Bổn Sanh (Jātaka)

sūriyova bhāsati. 
Majjhanhike sampatike, 
sutto rājā sasārathi; 
Handassābharaṇaṁ sabbaṁ, 
gaṇhāma sāhasā mayaṁ. 
Nisīthepi raho dāni, 
Sutto rājā sasārathi; 
Ādāya vatthaṁ maṇikuṇḍalañca, 
Hantvāna sākhāhi avattharāma”. 
“Kiṁ nu ummattarūpova, 
sattigumba pabhāsasi; 
Durāsadā hi rājāno, 
aggi pajjalito yathā”. 
“Atha tvaṁ patikolamba, 
matto thullāni gajjasi; 
Mātari mayhaṁ naggāya, 
kiṁ nu tvaṁ vijigucchase”. 
“Uṭṭhehi samma taramāno, 
rathaṁ yojehi sārathi; 
Sakuṇo me na ruccati, 
aññaṁ gacchāma assamaṁ”. 
“Yutto ratho mahārāja, 
yutto ca balavāhano; 
Adhitiṭṭha mahārāja, 
aññaṁ gacchāma assamaṁ”. 
“Ko numeva gatā sabbe, 
ye asmiṁ paricārakā; 
Esa gacchati pañcālo, 
mutto tesaṁ adassanā. 
Kodaṇḍakāni gaṇhatha, 
sattiyo tomarāni ca; 
Esa gacchati pañcālo, 
mā vo muñcittha jīvataṁ”. 
Athāparo paṭinandittha, 
suvo lohitatuṇḍako; 
“Svāgataṁ te mahārāja, 
atho te adurāgataṁ; 
Issarosi anuppatto, 
yaṁ idhatthi pavedaya. 
Tindukāni piyālāni, 
madhuke kāsumāriyo; 
Phalāni khuddakappāni, 
bhuñja rāja varaṁ varaṁ. 
Idampi pānīyaṁ sītaṁ, 
ābhataṁ girigabbharā; 
Tato piva mahārāja, 
sace tvaṁ abhikaṅkhasi. 
Araññaṁ uñchāya gatā, 
ye asmiṁ paricārakā; 
Sayaṁ uṭṭhāya gaṇhavho, 
hatthā me natthi dātave”. 
“Bhaddako vatayaṁ pakkhī, 
dijo paramadhammiko; 
Atheso itaro pakkhī, 
suvo luddāni bhāsati. 
‘Etaṁ hanatha bandhatha, 
Mā vo muñcittha jīvataṁ’; 
Iccevaṁ vilapantassa, 
Sotthiṁ pattosmi assamaṁ”. 
“Bhātarosma mahārāja, 
sodariyā ekamātukā; 
Ekarukkhasmiṁ saṁvaḍḍhā, 
nānākhettagatā ubho. 
Sattigumbo ca corānaṁ, 
ahañca isīnaṁ idha; 
Asataṁ so, sataṁ ahaṁ, 
tena dhammena no vinā”. 
“Tattha vadho ca bandho ca, 
nikatī vañcanāni ca; 
Ālopā sāhasākārā, 
tāni so tattha sikkhati. 
Idha saccañca dhammo ca, 
Ahiṁsā saṁyamo damo; 
Āsanūdakadāyīnaṁ, 
Aṅke vaddhosmi bhāradha”. 
“Yaṁ yañhi rāja bhajati, 
santaṁ vā yadi vā asaṁ; 
Sīlavantaṁ visīlaṁ vā, 
vasaṁ tasseva gacchati. 
Yādisaṁ kurute mittaṁ, 
yādisaṁ cūpasevati; 
Sopi tādisako hoti, 
sahavāso hi tādiso. 
Sevamāno sevamānaṁ, 
samphuṭṭho samphusaṁ paraṁ; 
Saro diddho kalāpaṁva, 
alittamupalimpati; 
Upalepabhayā dhīro, 
neva pāpasakhā siyā. 
Pūtimacchaṁ kusaggena, 
yo naro upanayhati; 
Kusāpi pūti vāyanti, 
evaṁ bālūpasevanā. 
Tagarañca palāsena, 
yo naro upanayhati; 
Pattāpi surabhi vāyanti, 
evaṁ dhīrūpasevanā. 
Tasmā pattapuṭasseva, 
ñatvā sampākamattano; 
Asante nopaseveyya, 
sante seveyya paṇḍito; 
Asanto nirayaṁ nenti, 
santo pāpenti suggatin”ti. 
Sattigumbajātakaṁ sattamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
8. Bhallātiyajātaka 
Bhallātiyo nāma ahosi rājā, 
Raṭṭhaṁ pahāya migavaṁ acāri so; 
Agamā girivaraṁ gandhamādanaṁ, 
Supupphitaṁ kimpurisānuciṇṇaṁ. 
Sāḷūrasaṅghañca nisedhayitvā, 
Dhanuṁ kalāpañca so nikkhipitvā; 
Upāgami vacanaṁ vattukāmo, 
Yatthaṭṭhitā kimpurisā ahesuṁ. 
“Himaccaye hemavatāya tīre, 
Kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṁ; 
Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, 
Kathaṁ vo jānanti manussaloke”. 
“Mallaṁ giriṁ paṇḍarakaṁ tikūṭaṁ, 
Sītodakā anuvicarāma najjo; 
Migā manussāva nibhāsavaṇṇā, 
Jānanti no kimpurisāti ludda”. 
“Sukiccharūpaṁ paridevayavho, 
Āliṅgito cāsi piyo piyāya; 
Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, 
Kimidha vane rodatha appatītā. 
Sukiccharūpaṁ paridevayavho, 
Āliṅgito cāsi piyo piyāya; 
Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, 
Kimidha vane vilapatha appatītā. 
Sukiccharūpaṁ paridevayavho, 
Āliṅgito cāsi piyo piyāya; 
Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, 
Kimidha vane socatha appatītā”. 
“Mayekarattaṁ vippavasimha ludda, 
Akāmakā aññamaññaṁ sarantā; 
Tamekarattaṁ anutappamānā, 
Socāma ‘sā ratti punaṁ na hessati’”. 
“Yamekarattaṁ anutappathetaṁ, 
Dhanaṁ va naṭṭhaṁ pitaraṁ va petaṁ; 
Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, 
Kathaṁ vinā vāsamakappayittha”. 
“Yamimaṁ nadiṁ passasi sīghasotaṁ, 
Nānādumacchādanaṁ selakūlaṁ; 
Taṁ me piyo uttari vassakāle, 
Mamañca maññaṁ anubandhatīti. 
Ahañca aṅkolakamocināmi, 
Atimuttakaṁ sattaliyothikañca; 
‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, 
Ahañca naṁ mālinī ajjhupessaṁ’. 
Ahañcidaṁ kuravakamocināmi, 
Uddālakā pāṭalisindhuvārakā; 
‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, 
Ahañca naṁ mālinī ajjhupessaṁ’. 
Ahañca sālassa supupphitassa, 
Oceyya pupphāni karomi mālaṁ; 
‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, 
Ahañca naṁ mālinī ajjhupessaṁ’. 
Ahañca sālassa supupphitassa, 
Oceyya pupphāni karomi bhāraṁ; 
Idañca no hehiti santharatthaṁ, 
Yatthajjimaṁ viharissāma rattiṁ. 
Ahañca kho agaḷuṁ candanañca, 
Silāya piṁsāmi pamattarūpā; 
‘Piyo ca me hehiti rositaṅgo, 
Ahañca naṁ rositā ajjhupessaṁ’. 
Athāgamā salilaṁ sīghasotaṁ, 
Nudaṁ sāle salaḷe kaṇṇikāre; 
Āpūratha tena muhuttakena, 
Sāyaṁ nadī āsi mayā suduttarā. 
Ubhosu tīresu mayaṁ tadā ṭhitā, 
Sampassantā ubhayo aññamaññaṁ; 
Sakimpi rodāma sakiṁ hasāma, 
Kicchena no āgamā saṁvarī sā. 
Pātova kho uggate sūriyamhi, 
Catukkaṁ nadiṁ uttariyāna ludda; 
Āliṅgiyā aññamaññaṁ mayaṁ ubho, 
Sakimpi rodāma sakiṁ hasāma. 
Tīhūnakaṁ sattasatāni ludda, 
Yamidha mayaṁ vippavasimha pubbe; 
Vassekimaṁ jīvitaṁ bhūmipāla, 
Ko nīdha kantāya vinā vaseyya”. 
“Āyuñca vo kīvatako nu samma, 
Sacepi jānātha vadetha āyuṁ; 
Anussavā vuḍḍhato āgamā vā, 
Akkhātha me taṁ avikampamānā”. 
“Āyuñca no vassasahassaṁ ludda, 
Na cantarā pāpako atthi rogo; 
Appañca dukkhaṁ sukhameva bhiyyo, 
Avītarāgā vijahāma jīvitaṁ”. 
“Idañca sutvāna amānusānaṁ, 
Bhallātiyo ittara jīvitanti; 
Nivattatha na migavaṁ acari, 
Adāsi dānāni abhuñji bhoge. 
Idañca sutvāna amānusānaṁ, 
Sammodatha mā kalahaṁ akattha; 
Mā vo tapī attakammāparādho, 
Yathāpi te kimpurisekarattaṁ. 
Idañca sutvāna amānusānaṁ, 
Sammodatha mā vivādaṁ akattha; 
Mā vo tapī attakammāparādho, 
Yathāpi te kimpurisekarattaṁ”. 
“Vividhaṁ adhimanā suṇomahaṁ, 
Vacanapathaṁ tava atthasaṁhitaṁ; 
Muñcaṁ giraṁ nudaseva me daraṁ, 
Samaṇa sukhāvaha jīva me ciran”ti. 
Bhallātiyajātakaṁ aṭṭhamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
9. Somanassajātaka 
“Ko taṁ hiṁsati heṭheti, 
Kiṁ dummano socasi appatīto; 
Kassajja mātāpitaro rudantu, 
Kvajja setu nihato pathabyā”. 
“Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, 
Cirassaṁ passāmi taṁ bhūmipāla; 
Ahiṁsako reṇumanuppavissa, 
Puttena te heṭhayitosmi deva”. 
“Āyantu dovārikā khaggabandhā, 
Kāsāviyā yantu antepurantaṁ; 
Hantvāna taṁ somanassaṁ kumāraṁ, 
Chetvāna sīsaṁ varamāharantu”. 
“Pesitā rājino dūtā, 
kumāraṁ etadabravuṁ; 
Issarena vitiṇṇosi, 
vadhaṁ pattosi khattiya”. 
“Sa rājaputto paridevayanto, 
Dasaṅguliṁ añjaliṁ paggahetvā; 
Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṁ, 
Jīvaṁ maṁ netvā paṭidassayetha”. 
Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, 
rañño puttaṁ adassayuṁ; 
Putto ca pitaraṁ disvā, 
dūratovajjhabhāsatha. 
“Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, 
Kāsāviyā hantu mamaṁ janinda; 
Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ, 
Aparādho ko nidha mamajja atthi”. 
“Sāyañca pāto udakaṁ sajāti, 
Aggiṁ sadā pāricaratappamatto; 
Taṁ tādisaṁ saṁyataṁ brahmacāriṁ, 
Kasmā tuvaṁ brūsi gahappatīti”. 
“Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, 
Pariggahā vividhā santimassa; 
Te rakkhati gopayatappamatto, 
Tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti”. 
“Saccaṁ kho etaṁ vadasi kumāra, 
Pariggahā vividhā santimassa; 
Te rakkhati gopayatappamatto, 
Sa brāhmaṇo gahapati tena hoti”. 
“Suṇantu mayhaṁ parisā samāgatā, 
Sanegamā jānapadā ca sabbe; 
Bālāyaṁ bālassa vaco nisamma, 
Ahetunā ghātayate maṁ janindo. 
Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, 
Dunnikkayo veḷu pasākhajāto; 
Vandāmi pādāni tava janinda, 
Anujāna maṁ pabbajissāmi deva”. 
“Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, 
Sabbañca te issariyaṁ dadāmi; 
Ajjeva tvaṁ kurūnaṁ hohi rājā, 
Mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā”. 
“Kinnūdha deva tavamatthi bhogā, 
Pubbevahaṁ devaloke ramissaṁ; 
Rūpehi saddehi atho rasehi, 
Gandhehi phassehi manoramehi. 
Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṁ deva, 
Parivārito accharānaṁ gaṇena; 
Tuvañca bālaṁ paraneyyaṁ viditvā, 
Na tādise rājakule vaseyyaṁ”. 
“Sacāhaṁ bālo paraneyyo asmi, 
Ekāparādhaṁ khama putta mayhaṁ; 
Punapi ce edisakaṁ bhaveyya, 
Yathāmatiṁ somanassa karohi”. 
“Anisamma kataṁ kammaṁ, 
anavatthāya cintitaṁ; 
Bhesajjasseva vebhaṅgo, 
vipāko hoti pāpako. 
Nisamma ca kataṁ kammaṁ, 
sammāvatthāya cintitaṁ; 
Bhesajjasseva sampatti, 
vipāko hoti bhadrako. 
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, 
Asaññato pabbajito na sādhu; 
Rājā na sādhu anisammakārī, 
Yo paṇḍito kodhano taṁ na sādhu. 
Nisamma khattiyo kayirā, 
nānisamma disampati; 
Nisammakārino rāja, 
yaso kitti ca vaḍḍhati. 
Nisamma daṇḍaṁ paṇayeyya issaro, 
Vegā kataṁ tappati bhūmipāla; 
Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, 
Anānutappā te bhavanti pacchā. 
Anānutappāni hi ye karonti, 
Vibhajja kammāyatanāni loke; 
Viññuppasatthāni sukhudrayāni, 
Bhavanti buddhānumatāni tāni. 
Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, 
Kāsāviyā hantu mamaṁ janinda; 
Mātuñca aṅkasmimahaṁ nisinno, 
Ākaḍḍhito sahasā tehi deva. 
Kaṭukañhi sambādhaṁ sukicchaṁ patto, 
Madhurampi yaṁ jīvitaṁ laddha rāja; 
Kicchenahaṁ ajja vadhā pamutto, 
Pabbajjamevābhimanohamasmi”. 
“Putto tavāyaṁ taruṇo sudhamme, 
Anukampako somanasso kumāro; 
Taṁ yācamāno na labhāmi svajja, 
Arahasi naṁ yācitave tuvampi”. 
“Ramassu bhikkhācariyāya putta, 
Nisamma dhammesu paribbajassu; 
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, 
Anindito brahmamupehi ṭhānaṁ”. 
“Acchera rūpaṁ vata yādisañca, 
Dukkhitaṁ maṁ dukkhāpayase sudhamme; 
Yācassu puttaṁ iti vuccamānā, 
Bhiyyova ussāhayase kumāraṁ”. 
“Ye vippamuttā anavajjabhogino, 
Parinibbutā lokamimaṁ caranti; 
Tamariyamaggaṁ paṭipajjamānaṁ, 
Na ussahe vārayituṁ kumāraṁ”. 
“Addhā have sevitabbā sapaññā, 
Bahussutā ye bahuṭhānacintino; 
Yesāyaṁ sutvāna subhāsitāni, 
Appossukkā vītasokā sudhammā”ti. 
Somanassajātakaṁ navamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
10. Campeyyajātaka 
“Kā nu vijjurivābhāsi, 
Osadhī viya tārakā; 
Devatā nusi gandhabbī, 
Na taṁ maññāmi mānusiṁ”. 
“Namhi devī na gandhabbī, 
na mahārāja mānusī; 
Nāgakaññāsmi bhaddante, 
atthenamhi idhāgatā”. 
“Vibbhantacittā kupitindriyāsi, 
Nettehi te vārigaṇā savanti; 
Kiṁ te naṭṭhaṁ kiṁ pana patthayānā, 
Idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi”. 
“Yamuggatejo uragoti cāhu, 
Nāgoti naṁ āhu janā janinda; 
Tamaggahī puriso jīvikattho, 
Taṁ bandhanā muñca patī mameso”. 
“Kathaṁ nvayaṁ balaviriyūpapanno, 
Hatthattamāgacchi vanibbakassa; 
Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṁ, 
Kathaṁ vijānemu gahītanāgaṁ”. 
“Nagarampi nāgo bhasmaṁ kareyya, 
Tathā hi so balaviriyūpapanno; 
Dhammañca nāgo apacāyamāno, 
Tasmā parakkamma tapo karoti. 
Cātuddasiṁ pañcadasiñca rāja, 
Catuppathe sammati nāgarājā; 
Tamaggahī puriso jīvikattho, 
Taṁ bandhanā muñca patī mameso”. 
“Soḷasitthisahassāni, 
āmuttamaṇikuṇḍalā; 
Vārigehasayā nārī, 
tāpi taṁ saraṇaṁ gatā. 
Dhammena mocehi asāhasena, 
Gāmena nikkhena gavaṁ satena; 
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, 
Puññatthiko muñcatu bandhanasmā”. 
“Dhammena mocemi asāhasena, 
Gāmena nikkhena gavaṁ satena; 
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, 
Puññatthiko muñcatu bandhanasmā. 
Dammi nikkhasataṁ ludda, 
thūlañca maṇikuṇḍalaṁ; 
Catussadañca pallaṅkaṁ, 
umāpupphasarinnibhaṁ. 
Dve ca sādisiyo bhariyā, 
Usabhañca gavaṁ sataṁ; 
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, 
Puññatthiko muñcatu bandhanasmā”. 
“Vināpi dānā tava vacanaṁ janinda, 
Muñcemu naṁ uragaṁ bandhanasmā; 
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, 
Puññatthiko muñcatu bandhanasmā”. 
Mutto campeyyako nāgo, 
rājānaṁ etadabravi; 
“Namo te kāsirājatthu, 
namo te kāsivaḍḍhana; 
Añjaliṁ te paggaṇhāmi, 
passeyyaṁ me nivesanaṁ”. 
“Addhā hi dubbissasametamāhu, 
Yaṁ mānuso vissase amānusamhi; 
Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, 
Dakkhemu te nāga nivesanāni”. 
“Sacepi vāto girimāvaheyya, 
Cando ca suriyo ca chamā pateyyuṁ; 
Sabbā ca najjo paṭisotaṁ vajeyyuṁ, 
Na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ. 
Nabhaṁ phaleyya udadhīpi susse, 
Saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā; 
Siluccayo meru samūlamuppate, 
Na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ”. 
“Addhā hi dubbissasametamāhu, 
Yaṁ mānuso vissase amānusamhi; 
Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, 
Dakkhemu te nāga nivesanāni. 
Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, 
Mahātejā khippakopī ca hotha; 
Maṅkāraṇā bandhanasmā pamutto, 
Arahasi no jānituye katāni”. 
“So paccataṁ niraye ghorarūpe, 
Mā kāyikaṁ sātamalattha kiñci; 
Peḷāya baddho maraṇaṁ upetu, 
Yo tādisaṁ kammakataṁ na jāne”. 
“Saccappaṭiññā tava mesa hotu, 
Akkodhano hohi anupanāhī; 
Sabbañca te nāgakulaṁ supaṇṇā, 
Aggiṁva gimhesu vivajjayantu”. 
“Anukampasī nāgakulaṁ janinda, 
Mātā yathā suppiyaṁ ekaputtaṁ; 
Ahañca te nāgakulena saddhiṁ, 
Kāhāmi veyyāvaṭikaṁ uḷāraṁ”. 
“Yojentu ve rājarathe sucitte, 
Kambojake assatare sudante; 
Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, 
Dakkhemu nāgassa nivesanāni”. 
Bherī mudiṅgā paṇavā ca saṅkhā, 
Avajjayiṁsu uggasenassa rañño; 
Pāyāsi rājā bahusobhamāno, 
Purakkhato nārigaṇassa majjhe. 
Suvaṇṇacitakaṁ bhūmiṁ, 
addakkhi kāsivaḍḍhano; 
Sovaṇṇamayapāsāde, 
veḷuriyaphalakatthate. 
Sa rājā pāvisi byamhaṁ, 
campeyyassa nivesanaṁ; 
Ādiccavaṇṇasannibhaṁ, 
kaṁsavijju pabhassaraṁ. 
Nānārukkhehi sañchannaṁ, 
nānāgandhasamīritaṁ; 
So pāvekkhi kāsirājā, 
campeyyassa nivesanaṁ. 
Paviṭṭhasmiṁ kāsiraññe, 
campeyyassa nivesanaṁ; 
Dibbā tūriyā pavajjiṁsu, 
nāgakaññā ca naccisuṁ. 
Taṁ nāgakaññā caritaṁ gaṇena, 
Anvāruhī kāsirājā pasanno; 
Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, 
Sāpassaye candanasāralitte. 
So tattha bhutvā ca atho ramitvā, 
Campeyyakaṁ kāsirājā avoca; 
“Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṁ, 
Ādiccavaṇṇāni pabhassarāni; 
Netādisaṁ atthi manussaloke, 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi. 
Tā kambukāyūradharā suvatthā, 
Vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā; 
Paggayha pāyenti anomavaṇṇā, 
Netādisaṁ atthi manussaloke; 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi. 
Najjo ca temā puthulomamacchā, 
Āṭā sakuntābhirudā sutitthā; 
Netādisaṁ atthi manussaloke, 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi. 
Koñcā mayūrā diviyā ca haṁsā, 
Vaggussarā kokilā sampatanti; 
Netādisaṁ atthi manussaloke, 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi. 
Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, 
Uddālakā pāṭaliyo ca phullā; 
Netādisaṁ atthi manussaloke, 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi. 
Imā ca te pokkharañño samantato, 
Dibbā ca gandhā satataṁ pavāyanti; 
Netādisaṁ atthi manussaloke, 
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi”. 
“Na puttahetu na dhanassa hetu, 
Na āyuno cāpi janinda hetu; 
Manussayoniṁ abhipatthayāno, 
Tasmā parakkamma tapo karomi”. 
“Tvaṁ lohitakkho vihatantaraṁso, 
Alaṅkato kappitakesamassu; 
Surosito lohitacandanena, 
Gandhabbarājāva disā pabhāsasi. 
Deviddhipattosi mahānubhāvo, 
Sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; 
Pucchāmi taṁ nāgarājetamatthaṁ, 
Seyyo ito kena manussaloko”. 
“Janinda nāññatra manussalokā, 
Suddhī va saṁvijjati saṁyamo vā; 
Ahañca laddhāna manussayoniṁ, 
Kāhāmi jātimaraṇassa antaṁ”. 
“Addhā have sevitabbā sapaññā, 
Bahussutā ye bahuṭhānacintino; 
Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, 
Kāhāmi puññāni anappakāni”. 
“Addhā have sevitabbā sapaññā, 
Bahussutā ye bahuṭhānacintino; 
Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, 
Karohi puññāni anappakāni”. 
“Idañca me jātarūpaṁ pahūtaṁ, 
Rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā; 
Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, 
Karassu rūpiyapākāraṁ karontu. 
Muttā ca vāhasahassāni pañca, 
Veḷuriyamissāni ito haritvā; 
Antepure bhūmiyaṁ santharantu, 
Nikkaddamā hehiti nīrajā ca. 
Etādisaṁ āvasa rājaseṭṭha, 
Vimānaseṭṭhaṁ bahu sobhamānaṁ; 
Bārāṇasiṁ nagaraṁ iddhaṁ phītaṁ, 
Rajjañca kārehi anomapaññā”ti. 
Campeyyajātakaṁ dasamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
11. Mahāpalobhanajātaka 
Brahmalokā cavitvāna, 
devaputto mahiddhiko; 
Rañño putto udapādi, 
sabbakāmasamiddhisu. 
Kāmā vā kāmasaññā vā, 
brahmaloke na vijjati; 
Svāssu tāyeva saññāya, 
kāmehi vijigucchatha. 
Tassa cantepure āsi, 
jhānāgāraṁ sumāpitaṁ; 
So tattha paṭisallīno, 
eko rahasi jhāyatha. 
Sa rājā paridevesi, 
puttasokena aṭṭito; 
“Ekaputto cayaṁ mayhaṁ, 
na ca kāmāni bhuñjati. 
Ko nu khvettha upāyo so, 
ko vā jānāti kiñcanaṁ; 
Yo me puttaṁ palobheyya, 
yathā kāmāni patthaye”. 
Ahu kumārī tattheva, 
vaṇṇarūpasamāhitā; 
Kusalā naccagītassa, 
vādite ca padakkhiṇā. 
Sā tattha upasaṅkamma, 
rājānaṁ etadabravi; 
“Ahaṁ kho naṁ palobheyyaṁ, 
sace bhattā bhavissati”. 
Taṁ tathāvādiniṁ rājā, 
kumāriṁ etadabravi; 
“Tvaññeva naṁ palobhehi, 
tava bhattā bhavissati”. 
Sā ca antepuraṁ gantvā, 
bahuṁ kāmupasaṁhitaṁ; 
Hadayaṅgamā pemanīyā, 
citrā gāthā abhāsatha. 
Tassā ca gāyamānāya, 
saddaṁ sutvāna nāriyā; 
Kāmacchandassa uppajji, 
janaṁ so paripucchatha. 
“Kasseso saddo ko vā so, 
bhaṇati uccāvacaṁ bahuṁ; 
Hadayaṅgamaṁ pemanīyaṁ, 
aho kaṇṇasukhaṁ mama”. 
“Esā kho pamadā deva, 
khiḍḍā esā anappikā; 
Sace tvaṁ kāme bhuñjeyya, 
bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṁ”. 
“Iṅgha āgacchatorena, 
avidūramhi gāyatu; 
Assamassa samīpamhi, 
santike mayhaṁ gāyatu”. 
Tirokuṭṭamhi gāyitvā, 
jhānāgāramhi pāvisi; 
Bandhi naṁ anupubbena, 
āraññamiva kuñjaraṁ. 
Tassa kāmarasaṁ ñatvā, 
issādhammo ajāyatha; 
“Ahameva kāme bhuñjeyyaṁ, 
mā añño puriso ahu”. 
Tato asiṁ gahetvāna, 
purise hantuṁ upakkami; 
“Ahameveko bhuñjissaṁ, 
mā añño puriso siyā”. 
Tato jānapadā sabbe, 
vikkandiṁsu samāgatā; 
“Putto tyāyaṁ mahārāja, 
janaṁ heṭhetyadūsakaṁ”. 
Tañca rājā vivāhesi, 
samhā raṭṭhā ca khattiyo; 
“Yāvatā vijitaṁ mayhaṁ, 
na te vatthabba tāvade”. 
Tato so bhariyamādāya, 
samuddaṁ upasaṅkami; 
Paṇṇasālaṁ karitvāna, 
vanamuñchāya pāvisi. 
Athettha isi māgacchi, 
samuddaṁ uparūpari; 
So tassa gehaṁ pāvekkhi, 
bhattakāle upaṭṭhite. 
Tañca bhariyā palobhesi, 
passa yāva sudāruṇaṁ; 
Cuto so brahmacariyamhā, 
iddhiyā parihāyatha. 
Rājaputto ca uñchāto, 
vanamūlaphalaṁ bahuṁ; 
Sāyaṁ kājena ādāya, 
assamaṁ upasaṅkami. 
Isī ca khattiyaṁ disvā, 
samuddaṁ upasaṅkami; 
“Vehāyasaṁ gamissan”ti, 
sīdate so mahaṇṇave. 
Khattiyo ca isiṁ disvā, 
sīdamānaṁ mahaṇṇave; 
Tasseva anukampāya, 
imā gāthā abhāsatha. 
“Abhijjamāne vārismiṁ, 
sayaṁ āgamma iddhiyā; 
Missībhāvitthiyā gantvā, 
saṁsīdasi mahaṇṇave. 
Āvaṭṭanī mahāmāyā, 
brahmacariyavikopanā; 
Sīdanti naṁ viditvāna, 
ārakā parivajjaye. 
Analā mudusambhāsā, 
duppūrā tā nadīsamā; 
Sīdanti naṁ viditvāna, 
ārakā parivajjaye. 
Yaṁ etā upasevanti, 
chandasā vā dhanena vā; 
Jātavedova saṁ ṭhānaṁ, 
khippaṁ anudahanti naṁ”. 
Khattiyassa vaco sutvā, 
isissa nibbidā ahu; 
Laddhā porāṇakaṁ maggaṁ, 
gacchate so vihāyasaṁ. 
Khattiyo ca isiṁ disvā, 
gacchamānaṁ vihāyasaṁ; 
Saṁvegaṁ alabhī dhīro, 
pabbajjaṁ samarocayi. 
Tato so pabbajitvāna, 
kāmarāgaṁ virājayi; 
Kāmarāgaṁ virājetvā, 
brahmalokūpago ahūti. 
Mahāpalobhanajātakaṁ ekādasamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
12. Pañcapaṇḍitajātaka 
“Pañca paṇḍitā samāgatāttha, 
Pañhā me paṭibhāti taṁ suṇātha; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Kassevāvikareyya guyhamatthaṁ”. 
“Tvaṁ āvikarohi bhūmipāla, 
Bhattā bhārasaho tuvaṁ vade taṁ; 
Tava chandarucīni sammasitvā, 
Atha vakkhanti janinda pañca dhīrā”. 
“Yā sīlavatī anaññatheyyā, 
Bhattucchandavasānugā manāpā; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Bhariyāyāvikareyya guyhamatthaṁ”. 
“Yo kicchagatassa āturassa, 
Saraṇaṁ hoti gatī parāyanañca; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Sakhino vāvikareyya guyhamatthaṁ”. 
“Jeṭṭho atha majjhimo kaniṭṭho, 
Yo ce sīlasamāhito ṭhitatto; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Bhātu vāvīkareyya guyhamatthaṁ”. 
“Yo ve pituhadayassa paddhagū, 
Anujāto pitaraṁ anomapañño; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Puttassāvikareyya guyhamatthaṁ”. 
“Mātā dvipadājanindaseṭṭha, 
Yā naṁ poseti chandasā piyena; 
Nindiyamatthaṁ pasaṁsiyaṁ vā, 
Mātuyāvīkareyya guyhamatthaṁ”. 
“Guyhassa hi guyhameva sādhu, 
Na hi guyhassa pasatthamāvikammaṁ; 
Anipphannatā saheyya dhīro, 
Nipphannova yathāsukhaṁ bhaṇeyya”. 
“Kiṁ tvaṁ vimanosi rājaseṭṭha, 
Dvipadajaninda vacanaṁ suṇoma metaṁ; 
Kiṁ cintayamāno dummanosi, 
Nūna deva aparādho atthi mayhaṁ”. 
“‘Paṇhe vajjho mahosadho’ti, 
Āṇatto me vadhāya bhūripañño; 
Taṁ cintayamāno dummanosmi, 
Na hi devī aparādho atthi tuyhaṁ”. 
“Abhidosagato dāni ehisi, 
Kiṁ sutvā kiṁ saṅkate mano te; 
Ko te kimavoca bhūripañña, 
Iṅgha vacanaṁ suṇoma brūhi metaṁ”. 
“‘Paṇhe vajjho mahosadho’ti, 
Yadi te mantayitaṁ janinda dosaṁ; 
Bhariyāya rahogato asaṁsi, 
Guyhaṁ pātukataṁ sutaṁ mametaṁ”. 
“Yaṁ sālavanasmiṁ senako, 
Pāpakammaṁ akāsi asabbhirūpaṁ; 
Sakhinova rahogato asaṁsi, 
Guyhaṁ pātukataṁ sutaṁ mametaṁ. 
Pukkusa purisassa te janinda, 
Uppanno rogo arājayutto; 
Bhātuñca rahogato asaṁsi, 
Guyhaṁ pātukataṁ sutaṁ mametaṁ. 
Ābādhoyaṁ asabbhirūpo, 
Kāmindo naradevena phuṭṭho; 
Puttassa rahogato asaṁsi, 
Guyhaṁ pātukataṁ sutaṁ mametaṁ. 
Aṭṭhavaṅkaṁ maṇiratanaṁ uḷāraṁ, 
Sakko te adadā pitāmahassa; 
Devindassa gataṁ tadajja hatthaṁ, 
Mātuñca rahogato asaṁsi; 
Guyhaṁ pātukataṁ sutaṁ mametaṁ. 
Guyhassa hi guyhameva sādhu, 
Na hi guyhassa pasatthamāvikammaṁ; 
Anipphannatā saheyya dhīro, 
Nipphannova yathāsukhaṁ bhaṇeyya. 
Na guyhamatthaṁ vivareyya, 
rakkheyya naṁ yathā nidhiṁ; 
Na hi pātukato sādhu, 
guyho attho pajānatā. 
Thiyā guyhaṁ na saṁseyya, 
amittassa ca paṇḍito; 
Yo cāmisena saṁhīro, 
hadayattheno ca yo naro. 
Guyhamatthaṁ asambuddhaṁ, 
sambodhayati yo naro; 
Mantabhedabhayā tassa, 
dāsabhūto titikkhati. 
Yāvanto purisassatthaṁ, 
guyhaṁ jānanti mantinaṁ; 
Tāvanto tassa ubbegā, 
tasmā guyhaṁ na vissaje. 
Vivicca bhāseyya divā rahassaṁ, 
Rattiṁ giraṁ nātivelaṁ pamuñce; 
Upassutikā hi suṇanti mantaṁ, 
Tasmā manto khippamupeti bhedan”ti. 
Pañcapaṇḍitajātakaṁ dvādasamaṁ. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
13. Hatthipālajātaka 
“Cirassaṁ vata passāma, 
brāhmaṇaṁ devavaṇṇinaṁ; 
Mahājaṭaṁ khāridharaṁ, 
paṅkadantaṁ rajassiraṁ. 
Cirassaṁ vata passāma, 
isiṁ dhammaguṇe rataṁ; 
Kāsāyavatthavasanaṁ, 
vākacīraṁ paṭicchadaṁ. 
Āsanaṁ udakaṁ pajjaṁ, 
paṭigaṇhātu no bhavaṁ; 
Agghe bhavantaṁ pucchāma, 
agghaṁ kurutu no bhavaṁ”. 
“Adhicca vede pariyesa vittaṁ, 
Putte gahe tāta patiṭṭhapetvā; 
Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṁ, 
Araññaṁ sādhu muni so pasattho”. 
“Vedā na saccā na ca vittalābho, 
Na puttalābhena jaraṁ vihanti; 
Gandhe rase muccanamāhu santo, 
Sakammunā hoti phalūpapatti”. 
“Addhā hi saccaṁ vacanaṁ tavetaṁ, 
Sakammunā hoti phalūpapatti; 
Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme, 
Passeyyuṁ taṁ vassasataṁ arogaṁ”. 
“Yassassa sakkhī maraṇena rāja, 
Jarāya mettī naravīraseṭṭha; 
Yo cāpi jaññā na marissaṁ kadāci, 
Passeyyuṁ taṁ vassasataṁ arogaṁ. 
Yathāpi nāvaṁ puriso dakamhi, 
Ereti ce naṁ upaneti tīraṁ; 
Evampi byādhī satataṁ jarā ca, 
Upaneti maccaṁ vasamantakassa”. 
“Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, 
Manoharā duttarā maccudheyyā; 
Etasmiṁ paṅke palipe byasannā, 
Hīnattarūpā na taranti pāraṁ. 
Ayaṁ pure luddamakāsi kammaṁ, 
Svāyaṁ gahīto na hi mokkhito me; 
Orundhiyā naṁ parirakkhissāmi, 
Māyaṁ puna luddamakāsi kammaṁ”. 
“Gavaṁva naṭṭhaṁ puriso yathā vane, 
Anvesatī rāja apassamāno; 
Evaṁ naṭṭho esukārī mamattho, 
Sohaṁ kathaṁ na gaveseyyaṁ rāja. 
Hiyyoti hiyyati poso, 
Pareti parihāyati; 
Anāgataṁ netamatthīti ñatvā, 
Uppannachandaṁ ko panudeyya dhīro”. 
“Passāmi vohaṁ daharaṁ kumāriṁ, 
Mattūpamaṁ ketakapupphanettaṁ; 
Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṁ, 
Ādāya maccu vajate kumāriṁ. 
Yuvā sujāto sumukho sudassano, 
Sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; 
Hitvāna kāme paṭikacca gehaṁ, 
Anujāna maṁ pabbajissāmi deva”. 
“Sākhāhi rukkho labhate samaññaṁ, 
Pahīnasākhaṁ pana khāṇumāhu; 
Pahīnaputtassa mamajja bhoti, 
Vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo”. 
“Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, 
Katāni jālāni padāliya haṁsā; 
Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṁ, 
Sāhaṁ kathaṁ nānuvaje pajānaṁ”. 
“Ete bhutvā vamitvā ca, 
pakkamanti vihaṅgamā; 
Ye ca bhutvāna vamiṁsu, 
te me hatthattamāgatā. 
Avamī brāhmaṇo kāme, 
so tvaṁ paccāvamissasi; 
Vantādo puriso rāja, 
na so hoti pasaṁsiyo”. 
“Paṅke ca posaṁ palipe byasannaṁ, 
Balī yathā dubbalamuddhareyya; 
Evampi maṁ tvaṁ udatāri bhoti, 
Pañcāli gāthāhi subhāsitāhi”. 
Idaṁ vatvā mahārājā, 
esukārī disampati; 
Raṭṭhaṁ hitvāna pabbaji, 
nāgo chetvāva bandhanaṁ. 
“Rājā ca pabbajjamarocayittha, 
Raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho; 
Tuvampi no hohi yatheva rājā, 
Amhehi guttā anusāsa rajjaṁ”. 
“Rājā ca pabbajjamarocayittha, 
Raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho; 
Ahampi ekā carissāmi loke, 
Hitvāna kāmāni manoramāni. 
Rājā ca pabbajjamarocayittha, 
Raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho; 
Ahampi ekā carissāmi loke, 
Hitvāna kāmāni yathodhikāni. 
Accenti kālā tarayanti rattiyo, 
Vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; 
Ahampi ekā carissāmi loke, 
Hitvāna kāmāni manoramāni. 
Accenti kālā tarayanti rattiyo, 
Vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; 
Ahampi ekā carissāmi loke, 
Hitvāna kāmāni yathodhikāni. 
Accenti kālā tarayanti rattiyo, 
Vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; 
Ahampi ekā carissāmi loke, 
Sītibhūtā sabbamaticca saṅgan”ti. 
Hatthipālajātakaṁ terasamaṁ. 

Jātaka 
Ekakanipāta 
Atthakāmavagga 
10. Dummedhajātaka 
“Dummedhānaṁ sahassena, 
yañño me upayācito; 
Idāni khohaṁ yajissāmi, 
bahu adhammiko jano”ti. 
Dummedhajātakaṁ dasamaṁ. 
Atthakāmavaggo pañcamo. 
Tassuddānaṁ 
Atha mittaka mātu kapotavaro, 
Tathā veḷuka eḷamūgo rohiṇī; 
Kapi vāruṇi cetacarā ca puna, 
Tathā tāraka yaññavarena dasāti. 
Paṭhamo paṇṇāsako. 

Jātaka 
Vīsatinipāta 
Mātaṅgavagga 
14. Ayogharajātaka 
“Yamekarattiṁ paṭhamaṁ, 
gabbhe vasati māṇavo; 
Abbhuṭṭhitova so yāti, 
sagacchaṁ na nivattati. 
Na yujjhamānā na balenavassitā, 
Narā na jīranti na cāpi miyyare; 
Sabbaṁ hidaṁ jātijarāyupaddutaṁ, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Caturaṅginiṁ senaṁ subhiṁsarūpaṁ, 
Jayanti raṭṭhādhipatī pasayha; 
Na maccuno jayitumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, 
Parivāritā muccare ekacceyyā; 
Na maccuno muccitumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, 
Sūrā pabhañjanti padhaṁsayanti; 
Na maccuno bhañjitumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā, 
Nagarāni maddanti janaṁ hananti; 
Na maccuno madditumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Issāsino katahatthāpi vīrā, 
Dūrepātī akkhaṇavedhinopi; 
Na maccuno vijjhitumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Sarāni khīyanti saselakānanā, 
Sabbaṁ hidaṁ khīyati dīghamantaraṁ; 
Sabbaṁ hidaṁ bhañjare kālapariyāyaṁ, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Sabbesa mevaṁ hi narāna nārinaṁ, 
Calācalaṁ pāṇabhunodha jīvitaṁ; 
Paṭova dhuttassa dumova kūlajo, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Dumapphalāneva patanti māṇavā, 
Daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā; 
Nāriyo narā majjhimaporisā ca, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Nāyaṁ vayo tārakarājasannibho, 
Yadabbhatītaṁ gatameva dāni taṁ; 
Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṁ, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Yakkhā pisācā athavāpi petā, 
Kupitā te assasanti manusse; 
Na maccuno assasitussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Yakkhe pisāce athavāpi pete, 
Kupitepi te nijjhapanaṁ karonti; 
Na maccuno nijjhapanaṁ karonti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Aparādhake dūsake heṭhake ca, 
Rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṁ; 
Na maccuno daṇḍayitussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Aparādhakā dūsakā heṭhakā ca, 
Labhanti te rājino nijjhapetuṁ; 
Na maccuno nijjhapanaṁ karonti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Na khattiyoti na ca brāhmaṇoti, 
Na aḍḍhakā balavā tejavāpi; 
Na maccurājassa apekkhamatthi, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, 
Pasayha khādanti vipphandamānaṁ; 
Na maccuno khāditumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Māyākārā raṅgamajjhe karontā, 
Mohenti cakkhūni janassa tāvade; 
Na maccuno mohayitussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Āsīvisā kupitā uggatejā, 
Ḍaṁsanti mārentipi te manusse; 
Na maccuno ḍaṁsitumussahanti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Āsīvisā kupitā yaṁ ḍaṁsanti, 
Tikicchakā tesa visaṁ hananti; 
Na maccuno daṭṭhavisaṁ hananti, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo, 
Visāni hantvāna bhujaṅgamānaṁ; 
Suyyanti te kālakatā tatheva, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Vijjādharā ghoramadhīyamānā, 
Adassanaṁ osadhehi vajanti; 
Na maccurājassa vajantadassanaṁ, 
Taṁ me matī hoti carāmi dhammaṁ. 
Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ, 
Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; 
Esānisaṁso dhamme suciṇṇe, 
Na duggatiṁ gacchati dhammacārī. 
Na hi dhammo adhammo ca, 
Ubho samavipākino; 
Adhammo nirayaṁ neti, 
Dhammo pāpeti suggatin”ti. 
Ayogharajātakaṁ cuddasamaṁ. 
Vīsatinipātaṁ niṭṭhitaṁ. 
Tassuddānaṁ 
Mātaṅga sambhūta sivi sirimanto, 
Rohaṇa haṁsa sattigumbo bhallātiya; 
Somanassa campeyya brahma pañca- 
Paṇḍita cirassaṁvata ayogharāti. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
1. Kiṁchandajātaka 
“Kiṁchando kimadhippāyo, 
eko sammasi ghammani; 
Kiṁ patthayāno kiṁ esaṁ, 
kena atthena brāhmaṇa”. 
“Yathā mahā vāridharo, 
kumbho supariṇāhavā; 
Tathūpamaṁ ambapakkaṁ, 
vaṇṇagandharasuttamaṁ. 
Taṁ vuyhamānaṁ sotena, 
disvānāmalamajjhime; 
Pāṇīhi naṁ gahetvāna, 
agyāyatanamāhariṁ. 
Tato kadalipattesu, 
nikkhipitvā sayaṁ ahaṁ; 
Satthena naṁ vikappetvā, 
khuppipāsaṁ ahāsi me. 
Sohaṁ apetadaratho, 
Byantībhūto dukhakkhamo; 
Assādaṁ nādhigacchāmi, 
Phalesvaññesu kesuci. 
Sosetvā nūna maraṇaṁ, 
taṁ mamaṁ āvahissati; 
Ambaṁ yassa phalaṁ sādu, 
madhuraggaṁ manoramaṁ; 
Yamuddhariṁ vuyhamānaṁ, 
udadhismā mahaṇṇave. 
Akkhātaṁ te mayā sabbaṁ, 
yasmā upavasāmahaṁ; 
Rammaṁ pati nisinnosmi, 
puthulomāyutā puthu. 
Tvañca kho meva akkhāhi, 
attānamapalāyini; 
Kā vā tvamasi kalyāṇi, 
kissa vā tvaṁ sumajjhime. 
Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva, 
byagghīva girisānujā; 
Yā santi nāriyo devesu, 
devānaṁ paricārikā. 
Yā ca manussalokasmiṁ, 
Rūpenānvāgatitthiyo; 
Rūpena te sadisī natthi, 
Devesu gandhabbamanussaloke; 
Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, 
Brūhi nāmañca bandhave”. 
“Yaṁ tvaṁ pati nisinnosi, 
rammaṁ brāhmaṇa kosikiṁ; 
Sāhaṁ bhusālayāvutthā, 
varavārivahoghasā. 
Nānādumagaṇākiṇṇā, 
bahukā girikandarā; 
Mameva pamukhā honti, 
abhisandanti pāvuse. 
Atho bahū vanatodā, 
nīlavārivahindharā; 
Bahukā nāgavittodā, 
abhisandanti vārinā. 
Tā ambajambulabujā, 
nīpā tālā cudumbarā; 
Bahūni phalajātāni, 
āvahanti abhiṇhaso. 
Yaṁ kiñci ubhato tīre, 
phalaṁ patati ambuni; 
Asaṁsayaṁ taṁ sotassa, 
phalaṁ hoti vasānugaṁ. 
Etadaññāya medhāvi, 
puthupañña suṇohi me; 
Mā rocaya mabhisaṅgaṁ, 
paṭisedha janādhipa. 
Na vāhaṁ vaḍḍhavaṁ maññe, 
Yaṁ tvaṁ raṭṭhābhivaḍḍhana; 
Āceyyamāno rājisi, 
Maraṇaṁ abhikaṅkhasi. 
Tassa jānanti pitaro, 
gandhabbā ca sadevakā; 
Ye cāpi isayo loke, 
saññatattā tapassino; 
Asaṁsayaṁ tepi jānanti, 
paṭṭhabhūtā yasassino”. 
“Evaṁ viditvā vidū sabbadhammaṁ, 
Viddhaṁsanaṁ cavanaṁ jīvitassa; 
Na cīyatī tassa narassa pāpaṁ, 
Sace na ceteti vadhāya tassa. 
Isipūgasamaññāte, 
evaṁ lokyā viditā sati; 
Anariyaparisambhāse, 
pāpakammaṁ jigīsasi. 
Sace ahaṁ marissāmi, 
tīre te puthusussoṇi; 
Asaṁsayaṁ taṁ asiloko, 
mayi pete āgamissati. 
Tasmā hi pāpakaṁ kammaṁ, 
rakkhasseva sumajjhime; 
Mā taṁ sabbo jano pacchā, 
pakuṭṭhāyi mayi mate”. 
“Aññātametaṁ avisayhasāhi, 
Attānamambañca dadāmi te taṁ; 
So duccaje kāmaguṇe pahāya, 
Santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi. 
Yo hitvā pubbasaññogaṁ, 
pacchā saṁyojane ṭhito; 
Adhammañceva carati, 
pāpañcassa pavaḍḍhati. 
Ehi taṁ pāpayissāmi, 
kāmaṁ appossuko bhava; 
Upānayāmi sītasmiṁ, 
viharāhi anussuko. 
Taṁ puppharasamattebhi, 
vakkaṅgehi arindama; 
Koñcā mayūrā diviyā, 
kolaṭṭhimadhusāḷikā; 
Kūjitā haṁsapūgehi, 
kokilettha pabodhare. 
Ambettha vippasākhaggā, 
palālakhalasannibhā; 
Kosambasaḷalā nīpā, 
pakkatālavilambino”. 
“Mālī tiriṭī kāyūrī, 
aṅgadī candanussado; 
Rattiṁ tvaṁ paricāresi, 
divā vedesi vedanaṁ. 
Soḷasitthisahassāni, 
yā temā paricārikā; 
Evaṁ mahānubhāvosi, 
abbhuto lomahaṁsano. 
Kiṁ kammamakarī pubbe, 
pāpaṁ attadukhāvahaṁ; 
Yaṁ karitvā manussesu, 
piṭṭhimaṁsāni khādasi”. 
“Ajjhenāni paṭiggayha, 
kāmesu gadhito ahaṁ; 
Acariṁ dīghamaddhānaṁ, 
paresaṁ ahitāyahaṁ. 
Yo piṭṭhimaṁsiko hoti, 
evaṁ ukkacca khādati; 
Yathāhaṁ ajja khādāmi, 
piṭṭhimaṁsāni attano”ti. 
Kiṁchandajātakaṁ paṭhamaṁ. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
2. Kumbhajātaka 
“Ko pāturāsī tidivā nabhamhi, 
Obhāsayaṁ saṁvariṁ candimāva; 
Gattehi te rasmiyo niccharanti, 
Sateratā vijjurivantalikkhe. 
So chinnavātaṁ kamasī aghamhi, 
Vehāyasaṁ gacchasi tiṭṭhasī ca; 
Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, 
Anaddhagūnaṁ api devatānaṁ. 
Vehāyasaṁ gammamāgamma tiṭṭhasi, 
Kumbhaṁ kiṇāthāti yametamatthaṁ; 
Ko vā tuvaṁ kissa vā tāya kumbho, 
Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṁ”. 
“Na sappikumbho napi telakumbho, 
Na phāṇitassa na madhussa kumbho; 
Kumbhassa vajjāni anappakāni, 
Dose bahū kumbhagate suṇātha. 
Gaḷeyya yaṁ pitvā pate papātaṁ, 
Sobbhaṁ guhaṁ candaniyoḷigallaṁ; 
Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṁ, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ pitva cittasmimanesamāno, 
Āhiṇḍatī goriva bhakkhasādī; 
Anāthamāno upagāyati naccati ca, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pivitvā acelova naggo, 
Careyya gāme visikhantarāni; 
Sammūḷhacitto ativelasāyī, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ pitva uṭṭhāya pavedhamāno, 
Sīsañca bāhuñca pacālayanto; 
So naccatī dārukaṭallakova, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, 
Atho sigālehipi khāditāse; 
Bandhaṁ vadhaṁ bhogajāniñcupenti, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ pitva bhāseyya abhāsaneyyaṁ, 
Sabhāyamāsīno apetavattho; 
Sammakkhito vantagato byasanno, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, 
Mameva sabbā pathavīti maññe; 
Na me samo cāturantopi rājā, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Mānātimānā kalahāni pesuṇī, 
Dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī; 
Corāna dhuttāna gatī niketo, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Iddhāni phītāni kulāni assu, 
Anekasāhassadhanāni loke; 
Ucchinnadāyajjakatānimāya, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ, 
Khettaṁ gavaṁ yattha vināsayanti; 
Ucchedanī vittavataṁ kulānaṁ, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā dittarūpova poso, 
Akkosati mātaraṁ pitarañca; 
Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṁ, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā dittarūpāva nārī, 
Akkosatī sasuraṁ sāmikañca; 
Dāsampi gaṇhe paricārakampi, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pivitvāna haneyya poso, 
Dhamme ṭhitaṁ samaṇaṁ brāhmaṇaṁ vā; 
Gacche apāyampi tatonidānaṁ, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pivitvā duccaritaṁ caranti, 
Kāyena vācāya ca cetasā ca; 
Nirayaṁ vajanti duccaritaṁ caritvā, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ yācamānā na labhanti pubbe, 
Bahuṁ hiraññampi pariccajantā; 
So taṁ pivitvā alikaṁ bhaṇāti, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā pesane pesiyanto, 
Accāyike karaṇīyamhi jāte; 
Atthampi so nappajānāti vutto, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Hirīmanāpi ahirīkabhāvaṁ, 
Pātuṁ karonti madanāya mattā; 
Dhīrāpi santā bahukaṁ bhaṇanti, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā ekathūpā sayanti, 
Anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṁ; 
Dubbaṇṇiyaṁ āyasakyañcupenti, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā pattakhandhā sayanti, 
Gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā; 
Vego narena susahoriva, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ manussā vivajjenti, 
sappaṁ ghoravisamiva; 
Taṁ loke visasamānaṁ, 
ko naro pātumarahati. 
Yaṁ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, 
Samuddatīre paricārayantā; 
Upakkamuṁ musalehaññamaññaṁ, 
Tassā puṇṇaṁ kumbhamimaṁ kiṇātha. 
Yaṁ ve pitvā pubbadevā pamattā, 
Tidivā cutā sassatiyā samāya; 
Taṁ tādisaṁ majjamimaṁ niratthakaṁ, 
Jānaṁ mahārāja kathaṁ piveyya. 
Nayimasmiṁ kumbhasmiṁ dadhi vā madhu vā, 
Evaṁ abhiññāya kiṇāhi rāja; 
Evañhimaṁ kumbhagatā mayā te, 
Akkhātarūpaṁ tava sabbamitta”. 
“Na me pitā vā athavāpi mātā, 
Etādisā yādisako tuvaṁsi; 
Hitānukampī paramatthakāmo, 
Sohaṁ karissaṁ vacanaṁ tavajja. 
Dadāmi te gāmavarāni pañca, 
Dāsīsataṁ satta gavaṁsatāni; 
Ājaññayutte ca rathe dasa ime, 
Ācariyo hosi mamatthakāmo”. 
“Taveva dāsīsatamatthu rāja, 
Gāmā ca gāvo ca taveva hontu; 
Ājaññayuttā ca rathā taveva, 
Sakkohamasmī tidasānamindo. 
Maṁsodanaṁ sappipāyāsaṁ bhuñja, 
Khādassu ca tvaṁ madhumāsapūve; 
Evaṁ tuvaṁ dhammarato janinda, 
Anindito saggamupehi ṭhānan”ti. 
Kumbhajātakaṁ dutiyaṁ. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
3. Jayaddisajātaka 
“Cirassaṁ vata me udapādi ajja, 
Bhakkho mahā sattamibhattakāle; 
Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, 
Ācikkha jātiṁ vidito yathāsi”. 
“Pañcālarājā migavaṁ paviṭṭho, 
Jayaddiso nāma yadissuto te; 
Carāmi kacchāni vanāni cāhaṁ, 
Pasadaṁ imaṁ khāda mamajja muñca”. 
“Seneva tvaṁ paṇasi sassamāno, 
Mamesa bhakkho pasado yaṁ vadesi; 
Taṁ khādiyāna pasadaṁ jighaññaṁ, 
Khādissaṁ pacchā na vilāpakālo”. 
“Na catthi mokkho mama nikkayena, 
Gantvāna paccāgamanāya paṇhe; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇassappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajissaṁ”. 
“Kiṁ kammajātaṁ anutappate tvaṁ, 
Pattaṁ samīpaṁ maraṇassa rāja; 
Ācikkha me taṁ api sakkuṇemu, 
Anujānituṁ āgamanāya paṇhe”. 
“Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, 
Taṁ saṅgaraṁ paṭimukkaṁ na muttaṁ; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇassappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajissaṁ”. 
“Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, 
Taṁ saṅgaraṁ paṭimukkaṁ na muttaṁ; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇassappadāya, 
Saccānurakkhī punarāvajassu”. 
Mutto ca so porisādassa hatthā, 
Gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; 
Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇassappadāya, 
Āmantayī puttamalīnasattaṁ. 
“Ajjeva rajjaṁ abhisiñcayassu, 
Dhammaṁ cara sesu paresu cāpi; 
Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, 
Gacchāmahaṁ porisādassa ñatte”. 
“Kiṁ kamma kubbaṁ tava deva pāva, 
Nārādhayī taṁ tadicchāmi sotuṁ; 
Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṁ, 
Rajjampi niccheyyaṁ tayā vināhaṁ”. 
“Na kammunā vā vacasā va tāta, 
Aparādhitohaṁ tuviyaṁ sarāmi; 
Sandhiñca katvā purisādakena, 
Saccānurakkhī punāhaṁ gamissaṁ”. 
“Ahaṁ gamissāmi idheva hohi, 
Natthi tato jīvato vippamokkho; 
Sace tuvaṁ gacchasiyeva rāja, 
Ahampi gacchāmi ubho na homa”. 
“Addhā hi tāta satānesa dhammo, 
Maraṇā ca me dukkhataraṁ tadassa; 
Kammāsapādo taṁ yadā pacitvā, 
Pasayha khāde bhidā rukkhasūle”. 
“Pāṇena te pāṇamahaṁ nimissaṁ, 
Mā tvaṁ agā porisādassa ñatte; 
Etañca te pāṇamahaṁ nimissaṁ, 
Tasmā mataṁ jīvitassa vaṇṇemi”. 
Tato have dhitimā rājaputto, 
Vanditvā mātu ca pitu ca pāde; 
Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, 
Pitāssa paggayha bhujāni kandati. 
Taṁ gacchantaṁ tāva pitā viditvā, 
Parammukho vandati pañjalīko; 
“Somo ca rājā varuṇo ca rājā, 
Pajāpatī candimā sūriyo ca; 
Etehi gutto purisādakamhā, 
Anuññāto sotthi paccehi tāta”. 
“Yaṁ daṇḍakirañño gatassa mātā, 
Rāmassakāsi sotthānaṁ suguttā; 
Taṁ te ahaṁ sotthānaṁ karomi, 
Etena saccena sarantu devā; 
Anuññāto sotthi paccehi putta”. 
“Āvī raho vāpi manopadosaṁ, 
Nāhaṁ sare jātu malīnasatte; 
Etena saccena sarantu devā, 
Anuññāto sotthi paccehi bhātika”. 
“Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, 
Na cāpi me manasā appiyosi; 
Etena saccena sarantu devā, 
Anuññāto sotthi paccehi sāmi”. 
“Brahā ujū cārumukho kutosi, 
Na maṁ pajānāsi vane vasantaṁ; 
Luddaṁ maṁ ñatvā ‘purisādako’ti, 
Ko sotthimājānamidhāvajeyya”. 
“Jānāmi ludda purisādako tvaṁ, 
Na taṁ na jānāmi vane vasantaṁ; 
Ahañca puttosmi jayaddisassa, 
Mamajja khāda pituno pamokkhā”. 
“Jānāmi puttoti jayaddisassa, 
Tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṁ; 
Sudukkaraññeva kataṁ tavedaṁ, 
Yo mattumicche pituno pamokkhā”. 
“Na dukkaraṁ kiñci mahettha maññe, 
Yo mattumicche pituno pamokkhā; 
Mātu ca hetu paraloka gantvā, 
Sukhena saggena ca sampayutto”. 
“Ahañca kho attano pāpakiriyaṁ, 
Āvī raho vāpi sare na jātu; 
Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, 
Yatheva me idha tathā parattha. 
Khādajja maṁ dāni mahānubhāva, 
Karassu kiccāni imaṁ sarīraṁ; 
Rukkhassa vā te papatāmi aggā, 
Chādayamāno mayhaṁ tvamadesi maṁsaṁ”. 
“Idañca te ruccati rājaputta, 
Cajesi pāṇaṁ pituno pamokkhā; 
Tasmā hi so tvaṁ taramānarūpo, 
Sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṁ”. 
Tato have dhitimā rājaputto, 
Dāruṁ samāhatvā mahantamaggiṁ; 
Sandīpayitvā paṭivedayittha, 
“Ādīpito dāni mahāyamaggi”. 
“Khādajja maṁ dāni pasayhakāri, 
Kiṁ maṁ muhuṁ pekkhasi haṭṭhalomo; 
Tathā tathā tuyhamahaṁ karomi, 
Yathā yathā maṁ chādayamāno adesi”. 
“Ko tādisaṁ arahati khāditāye, 
Dhamme ṭhitaṁ saccavādiṁ vadaññuṁ; 
Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, 
Yo tādisaṁ saccavādiṁ adeyya”. 
“Idañhi so brāhmaṇaṁ maññamāno, 
Saso avāsesi sake sarīre; 
Teneva so candimā devaputto, 
Sasatthuto kāmaduhajja yakkha”. 
“Cando yathā rāhumukhā pamutto, 
Virocate pannaraseva bhāṇumā; 
Evaṁ tuvaṁ porisādā pamutto, 
Viroca kapile mahānubhāva; 
Āmodayaṁ pitaraṁ mātarañca, 
Sabbo ca te nandatu ñātipakkho”. 
Tato have dhitimā rājaputto, 
Katañjalī pariyāya porisādaṁ; 
Anuññāto sotthi sukhī arogo, 
Paccāgamā kapilamalīnasatto. 
Taṁ negamā jānapadā ca sabbe, 
Hatthārohā rathikā pattikā ca; 
Namassamānā pañjalikā upāgamuṁ, 
“Namatthu te dukkarakārakosī”ti. 
Jayaddisajātakaṁ tatiyaṁ. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
4. Chaddantajātaka 
“Kiṁ nu socasinuccaṅgi, 
paṇḍūsi varavaṇṇini; 
Milāyasi visālakkhi, 
mālāva parimadditā”. 
“Dohaḷo me mahārāja, 
supinantenupajjhagā; 
Na so sulabharūpova, 
yādiso mama dohaḷo”. 
“Ye keci mānusā kāmā, 
idha lokasmi nandane; 
Sabbe te pacurā mayhaṁ, 
ahaṁ te dammi dohaḷaṁ”. 
“Luddā deva samāyantu, 
ye keci vijite tava; 
Etesaṁ ahamakkhissaṁ, 
yādiso mama dohaḷo”. 
“Ime te luddakā devi, 
katahatthā visāradā; 
Vanaññū ca migaññū ca, 
mamatthe cattajīvitā”. 
“Luddaputtā nisāmetha, 
yāvantettha samāgatā; 
Chabbisāṇaṁ gajaṁ setaṁ, 
addasaṁ supine ahaṁ; 
Tassa dantehi me attho, 
alābhe natthi jīvitaṁ”. 
“Na no pitūnaṁ na pitāmahānaṁ, 
Diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo; 
Yamaddasā supine rājaputtī, 
Akkhāhi no yādiso hatthināgo”. 
“Disā catasso vidisā catasso, 
Uddhaṁ adho dasa disā imāyo; 
Katamaṁ disaṁ tiṭṭhati nāgarājā, 
Yamaddasā supine chabbisāṇaṁ”. 
“Ito ujuṁ uttariyaṁ disāyaṁ, 
Atikkamma so sattagirī brahante; 
Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, 
Supupphito kimpurisānuciṇṇo. 
Āruyha selaṁ bhavanaṁ kinnarānaṁ, 
Olokaya pabbatapādamūlaṁ; 
Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṁ, 
Nigrodharājaṁ aṭṭhasahassapādaṁ. 
Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, 
Sabbaseto duppasaho parebhi; 
Rakkhanti naṁ aṭṭhasahassanāgā, 
Īsādantā vātajavappahārino. 
Tiṭṭhanti te tumūlaṁ passasantā, 
Kuppanti vātassapi eritassa; 
Manussabhūtaṁ pana tattha disvā, 
Bhasmaṁ kareyyuṁ nāssa rajopi tassa”. 
“Bahū hime rājakulamhi santi, 
Piḷandhanā jātarūpassa devī; 
Muttā maṇī veḷuriyāmayā ca, 
Kiṁ kāhasi dantapiḷandhanena; 
Māretukāmā kuñjaraṁ chabbisāṇaṁ, 
Udāhu ghātessasi luddaputte”. 
“Sā issitā dukkhitā casmi ludda, 
Uddhañca sussāmi anussarantī; 
Karohi me luddaka etamatthaṁ, 
Dassāmi te gāmavarāni pañca”. 
“Katthacchatī kattha mupeti ṭhānaṁ, 
Vīthissa kā nhāna gatassa hoti; 
Kathañhi so nhāyati nāgarājā, 
Kathaṁ vijānemu gatiṁ gajassa”. 
“Tattheva sā pokkharaṇī adūre, 
Rammā sutitthā ca mahodikā ca; 
Sampupphitā bhamaragaṇānuciṇṇā, 
Ettha hi so nhāyati nāgarājā. 
Sīsaṁ nahātuppalamālabhārī, 
Sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī; 
Āmodamāno gacchati sanniketaṁ, 
Purakkhatvā mahesiṁ sabbabhaddaṁ”. 
Tattheva so uggahetvāna vākyaṁ, 
Ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo; 
Vituriyati sattagirī brahante, 
Suvaṇṇapassaṁ nāma giriṁ uḷāraṁ. 
Āruyha selaṁ bhavanaṁ kinnarānaṁ, 
Olokayī pabbatapādamūlaṁ; 
Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṁ, 
Nigrodharājaṁ aṭṭhasahassapādaṁ. 
Tatthaddasā kuñjaraṁ chabbisāṇaṁ, 
Sabbasetaṁ duppasahaṁ parebhi; 
Rakkhanti naṁ aṭṭhasahassanāgā, 
Īsādantā vātajavappahārino. 
Tatthaddasā pokkharaṇiṁ adūre, 
Rammaṁ sutitthañca mahodikañca; 
Sampupphitaṁ bhamaragaṇānuciṇṇaṁ, 
Yattha hi so nhāyati nāgarājā. 
Disvāna nāgassa gatiṁ ṭhitiñca, 
Vīthissa yā nhānagatassa hoti; 
Opātamāgacchi anariyarūpo, 
Payojito cittavasānugāya. 
Khaṇitvāna kāsuṁ phalakehi chādayi, 
Attānamodhāya dhanuñca luddo; 
Passāgataṁ puthusallena nāgaṁ, 
Samappayī dukkaṭakammakārī. 
Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṁ, 
Sabbe ca nāgā ninnaduṁ ghorarūpaṁ; 
Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṁ karontā, 
Dhāviṁsu te aṭṭha disā samantato. 
Vadhissametanti parāmasanto, 
Kāsāvamaddakkhi dhajaṁ isīnaṁ; 
Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, 
Arahaddhajo sabbhi avajjharūpo. 
“Anikkasāvo kāsāvaṁ, 
yo vatthaṁ paridahissati; 
Apeto damasaccena, 
na so kāsāvamarahati. 
Yo ca vantakasāvassa, 
sīlesu susamāhito; 
Upeto damasaccena, 
sa ve kāsāvamarahati”. 
Samappito puthusallena nāgo, 
Aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi; 
“Kimatthayaṁ kissa vā samma hetu, 
Mamaṁ vadhī kassa vāyaṁ payogo”. 
“Kāsissa rañño mahesī bhadante, 
Sā pūjitā rājakule subhaddā; 
Taṁ addasā sā ca mamaṁ asaṁsi, 
Dantehi atthoti ca maṁ avoca”. 
“Bahū hi me dantayugā uḷārā, 
Ye me pitūnañca pitāmahānaṁ; 
Jānāti sā kodhanā rājaputtī, 
Vadhatthikā veramakāsi bālā. 
Uṭṭhehi tvaṁ ludda kharaṁ gahetvā, 
Dante ime chinda purā marāmi; 
Vajjāsi taṁ kodhanaṁ rājaputtiṁ, 
‘Nāgo hato handa imassa dantā’”. 
Uṭṭhāya so luddo kharaṁ gahetvā, 
Chetvāna dantāni gajuttamassa; 
Vaggū subhe appaṭime pathabyā, 
Ādāya pakkāmi tato hi khippaṁ. 
Bhayaṭṭitā nāgavadhena aṭṭā, 
Ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṁ; 
Adisvāna posaṁ gajapaccamittaṁ, 
Paccāgamuṁ yena so nāgarājā. 
Te tattha kanditvā roditvāna nāgā, 
Sīse sake paṁsukaṁ okiritvā; 
Agamaṁsu te sabbe sakaṁ niketaṁ, 
Purakkhatvā mahesiṁ sabbabhaddaṁ. 
Ādāya dantāni gajuttamassa, 
Vaggū subhe appaṭime pathabyā; 
Suvaṇṇarājīhi samantamodare, 
So luddako kāsipuraṁ upāgami; 
Upanesi so rājakaññāya dante, 
Nāgo hato handa imassa dantā. 
Disvāna dantāni gajuttamassa, 
Bhattuppiyassa purimāya jātiyā; 
Tattheva tassā hadayaṁ aphāli, 
Teneva sā kālamakāsi bālā. 
Sambodhipatto sa mahānubhāvo, 
Sitaṁ akāsi parisāya majjhe; 
Pucchiṁsu bhikkhū suvimuttacittā, 
“Nākāraṇe pātukaronti buddhā. 
Yamaddasātha dahariṁ kumāriṁ, 
Kāsāyavatthaṁ anagāriyaṁ carantiṁ; 
Sā kho tadā rājakaññā ahosi, 
Ahaṁ tadā nāgarājā ahosiṁ. 
Ādāya dantāni gajuttamassa, 
Vaggū subhe appaṭime pathabyā; 
Yo luddako kāsipuraṁ upāgami, 
So kho tadā devadatto ahosi”. 
Anāvasūraṁ cirarattasaṁsitaṁ, 
Uccāvacaṁ caritamidaṁ purāṇaṁ; 
Vītaddaro vītasoko visallo, 
Sayaṁ abhiññāya abhāsi buddho. 
“Ahaṁ vo tena kālena, 
ahosiṁ tattha bhikkhavo; 
Nāgarājā tadā homi, 
evaṁ dhāretha jātakan”ti. 
Chaddantajātakaṁ catutthaṁ. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
5. Sambhavajātaka 
“Rajjañca paṭipannāsma, 
ādhipaccaṁ sucīrata; 
Mahattaṁ pattumicchāmi, 
vijetuṁ pathaviṁ imaṁ. 
Dhammena no adhammena, 
adhammo me na ruccati; 
Kiccova dhammo carito, 
rañño hoti sucīrata. 
Idha cevāninditā yena, 
pecca yena aninditā; 
Yasaṁ devamanussesu, 
yena pappomu brāhmaṇa. 
Yohaṁ atthañca dhammañca, 
kattumicchāmi brāhmaṇa; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
brāhmaṇakkhāhi pucchito”. 
“Nāññatra vidhurā rāja, 
etadakkhātumarahati; 
Yaṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
kattumicchasi khattiya”. 
“Ehi kho pahito gaccha, 
vidhurassa upantikaṁ; 
Nikkhañcimaṁ suvaṇṇassa, 
haraṁ gaccha sucīrata; 
Abhihāraṁ imaṁ dajjā, 
atthadhammānusiṭṭhiyā”. 
Svādhippāgā bhāradvājo, 
vidhurassa upantikaṁ; 
Tamaddasa mahābrahmā, 
asamānaṁ sake ghare. 
“Raññohaṁ pahito dūto, 
korabyassa yasassino; 
‘Atthaṁ dhammañca pucchesi’, 
iccabravi yudhiṭṭhilo; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
vidhurakkhāhi pucchito”. 
“Gaṅgaṁ me pidahissanti, 
na taṁ sakkomi brāhmaṇa; 
Apidhetuṁ mahāsindhuṁ, 
taṁ kathaṁ so bhavissati; 
Na te sakkomi akkhātuṁ, 
atthaṁ dhammañca pucchito. 
Bhadrakāro ca me putto, 
oraso mama atrajo; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
gantvā pucchassu brāhmaṇa”. 
Svādhippāgā bhāradvājo, 
bhadrakārassupantikaṁ; 
Tamaddasa mahābrahmā, 
nisinnaṁ samhi vesmani. 
“Raññohaṁ pahito dūto, 
korabyassa yasassino; 
‘Atthaṁ dhammañca pucchesi’, 
iccabravi yudhiṭṭhilo; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
bhadrakāra pabrūhi me”. 
“Maṁsakājaṁ avahāya, 
godhaṁ anupatāmahaṁ; 
Na te sakkomi akkhātuṁ, 
atthaṁ dhammañca pucchito. 
Sañcayo nāma me bhātā, 
kaniṭṭho me sucīrata; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
gantvā pucchassu brāhmaṇa”. 
Svādhippāgā bhāradvājo, 
sañcayassa upantikaṁ; 
Tamaddasa mahābrahmā, 
nisinnaṁ samhi vesmani. 
“Raññohaṁ pahito dūto, 
korabyassa yasassino; 
‘Atthaṁ dhammañca pucchesi’, 
iccabravi yudhiṭṭhilo; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
sañcayakkhāhi pucchito”. 
“Sadā maṁ gilate maccu, 
sāyaṁ pāto sucīrata; 
Na te sakkomi akkhātuṁ, 
atthaṁ dhammañca pucchito. 
Sambhavo nāma me bhātā, 
kaniṭṭho me sucīrata; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
gantvā pucchassu brāhmaṇa”. 
“Abbhuto vata bho dhammo, 
nāyaṁ asmāka ruccati; 
Tayo janā pitāputtā, 
te su paññāya no vidū. 
Na taṁ sakkotha akkhātuṁ, 
atthaṁ dhammañca pucchitā; 
Kathaṁ nu daharo jaññā, 
atthaṁ dhammañca pucchito”. 
“Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa. 
Yathāpi cando vimalo, 
gacchaṁ ākāsadhātuyā; 
Sabbe tārāgaṇe loke, 
ābhāya atirocati. 
Evampi daharūpeto, 
paññāyogena sambhavo; 
Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa. 
Yathāpi rammako māso, 
gimhānaṁ hoti brāhmaṇa; 
Atevaññehi māsehi, 
dumapupphehi sobhati. 
Evampi daharūpeto, 
paññāyogena sambhavo; 
Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa. 
Yathāpi himavā brahme, 
pabbato gandhamādano; 
Nānārukkhehi sañchanno, 
mahābhūtagaṇālayo; 
Osadhehi ca dibbehi, 
disā bhāti pavāti ca. 
Evampi daharūpeto, 
paññāyogena sambhavo; 
Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa. 
Yathāpi pāvako brahme, 
accimālī yasassimā; 
Jalamāno vane gacche, 
analo kaṇhavattanī. 
Ghatāsano dhūmaketu, 
uttamāhevanandaho; 
Nisīthe pabbataggasmiṁ, 
pahūtedho virocati. 
Evampi daharūpeto, 
paññāyogena sambhavo; 
Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa. 
Javena bhadraṁ jānanti, 
balībaddañca vāhiye; 
Dohena dhenuṁ jānanti, 
bhāsamānañca paṇḍitaṁ. 
Evampi daharūpeto, 
paññāyogena sambhavo; 
Mā naṁ daharoti uññāsi, 
apucchitvāna sambhavaṁ; 
Pucchitvā sambhavaṁ jaññā, 
atthaṁ dhammañca brāhmaṇa”. 
Svādhippāgā bhāradvājo, 
sambhavassa upantikaṁ; 
Tamaddasa mahābrahmā, 
kīḷamānaṁ bahīpure. 
“Raññohaṁ pahito dūto, 
korabyassa yasassino; 
‘Atthaṁ dhammañca pucchesi’, 
iccabravi yudhiṭṭhilo; 
Taṁ tvaṁ atthañca dhammañca, 
sambhavakkhāhi pucchito”. 
“Taggha te ahamakkhissaṁ, 
yathāpi kusalo tathā; 
Rājā ca kho taṁ jānāti, 
yadi kāhati vā na vā. 
‘Ajja suve’ti saṁseyya, 
raññā puṭṭho sucīrata; 
Mā katvā avasī rājā, 
atthe jāte yudhiṭṭhilo. 
Ajjhattaññeva saṁseyya, 
raññā puṭṭho sucīrata; 
Kummaggaṁ na niveseyya, 
yathā mūḷho acetaso. 
Attānaṁ nātivatteyya, 
adhammaṁ na samācare; 
Atitthe nappatāreyya, 
anatthe na yuto siyā. 
Yo ca etāni ṭhānāni, 
kattuṁ jānāti khattiyo; 
Sadā so vaḍḍhate rājā, 
sukkapakkheva candimā. 
Ñātīnañca piyo hoti, 
mittesu ca virocati; 
Kāyassa bhedā sappañño, 
saggaṁ so upapajjatī”ti. 
Sambhavajātakaṁ pañcamaṁ. 

Jātaka 
Tiṁsanipāta 
Kiṁchandavagga 
6. Mahākapijātaka 
Bārāṇasyaṁ ahū rājā, 
kāsīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; 
Mittāmaccaparibyūḷho, 
agamāsi migājinaṁ. 
Tattha brāhmaṇamaddakkhi, 
setaṁ citraṁ kilāsinaṁ; 
Viddhastaṁ koviḷāraṁva, 
kisaṁ dhamanisanthataṁ. 
Paramakāruññataṁ pattaṁ, 
disvā kicchagataṁ naraṁ; 
Avaca byamhito rājā, 
“yakkhānaṁ katamo nusi. 
Hatthapādā ca te setā, 
tato setataraṁ siro; 
Gattaṁ kammāsavaṇṇaṁ te, 
kilāsabahulo casi. 
Vaṭṭanāvaḷi saṅkāsā, 
piṭṭhi te ninnatunnatā; 
Kāḷapabbāva te aṅgā, 
nāññaṁ passāmi edisaṁ. 
Ugghaṭṭapādo tasito, 
kiso dhamanisanthato; 
Chāto ātattarūposi, 
kutosi kattha gacchasi. 
Duddasī appakārosi, 
dubbaṇṇo bhīmadassano; 
Janetti yāpi te mātā, 
na taṁ iccheyya passituṁ. 
Kiṁ kammamakaraṁ pubbe, 
Kaṁ avajjhaṁ aghātayi; 
Kibbisaṁ yaṁ karitvāna, 
Idaṁ dukkhaṁ upāgami”. 
“Taggha te ahamakkhissaṁ, 
yathāpi kusalo tathā; 
Sacca