Phạn tạng (Sanskrit Canon)srabhusu.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 3 / 9 (50.000 ký tự/trang)
damasyocyate gataṃ | yathāpīhaikatyaścaṃkrame vā tiṣṭhati, sahadhārmikāṇāṃ vā puratastiṣṭhati | ācāryāṇāmupādhyāyānāṃ gurūṇāṃ gurusthānīyānāṃ idamucyate sthitaṃ | yathāpīhaikatyo maṃce, vā, pīṭhe vā, tṛṇasaṃstaraṇe vā, sanniviśati vā, sanniṣīdati vā | paryaṅkamābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya, pratimukhāṃ (khīṃ) smṛtimupasthāpyedamucyate | niṣaṇṇaṃ | yathāpīhaikatyo (Śbh_Sh: 119) bahirvihārasya pādau prakṣālya, vihāraṃ praviśya, dakṣiṇena pārśvena siṃhaśayyāṃ kalpayati | pāde pādamādhāya, mañce vā, pīṭhe vā, tṛṇasaṃstarake(ṇe) vā, araṇye, vṛkṣamūle vā, śūnyāgāre vā [|] idamucyate śayitaṃ | yathāpīhaikatyo divā caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayatyevaṃ rātryāḥ prathame yāme, paścime yāme [|] idamucyate jāgṛtaṃ | yathāpīhaikatyastathā jāgarikānuyuktaḥ anuddiṣṭāṃśca dharmānuddiśati | paryavāpnoti | tadyathā sūtraṃ, geyaṃ, vyākaraṇamiti | vistareṇa pūrvavat | uddiṣṭeṣu ca dharmeṣu vacasā paricayaṃ karoti | yaduta vistareṇa svādhyāyakriyayā, pareṣāṃ vā vistareṇa saṃprakāśayati | kālena kālamālapati | pratisaṃmodaya[ti vi]jñaiḥ sabrahmacāribhissārddhaṃ, tadanyairvā gṛhasthairyāvadevodyojanaṃ pariṣkārārthamidamucyate | bhāṣitaṃ | yathāpīhaikatyo yathāśrutānāṃ, yathā parya[vā]taptānāndharmāṇāmmanasā parijitānāṃ, ekākī rahogato [a]rthaṃ ci[ntaya]ti, tulayatyupaparīkṣate | pratisaṃlīno vā punaḥ bhavatyadhyātmameva cittaṃ sthāpayati | damayati [|] śamayati | vyupaśamayati | ekotīkaroti | (Śbh_Sh: 120) samādhatte [|] vipaśyanāyāmvā yogaṃ karotyayamucyate tūṣṇīmbhāvaḥ | yathāpīhaikatyaḥ grīṣmasamaye pratyupasthite, uttaptagrīṣmaparidāhe kāle vartamāne, uṣṇana vā bādhyate | śrānto vā bhavati | klāntasyotpadyate | akāle nidrāklamaḥ svapitukāmataḥ (tā) | ayamucyate nidrāklamaḥ | sa cet punarayaṃ gataṃ yāvannidrāklamavinodanaṃ | tatsvalakṣaṇataḥ samyageva prajānāti | yatra ca gantavyaṃ yāvannidrāklamaḥ prativinodayitavyaḥ | tadapi samyageva prajānāti | yadā ca gantavyaṃ | yāvadyathā nidrāklamaḥ | prativinodayitavyaḥ | tadapi samyageva prajānāti | yathā ca gantavyaṃ bhavati | yatra (yathā) ca yāvannidrāklamaḥ | prativinodayitavyaḥ tadapi samyageva prajānāti | idamasyocyate saṃprajanyaṃ [|] sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ | gacchan yāvannidrāklamaḥ (maṃ) prativinodayan sa cejjānāti | (gacchāmi) gacchāmi yāvat (n) nidrāklamaṃ prativinodayāmi | yatra ca gantavyaṃ bhavati | yatra ca yāvannidrāklamaḥ prativinodayitavyo bhavati | tadā gacchati | tadā yāvannidrāklamaṃ prativinodayati | yathā ca gantavyaṃ bhavati | yathā yāvannidrāklamaḥ | prativinodayitavyo bhavati | tathā gacchati | tathā (Śbh_Sh: 121) yāvat | nidrāklamaṃ prativinodayatīyamasyocyate (|)[|] saṃprajānadvihāritāyā[ḥ] katamā ānupūrvo, katamā ca stutibhāvanā, yathāpīhaikatyo yaṃ yameva grāmaṃ vā nigamamvopa[ni]śritya viharati | tasyaivaṃ bhavati | mayā khalvayaṃ grāmo vā, nigamo vā piṇḍāyopa[saṃ]kramitavyaḥ | piṇḍāya caritvā, punareva vihāraṃ [prati]niṣkramitavyaṃ [|] santi(|) punaratra kulāni grāme vā, nagare vā, yāni mayā nopasaṃkramitavyāni | tāni punaḥ katamāni | tadyathā | ghoṣaṃ(ṣaḥ), pānāgāraṃ, veśyaṃ, rājakulaṃ, caṇḍālakaṭhinamiti | yāni vā punaḥ kulānyekāntena pratihatānyapratyudāvarttāni [|] santi ca punaḥ kulāni yāni mayopasaṃkramitavyāni | tadyathā kṣatriyamahāsālakulāni vā, brāhmaṇamahāsālakulāni vā, naigamakulāni vā, jānapadakulāni vā, dhanikulāni vā, śreṣṭhikulāni vā, sārthavāhakulāni vā mayopasaṃkramitavyāni, tāni nātisāyamupasaṃkramitavyāni | tānivikālaṃ, na ca kāryavyagreṣu dāyakadānapatiṣu, na (Śbh_Sh: 122) krīḍāratimaṇḍanayogamanuyukteṣu, na grāmyadharmāya pravṛtteṣu, na kupiteṣu [|] tathā copasaṃkramitavyāni yathopasaṃkramannahanna bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgaccheyaṃ, na bhrāntena sthena, punaḥ caṇḍenāśvena, na caṇḍayā gavā, na caṇḍena kukkureṇa, na gahanaṃ, na kaṇṭakāvāṭaṃ vā mardeyaṃ | na śvabhre, palvale, prapāte prapateyaṃ | na syandikāyāṃ, na gūthakaṭhillacandropamaśca kulānyupasaṃkrameyaṃ | hrīmānapragalbhaḥ vyavakṛṣya kāyaṃ, vyavakṛṣya cittaṃ, na lābhakāmo na satkārakāmaḥ | yathā svena lābhena sucittaḥ, sumanāstathā parasyāvipralābhena sucittaḥ, sumanāḥ ananyotkarṣī, aparapaṃsakaḥ | anukampācitto, dayācittaḥ | evaṃ ca punarupasaṃkramitavyāni | tatkuta etallabhyaṃ pravrajitena parakuleṣu yaddadatu me pare, mā vā dadatu, yāvattvaritaṃ mā dhandhamiti vistareṇa [|] upasaṃkramya ca me [mayā] pratigrahe mātrā karaṇīyā | na ca lābhahetoḥ kuhanā karaṇīyā | lapanā, naimittikatā, naiṣpeṣikatā, lābhena lābhaniścikīrṣatā karaṇīyā(ḥ) | sa ca lābhaḥ araktena paribhoktavya[ḥ], asaktenāgṛddhenāgrathitenāmūḍhitena, anadhyavasitenādhyavasāyamāpannena [|] yāni ca rūpāṇi tatropasaṃkramatā upasaṃkrāntena vā draṣṭavyāni bhavanti | tānyekatyāni draṣṭavyāni | tatra yāni na draṣṭavyāni teṣu utkṣiptacakṣuṣā bhavitavyaṃ | susaṃhṛtendriyeṇa, yāni punardraṣṭavyāni (Śbh_Sh: 123) teṣu sūpasthitāṃ smṛtimupasthāpya [|] kathaṃ rūpāṇi [punā] rūpāṇi nāvalokayitavyāni | tadyathā na narttako, na hāsako, na lāsaka iti [|] yadvā punaranyaccāvaraṇajātaṃ nṛtte vā, gīte vā, vādite vā pravṛttaṃ [|] tathā mātṛgrāmo viśeṣeṇa punaḥ śiśurudāravarṇo ra[ñjanī]ya iti yāni ca punā rūpāṇi dṛṣṭāni brahmacaryopaghātibhiḥ brahmacaryāntarāyāya, pāpakānāṃ cākuśalānāmvitarkāṇāṃ samudācārāya samvartteran | tadrūpāṇi rūpāṇi nāvalokayitavyāni, na vyavalokayitavyāni [|] kathaṃ rūpāṇi punā rūpāṇi draṣṭavyāni | tadyathā jīrṇamvā, vṛddhamvā, mahallakamvā, khuru khuru praśvāsakāyaṃ, purataḥ prābho(bhā)rakāyaṃ daṇḍabhavaṣṭabhya, pravepamānakāyena ābādhikamvā, duḥkhitambāḍhaglānaṃ, ādhmātapādamādhmātahastamādhmātodaramādhmātamukhaṃ, pāṇḍukavivarṇaṃ, dadrūlamvā, kacchū(ṇḍū)lamvā, kuṣṭhitamvā, duḥkhitahatagātraṃ | pakvagātramupahatendriyaṃ | mṛtamvā kālagataṃ, ekāhamṛtamvā, dvāhamṛtamvā, saptāhamṛtamvā | kākaiḥ kuraraiḥ khādyamānaṃ, gṛddhaiḥ, śvabhiḥ, śrṛgālairvividhairvā tiryagjātigataiḥ prāṇibhirbhakṣyamāṇamarhniyamāṇamvā, maṃce āropyopari vitānena prasāritena, puna(ra)ḥ pṛṣṭhataśca mahājanakāyena rodamānena, krandamānena, (Śbh_Sh: 124) tasmā (syā) vakīrṇapramuktakeśena, tathā śokajātaṃ, duḥkhajātaṃ | paridevajātaṃ | daurmanasyajātaṃ, upāyāsajātaṃ yanmayā draṣṭavyamityevaṃ rūpāṇi cānyāni caivaṃbhāgīyāni rūpāṇi draṣṭavyāni | yāni brahmacaryānugrahāya, kuśalānāṃ ca vitarkāṇāṃ samudācārāya(ṃ) samvarttante | na kāyapracālakamupasaṃkrāmitavyaṃ, na bāhupracālakaṃ, na śīrṣapracālakaṃ, noccagmikayā na hastāvalagnikayā, na soḍḍhakkikayā, nānanujñātena | nā (ā)sane niṣattavyaṃ | nā [a]pratyavekṣyāsanaṃ, na sarvakāyaṃ samavadhāya, na pāde pādamādhāya, na sakthi sakthinā, nābhisaṃkṣipya pādau, nābhivikṣipya pādau, nodguṇṭhikayā kṛ(vṛ)tena, nocca(ddha?)stikayā, na vitastikayā, na paryastikayā, parimaṇḍalaṃ cīvaraṃ prāvṛtya, nātyutkṛṣṭaṃ, nātya[pakṛ]ṣṭaṃ, na hamdhī(sti)śuṇḍakaṃ, na tālavṛntakaṃ, na nāgaphalakaṃ | na kulmāṣapiṇḍikaṃ prāvaritavyaṃ, nānāgate khādanīye pātramupanāmayitavyaṃ, na ca khādanīyabhojanīyasyopari kāra[yitavyaṃ] | nānāstīrṇe pṛthivīpradeśe prapāte prābho(bhā?)re pātraṃ sthāpayitavyaṃ, sāvadānaṃ (ḥ) piṇḍapātaṃ (taḥ) paribhoktavyaṃ (vyaḥ) | no(na o)danena snāpikaṃ pratichā(cchā)dayitavyam | na sūpikenodenamatittinikāyogamanuyuktena (sūpikena, na odanena, na (Śbh_Sh: 125) tittinikāyogamanuyuktena) paribhoktavyaṃ, nātisthūlaṃ, nātiparīttaṃ parimaṇḍalayālopamālopayitavyaṃ (ālopa ālopayitavyaḥ) | na hastāvalehakaṃ (kaḥ), na pātrāvalehakaṃ (kaḥ) | na hastasaṃthūnakaṃ (kaḥ), na pātrasaṃthūnakaṃ(kaḥ) | na kabaḍacchedakaṃ (kaḥ) piṇḍapātaṃ (taḥ) paribhoktavyaṃ (vyaḥ) || vihāragatenāpi me (mayā) tebhyaḥ kulebhyaḥ pratyāgatena, (pratyāgatena) pratiniṣkrāntena, divā vā, rātrau vā, prātipudgalike caṃkrame caṃkramitavyam | na parakṣye (parokṣe) | aviśvāsya, apravāritena, anuddiṣṭena, śrāntakāyena, klāntakāyena, nauddhatyābhinigṛhīte citte kuśalapakṣaprayuktenāmanasikārānugatenāntargatairindriyairabahirgatena mānasena, nātidrutaṃ, nāticapalaṃ, naikāntena gamanapratyāgamanapratisaṃyuktena, kālena kālaṃ gacchatā, kālena kālaṃ tiṣṭhatā, tathā sve vihāre | sve parigaṇe, svakyāṃ kuṭikāyāṃ, uddeśikāyāṃ, prātipaudgalikāyāṃ, na parapakṣyāyāmaviśvāsyāyāmapravāritāyāṃ, tathā maṃce vā, pīṭhe vā, tṛṇasaṃstarake (ṇe) vā, araṇye vā, vṛkṣamūle vā, śūnyāgāre vā, niṣattavyaṃ | paya(rya)ṅkamābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya, pratimukhāṃ(khīṃ)smṛtimupasthāpya, rātryā madhsame yāme svapitavyam | divāpūrvakañca(śca) yāmaṃ(maḥ) kuśalapakṣeṇātināmayitavyaṃ(vyaḥ) | evaṃ ca punaḥsvapitavyaṃ [|]| (Śbh_Sh: 126) ālokasaṃjñinā smṛtena saṃprajā[nā]nena, utthānasaṃjñāmeva manasi kurvatā, rātryā[ḥ] paścime yāme laghuladhveva prativibudhya, bhāṣye vā, svādhyāyakriyāyāṃ vā yogaḥ karaṇīyaḥ | prahāṇe vā, pratisaṃlayane, dharmacintāyāṃ, lokāyatāśca maṃtrā vivarjayitavyāḥ (|) citrākṣaraścitrapadavyaṃjanā, anarthopasaṃhitā ye nābhijñāyai, na sambodhāya, na nirvāṇāya samvartante | ye vā punardharmāstathāgatabhāṣitā, gaṃbhīrā, gaṃbhīrābhāsā[ḥ], śūnyatāpratisaṃyuktā, idaṃpratyayā(yatā)pratītyasamutpādānulomāste satkṛtyodgṛ(dgra)hītavyāḥ | dṛḍhañca, sthirañca, sūdgṛhītāśca, na nāśayitavyāḥ | pratipattyā[ḥ] sampādanārthaṃ, na lābhasatkāra hetoḥ [|] te ca punardharmā vacasā suparijitāḥ kartavyāḥ | na ca saṃgaṇikayā atināmayitavyaṃ, na karmārāmatayā, na bhāṣyārāmatayā, kālena ca kālamupasthitayā smṛtyā vijñāsya(ssa)brahmacāriṇaḥ, ālapitavyāḥ, saṃlapitavyāḥ, pratisaṃbodhayitavyāḥ, paripṛcchana[jātī]yena ca bhavitavyaṃ, kiṃkuśalagaveṣiṇā || anupalaṃbhacittena, mitavādinā, yuktabhāṇinā, praśāntabhāṇinā ca || pareṣāṃ dhā(dha)rmyāṃ kathāṃ kathayitvā tvakāmena tūṣṇīṃbhāvena ca ye pāpakā akuśalā vitarkā nātitarkayitavyāḥ | na cāyoniśodharmacintāyuktena | (Śbh_Sh: 127) evaṃ rūpā anena bahavo dharmā udgṛhītā (Śbh_Sh: 128) bhavanti | dhṛtā, vacasā parijitā, manasā cānvīkṣitā[ḥ] | dṛṣṭyā suprativiṣṭāḥ (viddhāḥ) | evaṃ bahuśruto bhavati | (Śbh_Sh: 129) kathamadhigantā bhavati | lābhī bhavatyanityasaṃjñāyāḥ, anitye duḥkhasaṃjñāyā, duḥkhe 'nātmasaṃjñāyāḥ, āhāre pratikūlasaṃjñāyā, vilohitakasaṃjñāyā, vikṣiptakasaṃjñāyā, asthisaṃjñāyāḥ, śūnyatāpratyavekṣaṇasaṃjñāyā [|] lābhī bhavati (|) prathamasya dhyānasya, dvitīyasya, tṛtīyasya, caturthasyākāśānantyā yatanavijñānānantyāyatanākiṃcanyāyatananaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya, maitryāḥ, karuṇāyā, upekṣāyā, muditāyāḥ, srota āpattiphalasya, sakṛdāgāmiphalasyānāgāmiphalasya ca, dviviṣayasya, pūrvenivāsasya, divyasya śrotrasya, cyutyupapādasya, cetaḥparyāyasyārhattvasyāṣṭavimokṣadhyāyitvasya [|] śakto bhavati | pratibalaśca pareṣāṃ tribhiḥ prātihāryairavavadituṃ | ṛddhiprātihāryeṇa, ādeśanāpratihāryeṇa, anuśāsanāprātihāryeṇa [|] evamadhigantā bhavati | kathamanukampako bhavati | pareṣāmantike kāruṇiko bhavati | dayāpannaḥ, arthakāmo bhavati | hitakāmaḥ, sukhakāmaḥ, sparśakāmaḥ, yogakṣemakāmaḥ [|] evamanukampako bhavati | kathamapratikhinnamānaso bhavati | va(ra)tisaṃdarśako bhavati | samādāpakaḥ, samuttejakaḥ saṃpraharṣakaḥ, ājñāsī catasṛṇāmparṣadāṃ, dharmadeśanāyai dakṣo bhavatyanalasa, utthānasampannaḥ | ārabdhavīrya, ārabdhavīrya (Śbh_Sh: 130) jātīyaḥ [|] evamaparikhinnamānaso bhavati | kathaṃ kṣamāvān bhavati | ākruṣṭo na pratyākrośati | roṣito na pratiroṣayati | vādito na prativādayati | maṇḍito na pratimaṇḍayati | [anena dānapratyarthādāna(pratyādāna)samo bhavati] pragāḍheṣvapi bandhaneṣu, rodhaneṣu, tāḍaneṣu, tarjaneṣu, che(cche)daneṣu, ātmāparādhī bhavati | karmavipākañca pratisarati | na pareṣāmantike kupyati | nāpyanuśayaṃ vahati | iti vimānito [a]pi, vivarṇito [a]pi, vijugupsito [a]pi, na vikṛmimāpadyate | nānyatrārthāyaiva cetayate kṣamaśca bhavati | śīta[syo]ṣṇasya, jighatsāyā, pipāsāyā, daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasampannānāṃ, parato duruktānāṃ, durāgatānāṃ(nāṃ), patanapakṣāṇāṃ, śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ, duḥkhānāṃ, tīvrāṇāṃ, kharāṇāṃ, kaṭukānāṃ, a[mana]āpānāṃ, prāṇahāriṇīnāṃ kṣamo bhavatyadhivāsanajātīyaḥ | evaṃkṣamāvān bhavatya[sā]viti || kathaṃ viśārado bhavati | asaṃlīnacittaḥ [|] parṣadi dharmaṃ deśayati | agadgadasvaraḥ, asaṃpramuṣitasmṛtipratibhānaḥ | na cāsya śāradyahetoḥ, śāradyanidānaṃ (Śbh_Sh: 131) bhayamvā ājapati, samāviśati, nāpi kampābhyāṃ svedo mucyate, rogaklamebhyo vā [|] evaṃ viśārado bhavati | kathaṃ vākkaraṇenopeto bhavati | pauryā(ryayā)vācā samanvāgato bhavati | valgūnyavispa(valgunyā, vispa)ṣṭayā, vijñeyayā, śravaṇīyayā, apratikūlayā, aniśritayā, (a)paryāptayā [|] evamvākkaraṇenopeto bhavati | kalyāṇavādī | sa ebhiraṣṭābhiḥ kāraṇaiḥ samanvāgataścodako bhavati | smārakaḥ, avavādakaḥ, anuśāsako, dharma deśakaḥ ||] kathaṃ codako bhavati | yadutādhiśīle ca śīlavipattyā, adhyācāre ācāravipattyā, dṛṣṭena, śrutena, pariśaṃkayā codayati | bhūtena, nābhūtena, kālena nākālenārthopasaṃhitena nānā(na)rthopasaṃhitena, ślakṣṇena, na paruṣeṇa, mitravattayā, na dveṣāntareṇa [|] evaṃ codako bhavati | kathaṃ smārako bhavati | āpattimvā smārayati | dharmaṃ cā(vā)rthamvā [|] kathamāpattiṃ smārayati | yathāpi tadāpatti madhyāpadyamānaḥ smarati | tamenaṃ smārayati | āyuṣmannamuṣmindeśe, amuṣmin, vastuni, amuṣmin (Śbh_Sh: 132) kāle, evaṃ rūpaṃ, caivaṃ kālamāpanna ityevamāpattiṃ smārayati | kathaṃ dharmaṃ smārayati | yathāpi tacchrutānudgṛhītān dharmānekākī smarati | smartumicchati | tadyathā sūtraṃ, geyaṃ, vyākaraṇamiti vistareṇa pūrvavanna smarati | tamena (naṃ) smārayati | utsmāraṇikāmvāsyānuprayacchati | āpṛcchanaparipṛcchanikāṃ vā, evaṃ dharmāna smārayati | kathaṃ dharma (arthaṃ) smārayati | yathāpi nathāṃ (cārthān) vismārayati (vismarati) | tamenaṃ smārayati | punarapi pratinavīkaroti | uttānī karoti | deśayati, saṃprakāśayati | yaccāpi kuśalamarthopasaṃhitaṃ, brahmacaryopasaṃhitaṃ | ciraka(kṛ)taṃ, cirabhāṣitamapyanusmārayitā bhavati | evaṃ smārako bhavati | kathamavavādako bhavati | prāvivekye pratisaṃlayane, yoge, manasikāra(re), śamathavipaśyanāyāṃ kālena kālamānulomikaṃ avavādaṃ pravarttayati | kālena ca kālaṃ tatpratisaṃyuktāṃ kathāṃ karoti | tadyathā cetovinivaraṇasāṃpreyagāminīṃ śīlakathāmvā, prajñākathāmvā, vimuktikathāmvā, alpecchakathāmvā, vimuktijñānadarśanakathāmvā, saṃtuṣṭikathāmvā, prahāṇakathāṃ, virāgakathāṃ, nirodhakathāṃ, apacayakathāṃ, asaṃsargakathāṃ, idaṃpratyaya[tā (Śbh_Sh: 133) pra]tītyasamutpādānulomān (māṃ) kathāṃ karoti | evamavavādako bhavati | kathamanuśāsako bhavati | dharmeṇa, vinayena, samanuśāstuḥ śāsane ācāryo vā bhavati | upādhyāyo vā, sahadhārmiko vā, gururvā, gurusthānīyo vā, anyatamānyatamasminnadhikaraṇe atisṛtaṃ, vyatikrāntaṃ viditvā | kālena kālamavasādayati | daṇḍakarmama(rmā)nuprayacchati | praṇāmayati cainaṃ | punarapi ca dharmeṇa samayepratisaṃstarasāmīcīsaṃjñaptiṃ pratigṛhaṇāti | saṃrohakaśca bhavati | karaṇīye cākaraṇīye bhāvyācārānadhyācārān adhyācīrṇe (carite) anadhyācīrṇe (carite) ca śāstyanuśāstyevamanuśāsako bhavati | kathaṃ ca dharmadeśako bhavati | kālena kālaṃ pūrvakālakaraṇīyāṃ kathāṃ karoti | tadyathā dānakathāṃ, śīlakathāṃ, svargakathāṃ, kāmeṣvādīnava niḥsaraṇaṃ, vyavadānapakṣāndharmān vistareṇa saṃprakāśayati | kālena kālaṃ caturāryasatyapratisaṃyuktāṃ kathāṃ kathayati | duḥkhaṃ vā ārabhya, samudayamvā, nirodhamvā, phalamvā, saparipākāya (sattvasaṃkleśāya?) vā, satva(ttva) vyavadānāya vā, saddharmasya vā cirasthitaye, yuktaiḥ padavyaṃjanaiḥ, sahitairānulomikairānucchavikairaupāyikaiḥ, (Śbh_Sh: 134) pratirūpaiḥ, pradakṣiṇairnipakasyāṃgasaṃbhāraistāṃ ca punaḥ kathāṃ kālena karoti | satkṛtyānusandhimanupatitāṃ | harṣayan, rocayannanu(yannu)tsāhayannanavasādayaṃśca yuktāṃ, sahitāṃ, avyavakīrṇāṃ, yathādhārmikīṃ, yathāparṣanmaitracitto, hitacittaḥ, anukampācittaḥ | aniśrito lābhasatkāraślokena cātmānamutkarṣayati | na parānpaṃsa(paṃsa)yatyevaṃ dharmadeśako bhavati | yaścaibhiraṣṭābhi(ḥ) (samanvāgato) raṃgaiḥ samanvāgato bhavati | evaṃ ca kālena kālaṃ codako bhavati, smārakaḥ | avavādānuśāsakastasmāt kalyāṇamitra[m]ityucyate | ayaṃ tāvat kalyāṇamitratāyā vistaravibhāgaḥ [|] samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ [|] sa cedayaṃ mitrasuhṛdanukampakaḥ ādita eva hitakāmo bhavati | sukhakāmaśca [|] tacca punarhitasukhaṃ yathābhūtaṃ prajānāti | aviparyasto bhavatyaviparītadṛṣṭiḥ, pratibalaśca bhavatyupāyakuśalaḥ | yadutāsyaiva hitasukhasya samudāgamāyosaṃhārāya dakṣaśca bhavatyanalasa, utthānasampanna, ārabdhavīryajātīyaḥ | yaduta tameva hitasukhopasaṃhāramārabhya [|] (Śbh_Sh: 135) ebhiścaturbhiḥ kāraṇaiḥ sarvākāraparipūrṇaḥ (ṃ) | samāsataḥ kalyāṇamitro (traṃ) veditavyaḥ (vyam) | ayaṃ ca punaḥ kalyāṇamitratāyāḥ samāsārthaḥ || yaśca pūrvo vistaravibhāgaḥ, yaścāyaṃ samāsārtha iyamucyate kalyāṇamitratā || saddharmaśravaṇacintanā katamā | saddharma ucyate buddhaiśca buddhaśrāvakaiśca sadbhiḥ samyaggataiḥ satpuruṣairākhyātaḥ | deśita uttāno vivṛtaḥ | saṃprakāśitaḥ | sa punaḥ katamaḥ | tadyathā sūtraṃ, geyaṃ, vyākaraṇamiti vistareṇa pūrvavat | dvādaśāṃgavacogataṃ saddharma ityucyate | (Śbh_Sh: 136) tatra sūtraṃ katamat | yattatra tatra bhagavatā tāṃstān (tāni tāni) vineyācaritāni cārabhya skandhapratisaṃyuktā vā kathā kṛtā, dhātupratisaṃyuktāvā kathā kṛtā, dhātusaṃgaṇasaṃyuktā vā, āyatanapratisaṃyuktā vā | pratītyasamutpādapratisaṃyuktā vā, āhārasatyasthiti [prati]saṃyuktā vā, śrāvakapratyekabuddhatathāgatapratisaṃyuktā vā | smṛtyupasthānasamyakprahāṇadhi(rdhi)pādendriyabalabodhyaṃgamārgāṃgapratisaṃyuktā | aśubhā, ānāpānasmṛtiśikṣāvetyaprasādapratisaṃyuktā kathā kṛtā [|] sā ca kathā saṃgītikāraiḥ parigṛhya śāsanacirasthitaye, yathā yogamanupūrveṇa racitā, anupūrveṇa samāyuktā | pratirūpairnāmakāyapadavyaṃjanakāyairyaduta teṣāṃ teṣāmarthānāṃ sūcanāyai (Śbh_Sh: 137) kuśalānāmarthopasaṃhitānāṃ buddhacaryopasaṃhitānāmidamucyate sūtraṃ [|] geyaṃ katamat | yasyānte paryavasāne gāthā abhigītā, yacca sūtraṃ neyārthamidamucyate [geyaṃ] | vyākaraṇaṃ katamat | yasmiṃchrāvake (yasmiñchrāvake)bhyo [a]bhyatītakālagato (tau)upapattau vyākriyate | yacca sūtraṃ nītārthamidamucyate | vyākaraṇaṃ [|] gāthā katamā | yā na gadyena bhāṣitā | apitu pādopanibandhena dvipadā vā, tripadā vā, catuṣpadā vā, paṃcapadā vā, ṣaṭpadā vā iyamucyate gāthā || udānā katamā | yatpudgalasya nāma gotramaparikīrtayitvā (kīrttya), uddiśya bhāṣitamāyatyāmvā saddharmasthitaye, (Śbh_Sh: 138) śāsanasthitaye ca | iyamucyate udānā || nidānaṃ katamat | yatpudgalasya nāmagotramparikīrtayitvā (kīrttya) uddiśya bhāṣitam | yacca vinayapratisaṃyuktaṃ sotpattikaṃ sanidānaṃ prātimokṣasūtramidamucyate [nidānaṃ] [|] avadānaṃ katamat | yatsadṛṣṭāntakamudāhataṃ | yena dṛṣṭāntena yasya prakṛtasyārthasya vyavadānaṃ bhavatīdamucyate | avadānaṃ | vṛttaṃ katamat | yatkiṃcitpūrvayogapratisaṃyuktamidamucyate vṛttakaṃ || jātakaṃ katamat | yadatītamadhvānamupādāya tatra tatra bhagavataḥ cyutyupapādeṣu bodhisattvacaryā duṣkaracaryā | ākhyātā [|] idamucyate jātakaṃ || vaipulyaṃ katamat | yatra bodhisattvānāṃ mārgo deśyate | anuttarāyai samyak saṃbodhaye | daśabalānāvaraṇajñānasamudāgamāya [|] idamucyate vaipulyaṃ || (Śbh_Sh: 139) adbhutādharmāḥ katame | yatra buddhānāñca, buddhaśrāvakāṇāṃ ca, bhikṣūṇāñca, bhikṣuṇīnāñca, śikṣamāṇānāṃ, śrāmaṇekī(rī)ṇāmupāsikānāṃ, sādhāraṇāsādhāraṇāśca tadanyaprativiśiṣṭāścāścaryādbhutasammatā guṇaviśeṣā ākhyātā ime ucyante adbhutā dharmāḥ || upadeśāḥ katame [|] sarvamātṛkā abhidharmaḥ sūtrāntaniṣkarṣaḥ | sūtrāntavyākhyānamupadeśa ityucyate | taccaitad dvādaśāṃgavacogatamasti sūtramasti vinayaḥ, astyabhidharmaḥ | tatra yattāvadāha | sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānavṛttakajātakavaipulyādbhutadharmā iti | idaṃ tāvatsūtraṃ | yatpunarāha | nidānamityayamucyate | vinayaḥ | yatpunarāha | upadeśā iti | ayamucyate | abhidharmaḥ | taccaitad dvādaśāṃ[gaṃ śru]taṃ piṭakatrayasaṃgṛhītaṃ | sadbhiḥ samyaggatairdeśitaṃ | saddharma ityucyate | tasya śravaṇaṃ | saddharmaśravaṇaṃ [|] tatpunaḥ katamat | yathāpīhaikatyaḥ (Śbh_Sh: 140) sūtradharo vā bhavati | vinayadharo vā | mātṛkādharo vā, sūtravinayadharo vā, sūtrābhidharmadharo vā, vinayamātṛkādharo vā | idamucyate saddharmaśravaṇaṃ | tatpunaḥ | śravaṇaṃ dvividhaṃ | vyaṃjanaśrama(va)ṇamarthaśravaṇaṃ ca | cintanā katamā | yathāpīhaikatyastāneva yathāśrutāndharmānekākī rahogataḥ | ṣaḍacintyāni sthānānitadyathā, ātmacintāṃ, sattvacintāṃ, lokacintāṃ, satvā(ttvā)nāṃ karmavipākacintāṃ, dhyāyināṃ dhyāyiviṣayaṃ, buddhānāṃ buddhaviṣayaṃ varjayitvā svalakṣaṇataḥ | sāmānyalakṣaṇataśca cintayati | sā punaḥ cintā dvividhā gaṇanākārāsaha gaṇanāyogena dharmeṇa | tulanākārama(rā), yuktyā guṇadoṣaparīkṣaṇākārā [ca] [|] sa cetskandhapratisaṃyuktāṃ deśanāṃ cintayati | sa cedanyatamānyatamānyatamāṃ pūrvaniviṣṭāṃ deśanāṃ cintayatyābhyāṃ cintayati | yathā punaḥ kathami tirūpamucyate | daśa rūpīṇyāyatanānīti | yacca dharmāyatanaparyāpannaṃ rūpaṃ sa ca rūpaskandhaḥ, tisro (Śbh_Sh: 141) vedanā vedanāskandhaḥ | ṣaṭ saṃjñākāyāḥ saṃjñāskandhaḥ | ṣaṭ cetanākāyāḥ cetanāskandhaḥ | ṣaḍ vijñānakāyā vijñānaskandha ityevaṃ gaṇanāsaṃkhyākārāṃ skandha[gaṇanāṃ] cintayatyuttarottaraprabhedena yena vā punarasyāḥ saṃkhyāgaṇanā kārāyāścintāyā apramāṇaḥ praveśanayo veditavyaḥ | kathaṃ yuktyupaparīkṣākārayā cintayā skandhadeśanāṃ cintayati | catasṛbhiryuktibhirupaparīkṣate | katamābhiścatasṛbhiryadutāpekṣāyuktyā, kāryakāraṇayuktyā, upapattisādhanayuktyā | dharmatāyuktyā || apekṣāyuktiḥ katamā | dvividhā apekṣā utpatyapekṣā prajñaptyapekṣā ca | tatrotpattyapekṣā yairhetupratyayaiḥ skandhānāṃ prādurbhāvo bhavati | tasyāṃ skandhotpattau te hetavaste, pratyayā apekṣyante | yairnāmakāyapadakāyavyaṃjanakāyaiḥ skandhānāṃ prajñaptirbhavati | tasyāṃ skandhaprajñaptau te nāmapadakāyavyaṃjanakāyā apekṣyante | iyamucyate skandheṣūtpattyapekṣā | prajñaptyapekṣatā (kṣā) ca | yā cotpattyapekṣā | yā ca prajñaptyapekṣā sā yuktiryoga (Śbh_Sh: 142) upāyaḥ | skandhotpattaye | skandhaprajñaptaye tasmādapekṣāyuktirityucyate | kāryakāraṇayuktiryā [ta]dutpannānāṃ skandhānāṃ svena hetunā svena pratyaryena tasmiṃstasmin svakāryakaraṇe viniyogastadyathā | cakṣuṣā rūpāṇi draṣṭavyāni | śrotreṇa śabdā[ḥ] śrotavyāḥ | yāvanmanasā dharmā vijñeyā iti | rūpeṇa cakṣuṣo gocare avasthātavyaṃ | śabdena śrotrasya, evaṃ yāddharmairmanasa iti | yadvā punaranyadapyevaṃbhāgīyaṃ | tatra tatra dharmāṇāmanyo [a]nyaṃ kāryakāraṇe pratiyuktiryoga upāya iyamucyate | kāryakāraṇayuktiḥ | upapattisādhanayuktiḥ katamā [|] anityā[ḥ] skandhā iti, pratītyasamutpannā, duḥkhā[ḥ], śūnyā, anātmāna iti tribhiḥ pramāṇairupaparīkṣate yadu(ta)tāptāgamena, pratyakṣeṇānumānena ca [|] ebhistribhiḥ pramāṇairūpapattiyuktaiḥ satāṃ hṛdayagrāhakairvyavasthāpanā (Śbh_Sh: 143) sādhanā kriyate | yaduta skandhānityatāyā vā, pratītyasamutpannatāyā vā, duḥkhatāyā[ḥ], śūnyatāyā, iyamucyate upapattisādhanayuktiḥ | dharmatāyuktiḥ katamā | kena kāraṇena tathābhūtā ete skandhā[ḥ], tathābhūto lokasanniveśaḥ kena kāraṇena kharalakṣaṇā pṛthivī, dravalakṣaṇā āpaḥ, uṣṇalakṣaṇaṃ tejaḥ[ḥ], samudīraṇalakṣaṇo vāyuḥ, (|) anityāḥ, skandhā[ḥ], kena kāraṇena śāntaṃ nirvāṇamiti | tathā rūpaṇalakṣaṇaṃ rūpaṃ | anubhavalakṣaṇā vedanā, saṃjānanalakṣaṇā saṃjñā, abhisaṃskaraṇalakṣaṇāḥ saṃskārāḥ, vijānanālakṣaṇaṃ vijñānamiti | prakṛtireṣāṃ dharmāṇāmiyaṃ svabhāva eṣa īdṛśaḥ | dharmataiṣā caiva cāsau dharmatā | saivātra yuktiryoga upāyaḥ [|] evaṃ vā etat syāt | anyathā vā, naiva vā syāt, sarvatraiva ca dharmataiva pratiprasaraṇadharmataiva yuktiḥ | cittanidhyāyanāya, cittasaṃjñāpanāya iyamucyate dharmatāyuktiḥ | evaṃ catasṛbhiryuktabhiḥ skandhadeśanā upaparīkṣyata iti | yāvatpunaranyā kāciddeśanā iti yā evamābhyāṃ dvābhyāmākārābhyāṃ gaṇanāsaṃkhyākārā ca yuktyupaparīkṣaṇākārā ca samyagupanidhyāyanā tasyāstasyā deśanāyāiyamucyate | saddharmaśravaṇacinta[n]ā || (Śbh_Sh: 144) anantarāyaḥ katamaḥ [|] anantarāyo dvividhaḥ | adhyātmamupādāya bahirdhā ca [|] tatrādhyātmaṃ bahirdhā copādāyāntarāya(yaṃ) vakṣyati | tadviparyayeṇa [|] nantarāyo veditavyaḥ | adhyātmamupādāyāntarāyaḥ katamaḥ | yathāpīhaikatyaḥ pūrvameva kṛtapuṇyo bhavati | saukṛtatvāt puṇyānāṃ ca lābhī bhavati | kālena kālamānulomikāṃ (kānāṃ, keṣu) jīvitapariṣkārāṇāṃ (reṣu) | yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ (reṣu) tīvrarāgo bhavatyāyata (na)rāgaḥ | tīvradveṣaḥ āyata(na)dveṣaḥ | tīvramoha āyata(na)mohaḥ | pūrvaṃ vānenābādhasaṃvarttanīyāni karmāṇi kṛtāni bhavanti | yaddhetorābādhabahulo bhavati | dṛṣṭa eva dharme viṣamacārī bhavati | yo (ye)nāsyābhīkṣṇaṃ vāto vā kupyati, pittamvā, śleṣmamvā, viṣūcikā vā kāye santiṣṭhate | bhojanaguruko bhavati | bahvartho, bahukṛtyo, gaṇasannipātabahulo bhavati | karmārāmo vā, bhāṣyārāmo vā, nidrārāgaḥ (maḥ), saṃgaṇikārāmaḥ | ātmasaṃpragrāhakaścapalaḥ, pramattaḥ kudeśavāsī vā | ityevaṃbhāgīyā antarāyā adhyātmamupādāya veditavyāḥ | bahirdhopādāyāntarāyāḥ katame [|] tathāpi tadasatpuruṣāpāśrayaḥ | yato na labhate kālena kālamānulomikīmavavādānuśāsanīṃ [|] (Śbh_Sh: 145) kudeśe vā vasati | yatrāsya vāsa(saṃ)kalpayato divā vāgraviloko (vogro raverāloko) bhavati | prabhūtaḥ, rātrau vā [|] uccaśabdo, mahāśabdomahājanakāyasya nirghoṣaḥ | tīvrakaṭukaśca vātātapasaṃsparśo, manuṣyādapi bhayamayamevaṃbhāgīyo bahirdhāpāyā(rdhopādāyā)ntarāyo veditavyaḥ | ayaṃ tāvadvistaravibhāgasyā(gaḥ) || samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ | samāsatastrividho [a]ntarāyaḥ | prayogāntarāya[ḥ], prāvivekyāntarāya[ḥ] | pratisaṃlayanā ntarāyaśca | tatra prayogāntarāyo yenāntarāyeṇa samava[hitena] saṃmukhībhūtenāśakto bhavatyapratibalaḥ sarveṇa sarvaṃ kuśalapakṣaprayoge [|] sa punaḥ katamaḥ | yadābādhako bhavati, bāḍhaglānaḥ, abhīkṣṇamasya vāto vā kupyate, pittamvā, śleṣmamvā (ṣma vā), viṣūcikā vāsya kāye santiṣṭhate [|] api tvasya daśati vṛściko vā, śatapadī vā, manuṣyo vainaṃ viheṭhayatyamanuṣyo vā [|] na ca lābhī bhavati cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāmayamevaṃbhāgīyaḥ prayogāntarāyo veditavyaḥ | prāvivekyāntarāyaḥ katamaḥ [|] yadbhojanaguruko bhavati, bahvartho, bahukṛtyo, bahukaraṇīyaḥ, karmārāmaratiṃ (Śbh_Sh: 146) rato bhavati | teṣu teṣvitikaraṇīyeṣu prasṛtamānasaḥ | bhāṣyārāmo bhavati | śaktaḥ pratibalaḥ san | prāvivekyaprahāṇe, pratisaṃlayane, bhāvanāyāmuddeśamvādhyāyamātrakena(ṇa) saṃtuṣṭo nidrārāmo bhavati | styānamiddhaparyavasthitaḥ, kusīdajātīyo nidrāsukhaṃ, pārśvasukhaṃ, śayanasukhaṃ ca svīkaroti | saṃgaṇikārāmo bhavati sārdhaṃ gṛhasthapravrajitaiḥ | rājakathāmvā karoti | corakathāṃ vā, annakathāṃ vā, pānakathāṃ vā, vastukathāṃ vā, veśyākathāṃ vā, vīthīkathāmvā janapadamahāmātrākhyānakathāmvā, samudrākhyānakathāmvā [|] ityevaṃ bhāgīyayā anarthopasaṃhitayā kathayā kālamatināmayati | tatra cābhira(ma)to bhavatyabhīkṣṇeṇa(na) gaṇasannipātabahulo bhavati | teṣu teṣvadhikaraṇeṣu vyākṣiptamānaso bhavati | vyākulamānasaḥ | saṃsargārāmo bhavati | gṛhasthapravrajitānāmasamavahitānāṃ ca viyogaṃ gacchati | prapaṃcārāmo bhavati | prapaṃcarataḥ avakramaṇīyeṣu pūrvaṃgamaḥ, prāvivekyeṣu nikṣiptadhuraḥ | idamevaṃbhāgīyo (ima evaṃ bhāgīyā) dharmāḥ pravivekāntarāyo veditavyaḥ | yaiḥ samavahitaiḥ saṃmukhībhūtairna sukaraṃ bhavatyaraṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanānyadhyāvasituṃ | araṇyāni vā vṛkṣamūlāni (Śbh_Sh: 147) vā śūnyāgārāṇi vā [|] pratisaṃlayanāntarāyaḥ katamaḥ [|] tadyathā pratisaṃlayanamucyate śamatho vipaśyanā ca | tatrāsti śamathāntarāyaḥ | asti vipaśyanāntarāyaḥ | tatra śamathāntarāyaḥ pra[bhinnaḥ] adeśavāsaśca | yathāsya pramattasya styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavanahati | śamathamātramvā āsvādayati | līnatvāya vā cittamupanāmayati | andhakārāyitatvaṃ vā cetaso bhavati | yadrūpeṇa cādeśavāsena | manuṣyakṛto vā parataḥ saṃghaṭṭo bhavati | yenāsya cittambahirdhā vikṣipyate [|] ayaṃ śamathāntarāyaḥ | pratisaṃlayanāntarāyo veditavyaḥ | vipaśyanāntarāyaḥ katamaḥ | yadutātmasaṃgrāhaścāpalyañca | tatrātmasaṃgraho yathāpi tadahamasmyuccakulaḥ pravrajitaḥ | alīnaḥ | anye ca na tathetyātmānamutkarṣayati | saṃgṛhṇāti | parāṃśca pansa(paṃsa)yati | evamāḍhyakulapravrajitaḥ, adīnaḥ, evamabhirūpo darśanīyaḥ, prāsādika, evaṃ bahuśrutaḥ, sannicayaḥ | evamahamasmin kalyāṇavākyo vākkaraṇenopetaḥ, anye ca bhikṣavo na tatheti | ātmānamutkarṣayati | saṃpragṛhṇāti | parāṃśca pansa(paṃsa)yati | sa ātmānaṃ saṃpragṛhṇātyete bhavanti | bhikṣavaḥ, sthavirā, ratijñā, abhyavatīrṇabrahmacaryāḥ, (Śbh_Sh: 148) tānna kālena kālaṃ paripṛcchati | paripraśnīkaroti | te cāsya na kālena kālamavivṛtāni ca sthānāni vivṛṇvanti | vivṛtāni ca sthānāni vivṛṇvanti | na ca gambhīramarthapadaṃ | sādhu ca suṣṭhu ca prajñayā pratividhya saṃprakāśayanti yāvadeva jñānadarśanasya viśuddhaye | evamasya sa ātmasaṃgrahaḥ | āntarāyiko bhavati | yaduta vipaśyanāyāḥ [|] punaraparamalpamātrakasyāvaramātrakasya jñānadarśanamātrakasya sparśavihāramātrakasya lābhī bhavati | sa tena jñānamātrakeṇa | darśanamātrakeṇātmānamutkarṣayati | saṃpragṛhṇāti | sa ātmānaṃ saṃpragṛhṇaṃstāvatā saṃtuṣṭo bhavati nottari vyāyacchate | evamasyāntarāyaḥ kṛto bhavati | ātmasaṃpragraheṇa yaduta vipaśyanāyāḥ (nayā) [|] capalo vā punaḥ anupaśāntendriyo bhavati | uddhatendriyaḥ, unnatendriyaḥ | sa dūṣitacittī bhavati | subhāṣitabhāṣī, duṣkṛtakarmakārī, na sthiraṃ dharmāṃścintayati | na dṛḍhaṃ cintayati | yena vipaśyanāṃ na pūrayati na viśodhayatyevamasya cāpalyaṃ | antarāyo bhavati | yaduta vipaśyanāyā iti | dvau dharmau śamathāntarāyau | yaduta pramādaḥ, ādeśavāsaśca [|] dvau dharmau vipaśyanāntarāyau yadutātmasaṃpragrahaścāpalyañca | iti yaśca śamathāntarāyaḥ | yaśca vipaśyanāntarāyaḥ | ayamucyate (Śbh_Sh: 149) pratisaṃlayanāntarāyaḥ | ayaṃ ca punarantarāyasya samāsārtha iti | yaścāyaṃ samāsārthaḥ | yaśca pūrvako vistaravibhāgaḥ | tadekatyamabhisaṃkṣipyāntarāya ityucyate | asya cāntarāyasya viparyayeṇā[na]ntarāyo veditavya iti | ya eṣāmantarā[yā]ṇāmabhāvo vigamaḥ asaṃgatirasamavadhāra(cara)[ṇa]mayamucyate [ana]ntarāyaḥ || tyāgaḥ katamaḥ | yaddānamanavadyaṃ cittālaṃkārārthaṃ, (Śbh_Sh: 150) cittapariṣkārārthaṃ, yogasaṃbhārārthaṃ, uttamārthasya prāptaye dadāti | tatra ko dadāti [kasmai dadāti kutra dadāti]kena ca dadāti | kathaṃ dadāti | kasmāddadāti | yenāsya (Śbh_Sh: 151) dānama[na]vadyaṃ bhavati || āha | dātā, dānapatirdadāti | ayamucyate dātā | yasya svakaṃ dīyate | tacca dātukāmasya, nādātukāmasya, ayamucyate dānapatiḥ | tatra kutra dadāti | āha | caturṣu dadāti | duḥkhitāyoga(pa)kāriṇe | iṣṭāya, viśiṣṭāya ca | tatra duḥkhitāyeti | kṛpaṇā vā, adhvagā vā, yācanakā vā, andhā vā, badhirā vā, anāthā vā, apratisaraṇā vā, upakaraṇavikalā iti | ye vā punaranye [a]pyevaṃbhāgīyā[ḥ |] upakāriṇaḥ katame tadyathā mātāpitaraṃ (rau) āpāyakapoṣakaṃ (kau), samvardhakami(kāvi)ti | ye vā punaraṭavīkāntārāduttārayanti, durbhikṣādvā, paracakrabhayādvā, bandhanādvā | ābādhakādvā hitopadeśakāścāsya bhavanti | sukhopadeśakā, hitasukhopasaṃhārakā, utpannotpanneṣu cādhikaraṇeṣu sahāyakāḥ, sahanandinaḥ, sahaśokā, āpatsu caivaṃ na parityajanti iti ye vā punaranye [a]pyevaṃbhāgīyā ima upakāriṇaḥ | iṣṭāḥ katame [|] ye saṃstutā[ḥ] | yeṣāmasyāntike bhavati | prema vā, gauravamvā, bhaktivādo vā, ālaptakāḥ, saṃstutakāḥ sapriyakāśca bhavanti | iti vā punaranye [a]pyevaṃbhāgīyā ima ucyate iṣṭāḥ || viśiṣṭāḥ katame [|] te śrava(ma)ṇabrāhmaṇā[ḥ] (Śbh_Sh: 152) sādhurūpasammatāḥ | avyābādhyāḥ avyābādhyaratāḥ, vigatarāgāḥ, rāgavinayāya pratipannāḥ, vigatadveṣā dveṣavinayāya pratipannāḥ | vigatamohā, mohavinayāya pratipannā iti | ye vā punaranye [a]pyevaṃ bhāgīyā ima ucyante viśiṣṭāḥ || tatra kiṃ dadātītyāha | samāsataḥ sattvasaṃkhyātamasatva (ttva) saṃkhyātaṃ ca | vastu dadāti | tatra sattvasaṃkhyātamvastu katamat | tadyathā putradānaṃ dāsīdāsakarmakarapau[ruṣe]yahastyaśvagaveḍakakukkuṭastrīpuruṣadārakadārikamiti | yadvā punaranyadapyevaṃ bhāgīyaṃ vastu | adhyātmamvā punarupādāya karacaraṇaśiromānsa(māṃsa)rudhiravasādīnyanuprayacchati | idamapi puruṣasaṃkhyātaṃ dānaṃ yatra bodhisattvabodhāḥ saṃdṛśyante | asmiṃtvarthe nedaṃ dānamabhipretaṃ | yeṣu tu sarveṣvasyaiśvaryaṃ bhavati | vaśitā ca prabhaviṣṇutā ca | arhati ca tānsatvā (ttvā)n pareṣāṃ pratipādayituṃ | pratipādayaṃścātmānamanavadyaṃ karoti | na taddhetostatpratyayaṃ pare manānsi (nāṃsi) pradūṣayanti | ye ca satvā (ttvāḥ) pareṣu pratipāditā(ḥ)stena vyāpāditā bhavantīdamucyate anavadyaṃ satva(ttva)vastudānaṃ || asattvasaṃkhyātamvastu katamat | tadyathā dhanavastu, (Śbh_Sh: 153) dhānyavastu | deśa vastu | tatra dhanavastu tadyathā maṇimuktāvaiḍūryaśaṃkhaśilāpravāḍā(lā)śmagarttapusāragaṇvajātarūparajatalohitikādakṣiṇāvartamiti | yadvā punaranyadapyevaṃ bhāgīyaṃ ratnamvā, hiraṇyamvā, rūpyamvā, vastramvā, bhāṇḍopaskaraṃ vā, gandhajātaṃ vā, mālyajātamvā, idamucyate dhanaṃ | dhānyaṃ katamat | yatkiṃñcid bhojyaṃ vā, peyamvā, tadyathā yavā vā, śālirvā, godhūmā vā, kolā vā, kulatthā vā, tilā vā, māṣā vā, ikṣurasamvā (so vā), mṛdvīkārasamvā (so vā), iti yadvā punarapyevaṃbhāgīyamidamucyate dhānyaṃ || deśavastu katamat | tadyathā kṣetravastu gṛhavastvāpaṇavastu, puṇyaśālāvihārapratiṣṭhāpanamiti | yadvā punaranyadapyevaṃbhāgīyamidamucyate deśavastu | tatra yacca satva (sattva) saṃkhyātamvastu idaṃ dadātīti || kena dadatīti | yā ca alobhasahagatā cetanā, cittābhisaṃskāro manaskarma | yacca tatsamutthāpitaṃ kāyakarma | vākkarma de[śa]vastuparityāgāya, svasaṃtāne vā [|] anena dadāti | (Śbh_Sh: 154) tatra kathaṃ dadātīti | śraddhayā dadāti | āgamadṛṣṭiḥ, phaladarśī, satkṛtya dadāti | praṇatacittaḥ svahastaṃ (hastābhyāṃ) dadāti | anapaviddha[ḥ] kālena dadāti | yadaitatpareṣāmupayogyaṃ syātparānanupahatya dadāti | dharmeṇa, samayena, asāhasena, samudānayitvā (samudānīya) śuci dadāti | praṇītaṃ kalpikaṃ dadāti | yena na pare sāvadyā bhavanti | nātmā [|] abhīkṣṇaṃ dadāti | vinīya sātma[yanmalaṃ] sannidhimalaṃ ca dānaṃ dadāti | pūrvameva dānātsumanā dadacci(daṃści)ttaṃ prasādayati | datvā vā vipratisārī bhavati | evaṃ dadāti | kasmāddadāti | āha | kāruṇyādvā dadāti | yaduta duḥkhiteṣu kṛtajñatāyā (tayā) dadāti | yaduta upakāriṣu premṇā, gauraveṇa, bhaktyā dadāti | yaduta iṣṭeṣu laukikalokāntaraviśeṣaprārthanayā dadāti | yaduta viśiṣṭeṣu [|] tasmāt | dadātītyucyate | ebhirākārairato 'sya gṛhiṇo vā, pravrajitasya vā cittālaṃkārārthaṃ, cittapariṣkārārthaṃ | yogasaṃbhārārthamuttamārthasya prāptaye taddānamanavadyaṃ bhavati | ayamucyate tyāgaḥ || (Śbh_Sh: 155) śramaṇālaṃkāraḥ katamaḥ [|] tadyathaikatyaḥ śrāddho bhavati | aśaṭhaḥ | alpābādhaḥ, ārabdha[vīrya]jātīyaḥ prājño [a]lpecchaḥ, saṃtuṣṭaḥ | supoṣaḥ, suka(bha)raḥ, dhutaguṇasamanvāgataḥ prāsādiko, mātrajñaḥ | satpuruṣadharmasamanvāgataḥ | paṇḍitadharmasamanvāgataḥ | paṇḍitaliṃgasamanvāgataḥ | kṣamaḥ, sū(su)rataḥ, peśalaśca bhavati || kathaṃ śrāddho bhavati | prasādabahulo bhavati | arthakalpanābahulaḥ | vimuktibahulaḥ chandikaśca kuśaleṣu dharmeṣu [|] sa śāstari prasīdati | na kāṃkṣati | na vicikitsati | śāstāraṃ satkaroti | gurukaroti | mānayati | pūjayati | satkṛtya, gurukṛtya, mānayitvā, pūjayitvā, niśritya, viharati | yathā śāstaryevaṃ dharme | sabrahmacāriṣu, śikṣāyāmavavādānuśāsanyāṃ, pratisaṃstare apramāde, samādhāvevaṃ śrāddho bhavati | kathamaśaṭho bhavati | rujako bhavati rujakajātīyaḥ | yathābhūtamātmānamāviṣkarttā bhavati | (Śbh_Sh: 156) śāsturantike, vijñānāñca, sabrahmacāriṇāmevamaśaṭho bhavati | kathamalpābādho bhavati | arogajātīyaḥ | samayāsādhinyā grahaṇyā samanvāgato bhavati | nātyuṣṇayā, nātiśītayā, avyābādhā(dha)yā, jātusukhayā yayāsyāśitapītakhāditāsvāditā[ni] samyakyukhena paripākaṃ gacchantyevamalpābādho bhavati | kathamārabdhavīryajātīyo bhavati | sthāmavānviharati | vīryavānutsāhī dṛḍhaparākramaḥ | nikṣiptadhuraḥ kuśaleṣu dharmeṣu dakṣaśca bhavatyanalasa utthānasampannaḥ [|] karttā bhavati | vijñānāṃ sabrahmacāriṇāṃ kāyena vaiyāpṛtyamevamārabdhavīryo bhavati | kathaṃ prājño bhavati | dvidhā smṛtibuddhisampanno bhavati | adhandhe[ndriyaḥ], amūḍhendriyaḥ, aneḍakaḥ, pratibalaḥ, subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇāṃ arthamājñātumiti | sahajayāpi buddhyā samanvāgato bhavati | prāyogikayāpi buddhyā samanvāgato bhavati | evaṃ prājño bhavati | kathamalpeccho bhavati | yāvadbhirguṇaiḥ samanvāgato bhavatyalpecchatāmādiṃ kṛtvā taiḥ parato jñātuṃ na samanveṣate | kaści(cci)nme(nmāṃ) pare na jānīyuḥ, alpeccha[ṃ] iti vā evaṃ guṇayukta ityevamalpecho bhavati | (Śbh_Sh: 157) kathaṃ saṃtuṣṭo bhavati | itaretareṣu cīvarapiṇḍapātena, śayanāsanena tuṣṭo bhavati, saṃtuṣṭaḥ, sa labdhvā cīvaraṃ lūhaṃ vā, praṇītamvā notkaṇṭhati | na paritasyati | labdhvā ca punaḥ araktaḥ paribhuṃkte | asakta iti vistareṇa pūrvavat | yathā cīvaramevaṃ piṇḍapātaṃ (taḥ), śayanāsanamevaṃ tuṣṭo bhavati | kathaṃ supoṣo bhavati | ātmā asyaikaḥ poṣyo bhavati | na tu pare tadyathā dārakā vā, manuṣyā veti | ye vā punaranye [a]pi kecidyeṣāmarthāya yā (yā ya)mparyeṣṭimāpadyate | pare caivaṃ dāyakadānapatayo duṣpoṣyamiti paśye (śyeyuḥ) (n | ra) evaṃ supoṣyo bhavati | kathaṃ subharo bhavati | alpenāpi yāpayati | lūhenāpi yāpayatyevaṃ subharo bhavati | kathaṃ dhutaguṇasamanvāgato bhavati | piṇḍapātiko bhavati | sāvadānapiṇḍapātikaḥ | ekāsanikaḥ, khalu paścādbhaktikaḥ | traicīvariko, nāmatikaḥ, pānsu (pāṃsu)kūlikaḥ | (Śbh_Sh: 158) āraṇyako, vṛkṣamūlikaḥ ābhyavakāśikaḥ | śmāśāniko, naiṣadyikaḥ | yāthāsaṃstarikaḥ [|] ta ete piṇḍapātacīvaraśayanāsanamārabhya dvādaśakā[dhuta]guṇā bhavanti | trayodaśā (śa) vā [|] tatra piṇḍapātikatvaṃ bhidyamānaṃ dvidhā bhavati | prāptapiṇḍapātikaśca, sāvadānapiṇḍapātika[ta]yā veśyānuveśyakulāni bhikṣitvā, paryaṭitvā (paryaṭya), yathālabdhaṃ yathopasampannaṃ piṇḍapātaṃ paribhuṃkte, no tu uccaiḥ śuṇḍāṃ praṇidhāya kulāni upasaṃkrāmati | ato [a]haṃ lapsye, praṇītaṃ khādanīyaṃ, bhojanīyaṃ, yāvadāptaṃ [|] tatra piṇḍapātikatvamaviśeṣeṇārabhya dvādaśa bhavanti | prabhedaṃ punaḥ ārabhya trayodaśa(ḥ) [|] tatraikāsanikatvaṃ kathamat | ekasminnāsane niṣaṇṇoyāvatparibhoktavyaṃ | tāvatparibhuṃkte | vyutthitaśca punastasmādāsanānna paribhuṃkte | idamucyate | ekāsanikatvaṃ || khalu paścādbhaktikatvaṃ katamat | bhojanārthaṃ niṣaṇṇastāvat(n) na paribhuṃkte | yāvatsarvabhojanaṃ pratīcchati | yāvatā jānāti śakṣyāmi yāpayituṃ | yataśca punarjānīte na me ata uttari bhojanena kṛtyaṃ bhaviṣyatīti | tataḥ sarvaṃ parihṛtyārabhate | (Śbh_Sh: 159) pa[ri]bhoktuṃ | evaṃ khalu paścādbhaktiko bhavati | kathaṃ traicīvariko bhavati | tribhiśca cīvarairyāpayati, sāṃghāṭinā vā, uttarāsaṃgena, aṃtarvāsena ca | trayāṇāṃ cīvarāṇāmatirekamuttaraṃ na dhārayatyevaṃ trai[cīva]riko bhavati || kathaṃ nāmatiko bhavati || yatkiṃciccīvaraṃ dhārayati | tricīvaramvā, atirekacīvaramvā sarva tadaurṇikaṃ dhārayati | na tvanyaṃ (nyat) [|] evaṃ nāmatikaṃ dhārayati | kathaṃ pānsu (pāṃsu)kūliko bhavati | yaccīvaraṃ parairmuktaṃ bhavati | ucchiṣṭaṃ, rathyāyāmvā, vīthyāmvā, catvare vā, śrṛṃgāṭake vā, pathi vā, utpathevā, uccārasaṃsṛṣṭamvā, prasrāvasaṃsṛṣṭamvā, uccāraprasrāvapūyarudhirakheṭāprakṣitaṃ vā [|] tato yadaśuci tadapīnaya, sāramādāya, śodhayitvā, sīvitvā, vivarṇīkṛtya dhārayatyevaṃ pānsu(pāṃsu)kūliko bhavati | kathamāraṇyako bhavati | araṇye vanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni adhyāvasati | yāni vyavakṛṣṭāni grāmanigamānāmevamāraṇyako bhavati || kathaṃ vṛkṣamūliko bhavati | vṛkṣamūle vāsaṃ (Śbh_Sh: 160) kalpayati | [vṛkṣa]mūlaṃ niśritya [|] evaṃ vṛkṣamūliko bhavati | kathamābhyavakāśiko bhavati | abhyavakāśe vāsaṃ kalpayati | anavakāśe vivṛte da (de)śe [|] evamābhyavakāśiko bhavati | kathaṃ śmāśāniko bhavati | śmaśāne vāsaṃ kalpayati yatra mṛtamṛto janakāyaḥ | abhinirhriyata evaṃ śmāśāniko bhavati || kathaṃ naiṣadyiko bhavati | maṃce vā, pīṭhe vā, tṛṇasaṃstare vā niṣadyayā kālamatināmayati | no tu maṃcā (ma caṃ)vā, pīṭhaṃ vā, kuḍyamvā, (vṛkṣamūlaṃ) vṛkṣamūlamvā, tṛṇasaṃstaramvā,parṇasaṃstaramvā, niśritya pṛṣṭha vā (pṛṣṭhaṃ vā), pārśvamvā dadātyevaṃ naiṣadyiko bhavati | kathaṃ yāthāsaṃstariko bhavati | yasmin tṛṇasaṃstare vā, parṇasaṃstare vā śayyāṃ kalpayati | tṛṇasaṃstaramvā, parṇasaṃstaramvā sakṛtyañcaiva saṃskṛtaṃ bhavati | tathaiva śayyāṃ kalpayati | no tu punarvikopayati | abhisaṃskaroti caivaṃ ya(yā)thāsaṃstariko bhavati | kenaite dhutaguṇā ucyante tadyathā ūrṇā vā, karpāsaṃ vā, dhutaṃ bhavatyasaṃvṛttamiti | ta[cca ta]smin (Śbh_Sh: 161) samaye mṛdu ca bhavati | laghu ca, karmaṇyaṃ ca, yaduta sūtrābhinirhāre vā, tūlāvahade (te?) (tūlābhinirhāre) vā [|] evameva ihaikatyasya piṇḍapātarāgeṇa piṇḍapāte cittaṃ saktaṃ bhavati | saṃsaktaṃ cīvararāgeṇa śayanāsanarā[geṇa] śayanāsane cittaṃ saktaṃ bhavati | saṃsaktaṃ | sa ebhirdhutaguṇairviśodhayati ṛjūkaroti | mṛdukarmaṇyamārjavamāsravamvidheyaṃ yaduta brahmacaryavāsāya tenocyante dhutaguṇā iti || tatra piṇḍapātaprahīṇabhojanarāgasya prahāṇāya ekāsaniko bhavati | prabhūtabhojanarāgasya prahāṇāya nāmatiko bhavati | praṇītacīvararāgasya prahāṇāya nāmatiko bhavati | praṇītacīvararāgasya prahāṇāya traicīvariko bhavati | cīvare mṛdusaṃsparśarāgasya prahāṇāya pānsu(pāṃsu)kūliko bhavati | śayanāsanarāgaścaturvidhaḥ | tadyathā saṃsparśarāgaḥ | pratiśrayarāgaḥ | pārśvasukhaśayanasukharāgaḥ | āstaraṇapratyāstaraṇopacchādanarāgaḥ | tatra saṃsargarāgasya prahāṇāya āraṇyako bhavati | pratiśrayarāgasya prahāṇāya vṛkṣamūlikaḥ (Śbh_Sh: 162) āmyavakāśikaḥ | śmāśāniko bhavati | api ca śmāśānikatvaṃ middhena rāgasya prahāṇāya bhavati | pārśvasukhaśayanāsanasukharāgasya prahāṇāya naiṣadyiko bhavati | āstaraṇapratyāstaraṇopacchāda[na]rāgasya prahāṇāya yāthāsāṃstariko bhavatyevaṃ dhutaguṇa samanvāgato bhavati | kathaṃ prāsādiko bhavati | prāsādikenāti(bhi)kramapratikrameṇa samanvāgato bhavatyālokitavyalokitena saṃjimita (sāṃmiṃjita)prasāritena sāṃghāṭīcīvarapātradhāraṇenaivaṃ prāsādiko bhavati | kathaṃ mātrajño bhavati | iha śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo vyarthaṃ pracārayati | yaduta cīvara piṇḍapāta śayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraistatra pratigra[heṇa] mātrāṃ jānāti | evaṃ mātrajño bhavati | kathaṃ satpuruṣadharmasamanvāgato bhavati | uccakulapravrajito vā sannāḍhyakulapravrajito vā, abhirūpo vā, darśanīyaḥ, prāsādiko, bahuśrutopakaraṇenopetaḥ | anyatamānyatamasya vā jñānamātrasya darśanamātrakasparśavihāra sārthakasya lābhī sannetenātmānamutkarṣayati | parāṃśca pansa (paṃsa)yati | dharmānudharmapratipanno bhavatyevaṃ satpuruṣadharmasamanvāgato bhavati | kathaṃ paṇḍitaliṃgasamanvāgato bhavati | karmalakṣaṇo (Śbh_Sh: 163) bālaḥ, karmalakṣaṇaḥ paṇḍitaḥ | yathākathamiti bālo duścintitacintī bhavati | durbhāṣitabhāṣī, duṣkṛtakarmakārī, paṇḍitaḥ punaḥ sucintitacintī bhavati | subhāṣitabhāṣī, sukṛtakarmakārī [|] evaṃ paṇḍitaliṃgasamanvāgato bhavati | kathaṃ kṣamo bhavati | ākruṣṭo na pratyākrośati | roṣito na pratiroṣayati | vādito na prativādayati | bhaṇḍito na pratibhaṇḍayati | sa cāyuṣmān kṣamo bhavati | śītasyoṣṇasya jighatsāyā[ḥ], pipāsāyāḥ, daṃśakamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśānāṃ(ṇāṃ), parato duruktānāṃ, durāgatānāṃ, vacanapathānāṃ | śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ, duḥkhānāṃ, tīvrāṇāṃ, kharāṇāṃ, kaṭukānāṃ, amana āpānāṃ prāṇahāriṇīnāṃ kṣamo bhavatyadhivāsanajātīyaḥ | evaṃ kṣamo bhavati | kathaṃ (sū) surato bhavati | yathāpi tanmaitreṇa kāya karmaṇā samanvāgato bhavati | maitreṇa vākkarmaṇā, maitreṇa manaskarmaṇā, śāsturantike vijñānāṃ ca, sabrahmacāriṇāṃ, sādhāraṇaparibhogī ca bhavatyaparibhogī ca | bhavatyapratiguptabhojī | lābhairdhārmikairdharmapratilabdhaiḥ, pātragataiḥ, pātraparyāpannaiḥ śīlasāmānyagataśca bhavati | dṛṣṭisāmānyagataśca | sa ebhiḥ ṣaḍbhiḥ saṃrajanīyairdharmaiḥ (saṃraṃjanīyairdharmaiḥ) samanvāgataḥ priyakaraṇairgurukaraṇairsthavādakaraṇaiḥ sukhasaṃvāsyo bhavati | aviheṭhanajātīyaḥ | (Śbh_Sh: 164) abhinandanti cainaṃ vijñāḥ | sabrahmacāriṇaḥ | ekavyavasāyaḥ | evaṃ sū (su)rato bhavati | kathaṃ peśalo bhavati | vigatabhṛkuṭirbhavatyuttānamukhavarṇaḥ, smitasārddhaṃgamaḥpūrvābhibhāṣī | priyavādī | saṃgrahaśīlaḥ | āttasantānaḥ [ḥ |] evaṃ peśalo bhavati | sa ebhidharmaiḥ samanvāgato dharmakāmo bhavati | guṇakāmaḥ | na lābhasatkārakīrtiślokakāmaḥ | na sa māropikayā mithyādṛṣṭyā samanvāgato bhavati | nāpyapa[vādi]kayā [|] asantaṃ dharmaṃ na samāropayati | santaṃ dharmaṃ nāpavadati | sa yattadbhavati | kathitaṃ kātheyaṃ, civā(hnā)kṣaraṃ, cihnapadavyaṃjanaṃ, lokāyatapratisaṃyuktaṃ | tannirarthakamiti | viditvā ārātparivarjayati | [na te]na dayate, na tena prīyate, tena cātmadaṃ [vā]nyī (cī)varaṃ dhārayati | gṛhasthaiḥ sārdhaṃ, saṃsargaṃ parivarjayanti (yati) | kleśavarddhanaṃ [|] āryaiḥ saha [saṃ]sargaṃ karoti | jñānaviśodhakaṃ [|] na ca mitrakulānikaroti | pratigṛhṇāti | sāme tato nidānaṃ bhaviṣyatyanekaparyāyeṇa vyākṣepād vyāpāro vā, teṣāmvā punarvipariṇāmādanyathībhāvādutpatsyante śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā iti | utpannotpannāṃśca kleśopakleśānnādhivāsayati | prajahāti, (Śbh_Sh: 165) vinodayati, vyantīkaroti | sā (tan) me ato nidānamutpadyate dṛṣṭadhārmikaṃ vā duḥkhaṃ, sāmparāyikaṃ veti | śraddhodayaṃ ca na vinipātayati | acyutaśīlaḥ | abhraṣṭavrataḥ, śraddhādeyaṃ paribhuṅkte | na ca śraddhādeyaṃ pratikṣipati | na śikṣāṃ pratyākhyāti | ātmadoṣāntaraskhalitagaveṣī vā bhavati | praticchannakalyāṇo vivṛtapāpakaḥ | paradoṣāntaskhaliteṣu nābhogaḥ saṃvidya[te] cāpattirnāpadyate | jīvitahetorapi | āpannaśca laghu laghveva yathādharmaṃ pratikaroti | itikaraṇīyeṣu ca dakṣo bhavatyanalasaḥ, svayaṃkārī, na parataḥ kāyaparicaryāṃ paryeṣate | buddhānāṃ ca buddhaśrāvakāṇāṃ ca, acintyamanubhāvaṃ, gaṃbhīrāṃ ca deśanāmadhimucyate | na pratikṣipati | tathāgatā eva janakāḥ paśyakā (draṣṭāro) nāhamiti | dṛṣṭvā na ca svayaṃ dṛṣṭiparāmarśasthāyī bhavatyasamaṃjasagrāhī, duḥpratiniḥsargamaṃntrī [|] sa ebhirguṇairyuktaḥ, evaṃ vihārī, evaṃ śikṣamāṇaḥ, śramaṇālaṃkāreṇālaṃkṛtaḥ śobhate, tadyathā kaścideva puruṣaḥ yuvā, mananajātīyaḥ, kāmopabhogī, snātānuliptaḥ | avavādavastuprāvṛtaḥ | vividhairbhūṣaṇairalaṃkṛtaḥ śobhate | tadyathā harṣairvā, keyūrairvā, aṃgulimudrikayā vā, jātarūparajatamālayā (Śbh_Sh: 166) [vā |] evameva sa vividhaiḥ śramaṇālaṃkārairguṇairalaṃkṛto | bhāsate, tapati, virocate | tasmācchramaṇālaṃkāra ityucyate | ayamucyate śramaṇālaṃkāraḥ || || uddānaṃ || syādātmaparasampatticchandaḥ śīlendriyastathā | bhojanaṃ caiva jāgaryā saṃprajānadvihāritā || caiva tathā śravaṇacintanā (saddharmaśravaṇacintanā) | anantarāyastyāgaśca alaṃkāreṇa paścimaḥ || śraddhā aśaṭhaḥ alpābādhavīrya prajñā alpecchatā saṃtuṣṭiḥ supoṣatā [||] subharatā dhutaprāṇādikamātratā kṣānti[ḥ] saurabhyapeśalā || || yogācārabhūmau śrāvakabhūmisaṃgṛhītāyāṃ prathamaṃ yogasthānaṃ || (Śbh_Sh: 167) (Śbh_Sh: 168) (Śbh_Sh: 169) II. dvitīyaṃ yogasthānam laukikaṃ caiva vairāgyaṃ tathā lokottareṇa ca | tayoścaiva hi sambhāro bhūmirnaiṣkramyasaṃjñitā || tatra kati pudgalā yesyāṃ naiṣkramyabhūmau yathādeśitāyāṃ yathāparikīrttitāyāṃ niṣkrāmanti | kathaṃ ca pudgalānāṃ vyavasthānaṃ bhavati | katamadālambanaṃ | katamovavādaḥ | katamā śikṣā | katame śikṣānulomikā dharmāḥ | katamo yogabhraṃśaḥ | katame yogāḥ [|] katamo manaskāraḥ | kati yogācārāḥ | katamadyogakaraṇīyaṃ | katamā yogabhāvanā [|] katamadbhāvanāphalaṃ | kati pudgalaparyāyāḥ | kati mārāḥ | kati mārakarmāṇi | kathamārambho viphalo bhavati | tatra pudgalāḥ aṣṭāviṃśatiḥ | katame aṣṭāviṃśatiḥ | tadyathā mṛdvindriyaḥ | tīkṣṇendriyayaḥ | unmadarāgaḥ | unmedadveṣaḥ | unmadamohaḥ | unmadamānaḥ | unmadavitarkaḥ | samaprāpto, mandarajaskajātīyaḥ | pratipannakaḥ [|] phalasthaḥ | śraddhānusārī | dharmānusārī | (Śbh_Sh: 170) buddhādhimukto, dṛṣṭiprāptaḥ | kāyasākṣī | sakṛdbhavaparamaḥ | kulaṃkulaḥ [|] ekavīcikaḥ | antarā(ya)parinirvāyī | upapadyaparinirvāyī | sābhisaṃskāraparinirvāyī | ūrdhvaṃ(rdhva)srotā[ḥ |] samayavimuktaḥ | akopyadharmā(ḥ) prajñādhimuktaḥ | ubhayatobhāgavimuktaśceti | tatra mṛdvindriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yasya pudgalasya mṛdūnīndriyāṇi | dhandhavāhīni | mandavāhīni | jñeye vastunīti pūrvavat | sa punardvividho veditavyaḥ | ādita eva mṛdvindriyagotraḥ | aparibhāṣi(vi)tendriyaśca | tīkṣṇendriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yasya pudgalasyendriyāṇi adhandhavāhīni bhavanti | amandavāhīni | jñeye vastunīti pūrvavat | sa punardvividho veditavyaḥ | ādita eva tīkṣṇendriyagotraḥ | paribhāvitendriyaśca || rāgonmadaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu rāga āsevito, bhāvito, bahulīkṛtaḥ sa tena hetunā tena pratyayainaitarhi raṃjanīye vastuni tīvrarāgaśca, bhavatyāyata(na)rāgaśca | ayamucyate rāgonmadaḥ pudgalaḥ | (Śbh_Sh: 171) dveṣonmadaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena dveṣaḥ pūrvamanyāsu jātiṣu āsevito, bhāvito, bahulīkṛtaḥ | tena hetunā tena pratyayenaitarhi dveṣaṇīye vastuni tīvradveṣaśca bhavatyāyatadveṣaśca | ayamucyate | dveṣonmadaḥ pudgalaḥ | mohonmadaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu moha āsevito, bhāvito, bahulīkṛtaḥ | tena ca hetunā tena pratyayena [|] etarhi mohanīye vastuni tīvramohaśca bhavatyāyata mohaścāyamucyate mohonmadaḥ pudgalaḥ | mānonmadaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu māna āsevito, bhāvito, bahulīkṛtastena hetunā tena pratyayena [|] etarhi manyanīye(mānanīye)vastuni tīvramānaśca bhavatyāyatamānaśca || ayamucyate mānonmadaḥ pudgalaḥ | vitarkonmadaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu vitarka āsevito, bhāvito, bahulīkṛtastena ca hetunā tena ca pratyayena etarhi vitarka sthānīye vastuni tīvravitarkaśca bhavatyāyatavitarkaśca [|] ayamucyate vitarkonmadaḥ | pudgalaḥ || samaprāptaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu rāgo, dveṣo, moho, māno, vitarko nāsevito, bhāvito, bahulīkṛto, na caite dharmā (Śbh_Sh: 172) ādīnavato dṛṣṭāḥ | vidūṣitāḥ, santīritāḥ [|] sa tena hetunā, tena ca pratyayena raṃjanīye vā vastuni, dveṣaṇīye vā vastuni, manyanīye (mānanīye), vitarkaṇīye [vā vastuni] na tīvrarāgo bhavati | nāpyāyatarāgaḥ | na cāsya samudācarati rāgo, yaduta tena vastunā [|] yathā rāga evaṃ dveṣo, moho, māno, vitarkaḥ | ayamucyate samaprāptaḥ pudgalaḥ | mandarajaskaḥ pudgalaḥ katamaḥ | yena pudgalena pūrvamanyāsu jātiṣu na rāga āsevito bhavati, bahulīkṛtaḥ | ādīnavataśca bahulaṃ dṛṣṭo bhavati | vidūṣitaḥ santīritaḥ | sa tena hetunā tena pratyayenaitarhi raṃjanīye vastuni samavahite, saṃmukhībhūte, adhimātre, pracure, udva(ulva)ṇe rajyaṃ rāgamutpādayati | madhye parītte naivotpādayati | yathā rāga evaṃ dveṣo, moho, māno, vitarkā(rko), veditavyāḥ (vyaḥ) | ayamucyate mandarajaskaḥ pudgalaḥ || pratipannakaḥ pudgalaḥ katamaḥ [|] āha | pratipannakāḥ pudgalāścatvāraḥ | tadyathā srota āpattiphalapratipannakaḥ | sakṛdāgāmiphalapratipannakaḥ | anāgāmiphalapratipannakaḥ | arhattvaphalapratipannakaḥ | ayamucyate (Śbh_Sh: 173) pratipannakaḥ pudgalaḥ || phalastha pudgalaḥ katamaḥ | āha | strota āpannaḥ, sakṛdāgāmī, (Śbh_Sh: 174) anāgāmī arhan | ayamucyate phalasthaḥ pudgalaḥ || (Śbh_Sh: 175) śraddhānusārī pudgalaḥ katamaḥ | yaḥ pudgalaḥ parata ava(to 'va)vādānuśāsanīṃ paryeṣate | tadvalena ca pratipadyate | yaduta phalasyādhigamāya | no tūdgṛhīteṣu dharmeṣu | paryavāpteṣu, cintiteṣu, tuliteṣūpaparīkṣiteṣu svayamevaśakto bhavati | pratibalaḥ | tān dharmān bhāvanākāreṇānusarttuṃ | nānyatra pudgalānusāriṇyā prajñayā pratipadyate | tasmācchraddhānusārītyucyate || dharmānusārī pudgalaḥ katamaḥ | yatpu(yaḥ pu)dgalo yathāśruteṣu dharmeṣu, paryavāpteṣu, cintiteṣu | tuliteṣūpaparīkṣiteṣu, svayameva śakto bhavati | pratibalastāndharmānbhāvanākāreṇānusarttam || no tu parato 'vavādānuśāsanīmparyeṣate | yaduta phalasyādhigamāyāyamucyate dharmānusārī pudgalaḥ | śraddhādhimuktaḥ pudgalaḥ katamaḥ | sa śraddhānusārī (Śbh_Sh: 176) pudgalaḥ | yasminsamaye śrāmaṇya[bhāva]madhigacchati | sparśayati (spṛśati) | sākṣīkaroti | paratovavādānuśāsanīmārgasya tasminsamaye śraddhādhimukta ityucyate || dṛṣṭiprāptaḥ pudgalaḥ katamaḥ | āha [|] sa eva dharmānusārī pudgalo yasmin samaye śrāmaṇyaphalamadhigacchati | sparśayati (spṛś