Attaṁ niraṅkacca piyāni sevati; 
Soṇḍova pitvā visamissapānaṁ, 
Teneva so hoti dukkhī parattha. 
Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā, 
Kicchenapi sevati ariyadhamme; 
Dukkhitova pitvāna yathosadhāni, 
Teneva so hoti sukhī parattha”. 
“Ohāyahaṁ pitaraṁ mātarañca, 
Manāpiye kāmaguṇe ca pañca; 
Etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho, 
Taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadāmi”. 
“Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṁ, 
Saccappaṭiññāva bhavanti santo; 
Varassu samma iti maṁ avoca, 
Iccabravī tvaṁ na hi te sameti”. 
“Apuññalābhaṁ ayasaṁ akittiṁ, 
Pāpaṁ bahuṁ duccaritaṁ kilesaṁ; 
Manussamaṁsassa kate upāgā, 
Taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadeyyaṁ”. 
“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, 
Yaṁ vāpi datvāna avākareyya; 
Varassu samma avikampamāno, 
Pāṇaṁ cajitvānapi dassameva. 
Pāṇaṁ cajanti santo nāpi dhammaṁ, 
Saccappaṭiññāva bhavanti santo; 
Datvā varaṁ khippamavākarohi, 
Etena sampajja surājaseṭṭha. 
Caje dhanaṁ aṅgavarassa hetu, 
Aṅgaṁ caje jīvitaṁ rakkhamāno; 
Aṅgaṁ dhanaṁ jīvitañcāpi sabbaṁ, 
Caje naro dhammamanussaranto. 
Yasmā hi dhammaṁ puriso vijaññā, 
Ye cassa kaṅkhaṁ vinayanti santo; 
Taṁ hissa dīpañca parāyaṇañca, 
Na tena mittiṁ jirayetha pañño”. 
“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, 
Etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho; 
Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, 
Etampi te samma varaṁ dadāmi. 
Satthā ca me hosi sakhā ca mesi, 
Vacanampi te samma ahaṁ akāsiṁ; 
Tuvampi me samma karohi vākyaṁ, 
Ubhopi gantvāna pamocayāma”. 
“Satthā ca te homi sakhā ca tyamhi, 
Vacanampi me samma tuvaṁ akāsi; 
Ahampi te samma karomi vākyaṁ, 
Ubhopi gantvāna pamocayāma”. 
“Kammāsapādena viheṭhitattha, 
Talāvutā assumukhā rudantā; 
Na jātu dubbhetha imassa rañño, 
Saccappaṭiññaṁ me paṭissuṇātha”. 
“Kammāsapādena viheṭhitamhā, 
Talāvutā assumukhā rudantā; 
Na jātu dubbhema imassa rañño, 
Saccappaṭiññaṁ te paṭissuṇāma”. 
“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, 
Anukampakā atthakāmā pajānaṁ; 
Evameva vo hotu ayañca rājā, 
Tumhe ca vo hotha yatheva puttā”. 
“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, 
Anukampakā atthakāmā pajānaṁ; 
Evameva no hotu ayañca rājā, 
Mayampi hessāma yatheva puttā”. 
“Catuppadaṁ sakuṇañcāpi maṁsaṁ, 
Sūdehi randhaṁ sukataṁ suniṭṭhitaṁ; 
Sudhaṁva indo paribhuñjiyāna, 
Hitvā katheko ramasī araññe. 
Tā khattiyā vallivilākamajjhā, 
Alaṅkatā samparivārayitvā; 
Indaṁva devesu pamodayiṁsu, 
Hitvā katheko ramasī araññe. 
Tambūpadhāne bahugoṇakamhi, 
Subhamhi sabbassayanamhi saṅge; 
Seyyassa majjhamhi sukhaṁ sayitvā, 
Hitvā katheko ramasī araññe. 
Pāṇissaraṁ kumbhathūṇaṁ nisīthe, 
Athopi ve nippurisampi tūriyaṁ; 
Bahuṁ sugītañca suvāditañca, 
Hitvā katheko ramasī araññe. 
Uyyānasampannaṁ pahūtamālyaṁ, 
Migājinūpetapuraṁ surammaṁ; 
Hayehi nāgehi rathehupetaṁ, 
Hitvā katheko ramasī araññe”. 
“Kāḷapakkhe yathā cando, 
hāyateva suve suve; 
Kāḷapakkhūpamo rāja, 
asataṁ hoti samāgamo. 
Yathāhaṁ rasakamāgamma, 
sūdaṁ kāpurisādhamaṁ; 
Akāsiṁ pāpakaṁ kammaṁ, 
yena gacchāmi duggatiṁ. 
Sukkapakkhe yathā cando, 
vaḍḍhateva suve suve; 
Sukkapakkhūpamo rāja, 
sataṁ hoti samāgamo. 
Yathāhaṁ tuvamāgamma, 
sutasoma vijānahi; 
Kāhāmi kusalaṁ kammaṁ, 
yena gacchāmi suggatiṁ. 
Thale yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, 
Anaddhaneyyaṁ na ciraṭṭhitīkaṁ; 
Evampi hoti asataṁ samāgamo, 
Anaddhaneyyo udakaṁ thaleva. 
Sare yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, 
Ciraṭṭhitīkaṁ naravīraseṭṭha; 
Evampi ve hoti sataṁ samāgamo, 
Ciraṭṭhitīko udakaṁ sareva. 
Abyāyiko hoti sataṁ samāgamo, 
Yāvampi tiṭṭheyya tatheva hoti; 
Khippañhi veti asataṁ samāgamo, 
Tasmā sataṁ dhammo asabbhi ārakā”. 
“Na so rājā yo ajeyyaṁ jināti, 
Na so sakhā yo sakhāraṁ jināti; 
Na sā bhariyā yā patino na vibheti, 
Na te puttā ye na bharanti jiṇṇaṁ. 
Na sā sabhā yattha na santi santo, 
Na te santo ye na bhaṇanti dhammaṁ; 
Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ, 
Dhammaṁ bhaṇantāva bhavanti santo. 
Nābhāsamānaṁ jānanti, 
missaṁ bālehi paṇḍitaṁ; 
Bhāsamānañca jānanti, 
desentaṁ amataṁ padaṁ. 
Bhāsaye jotaye dhammaṁ, 
Paggaṇhe isinaṁ dhajaṁ; 
Subhāsitaddhajā isayo, 
Dhammo hi isinaṁ dhajo”ti. 
Mahāsutasomajātakaṁ pañcamaṁ. 
Asītinipātaṁ niṭṭhitaṁ. 
Tassuddānaṁ 
Sumukho pana haṁsavaro ca mahā, 
Sudhabhojaniko ca paro pavaro; 
Sakuṇāladijādhipativhayano, 
Sutasomavaruttamasavhayanoti. 

Jātaka 
Mahānipāta 
Mūgapakkhavagga 
1 Mūgapakkhajātaka 
“Mā paṇḍiccayaṁ vibhāvaya, 
Bālamato bhava sabbapāṇinaṁ; 
Sabbo taṁ jano ocināyatu, 
Evaṁ tava attho bhavissati”. 
“Karomi te taṁ vacanaṁ, 
yaṁ maṁ bhaṇasi devate; 
Atthakāmāsi me amma, 
hitakāmāsi devate”. 
“Kiṁ nu santaramānova, 
kāsuṁ khaṇasi sārathi; 
Puṭṭho me samma akkhāhi, 
kiṁ kāsuyā karissasi”. 
“Rañño mūgo ca pakkho ca, 
putto jāto acetaso; 
Somhi raññā samajjhiṭṭho, 
puttaṁ me nikhaṇaṁ vane”. 
“Na badhiro na mūgosmi, 
na pakkho na ca vīkalo; 
Adhammaṁ sārathi kayirā, 
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane. 
Ūrū bāhuñca me passa, 
bhāsitañca suṇohi me; 
Adhammaṁ sārathi kayirā, 
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane”. 
“Devatā nusi gandhabbo, 
adu sakko purindado; 
Ko vā tvaṁ kassa vā putto, 
kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”. 
“Namhi devo na gandhabbo, 
nāpi sakko purindado; 
Kāsirañño ahaṁ putto, 
yaṁ kāsuyā nikhaññasi. 
Tassa rañño ahaṁ putto, 
yaṁ tvaṁ sammūpajīvasi; 
Adhammaṁ sārathi kayirā, 
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane. 
Yassa rukkhassa chāyāya, 
nisīdeyya sayeyya vā; 
Na tassa sākhaṁ bhañjeyya, 
mittadubbho hi pāpako. 
Yathā rukkho tathā rājā, 
yathā sākhā tathā ahaṁ; 
Yathā chāyūpago poso, 
evaṁ tvamasi sārathi; 
Adhammaṁ sārathi kayirā, 
mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane. 
Pahūtabhakkho bhavati, 
vippavuttho sakaṁ gharā; 
Bahū naṁ upajīvanti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Yaṁ yaṁ janapadaṁ yāti, 
nigame rājadhāniyo; 
Sabbattha pūjito hoti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Nāssa corā pasāhanti, 
nātimaññanti khattiyā; 
Sabbe amitte tarati, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Akkuddho sagharaṁ eti, 
sabhāyaṁ paṭinandito; 
Ñātīnaṁ uttamo hoti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Sakkatvā sakkato hoti, 
garu hoti sagāravo; 
Vaṇṇakittibhato hoti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Pūjako labhate pūjaṁ, 
vandako paṭivandanaṁ; 
Yaso kittiñca pappoti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Aggi yathā pajjalati, 
devatāva virocati; 
Siriyā ajahito hoti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Gāvo tassa pajāyanti, 
khette vuttaṁ virūhati; 
Vuttānaṁ phalamasnāti, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Darito pabbatāto vā, 
rukkhato patito naro; 
Cuto patiṭṭhaṁ labhati, 
yo mittānaṁ na dubbhati. 
Virūḷhamūlasantānaṁ, 
nigrodhamiva māluto; 
Amittā nappasāhanti, 
yo mittānaṁ na dubbhati”. 
“Ehi taṁ paṭinessāmi, 
rājaputta sakaṁ gharaṁ; 
Rajjaṁ kārehi bhaddante, 
kiṁ araññe karissasi”. 
“Alaṁ me tena rajjena, 
ñātakehi dhanena vā; 
Yaṁ me adhammacariyāya, 
rajjaṁ labbhetha sārathi”. 
“Puṇṇapattaṁ maṁ lābhehi, 
rājaputta ito gato; 
Pitā mātā ca me dajjuṁ, 
rājaputta tayī gate. 
Orodhā ca kumārā ca, 
vesiyānā ca brāhmaṇā; 
Tepi attamanā dajjuṁ, 
rājaputta tayī gate. 
Hatthārohā anīkaṭṭhā, 
rathikā pattikārakā; 
Tepi attamanā dajjuṁ, 
rājaputta tayī gate. 
Bahudhaññā jānapadā, 
negamā ca samāgatā; 
Upāyanāni me dajjuṁ, 
rājaputta tayī gate”. 
“Pitu mātu cahaṁ catto, 
raṭṭhassa nigamassa ca; 
Atho sabbakumārānaṁ, 
natthi mayhaṁ sakaṁ gharaṁ. 
Anuññāto ahaṁ matyā, 
sañcatto pitarā mahaṁ; 
Ekoraññe pabbajito, 
na kāme abhipatthaye. 
Api ataramānānaṁ, 
phalāsāva samijjhati; 
Vipakkabrahmacariyosmi, 
evaṁ jānāhi sārathi. 
Api ataramānānaṁ, 
sammadattho vipaccati; 
Vipakkabrahmacariyosmi, 
nikkhanto akutobhayo”. 
“Evaṁ vaggukatho santo, 
visaṭṭhavacano casi; 
Kasmā pitu ca mātucca, 
santike na bhaṇī tadā”. 
“Nāhaṁ asandhitā pakkho, 
na badhiro asotatā; 
Nāhaṁ ajivhatā mūgo, 
mā maṁ mūgamadhārayi. 
Purimaṁ sarāmahaṁ jātiṁ, 
yattha rajjamakārayiṁ; 
Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, 
pāpatthaṁ nirayaṁ bhusaṁ. 
Vīsatiñceva vassāni, 
tahiṁ rajjamakārayiṁ; 
Asītivassasahassāni, 
nirayamhi apaccisaṁ. 
Tassa rajjassahaṁ bhīto, 
mā maṁ rajjābhisecayuṁ; 
Tasmā pitu ca mātucca, 
santike na bhaṇiṁ tadā. 
Ucchaṅge maṁ nisādetvā, 
pitā atthānusāsati; 
Ekaṁ hanatha bandhatha, 
ekaṁ khārāpatacchikaṁ; 
Ekaṁ sūlasmiṁ uppetha, 
iccassa manusāsati. 
Tāyāhaṁ pharusaṁ sutvā, 
vācāyo samudīritā; 
Amūgo mūgavaṇṇena, 
apakkho pakkhasammato; 
Sake muttakarīsasmiṁ, 
acchāhaṁ samparipluto. 
Kasirañca parittañca, 
tañca dukkhena saṁyutaṁ; 
Komaṁ jīvitamāgamma, 
veraṁ kayirātha kenaci. 
Paññāya ca alābhena, 
dhammassa ca adassanā; 
Komaṁ jīvitamāgamma, 
veraṁ kayirātha kenaci. 
Api ataramānānaṁ, 
phalāsāva samijjhati; 
Vipakkabrahmacariyosmi, 
evaṁ jānāhi sārathi. 
Api ataramānānaṁ, 
sammadattho vipaccati; 
Vipakkabrahmacariyosmi, 
nikkhanto akutobhayo”. 
“Ahampi pabbajissāmi, 
rājaputta tavantike; 
Avhāyassu maṁ bhaddante, 
pabbajjā mama ruccati”. 
“Rathaṁ niyyādayitvāna, 
anaṇo ehi sārathi; 
Anaṇassa hi pabbajjā, 
etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ”. 
“Yadeva tyāhaṁ vacanaṁ, 
akaraṁ bhaddamatthu te; 
Tadeva me tvaṁ vacanaṁ, 
yācito kattumarahasi. 
Idheva tāva acchassu, 
yāva rājānamānaye; 
Appeva te pitā disvā, 
patīto sumano siyā”. 
“Karomi tetaṁ vacanaṁ, 
yaṁ maṁ bhaṇasi sārathi; 
Ahampi daṭṭhukāmosmi, 
pitaraṁ me idhāgataṁ. 
Ehi samma nivattassu, 
kusalaṁ vajjāsi ñātinaṁ; 
Mātaraṁ pitaraṁ mayhaṁ, 
vutto vajjāsi vandanaṁ”. 
Tassa pāde gahetvāna, 
katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ; 
Sārathi rathamāruyha, 
rājadvāraṁ upāgami. 
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, 
ekaṁ sārathimāgataṁ; 
Assupuṇṇehi nettehi, 
rodantī naṁ udikkhati. 
“Ayaṁ so sārathi eti, 
nihantvā mama atrajaṁ; 
Nihato nūna me putto, 
pathabyā bhūmivaḍḍhano. 
Amittā nūna nandanti, 
patītā nūna verino; 
Āgataṁ sārathiṁ disvā, 
nihantvā mama atrajaṁ”. 
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, 
ekaṁ sārathimāgataṁ; 
Assupuṇṇehi nettehi, 
rodantī paripucchi naṁ. 
“Kiṁ nu mūgo kiṁ nu pakkho, 
kiṁ nu so vilapī tadā; 
Nihaññamāno bhūmiyā, 
taṁ me akkhāhi sārathi. 
Kathaṁ hatthehi pādehi, 
mūgapakkho vivajjayi; 
Nihaññamāno bhūmiyā, 
taṁ me akkhāhi pucchito”. 
“Akkheyyaṁ te ahaṁ ayye, 
dajjāsi abhayaṁ mama; 
Yaṁ me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, 
rājaputtassa santike”. 
“Abhayaṁ samma te dammi, 
abhīto bhaṇa sārathi; 
Yaṁ te sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, 
rājaputtassa santike”. 
“Na so mūgo na so pakkho, 
visaṭṭhavacano ca so; 
Rajjassa kira so bhīto, 
akarā ālaye bahū. 
Purimaṁ sarati so jātiṁ, 
yattha rajjamakārayi; 
Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, 
pāpattha nirayaṁ bhusaṁ. 
Vīsatiñceva vassāni, 
tahiṁ rajjamakārayi; 
Asītivassasahassāni, 
nirayamhi apacci so. 
Tassa rajjassa so bhīto, 
mā maṁ rajjābhisecayuṁ; 
Tasmā pitu ca mātucca, 
santike na bhaṇī tadā. 
Aṅgapaccaṅgasampanno, 
ārohapariṇāhavā; 
Visaṭṭhavacano pañño, 
magge saggassa tiṭṭhati. 
Sace tvaṁ daṭṭhukāmāsi, 
rājaputtaṁ tavatrajaṁ; 
Ehi taṁ pāpayissāmi, 
yattha sammati temiyo”. 
“Yojayantu rathe asse, 
Kacchaṁ nāgāna bandhatha; 
Udīrayantu saṅkhapaṇavā, 
Vādantu ekapokkharā. 
Vādantu bherī sannaddhā, 
vaggū vādantu dundubhī; 
Negamā ca maṁ anventu, 
gacchaṁ puttanivedako. 
Orodhā ca kumārā ca, 
vesiyānā ca brāhmaṇā; 
Khippaṁ yānāni yojentu, 
gacchaṁ puttanivedako. 
Hatthārohā anīkaṭṭhā, 
rathikā pattikārakā; 
Khippaṁ yānāni yojentu, 
gacchaṁ puttanivedako. 
Samāgatā jānapadā, 
negamā ca samāgatā; 
Khippaṁ yānāni yojentu, 
gacchaṁ puttanivedako”. 
Asse ca sārathī yutte, 
sindhave sīghavāhane; 
Rājadvāraṁ upāgacchuṁ, 
“yuttā deva ime hayā”. 
“Thūlā javena hāyanti, 
kisā hāyanti thāmunā; 
Kise thūle vivajjetvā, 
saṁsaṭṭhā yojitā hayā”. 
Tato rājā taramāno, 
yuttamāruyha sandanaṁ; 
Itthāgāraṁ ajjhabhāsi, 
“sabbāva anuyātha maṁ. 
Vālabījanimuṇhīsaṁ, 
khaggaṁ chattañca paṇḍaraṁ; 
Upādhī rathamāruyha, 
suvaṇṇehi alaṅkatā”. 
Tato sa rājā pāyāsi, 
purakkhatvāna sārathiṁ; 
Khippameva upāgacchi, 
yattha sammati temiyo. 
Tañca disvāna āyantaṁ, 
jalantamiva tejasā; 
Khattasaṅghaparibyūḷhaṁ, 
temiyo etadabravi. 
“Kacci nu tāta kusalaṁ, 
kacci tāta anāmayaṁ; 
Sabbā ca rājakaññāyo, 
arogā mayha mātaro”. 
“Kusalañceva me putta, 
atho putta anāmayaṁ; 
Sabbā ca rājakaññāyo, 
arogā tuyha mātaro”. 
“Kacci amajjapo tāta, 
kacci te suramappiyaṁ; 
Kacci sacce ca dhamme ca, 
dāne te ramate mano”. 
“Amajjapo ahaṁ putta, 
atho me suramappiyaṁ; 
Atho sacce ca dhamme ca, 
dāne me ramate mano”. 
“Kacci arogaṁ yoggaṁ te, 
kacci vahati vāhanaṁ; 
Kacci te byādhayo natthi, 
sarīrassupatāpanā”. 
“Atho arogaṁ yoggaṁ me, 
atho vahati vāhanaṁ; 
Atho me byādhayo natthi, 
sarīrassupatāpanā”. 
“Kacci antā ca te phītā, 
majjhe ca bahalā tava; 
Koṭṭhāgārañca kosañca, 
kacci te paṭisanthataṁ”. 
“Atho antā ca me phītā, 
majjhe ca bahalā mama; 
Koṭṭhāgārañca kosañca, 
sabbaṁ me paṭisanthataṁ”. 
“Svāgataṁ te mahārāja, 
atho te adurāgataṁ; 
Patiṭṭhapentu pallaṅkaṁ, 
yattha rājā nisakkati. 
Idheva te nisīdassu, 
niyate paṇṇasanthare; 
Etto udakamādāya, 
pāde pakkhālayassu te. 
Idampi paṇṇakaṁ mayhaṁ, 
randhaṁ rāja aloṇakaṁ; 
Paribhuñja mahārāja, 
pāhuno mesidhāgato”. 
“Na cāhaṁ paṇṇaṁ bhuñjāmi, 
Na hetaṁ mayha bhojanaṁ; 
Sālīnaṁ odanaṁ bhuñje, 
Suciṁ maṁsūpasecanaṁ”. 
“Accherakaṁ maṁ paṭibhāti, 
ekakampi rahogataṁ; 
Edisaṁ bhuñjamānānaṁ, 
kena vaṇṇo pasīdati”. 
“Eko rāja nipajjāmi, 
niyate paṇṇasanthare; 
Tāya me ekaseyyāya, 
rāja vaṇṇo pasīdati. 
Na ca nettiṁsabandhā me, 
rājarakkhā upaṭṭhitā; 
Tāya me sukhaseyyāya, 
rāja vaṇṇo pasīdati. 
Atītaṁ nānusocāmi, 
nappajappāmināgataṁ; 
Paccuppannena yāpemi, 
tena vaṇṇo pasīdati. 
Anāgatappajappāya, 
atītassānusocanā; 
Etena bālā sussanti, 
naḷova harito luto”. 
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, 
asse pattī ca vammino; 
Nivesanāni rammāni, 
ahaṁ putta dadāmi te. 
Itthāgārampi te dammi, 
sabbālaṅkārabhūsitaṁ; 
Tā putta paṭipajjassu, 
tvaṁ no rājā bhavissasi. 
Kusalā naccagītassa, 
sikkhitā cāturitthiyo; 
Kāme taṁ ramayissanti, 
kiṁ araññe karissasi. 
Paṭirājūhi te kaññā, 
ānayissaṁ alaṅkatā; 
Tāsu putte janetvāna, 
atha pacchā pabbajissasi. 
Yuvā ca daharo cāsi, 
paṭhamuppattiko susu; 
Rajjaṁ kārehi bhaddante, 
kiṁ araññe karissasi”. 
“Yuvā care brahmacariyaṁ, 
brahmacārī yuvā siyā; 
Daharassa hi pabbajjā, 
etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ. 
Yuvā care brahmacariyaṁ, 
brahmacārī yuvā siyā; 
Brahmacariyaṁ carissāmi, 
nāhaṁ rajjena matthiko. 
Passāmi vohaṁ daharaṁ, 
amma tāta vadantaraṁ; 
Kicchāladdhaṁ piyaṁ puttaṁ, 
appatvāva jaraṁ mataṁ. 
Passāmi vohaṁ dahariṁ, 
kumāriṁ cārudassaniṁ; 
Navavaṁsakaḷīraṁva, 
paluggaṁ jīvitakkhayaṁ. 
Daharāpi hi miyyanti, 
narā ca atha nāriyo; 
Tattha ko vissase poso, 
daharomhīti jīvite. 
Yassa ratyā vivasāne, 
āyu appataraṁ siyā; 
Appodakeva macchānaṁ, 
kiṁ nu komārakaṁ tahiṁ. 
Niccamabbhāhato loko, 
niccañca parivārito; 
Amoghāsu vajantīsu, 
kiṁ maṁ rajjebhisiñcasi”. 
“Kena mabbhāhato loko, 
kena ca parivārito; 
Kāyo amoghā gacchanti, 
taṁ me akkhāhi pucchito”. 
“Maccunābbhāhato loko, 
jarāya parivārito; 
Ratyo amoghā gacchanti, 
evaṁ jānāhi khattiya. 
Yathāpi tante vitate, 
yaṁ yadevūpaviyyati; 
Appakaṁ hoti vetabbaṁ, 
evaṁ maccāna jīvitaṁ. 
Yathā vārivaho pūro, 
gacchannupanivattati; 
Evamāyu manussānaṁ, 
gacchannupanivattati. 
Yathā vārivaho pūro, 
vahe rukkhepakūlaje; 
Evaṁ jarāmaraṇena, 
vuyhante sabbapāṇino”. 
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, 
asse pattī ca vammino; 
Nivesanāni rammāni, 
ahaṁ putta dadāmi te. 
Itthāgārampi te dammi, 
sabbālaṅkārabhūsitaṁ; 
Tā putta paṭipajjassu, 
tvaṁ no rājā bhavissasi. 
Kusalā naccagītassa, 
sikkhitā cāturitthiyo; 
Kāme taṁ ramayissanti, 
kiṁ araññe karissasi. 
Paṭirājūhi te kaññā, 
ānayissaṁ alaṅkatā; 
Tāsu putte janetvāna, 
atha pacchā pabbajissasi. 
Yuvā ca daharo cāsi, 
paṭhamuppattiko susu; 
Rajjaṁ kārehi bhaddante, 
kiṁ araññe karissasi. 
Koṭṭhāgārañca kosañca, 
vāhanāni balāni ca; 
Nivesanāni rammāni, 
ahaṁ putta dadāmi te. 
Gomaṇḍalaparibyūḷho, 
dāsisaṅghapurakkhato; 
Rajjaṁ kārehi bhaddante, 
kiṁ araññe karissasi”. 
“Kiṁ dhanena yaṁ khīyetha, 
Kiṁ bhariyāya marissati; 
Kiṁ yobbanena jiṇṇena, 
Yaṁ jarāyābhibhuyyati. 
Tattha kā nandi kā khiḍḍā, 
kā rati kā dhanesanā; 
Kiṁ me puttehi dārehi, 
rāja muttosmi bandhanā. 
Yohaṁ evaṁ pajānāmi, 
maccu me nappamajjati; 
Antakenādhipannassa, 
kā ratī kā dhanesanā. 
Phalānamiva pakkānaṁ, 
niccaṁ patanato bhayaṁ; 
Evaṁ jātāna maccānaṁ, 
niccaṁ maraṇato bhayaṁ. 
Sāyameke na dissanti, 
pāto diṭṭhā bahū janā; 
Pāto eke na dissanti, 
sāyaṁ diṭṭhā bahū janā. 
Ajjeva kiccaṁ ātapaṁ, 
ko jaññā maraṇaṁ suve; 
Na hi no saṅgaraṁ tena, 
mahāsenena maccunā. 
Corā dhanassa patthenti, 
rāja muttosmi bandhanā; 
Ehi rāja nivattassu, 
nāhaṁ rajjena matthiko”ti. 
Mūgapakkhajātakaṁ paṭhamaṁ. 

Jātaka 
Mahānipāta 
Mūgapakkhavagga 
2. Mahājanakajātaka 
“Koyaṁ majjhe samuddasmiṁ, 
apassaṁ tīramāyuhe; 
Kaṁ tvaṁ atthavasaṁ ñatvā, 
evaṁ vāyamase bhusaṁ”. 
“Nisamma vattaṁ lokassa, 
vāyāmassa ca devate; 
Tasmā majjhe samuddasmiṁ, 
apassaṁ tīramāyuhe”. 
“Gambhīre appameyyasmiṁ, 
tīraṁ yassa na dissati; 
Mogho te purisavāyāmo, 
appatvāva marissasi”. 
“Anaṇo ñātinaṁ hoti, 
devānaṁ pitunañca so; 
Karaṁ purisakiccāni, 
na ca pacchānutappati”. 
“Apāraneyyaṁ yaṁ kammaṁ, 
Aphalaṁ kilamathuddayaṁ; 
Tattha ko vāyamenattho, 
Maccu yassābhinippataṁ”. 
“Apāraneyyamaccantaṁ, 
yo viditvāna devate; 
Na rakkhe attano pāṇaṁ, 
jaññā so yadi hāpaye. 
Adhippāyaphalaṁ eke, 
asmiṁ lokasmi devate; 
Payojayanti kammāni, 
tāni ijjhanti vā na vā. 
Sandiṭṭhikaṁ kammaphalaṁ, 
nanu passasi devate; 
Sannā aññe tarāmahaṁ, 
tañca passāmi santike. 
So ahaṁ vāyamissāmi, 
yathāsatti yathābalaṁ; 
Gacchaṁ pāraṁ samuddassa, 
kassaṁ purisakāriyaṁ”. 
“Yo tvaṁ evaṁ gate oghe, 
appameyye mahaṇṇave; 
Dhammavāyāmasampanno, 
kammunā nāvasīdasi; 
So tvaṁ tattheva gacchāhi, 
yattha te nirato mano. 
Suriyuggamane nidhi, 
atho oggamane nidhi; 
Anto nidhi bahi nidhi, 
na anto na bahi nidhi. 
Ārohane mahānidhi, 
atho orohane nidhi; 
Catūsu mahāsālesu, 
samantā yojane nidhi. 
Dantaggesu mahānidhi, 
bālaggesu ca kepuke; 
Rukkhaggesu mahānidhi, 
soḷasete mahānidhī; 
Sahassathāmo pallaṅko, 
sīvalārādhanena ca. 
Āsīsetheva puriso, 
na nibbindeyya paṇḍito; 
Passāmi vohaṁ attānaṁ, 
yathā icchiṁ tathā ahu. 
Āsīsetheva puriso, 
na nibbindeyya paṇḍito; 
Passāmi vohaṁ attānaṁ, 
udakā thalamubbhataṁ. 
Vāyametheva puriso, 
na nibbindeyya paṇḍito; 
Passāmi vohaṁ attānaṁ, 
yathā icchiṁ tathā ahu. 
Vāyametheva puriso, 
na nibbindeyya paṇḍito; 
Passāmi vohaṁ attānaṁ, 
udakā thalamubbhataṁ. 
Dukkhūpanītopi naro sapañño, 
Āsaṁ na chindeyya sukhāgamāya; 
Bahū hi phassā ahitā hitā ca, 
Avitakkitā maccumupabbajanti. 
Acintitampi bhavati, 
cintitampi vinassati; 
Na hi cintāmayā bhogā, 
itthiyā purisassa vā”. 
“Aporāṇaṁ vata bho rājā, 
sabbabhummo disampati; 
Nājja nacce nisāmeti, 
na gīte kurute mano. 
Na mige napi uyyāne, 
napi haṁse udikkhati; 
Mūgova tuṇhimāsīno, 
na atthamanusāsati”. 
“Sukhakāmā rahosīlā, 
vadhabandhā upāratā; 
Kassa nu ajja ārāme, 
daharā vuddhā ca acchare. 
Atikkantavanathā dhīrā, 
namo tesaṁ mahesinaṁ; 
Ye ussukamhi lokamhi, 
viharanti manussukā. 
Te chetvā maccuno jālaṁ, 
tataṁ māyāvino daḷaṁ; 
Chinnālayattā gacchanti, 
ko tesaṁ gatimāpaye. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
vibhattaṁ bhāgaso mitaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
visālaṁ sabbatopabhaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
bahupākāratoraṇaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
suvibhattaṁ mahāpathaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
suvibhattantarāpaṇaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
gavassarathapīḷitaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
ārāmavanamāliniṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
uyyānavanamāliniṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
pāsādavanamāliniṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ mithilaṁ phītaṁ, 
tipuraṁ rājabandhuniṁ; 
Māpitaṁ somanassena, 
vedehena yasassinā; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ vedehe phīte, 
nicite dhammarakkhite; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ vedehe phīte, 
ajeyye dhammarakkhite; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ antepuraṁ rammaṁ, 
Vibhattaṁ bhāgaso mitaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ antepuraṁ rammaṁ, 
sudhāmattikalepanaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ antepuraṁ rammaṁ, 
sucigandhaṁ manoramaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ kūṭāgāre ca, 
vibhatte bhāgaso mite; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ kūṭāgāre ca, 
sudhāmattikalepane; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ kūṭāgāre ca, 
sucigandhe manorame; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ kūṭāgāre ca, 
litte candanaphosite; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ soṇṇapallaṅke, 
gonake cittasanthate; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ maṇipallaṅke, 
gonake cittasanthate; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ kappāsakoseyyaṁ, 
khomakoṭumbarāni ca; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ pokkharaṇī rammā, 
cakkavākapakūjitā; 
Mandālakehi sañchannā, 
padumuppalakehi ca; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ hatthigumbe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Suvaṇṇakacche mātaṅge, 
hemakappanavāsase. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
tomaraṅkusapāṇibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ assagumbe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Ājānīyeva jātiyā, 
sindhave sīghavāhane. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
illiyācāpadhāribhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ rathaseniyo, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sovaṇṇarathe, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sajjhurathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ assarathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ oṭṭharathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ goṇarathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ ajarathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ meṇḍarathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ migarathe ca, 
sannaddhe ussitaddhaje; 
Dīpe athopi veyyagghe, 
sabbālaṅkārabhūsite. 
Ārūḷhe gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ hatthārohe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Nīlavammadhare sūre, 
tomaraṅkusapāṇine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ assārohe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Nīlavammadhare sūre, 
illiyācāpadhārine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ rathārohe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Nīlavammadhare sūre, 
cāpahatthe kalāpine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ dhanuggahe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Nīlavammadhare sūre, 
cāpahatthe kalāpine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ rājaputte ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Citravammadhare sūre, 
kañcanāveḷadhārine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ ariyagaṇe ca, 
vatavante alaṅkate; 
Haricandanalittaṅge, 
kāsikuttamadhārine; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ amaccagaṇe ca, 
sabbālaṅkārabhūsite; 
Pītavammadhare sūre, 
purato gacchamāline; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sattasatā bhariyā, 
Sabbālaṅkārabhūsitā; 
Pahāya pabbajissāmi, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sattasatā bhariyā, 
Susaññā tanumajjhimā; 
Pahāya pabbajissāmi, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sattasatā bhariyā, 
Assavā piyabhāṇinī; 
Pahāya pabbajissāmi, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ satapalaṁ kaṁsaṁ, 
sovaṇṇaṁ satarājikaṁ; 
Pahāya pabbajissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ hatthigumbā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, 
hemakappanavāsasā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
tomaraṅkusapāṇibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ assagumbā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Ājānīyāva jātiyā, 
sindhavā sīghavāhanā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
illiyācāpadhāribhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ rathasenī, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ soṇṇarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ sajjhurathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ assarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ oṭṭharathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ goṇarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ ajarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ meṇḍarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ migarathā, 
sannaddhā ussitaddhajā; 
Dīpā athopi veyyagghā, 
sabbālaṅkārabhūsitā. 
Ārūḷhā gāmaṇīyehi, 
cāpahatthehi vammibhi; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ hatthārohā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Nīlavammadharā sūrā, 
tomaraṅkusapāṇino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ assārohā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Nīlavammadharā sūrā, 
illiyācāpadhārino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ rathārohā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Nīlavammadharā sūrā, 
cāpahatthā kalāpino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ dhanuggahā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Nīlavammadharā sūrā, 
cāpahatthā kalāpino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ rājaputtā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Citravammadharā sūrā, 
kañcanāveḷadhārino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ ariyagaṇā, 
vatavantā alaṅkatā; 
Haricandanalittaṅgā, 
kāsikuttamadhārino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ amaccagaṇā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Pītavammadharā sūrā, 
purato gacchamālino; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ sattasatā bhariyā, 
Sabbālaṅkārabhūsitā; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ sattasatā bhariyā, 
Susaññā tanumajjhimā; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāssu maṁ sattasatā bhariyā, 
Assavā piyabhāṇinī; 
Yantaṁ maṁ nānuyissanti, 
Taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ pattaṁ gahetvāna, 
muṇḍo saṅghāṭipāruto; 
Piṇḍikāya carissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ paṁsukūlānaṁ, 
ujjhitānaṁ mahāpathe; 
Saṅghāṭiṁ dhārayissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sattāhasammeghe, 
ovaṭṭho allacīvaro; 
Piṇḍikāya carissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ sabbattha gantvā, 
rukkhā rukkhaṁ vanā vanaṁ; 
Anapekkho gamissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ giriduggesu, 
pahīnabhayabheravo; 
Adutiyo gamissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ vīṇaṁva rujjako, 
sattatantiṁ manoramaṁ; 
Cittaṁ ujuṁ karissāmi, 
taṁ kudāssu bhavissati. 
Kadāhaṁ rathakārova, 
parikantaṁ upāhanaṁ; 
Kāmasaṁyojane checchaṁ, 
ye dibbe ye ca mānuse”. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Bāhā paggayha pakkanduṁ, 
“kasmā no vijahissasi”. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
susaññā tanumajjhimā; 
Bāhā paggayha pakkanduṁ, 
“kasmā no vijahissasi”. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
assavā piyabhāṇinī; 
Bāhā paggayha pakkanduṁ, 
“kasmā no vijahissasi”. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
sabbālaṅkārabhūsitā; 
Hitvā sampaddavī rājā, 
pabbajjāya purakkhato. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
susaññā tanumajjhimā; 
Hitvā sampaddavī rājā, 
pabbajjāya purakkhato. 
Tā ca sattasatā bhariyā, 
assavā piyabhāṇinī; 
Hitvā sampaddavī rājā, 
pabbajjāya purakkhato. 
Hitvā satapalaṁ kaṁsaṁ, 
sovaṇṇaṁ satarājikaṁ; 
Aggahī mattikaṁ pattaṁ, 
taṁ dutiyābhisecanaṁ. 
“Bhesmā aggisamā jālā, 
kosā ḍayhanti bhāgaso; 
Rajataṁ jātarūpañca, 
muttā veḷuriyā bahū. 
Maṇayo saṅkhamuttā ca, 
vatthikaṁ haricandanaṁ; 
Ajinaṁ dantabhaṇḍañca, 
lohaṁ kāḷāyasaṁ bahū; 
Ehi rāja nivattassu, 
mā tetaṁ vinasā dhanaṁ”. 
“Susukhaṁ vata jīvāma, 
yesaṁ no natthi kiñcanaṁ; 
Mithilā dayhamānāya, 
na me kiñci adayhatha”. 
“Aṭaviyo samuppannā, 
raṭṭhaṁ viddhaṁsayanti taṁ; 
Ehi rāja nivattassu, 
mā raṭṭhaṁ vinasā idaṁ”. 
“Susukhaṁ vata jīvāma, 
yesaṁ no natthi kiñcanaṁ; 
Raṭṭhe vilumpamānamhi, 
na me kiñci ahīratha. 
Susukhaṁ vata jīvāma, 
yesaṁ no natthi kiñcanaṁ; 
Pītibhakkhā bhavissāma, 
devā ābhassarā yathā”. 
“Kimheso mahato ghoso, 
kā nu gāmeva kīḷiyā; 
Samaṇa teva pucchāma, 
kattheso abhisaṭo jano”. 
“Mamaṁ ohāya gacchantaṁ, 
ettheso abhisaṭo jano; 
Sīmātikkamanaṁ yantaṁ, 
munimonassa pattiyā; 
Missaṁ nandīhi gacchantaṁ, 
kiṁ jānamanupucchasi”. 
“Māssu tiṇṇo amaññittha, 
sarīraṁ dhārayaṁ imaṁ; 
Atīraṇeyya yamidaṁ, 
bahū hi paripanthayo”. 
“Ko nu me paripanthassa, 
mamaṁ evaṁvihārino; 
Yo neva diṭṭhe nādiṭṭhe, 
kāmānamabhipatthaye”. 
“Niddā tandī vijambhitā, 
aratī bhattasammado; 
Āvasanti sarīraṭṭhā, 
bahū hi paripanthayo”. 
“Kalyāṇaṁ vata maṁ bhavaṁ, 
brāhmaṇa manusāsati; 
Brāhmaṇa teva pucchāmi, 
ko nu tvamasi mārisa”. 
“Nārado iti me nāmaṁ, 
kassapo iti maṁ vidū; 
Bhoto sakāsamāgacchiṁ, 
sādhu sabbhi samāgamo. 
Tassa te sabbo ānando, 
vihāro upavattatu; 
Yaṁ ūnaṁ taṁ paripūrehi, 
khantiyā upasamena ca. 
Pasāraya sannatañca, 
unnatañca pasāraya; 
Kammaṁ vijjañca dhammañca, 
sakkatvāna paribbaja. 
Bahū hatthī ca asse ca, 
nagare janapadāni ca; 
Hitvā janaka pabbajito, 
kapāle ratimajjhagā. 
Kacci nu te jānapadā, 
mittāmaccā ca ñātakā; 
Dubbhimakaṁsu janaka, 
kasmā tetaṁ aruccatha”. 
“Na migājina jātucche, 
ahaṁ kañci kudācanaṁ; 
Adhammena jine ñātiṁ, 
na cāpi ñātayo mamaṁ. 
Disvāna lokavattantaṁ, 
khajjantaṁ kaddamīkataṁ; 
Haññare bajjhare cettha, 
yattha sanno puthujjano; 
Etāhaṁ upamaṁ katvā, 
bhikkhakosmi migājina”. 
“Ko nu te bhagavā satthā, 
kassetaṁ vacanaṁ suci; 
Na hi kappaṁ vā vijjaṁ vā, 
paccakkhāya rathesabha; 
Samaṇaṁ āhu vattantaṁ, 
yathā dukkhassatikkamo. 
Na migājina jātucche, 
ahaṁ kañci kudācanaṁ; 
Samaṇaṁ brāhmaṇaṁ vāpi, 
sakkatvā anupāvisiṁ”. 
“Mahatā cānubhāvena, 
gacchanto siriyā jalaṁ; 
Gīyamānesu gītesu, 
vajjamānesu vaggusu. 
Tūriyatāḷasaṅghuṭṭhe, 
Sammatālasamāhite; 
Sa migājina maddakkhiṁ, 
Phaliṁ ambaṁ tirocchadaṁ; 
Haññamānaṁ manussehi, 
Phalakāmehi jantubhi. 
So khohaṁ taṁ siriṁ hitvā, 
orohitvā migājina; 
Mūlaṁ ambassupāgacchiṁ, 
phalino nipphalassa ca. 
Phaliṁ ambaṁ hataṁ disvā, 
viddhaṁstaṁ vinaḷīkataṁ; 
Athekaṁ itaraṁ ambaṁ, 
nīlobhāsaṁ manoramaṁ. 
Evameva nūnamhepi, 
issare bahukaṇṭake; 
Amittā no vadhissanti, 
yathā ambo phalī hato. 
Ajinamhi haññate dīpi, 
nāgo dantehi haññate; 
Dhanamhi dhanino hanti, 
aniketamasanthavaṁ; 
Phalī ambo aphalo ca, 
te satthāro ubho mama”. 
“Sabbo jano pabyathito, 
rājā pabbajito iti; 
Hatthārohā anīkaṭṭhā, 
rathikā pattikārakā. 
Assāsayitvā janataṁ, 
ṭhapayitvā paṭicchadaṁ; 
Puttaṁ rajje ṭhapetvāna, 
atha pacchā pabbajissasi”. 
“Cattā mayā jānapadā, 
mittāmaccā ca ñātakā; 
Santi puttā videhānaṁ, 
dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano; 
Te rajjaṁ kārayissanti, 
mithilāyaṁ pajāpati. 
Ehi taṁ anusikkhāmi, 
yaṁ vākyaṁ mama ruccati; 
Rajjaṁ tuvaṁ kārayasi, 
pāpaṁ duccaritaṁ bahuṁ; 
Kāyena vācā manasā, 
yena gacchasi duggatiṁ. 
Paradinnakena paraniṭṭhitena, 
Piṇḍena yāpehi sa dhīradhammo”. 
“Yopi catutthe bhattakāle na bhuñje, 
Ajuṭṭhamārīva khudāya miyye; 
Na tveva piṇḍaṁ luḷitaṁ anariyaṁ, 
Kulaputtarūpo sappuriso na seve; 
Tayidaṁ na sādhu tayidaṁ na suṭṭhu, 
Sunakhucchiṭṭhakaṁ janaka bhuñjase tuvaṁ”. 
“Na cāpi me sīvali so abhakkho, 
Yaṁ hoti cattaṁ gihino sunassa vā; 
Ye keci bhogā idha dhammaladdhā, 
Sabbo so bhakkho anavayoti vutto”. 
“Kumārike upaseniye, 
Niccaṁ niggaḷamaṇḍite; 
Kasmā te eko bhujo janati, 
Eko te na janatī bhujo”. 
“Imasmiṁ me samaṇa hatthe, 
paṭimukkā dunīvarā; 
Saṅghātā jāyate saddo, 
dutiyasseva sā gati. 
Imasmiṁ me samaṇa hatthe, 
paṭimukko ekanīvaro; 
So adutiyo na janati, 
munibhūtova tiṭṭhati. 
Vivādappatto dutiyo, 
keneko vivadissati; 
Tassa te saggakāmassa, 
ekattamuparocataṁ”. 
“Suṇāsi sīvali kathā, 
kumāriyā paveditā; 
Pesiyā maṁ garahittho, 
dutiyasseva sā gati. 
Ayaṁ dvedhāpatho bhadde, 
anuciṇṇo pathāvihi; 
Tesaṁ tvaṁ ekaṁ gaṇhāhi, 
ahamekaṁ punāparaṁ. 
Māvaca maṁ tvaṁ pati meti, 
nāhaṁ bhariyāti vā puna”; 
Imameva kathayantā, 
thūṇaṁ nagarupāgamuṁ. 
Koṭṭhake usukārassa, 
bhattakāle upaṭṭhite; 
Tatrā ca so usukāro, 
ekaṁ daṇḍaṁ ujuṁ kataṁ; 
Ekañca cakkhuṁ niggayha, 
jimhamekena pekkhati. 
“Evaṁ no sādhu passasi, 
usukāra suṇohi me; 
Yadekaṁ cakkhuṁ niggayha, 
jimhamekena pekkhasi”. 
“Dvīhi samaṇa cakkhūhi, 
Visālaṁ viya khāyati; 
Asampatvā paramaṁ liṅgaṁ, 
Nujubhāvāya kappati. 
Ekañca cakkhuṁ niggayha, 
jimhamekena pekkhato; 
Sampatvā paramaṁ liṅgaṁ, 
ujubhāvāya kappati. 
Vivādappatto dutiyo, 
keneko vivadissati; 
Tassa te saggakāmassa, 
ekattamuparocataṁ”. 
“Suṇāsi sīvali kathā, 
usukārena veditā; 
Pesiyā maṁ garahittho, 
dutiyasseva sā gati. 
Ayaṁ dvedhāpatho bhadde, 
anuciṇṇo pathāvihi; 
Tesaṁ tvaṁ ekaṁ gaṇhāhi, 
ahamekaṁ punāparaṁ. 
Māvaca maṁ tvaṁ pati meti, 
nāhaṁ bhariyāti vā puna; 
Muñjāvesikā pavāḷhā, 
ekā vihara sīvalī”ti. 
Mahājanakajātakaṁ dutiyaṁ. 

Jātaka 
Ekakanipāta 
Āsīsavagga 
3. Puṇṇapātijātaka 
“Tatheva puṇṇā pātiyo, 
aññāyaṁ vattate kathā; 
Ākāraṇena jānāmi, 
na cāyaṁ bhaddikā surā”ti. 
Puṇṇapātijātakaṁ tatiyaṁ. 

Jātaka 
Mahānipāta 
Mūgapakkhavagg