Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)srabhusu.htmNguyên tác: Sanskrit

Luận Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi)

Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 2 / 9 (50.000 ký tự/trang)
sa cet punaḥ smṛtisaṃpramoṣāt kleśapracuratayā vā vivarjayato [a]pi nimittagrāhama(ho ')nuvyaṃjanagrāha[ḥ sa]mutpadyate eva | pāpakā akuśalāto duḥgṛhīto (pāpakādakuśalato durgṛhīto) bhavati ke (ye) dharmā anusarantyeva | cittaṃ teṣāṃ samvarāya pratipadyate | ābhyāṃ dvābhyāmākārābhyāṃ tasmāt saṃkleśasamutthāpakādayoniśovikalpāttanmānasaṃ rakṣitaṃ bhavati ||
kathaṃ ca punastanmānasamābhyāmākārābhyāṃ saraṃkṣya kuśalāyāmvā upekṣāyāmavadhārayatyavyā kṛtāyāmvā [|] dvābhyāmevākārābhyāṃ [|] katamābhyāṃ dvābhyāṃ [|] yathāha rakṣati cakṣurindriyaṃ cakṣurindriyeṇa samvaramāpadyate | yathā cakṣurindriyaṃ cakṣurindriyeṇa samvaramāpadyate | me (e)vaṃ śrotraghrāṇajihvākāyāṃ (yān), rakṣati mana indriyaṃ mana indriyeṇa samvaramāpadyate | ābhyāṃ dvābhyomākārābhyāṃ kuśalāyāmvā, avyākṛtāyāmvā upekṣāyāṃ tanmānasameva cārayati ||
(Śbh_Sh: 68)
kathaṃ cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu na nimittagrāhī bhavati | nimittagrāha ucyate | yaccakṣurvijñānagocaro rūpe tasya gocarasya grāhī bhavati | cakṣurvijñānena [|] evaṃ nimittagrāhī bhavati | yaduta cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu śrotraghrāṇajih vākāyamanovijñeyeṣu rūpeṣu aparā jāti[r] nimittaṃ | sa cet punastaṃ gocaraṃ parivarjayati | cakṣurvijñānasyaivaṃ na (ca) na nimittagrāhī [bha]vati | cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣvevaṃ śrotra ghrāṇajihvākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu [|]
kathaṃ nānuvyaṃjanagrāhībhavati | cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu [|] anuvyaṃjanagrāha ucyate | yasteṣvevacakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu cakṣurvijñānasyaiva samanantarasahotpannasya vikalpakasya manovijñānasya yo gocaraḥ saṃrāgāya vā, saṃdveṣāya, vā saṃmohāya vā taṃ gocaraṃ parivarjayati | notpādayati tadālambanaṃ | tanmanovijñānamevaṃ nānuvyaṃjanagrāhī bhavati | yaduta cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu [|] evaṃ śrotraghrāṇajih vākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu aparā jātirnimittagrāhasyānuvyaṃjanagrāhasya ca | tatra nimittagrāho yaccakṣuṣā rupāṇyābhāsagatāni tajjaṃ manaskāraṃ saṃmukhīkṛtya paśyati [|] tatrānuvyaṃjanagrāhaḥ | tānyeva rūpāṇi cakṣuṣā ābhāsagatāni tajjaṃ manasikāraṃ saṃmukhīkṛtya paśyati | apitu parato [a]nusravapūrvakaṃ (Śbh_Sh: 69) śrṛṇoti | santyevaṃ rūpāṇyevaṃ rūpāṇi cakṣurvijñeyāni rūpāṇīti yāni tāni tadanugatāni nāmāni padāni vyaṃjanāni [yānya]dhipatiṃ kṛtvā, yāni niśritya pratiṣṭhāyāyaṃ puruṣapudgalaḥ yathāśrutāni cakṣurvijñeyāni rūpāṇi vikalpayatyayamucyate | anuvyaṃjanagrāhaḥ [|] yathā cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu, evaṃ śrotraghrāṇajih vākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu veditavyaḥ | sa punarayaṃ nimittagrāho [a]nuvyaṃjanagrāhaśca asti yannidānamasya yadadhikaraṇaṃ yadadhipateyaṃ asya pāpakā akuśalā dharmāścittamanusravanti | asti yacca tannidānaṃ ca tadadhikaraṇaṃ ca tadadhipateyaṃ pāpakā akuśalā dharmā ścittamanusravanti | tatra yo [a]yaṃ nimittagrāho [a]nuvyaṃjanagrāho ayoniśogrāhaḥ yannidānaṃ yadadhikaraṇaṃ yadadhipateyamasya pāpakā akuśalā dharmāścittamanusravanti | tadrūpamasau nimittagrāhamanuvyaṃjanagrāhaṃ ca parivarjayati |
pāpakā akuśalā dharmāḥ katame [|] rāgaḥ, rāgasamutthāpitaṃ kāyaduścaritaṃ, vāgduścaritaṃ, manoduścaritaṃ | dveṣo, mohaḥ [|], mohasamutthāpitaṃ ca kāyaduścaritaṃ, vāgduścaritaṃ, manoduścaritamima ucyante pāpakā akuśalā dharmāḥ |
(Śbh_Sh: 70)
kathamete cittamanusravanti | yadālambanaṃ cittamanovijñānamutpadyate | gacchati pratisarati | tadālambanāstadālambanāstena cittamanovijñānena saṃprayuktāḥ [ḥ] kāyavāṅmanoduścaritasamutthāpakā[s] te rāgadveṣamohā utpadyante, gacchanti pratisaranti | tenocyante (te) cittamanupravanti ||
evaṃ tāvannimittagrāheṇānuvyaṃjanagrāheṇa ca ya utpadyate, saṃkleśaścakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu yāvanmanovijñeyeṣu dharmeṣu so [a]sya notpadyate nimittagrāhamanuvyaṃjanagrāhaṃ ca parivarjayataḥ [|] sa cet punaḥ smṛtisaṃpramoṣādvā, kleśapracuratayā vā, ekākino [a]pi viharataḥ pūrvadṛṣṭāni cakṣurvijñeyāni rūpāṇyadhipatiṃ kṛtvā pūrvānubhūtāṃ (tān) śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyān dharmānadhipatiṃ kṛtvotpadyante pāpakā akuśalā dharmā[s] tānutpannānadhivāsayati, prajahāti, viśodhayati, vyantīkaroti | tenocyate teṣāṃ samvarāya pratipadyate |
sa yeṣu rūpeṣu cakṣuḥ prerayitavyaṃ bhavati | yeṣu śrotraghrāṇajih vākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu manaḥ prerayitavyaṃ (Śbh_Sh: 71) bhavati | teṣu tathā prerayati | yathā na saṃkliśyate | evamanena tasmāt saṃkleśānmana[indriyaṃ] rakṣitaṃ bhavati | tenocyate rakṣati mana indriyaṃ | yeṣu punaścakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu cakśurindriyaṃ na prerayitavyaṃ bhavati | yeṣu śrotraghrāṇajih vākāyamanovijñeyeṣu dha[rmeṣu] mana indriyaṃ na prerayitavyaṃ bhavati | teṣu sarveṇa sarvaṃ sarvathā na prerayati | tenocyatecakṣurindriyeṇa samvaramāpadyate | tenocyate yāvanmana indriyeṇa samvaramāpadyate | ayaṃ tāvadvibhaṃgo vistareṇendriyasamvarasya vijñeya[ḥ] |
samāsārthaḥ | yena ca saṃvṛṇoti, yataśca saṃvṛṇoti, yathā ca saṃvṛṇoti, yā cāsau saṃvṛtiḥ | tatsarvamekatyamabhisaṃkṣipyendriyasamvara ityucyate |
tatra kena saṃvṛṇoti [|] yā ārakṣitā ca smṛtistayā saṃvṛṇoti [|]
kiṃ saṃvṛṇoti [|] cakṣurindriyaṃ saṃvṛṇoti | śrotraghrāṇajih vākāyamanaindriyaṃ saṃvṛṇoti | idaṃ saṃvṛṇoti |
kutaḥ saṃvṛṇoti | priyarūpāpriyarūpebhyo rūpebhyaḥ śabdebhyo yāvaddharmebhyo [a]taḥ saṃvṛṇoti (saṃvṛṇoti) |
kathaṃ saṃvṛṇoti | na nimittagrāhī bhavati nānuvyaṃjanagrāhī (Śbh_Sh: 72) yato [a]dhikaraṇameva pāpakā akuśalā dharmāścittamanusravanti | teṣāṃ samvarāya pratipadyate | rakṣatīndriyamindriyeṇa | samvaramāpadyate | ityevaṃ saṃvṛṇoti |
kā punaḥ saṃvṛtiḥ | yataḥ smṛtyārakṣitamānaso bhavati | samāvasthāvacārakaḥ | iyamucyate saṃvṛtiḥ |
punaraparaḥ samāsārthaḥ [|] yaścasamvaropāyaḥ | yacca samvaraṇīyamvastu, yā ca saṃvṛtiḥ | tadekatyamabhisaṃkṣipyendriyasamvara ityucyate |
tatra katamaḥ samvarovā (saṃvaropāyaḥ) [|] yadāha ārakṣitasmṛtirbhavati, nipakasmṛtiriti cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati, nānuvyaṃjanagrāhī, yāvanmanasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī bhavati, nānuvyaṃjanagrāhī | yato [a]dhikaraṇameva pāpakā akuśalā dharmāścittamanusravanti | teṣāṃ samvarāya pratipadyate | rakṣatīndriyamindriyeṇa samvaramāpadyate | ayamucyate samvaropāyaḥ |
samvaraṇīyaṃ vastu katamat [|] cakṣūrūpaṃ caivaṃ yāvanmanodharmāścedamucyate samvaraṇīyaṃ vastu |
tatra saṃvṛtiḥ katamā [|] yadāha | smṛtyārakṣitamānaso bhavati | samāvasthāvacāraka itīyamucyate saṃvṛtiḥ |
sa khalvayamindriyasamvaraḥ samāsato dvividhaḥ | (Śbh_Sh: 73) pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhī[to bhāvanābalaṃsaṃgṛhī]taśca |
tatra pratisaṃkhyānabala saṃgṛhīto yena viṣyeṣvādīnavaṃ paśyati | no tu tamādīnavaṃ vyapakarṣati | prajahāti | tatra [bhā]vanābalasaṃgṛhīto yena viṣyeṣvādīnavaṃ paśyati, taṃ ca punarādīnavaṃ vyapakarṣati | prajahāti | tatra pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhītenendriyasamvareṇa viṣayālambanaṃ kleśaparyavasthānaṃ notpādayati, na saṃmukhīkaroti | na caivāśa(śra)yasanniviṣṭamanuśayaṃ pra[jahā]ti, samudghātayati | tatra bhāvanābalasaṃgṛhīte[ne]ndriyasamvareṇa viṣayālambanaṃ ca kleśaparyavasthānaṃ notpādayati, na sammukhīkaroti | sarvadā sarvakālamāśrayasanniviṣṭaṃ cānuśayaṃ prajahāti | samudghātayati | ayamviśeṣaḥ, ayamabhiprāyaḥ | ida[ma]nākaraṇaṃ pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhītasya bhāvanābalasaṃgṛhītasya cendriyasamvarasya | tatra yo [a]yaṃ pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhīta indriyasamvaro [a]yaṃ saṃbhāramārgasaṃgṛhītaḥ [|] yaḥ punarbhāvanābalasaṃgṛhīta indriyasamvaraḥ | sa vairāgyabhūmipatito veditavyaḥ ||
bhojane mātrajñatā katamā | yathāpīhaikatyaḥ pratisaṃkhyāyāhāramāharati | (Śbh_Sh: 74) na dravārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ, na vibhūṣaṇārthamiti vistareṇa pūrvavat |
kathaṃ pratisaṃkhyāyāhāramāharati | pratisaṃkhyocyate yayā prajñayā kabaḍaṃkārasyāhārasyādīnavaṃ samanupaśyatyādīnavadarśanena (Śbh_Sh 75) vidūṣayitvā (vidūṣyā)bhyavaharati ||
tatpunarādīnavadarśanaṃ katamat | yaduta yasyaiva kabaḍaṃkārasya paribhogānvayo vā, vipariṇāmānvayo vā, paryeṣaṇānvayo vā |
paribhogānvaya ādīnavaḥ (katamaḥ) [|] yathāpīhaikatyo yasmin samaye āhāramāharati varṇasampannamapi, gandhasampannamapi, rasasampannamapi, supraṇītamapi [|] tasya kabaḍaṃkāra āhāraḥ samanantarakṣipta eva āsye yadā dantayantracūrṇitaśca, lālāvisaraviklinnaśca bhavati | lālāpariveṣṭitaśca bhavati | sa tasmin samaye kaṇṭhanālīpraluṭhitaśca bhavati | sa yāsau pūrvikā, purāṇā manāpatā (na āpatā) tāṃ sarveṇa sarvaṃ vijahāti | parāṃ ca vikṛtimāpadyate | yasyāṃ ca vikṛtau (Śbh_Sh 76) vartamānaśchanditakopamaḥ khyāti | tadavasthaṃ cainaṃ sa cedayaṃ bhoktā puruṣapudgalaḥ sa cedākārato manasi kuryāt samanusmarennāsya sarveṇa sarvamanyatrāpi tāvadavipariṇate, praṇīte bhojane bhogakāmatā santiṣṭheta | kaḥ punarvādastatra tadavastha iti ya ebhirākauraranekavidhairanayānupūrvyā bhojanaparibhogamadhipatiṃ kṛtvā yāsau śubhā varṇanibhā antarīyate, ādīnavaśca prādurbhavati aśū(śu)cisaṃgṛhītaḥ [|] ayamucyate paribhogānvayaḥ | ādīnavaḥ | yaduta āhāre |
tatra katamo vipariṇāmānvaya ādīnava āhāre | tasya tamāhāramāhṛtavatastu [ṣṭava] taḥ yadā vipariṇamati rātryā madhyame vā yāme, paścime vā yāme, tadā sa rudhiramānsa(māṃsa)snāyvasthitvagādīnyanekavidhāni bahunānāprakārāṇi | asmin kāye aśucindravyāṇi vivardhayati saṃjanayati |
arthataśca | atipariṇataścādhobhāgī (Śbh_Sh: 77) bhavati | yadasya divase śocayitavyaṃ ca bhavati | tena ca yaḥ spṛṣṭo bhavati | hasto (tau) vā pādo (dau) vā, anyatamā nyatamajvā (maṃvā) aṃgapratyaṃgaṃ, bahirdhā gupyanīyaṃ (gopanīyaṃ) bhavatyātmanaḥ pareṣāṃ ca (|) tannidānāścāsyotpadyante | kāye bahavaḥ kāyikā ābādhāḥ | tadyathā gaṇḍaḥ, piṭakaḥ, dadrū, vicarcikā, kaṇḍū[ḥ], kuṣṭhaḥ, kiṭibhaḥ, kivāso (kilāso), jvaraḥ kāsaḥ śothaḥ, śoṣāpasmāra (śoṣo 'pasmāra), āṭakkaraṃ, pāṇḍurogaḥ, rudhiraṃ, pittabhagandara itīme cānye bhairaṃbhagaṃyā ([a]pyevaṃbhāgīyāḥ) kāye kāyikā ābādhā utpadyante | bhuktamvā [a]sya vipadyate | yenāsya kāye viṣūcikā santiṣṭhate | ayamucyate (Śbh_Sh: 78) vipariṇāmācca ya ādīnavo yaduta āhāre |
tatra katamaḥ paryeṣaṇānna(nva)yaādīnava āhāre | paryeṣaṇānvaya ādīnavo [a]nekavidha[ḥ]-samudānanākṛtaḥ | ārakṣākṛtaḥ | snehaparibhraṃśakṛtaḥ | atṛptikṛtaḥ | asvātantryakṛtaḥ duścaritakṛtaśca |
tatra katama ādīnava āhāre [|] samudānanā kṛtaḥ [|] yathāpīhaikatyaḥ āhārahetorāhāranidānaṃ śīte śītena hanyamānaḥ, uṣṇe uṣṇena hanyamānaḥ, utsahate, ghaṭate, vyāyacchate | kṛṣiṇā vā, gorakṣyeṇa vā, vāṇijyena vā, lipigaṇanāvyasanasaṃkhyāmudrayā [a]nekavidhena śilpasthānakarmasthānenāpratilabdhasya vāhārasya pratilambhāya, upacayāya vā [|] yathā āhārasye (syai)vamāhāranidānasya [|] tasyaivamutsahato, ghaṭata(to), vyāyacchata (ḥ), sa cette karmāntā vipadyante | sa taṃ nidānaṃ (tannidānaṃ) śocati klāmyati, paridevate | urastāḍayati | krandati- saṃgo vā [mā] māpadyate | moho bata me svāyāso [a]tiphala iti | ayamu(yaṃ samu)dānanā sahagataḥ ādīnavo yaduta āhāre [|]
sa cetsaṃpadyate sa tasyārakṣādhikaraṇahetostīvramautsukyamāpadyayate | kaccinme bhogā rājñā vā apahriyeraṃścaurairvā, agninā vā dahyerannudakena vā uhyeyuḥ | kuniha(hi)tā vā nidhayaḥ praṇaśyeyuḥ (Śbh_Sh: 79) kuprayuktā vā karmāntāḥ pralujyeran, apriyo(yā)vā dāyādā adhigaccheyuḥ | kulevā kulāṃgāra utpadyeta | yastānbhogānanayena vyasanamāpādaye [da]yamārakṣāsahagata ādīnavo yaduta āhāre |
katama ādīnava[ḥ] snehaparibhraṃśakṛtaḥ | yathāpi tadāhāranidānamāhārādhikaraṇahetormātā putrasyāvarṇambhāṣate | putro mātyaḥ (mātuḥ), pitā putrasya, putro (traḥ) pituḥ, bhrātā bhaginyā, bhaginī bhrātuḥ | sahāyakaḥ | sahāyakasya | prāgeva jano janasya [|] te (|) cānyonyaṃ vigṛhītā bhavanti, vivādamāpannāstathāudārā brāhmaṇakṣatriyagṛhapatimahāsālā āhārādhikaraṇahetorevaṃ vigṛhītāvivādamāpannāḥ anyonyaṃ pāṇinā praharanti | loṣṭhenāpi, daṇḍenāpi, śastreṇāpi praharantyayamucyate snehaparibhaṃśakṛta ādīnavaḥ |
tatra katamaḥ | atṛptikṛta ādīnavaḥ | yathāpi tadrājānaḥ kṛtiyā (kṣatriyā) mūrddhābhiṣiktāḥ, sveṣu grāmanigamarāṣṭrarājadhānīṣu asaṃtuṣṭā viharanta ubhayato [a]bhyūhakāni saṃgrāmānīkāni pratisaranti | śaṃkhai(ḥ) kampa(mpya)mānaiḥ, paṭāhairvādyamānaiḥ, iṣubhiḥ kṣipyamāṇairvividhaiste tatra bhrāntenāśvena sārdhaṃ samāgacchanti || bhrāntena hastinā, sthena, pattinā sārdhaṃ samāgacchanti | iṣubhiḥ śaktibhirvā apakṛttagātrā (Śbh_Sh: 80) maraṇamvā ni (vi)gacchanti | maraṇamātraṃ vā duḥkhamayamucyate | atṛptikṛta ādīnava iti yo vā punarapyevaṃbhāgīyaḥ ||
tatra katamaḥ | asvātantryakṛta ādīnavaḥ | yathāpi tadrājñaḥ pauruṣeyā āvarodhikāni nagarāṇyanupraskandataḥ (nte) | taptenāpi ti (tai)lenāvasicyante | taptayā vasayā, taptayā gomayalo (lau)hikayā, taptena tāmreṇa, taptenāyasā, iṣubhiḥ santibhi (śaktibhi)ścāpakṛttagātrā maraṇaṃ vā ni (vi)gacchanti | maraṇamātrakaṃ vā duḥkhaṃ | ayamucyate asvātantrayakṛta ādīnava iti yo vā punarapyevaṃbhāgīyaḥ |
tatra [katamo] duścaritakṛta ādīnavaḥ [|] yathāpi tadekatyenāhāranidānaṃ prabhūtaṃ kāyena duścaritaṃ kṛtaṃ bhavatyupacitaṃ, yathā kāyenaivamvācā, manasā [|] sa ca ya(thā kā)ya ābādhiko bhavati, duḥkhito, bāḍhaglānaḥ, tasya tatpūrvakaṃ kāyaduścaritaṃ vāṅmanoduścarita(taṃ), parvatānāṃ vā parvatakūṭānāmvā, sāyāhne [yā]cchayā(cchāyā) avalambate | avyā(dhya)valambate | abhipralambate | [tasyai]vaṃ bhavati | kṛtaṃ bata me pāpaṃ, na kṛtaṃ bata me puṇyaṃ, kāyena vācā, manasā, (Śbh_Sh: 81) so [a]haṃ yā gati[ḥ] kṛtapāpānāṃ [tāṃ] gatiṃ pretya gamiṣyāmīti | vipratisārī kālaṃ karoti | akālañca kṛtvāpāyeṣūpapadyate | yaduta narakeṣu, tiryakpreteṣu [|] ayamucyate duścarita kṛta ādīnavaḥ |
tasyaivambhavati | ityayamāhāra[ḥ] paryeṣa(ṣya)māṇo [a]pi sādīnavaḥ | paribhujyamāno [a]pi sādīnavaḥ | paribhukto [a]pi pariṇāma ādīnavaḥ | evamasti punarasyāhārasya kācidanuśansa (śaṃsa)mātrā sā punaḥ katamā | āhārasthitiko [a]ya(yaṃ) [kāya] āhāraṃ niśritya tiṣṭhati | nānāhāra iyamasyānuśansa(śaṃsa)mātrā [|]
evamāhārasthitiko [a]yaṃ kāyaṃ(ḥ) suciramapi tiṣṭhan varṣaśatamvā tiṣṭhati | kiṃcidvā punarbhūyaḥ samyak parihriyamāṇaḥ | asti cāsyārvāguparatiḥ | tatra yaḥ (ye) kāyasthitimātre pratipannāḥ na te supratipannā[ḥ] kāye kāyasthitimātrakena (ṇa) saṃtuṣṭā na (na) te asaṃtuṣṭā, na ca punaste āhārakṛtaṃ paripūrṇamanavadyamanuśansaṃ (śaṃsaṃ) pratyanubhavanti | ye punarnakāyasthitimātrakeṇa (na) saṃtuṣṭā[ḥ] kāyasthitimātrake pratipannā, na te supratipannā, api tu tāmeva kāyasthitiṃ (Śbh_Sh: 82) niściṃ[tya] (niśritya) brahmacaryaṃ (rya)samudāgamāya pratipannāḥ, supratipannāḥ, ta eva ca punaḥ paripūrṇamanavadyamanuśansaṃ (śaṃsaṃ) pratyanubhavanti | tanme pratimaṃ syād yada(d)vā pratyavareṇa āhārānuśansa (śaṃsa)mātrakeṇa saṃtuṣṭo vihareyaṃ | na me pratirūpaṃ syādyadahaṃ bālasabhāgatāṃ bālasahadhārmikatāmadhyāpadyeyamevamāhāre sarvākāraṃ paripūrṇamādīnavaṃ jñātvā sa itaḥ pratisaṃkhyāyādīnava darśī, niḥsaraṇānveṣī cāhāraniḥsaraṇārthameva putramāṃ(mān) so dharmamāhāramāharati |
tasyaivaṃ bhavati | evamete dāyakadānapatayaḥ kṛcchreṇa bhogān samudānīya, mahāntaṃ paryeṣaṇākṛtamādīnavaṃ pratyanubhavantaḥ, prapīḍya, prapīḍya, tvaṅmānsa (māṃsa)śoṇitamasmākamanuprayacchanti | ya [ete] [a]nukampāmupādāya viśeṣaphalārthinaḥ tasyāsmākaṃ tathā pratilabdhasya piṇḍapātasyāyamevaṃ rūpo [a]nurūpaḥ paribhogaḥ syādyadahaṃ tathā paribhūtamātmānaṃ (|) sthāpayitvā paribhuṃjīya, yathā teṣāṃ kārāḥ kṛtā atyarthaṃ mahāphalā[ḥ] syurmahānuśaṃsā, mahādyubha(ta)yo, mahāvistārāḥ, candropamaśca kulānyupasaṃkrameyaṃ vyavakṛṣya kāyaṃ, vyavakṛṣya cittaṃ, hrīmānapragalbhaḥ, anātmotkarṣī aparapansī, (Śbh_Sh: 83) yathāsvena lābhena citta (sucittaḥ) syāṃ, sumanāḥ, evaṃ parasyāpi lābhena citta (sucittaḥ) syāṃ sumanā, evaṃ cittaśca punaḥ kulānyusaṃkrameyaṃ | tatkuta etallabhyaṃ pravrajitena parakuleṣu yadvadatra pare me māna (naṃ) dadatu | satkṛtya, mā asatkṛtya, prabhūtaṃ mā stokaṃ, praṇītaṃ mā lūhaṃ, tvarita[ṃ] mā gatvaṃ (baddham) | evaṃ caritasya me kulānyusaṃkramataḥ sa cet pare na dadyustenāhaṃ na teṣāmantike āghātacittatayā pratighacittatayā vyavadīyeyaṃ | na ca punastannidānaṃ kāyasya bhedādapāyopapattyā vighātamāpadyeya (yaṃ) | yaduta tāmevāghātacittatā (tāṃ) [pratighacittā]madhipatiṃ kṛtvā sa cedasatkṛtya na satkṛtya, sa cetstokaṃ na prabhūtaṃ | sa cellūhaṃ na praṇītaṃ, sa cedvaddhaṃ na tvaritaṃ dadyuḥ | da (ta)yāhamāghātacittatayā, pratighacittatayā ca vyavadīyeyamiti vistareṇa pūrvavat | imaṃ cāhaṃ kabaḍīkāramāhāraṃ niśritya tathā tathā pratipadyeya(yaṃ), tāñca mātrāṃ prativedhyeyaṃ | yena me jīvitendriyanirodhaśca na syānnaca piṇḍakena klāmyeyaṃ | brahmacaryānugrahaśca me syādevaṃ ca me śrava(ma)ṇabhāve, pravrajitabhāve sthitasyāyaṃ piṇḍapātaparibhogarūpaśca | (Śbh_Sh: 84) pariśuddhaścānavadyaśca syādebhi[rākā]raiḥ sa pratisaṃkhyāyāhāramāharati |
āhāraḥ punaḥ katamaḥ [|] catvāra āhārāḥ [|] kabaḍaṃkāraḥ, sparśo, manaḥsaṃcetanā, vijñānaṃ cāsmiṃstvarthe kabaḍaṃkāra āhāro 'bhipretaḥ | sa punaḥ katamastadyathā manthā vāpūpā vā odanakulmāṣamvā, sarpistailaṃ, phaṇitaṃ, māṃsaṃ, matsyā, vallūrā, lavaṇaṃ, kṣīraṃ, dadhi, navanītamitīmāni cānyāni caivaṃ rūpāṇyupakaraṇāni yāni kabaḍāni (Śbh_Sh: 85) kṛtvā [a]bhyavahriyante | tasmāt kabaḍaṃkāra ityucyate |
āharatīti bhuṃkte | pratiniṣevatyabhyavaharati, khādati, bhakṣayati | svādayati, pibati, cūṣatīti paryāyāḥ [|]
na dravārthamiti | yaścaite (ye caite) kāmopabhogina ityarthaḥ | yāharanti (ya āharanti) yadvayamāhāreṇa prīṇitagātrāḥ saṃtarpitagātrāḥ pratyupasthite sāyāhnakāle samaye, atikrāntāyāṃ rajanyāṃ, maulībaddhikābhiḥ sārddhaṃmalābu-romaśabāhubhiḥ kandukastanibhirnārībhiḥ (kandukastanībhirnārībhiḥ) (Śbh_Sh: 86) krīḍato (nto), ramamāṇāḥ, paricārayan (nta), auddhatyaṃ dravaṃ prāviṣkariṣyāma iti [|] drava eṣa ārye dharmavinaye yadutakāmarāgopasaṃhitā, maithunopasaṃhitā[ḥ] pāpakā akuśalā dharmā, vitarkā, yairayaṃ khādyamāno, bādhyamāna, uddhatendriyo bhavatyanuddhatendriyaśca, drutamānasaḥ, plutamānasaḥ, asthitamānaso [a]vyupaśāntamānasaḥ, te punaratyantamāhāramāharanto dravārthamāharantītyucyate |
śrutavāṃstvāryaśrāvaka[ḥ] pratisaṃkhyānabalika ādīnavadarśī niḥsaraṇaṃ prajānaṃ (nan) paribhuṃkte | na tathā yathā te kāmopabhogino bhuṃjante | tenāha- na dravārthaṃ na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ na vibhūṣaṇārthamiti | yathāpi ta eva kāmopabhogina ityartha māhāramāharanti | adya vayamāhāramāhṛtavanto yaduta prabhūtañca tṛptito yathāśaktyābalaṃ | snigdhaṃ ca, vṛṣyañca, bṛṃhaṇīyañca, varṇasaṃpannaṃ, gandhasampannaṃ, rasasampannaṃ | endhābhūte (aindhībhūte), nirgatāyāṃ rajanyāṃ śaktā bhaviṣyāmaḥ | pratibalā, vyāyāmakaraṇo (ṇā), yaduta atartkāyā (ātatīkriyayā) vā, nirghātena, vyāyāmaśilayā (Śbh_Sh: 87) vā, ulloṭhanene (na) vā, pṛthivīkhātena vā, bāhuvyāyāmena vā, pādāvaṣṭambhanena vā, plavanena vā, (a)laṃghanena vā [|] tatra vyāyāmena bāha(hu)ñca punarvyāyāmaṃ niśritya balavantobhaviṣyāmaḥ | (a)vyāyatagātrā, dīrghaṃ cārogāḥ, cirakālaṃ cāsmākaṃ yauvanamanuvartakaṃ bhaviṣyati, no tu tvaritaṃ (|) virūpakaraṇī jarā dehamabhibhaviṣyantī (tī)ti | cirataraṃ ca jīviṣyāma iti | prabhūtabhakṣaṇe ca pratibalā bhaviṣyāmaḥ | bhuktaṃ ca (bhuktaṃ) samyakpariṇamiṣyati | doṣāṇāṃ cāpaca (kṣa)yaḥ kṛto bhaviṣyati | ityārogyamadārthaṃ, [yauvana]madārthaṃ, jīvitamadārthaṃ paribhuṃjate |
teṣāṃ punarevaṃ bhavati | kṛtavyāyāmā vayaṃ snātrasaṃvidhānaṃ kariṣyāmo, yaduta-śucinā toyena gātrāṇi prakṣāliṣyāmaḥ | prakṣālitagātrāśca keśāni ca (keśāṃśca) prasādhayiṣyāmaḥ | vividhena cānulepanena kāyamanupalipya (-manulipya) vividhairvastrairvividhairmālyairvividhairalaṃ[kāraiḥ] kāyaṃ bhūṣayiṣyāmaḥ | (Śbh_Sh: 88) tatra yat snānaprasādhanānulepanamidamucyate | teṣāṃ maṇḍanaṃ |
tathā maṇḍanajātānāṃ yadvastramālyābharaṇadhāraṇamidamucyate | vibhūṣaṇamiti | maṇḍanārthaṃ vibhūṣaṇārthaṃ paribhuṃja[to 'ta] evaṃ (paribhuṃjanto 'ta evaṃ) madamattā maṇḍanajātivibhūṣitagātrāḥ | madhyāhnasamaye, sāyāhna samaye vā, bhaktasamaye tṛṣitā bubhukṣitāśca, pareṇa harṣeṇa, parayā nandyā, pareṇāmodena | ādīnavadarśino niḥsaraṇamaprajānanta (nto) yathopapannamāhāramāharanti | yāvadeva punaḥ punardravārthaṃ, maṇḍanārthaṃ, vibhūṣaṇārtha ca [|]
śrutavāṃstvāryaśrāvakaḥ | pratisaṃkhyānabalika ādīnavadarśī niḥsaraṇaṃprajānan paribhuṃkte | na tu tathā yathā te kāmopabhoginaḥ paribhuṃjate | nānyatremamasaṃniveṣaṇāprahātavyamāhāraṃ pratiniṣevamāṇa eva prahāsyāmīti | yāvadevāsya kāyasya sthitaye iti bhuktvā nābhuktvā yaśca jīvitasya kāyasthitirityucyate | so [a]hamimamāhāramāhṛtya jīviṣyāmi, na mariṣyāmīti āhārati | tenāhaṃ (ha) yāvadevāsya kāyasya sthitaye |
(Śbh_Sh: 89)
kathaṃ yāpanāyai āharati | dvividhā yātrā-asti kṛcchreṇa astyakṛcchreṇa [|] kṛcchreṇa yātrā katamā [|] yadrūpamāhārato jighatsā daurbalyaṃ vā bhavati | duḥkhito vā bāḍhaglānaḥ | adharmeṇa vā piṇḍapātaṃ paryeṣate, na dharmeṇa | raktaḥ paribhuṃkte, saktaḥ, gṛddho, grathito, mūrchito 'dhyavasito [a]dhyavasāyamāpannaḥ | guruko vāsya kāyo bhavatyakarmaṇyaḥ, aprahāṇakṣamaḥ, yenāsya dhandhaṃ cittaṃ samādhiyate (dhīyeta) | kṛcchreṇa vā āśvāsa-praśvāsāḥ pravartante | styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavahīya (paryavanahyatīya)mucyate kṛcchreṇa yātrā |
akṛcchreṇa yātrā katamā [|] yathāpi tadrūpamāhāramāharato yathā jighatsā daurbbalyaṃ vā na bhavati | nābhyadhiko bhavati | duḥkhito vā bāḍhaglānaḥ | dharmeṇa vā piṇḍapātaṃ paryeṣate, na vā [a]dharmeṇa | surakto vā paribhuṃktesaktaḥ (paribhuṅkate 'saktaḥ), agṛdhraḥ, agrathitaḥ, anadhyavasito [a]nadhyavasāyamāpannaḥ, na cāsya kāyo guruko bhavati | karmaṇyo bhavati | prahāṇakṣamaḥ | yenāsya tvaritaṃ cittaṃ samādhīyate | alpakṛcchreṇāśvāsapraśvāsāḥ pravarttante | styānamiddhaṃ (Śbh_Sh: 90) cittaṃ na paryavana(hya)tīyamucyate alpakṛcchreṇa yātrā |
tatra yā kṛcchreṇa yātrā tayā jīvitasthitirbhavati | kāyasya sāvadyā sasaṃkliṣṭā [|] tatra yeyamalpakṛcchreṇa yātrā tayā jīvitasthitirbhavati (|) kāyasya [|] sā ca punaranavadyā | asaṃkliṣṭā [|] tatra śrutavānāryaśrāvakaḥ | sāvadyāṃ saṃkliṣṭāṃ yātrāmparivarjayati | anavadyāmasaṃkliṣṭāṃ yātrāṃ gacchati | pratiṣevate | tenāha yāpanāyai |
sā punaranavadyā asaṃkliṣṭā yātrā yā pūrvamuktā | tāṃ kathaṃ yāpayati | āha | yadyayaṃ jighatsoparataye, brahmacaryānugrahāya iti, paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi navāñca notpādayiṣyāmi | yātrā ca me bhaviṣyati | balaṃ ca, sukhaṃ cānavadyatā ca, (Śbh_Sh: 91) sparśavi[hāra]tā ceti | evaṃ pratiṣevamāṇaḥ anavadyāmasaṃkliṣṭāṃ yātrāṃ kalpayati |
kathaṃ ca punarjighatsoparataye āharati [|] pratyupasthite bhaktasamaye, utpannāyāṃ kṣudhāyāṃ, yadā paribhuṃkte tasyaiva kṣutparyavasthānasya jighatsādaurbalyasya ca prativigamāya tāñca mātrāṃ paribhuṃkte | yathāsya bhuktavataḥ akāle punarjighatsādaurbalyanna bādhate | sāyāhnasamaye vā, abhi(ti?)krāntāyāmvā rajanyāṃ, śvobhūte, pratyupasthite bhaktasamaye [|] evaṃ jighatsoparataye āharati |
kathaṃ brahmacaryānugrahāyārati | tāṃ mātrāṃ paribhuṃkte tadrūpamāhāramāharati | yenāsya kuśalapakṣe prayuktasya dṛṣṭa eva dharme bhuktasamanantaraṃ tasminneva vā divase agurukaḥ kāyo bhavati | karmaṇyaśca bhavati, prahāṇakṣamaśca, yenāsya tvaritatvaritaṃ cittaṃ samādhīyate | alpakṛcchreṇāśvāsapraśvāsāḥ pravartante | styānamiddhaṃ cittaṃ na paryavanaha(hya)ti | yenāyaṃ bhavyo bhavati | pratibalaśca | kṣipramevāprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya, asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai | evaṃ brahmacaryānugrahāyāharati ||
kathaṃ paurāṇāṃ vedanāṃ prahāsyāmītyāharati | (Śbh_Sh: 92) tathāpi tadatītamadhvānamupādāya | amātrayā vā paribhuktambhavatyapaśyamvā (pathyaṃ vā), apariṇate (taṃ) vā, yenāsya vividhaḥ kāyika ābādhaḥ samutpanno bhavati | tadyathā kaṇḍū[ḥ], kuṣṭa[ḥ], kiṭibha[ḥ] kilāsa iti vistareṇa pūrvavat | tasya cābādhanidānā utpadyante śārīrikā vedanā duḥkhāstīvrāḥ, kharāḥ, kaṭukā, amanāpā (amana āpā)[ḥ |] tasyābādhasyopaśamāya tāsāṃ ca tannidānānāṃ duḥkhānāṃ vedanānāmupaśamāya hitaṃ paśyamanu(pathyamanu)kūlamānulomikaṃ vaidyopadiṣṭena vidhinā bhaiṣajyaṃ pratiṣevate [|] sāṃpreyaṃ cāhāramāharati | yenāsyotpannasyābādhasya tannidānānāṃ ca duḥkhānāṃ vedanānāṃ prahāṇaṃ bhavatyevaṃ paurāṇāmvedanāṃ prahāsyāmītyāhāramāharati | sa varttamānamadhvānamupādāya sukhī, arogo, balavānnāmātrayā vā paribhuṃkte | apathya tā apariṇate, kāye nāsyāgatamadhvānamupādāya (cāsyānāgatamadhvānamupādāya) śvo vā, uttaraśvo vā, viṣūcikā vā kāye saṃtiṣṭheta | anyatamānyatamo vā kāye kāyika ābādhassamutpadyeta | tadyathā kaṇḍū[ḥ], kuṣṭa[ḥ], kiṭibha[ḥ], kilāsa iti vistareṇa pūrvavat | yannidānā utpadyeranchā (ñchā)rīrikā vedanā[ḥ] pūrvavat | evaṃ ca navāṃ vedanāṃ notpādayiṣyāmītyāharati |
(Śbh_Sh: 93)
kathaṃ yātrā me bhaviṣyati | varṇaṃ ca sukhaṃ cānavadyatāṃ(tā) ca | sparśavihāratā cetyāharati | yattāvad bhukto jīvatītyevaṃ yātrā bhavati | yatpunarjighatsādaurbalyamu(ma)panayati | evamasya varṇaṃ bhavati | yatpunaḥ paurāṇāṃ vedanāṃ prajahāti | navāṃ co (ca no)tpādayatyevamasya sukhaṃ bhavati | yat punardharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣṭyāraktaḥ (paryeṣyāraktaḥ), asaktaḥ iti vistareṇa pūrvavadevamanavadyatā bhavati | yatpunarbhuktavato na gurukaḥ kāyo bhavati, karmaṇyaśca bhavati, prahāṇakṣamo vistareṇa pūrvavadevamasya sparśavihāratā bhavati | tenāha pratisaṃkhyāyāhāramāharati | na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārthamiti | vistareṇa pūrvavadayaṃ tāvad bhojane mātrajñatāyā vistaravibhāgaḥ |
samāsārthaḥ punaḥ katama[ḥ] āha [|] yaśca (yañca) paribhuṅakte | yathā ca paribhuṃkte | yaduta kabaḍaṃkāramāhāraṃ, manthā vā, [a]pūpā vā, odanakulmāṣaṃ vā vistareṇa pūrvavat |
kathaṃ paribhuṃkte | pratisaṃkhyāya paribhuṃkte | na dravārthaṃ, na madārthaṃ na maṇḍanārthamiti vistareṇa pūrvavat |
punaraparaṃ (ḥ) samāsārthaḥ [|] pratipakṣaparigṛhītaṃ ca paribhuṃkte | kāmasukhallikānta (vi) varjitañca | ātmaklamathāntavivarjitañca bahmacaryānugrahāya | (Śbh_Sh: 94) yadāha | pratisaṃkhyāyāhāramāharati |
kathaṃ kāmasukhallikāntavivarjitaṃ | yadāha | na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārtha, na vibhūṣaṇārthamiti |
kathamātmaklamathāntavivarjitaṃ | yadāha [|] jighatsoparataye, paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi | navāñca notpādayiṣyāmi | yātrā ca me bhaviṣyati | balaṃ ca sukhaṃ ceti |
kathaṃ bahmacaryānugrahāya paribhuṃkte | yadāha | brahmacaryānugrahāya | anavadyatā ca | sparśavihāratā ca me bhaviṣyatīti |
punaraparaḥ samāsārthaḥ [|] dvayamidaṃ bhojanaṃ, cābhojanaṃ ca | tatrābhojanaṃ yat sarveṇa sarvaṃ sarvathā kiṃcinna paribhuṃkte | abhuṃjānaśca mriyate | tatra bhojanaṃ dvividhaṃ | samabhojanaṃ, viṣamabhojanaṃ ca | tatra samabhojanaṃ | yannātyalpaṃ nātiprabhūtaṃ, nāpathyaṃ, nāpariṇatena saṃkliṣṭaṃ | tatra viṣamabhojanaṃ | yadya(da) tyalpamatiprabhūtaṃ ca | apariṇate (taṃ) vā, apathyaṃ vā, saṃkliṣṭaṃ vā paribhuṃkte | tatra samabhojane nātyalpabhojane jighatsādaurbalyamanutpannaṃ (|) notpādayati | utpannaṃ prajahāti | tatra nātiprabhūtabhojane (na) [sama]viṣamabhojanena (Śbh_Sh: 95) gurukaḥ kāyo bhavatyakarmaṇyaḥ aprahāṇakṣamo vistareṇa pūrvavat | tatra pariṇatabhojanena, samabhojanena paurāṇāṃ ca vedanāṃ prajahāti | navāñca notpādayiṣyatyevamasya yātrā bhavati | balaṃ ca, sukhaṃ ca, asaṃkliṣṭabhojanena | samabhojanena anavadyatā ca bhavati | sparśavihāratā ca |
tatrātyalpabhojanaṃ yena jīvati | atiprabhūtabhojanaṃ | yenāsya gurubhārādhyākrāntaśca kāyo bhavati | na ca kālena bha(bhu)ktampariṇamati | tatrāpariṇatabhojanena viṣūcikā kāye saṃtiṣṭhate | anyatamānyatamo vā kāye kāyika ābādhaḥ (|) samutpadyate | yathā apariṇatabhojanenaivamapathyabhojanena [|] tatrāyamapathyabhojane viśeṣaḥ [|] doṣaḥ pracayaṃ gacchati | kharaṃ vābādhaṃ spṛśati | tatra saṃkliṣṭabhojanena adharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣya raktaḥ paribhuṃkte | sakto, gṛddho, grathita iti vistareṇa pūrvavat | iti yaḥ samabhojanaṃ ca paribhuṃkte | viṣamabhojanaṃ ca parivarjayati | tasmād bhojane samakārītyucyate | bhojane samakāritaiṣā ebhirākaurarākhyātā, uttānā, vivṛtā, saṃprakāśitā | yaduta pratisaṃkhyāyāhāramāharati | na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ, na vibhūṣaṇārthamiti vistareṇa pūrvavat |
(Śbh_Sh: 96)
tatra yastā(yattā)vadāha | pratisaṃkhyāyāhāramāharati | na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ, na vidū(bhū)ṣaṇārthaṃ (|), yāvadevāsya kāyasya sthitaye, yāpanāyai, anena tāvadabhojanaṃ na (ca) pratikṣipati | yatpunarāha | jighatsoparataye, brahmacaryānugrahāya vistareṇa yāvat sparśavihāratāyai, anena viṣamabhojanaṃ pratikṣipati |
kathaṃ ca punarviṣamabhojanaṃ (punaratiprabhūtabhojanaṃ) pratikṣipati | yattāvadāha brahmacaryānugrahāyānenātiprabhūtabhojanaṃ pratikṣipati | yadāha [|] paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi (|), navāṃ ca notpādayiṣyāmītyanenāpariṇatabhojanata me (tāma)pathyabhojanatāṃ ca pratikṣipati | yadāha | yātrā ca me bhaviṣyati, balaṃ cānenātyalpabhojanatāṃ pra(tāmapra)bhūtabhojanatāṃ ca darśayati (pratikṣipati) | yadāha | sukhaṃ ca me bhaviṣyatītyanena pariṇatabhojanatāṃ ca darśayati [|] yadāha (|) sukhaṃ ca me bhaviṣyatīti pathyabhojanatāṃ ca darśayati | yadāha | anavadyatā ca me bhaviṣyati, sparśavihāratā cetyanenāsaṃkliṣṭabhojanatāṃ darśayati | yosāvadharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣya raktaḥ (Śbh_Sh: 97) paribhuṃkte | sakto vistareṇa pūrvavat | sa saṃkliṣṭaśca paribhuṃkte, sāvadyatā cāsya bhavati | tasyaiva ca kuśalapakṣaprayuktasya pratisaṃlayane, yoge, manasikāre, svādhyāye, arthacintāyāṃ ta eva pāpakā akuśalā vitarkāścittamanuvasravanti ye [a]sya taṃ nityāṃ (tannityāṃ), tatpravaṇāṃ, tatprābhorāṃ (tatprābhārāṃ) cittasantatiṃ pravarttayanti | yenāsya sparśavihāreṇa (sparśavihāro na) bhavati | sā ceyaṃ dvividhā sparśavihāratā atiprabhūtabhojanaparivarjanācca yenāsya na gurukaḥ kāyo bhavatyakarmaṇyaḥ, aprahāṇakṣama iti vistareṇa pūrvavat | aparenā (ṇā) svādākaraṇād yenāsya vitarkasaṃkṣobhakṛtāṃ (tā) asparśavihāratā na bhavati | tadevaṃ sati sarvairebhiḥ padairbhojane samakāritā vyākhyātā bhavati | iyamucyate bhojane mātrajñatā || vistarataḥ saṃkṣepataśca ||
pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyuktatā katamā | (Śbh_Sh: 98) tatra katamaḥ pūrvarātraḥ (-mat pūrvarātram) | katamo (mada)pararātraḥ (tram) | katamojāgarikāyogaḥ | katamā jāgarikāyogasyānuyuktatā | tatrāya(yaṃ)-(tredaṃ) sāyāhnaṃ ardharātraḥ (traṃ), sāyāhnaṃ sūryāstaṃgamanamupādāya yo rātryāḥ pūrvabhāgaḥ, so 'tirekaṃ prahāraṃ (sātirekaḥ praharaḥ) | tatrāyaṃ jāgā(ga)rikāyogaḥ | yadāha | divā caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | pariśodhya, bahi[r]vihārasya pādau prakṣālya vihāraṃ praviśya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati | pāde pādamādhāya ālokasaṃjñī smṛtaḥ | saṃprajāna(n) utthānasaṃjñāmeva manasi kurvan, sa rātryāḥ paścime yāmelaghu laghveva prativibudhya caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ (Śbh_Sh: 99) pariśodhayati | tatreyaṃ jāgarikānuyogasyānuyuktatā | yathāpi tadbuddhasya bhagavataḥ śrāvakajāgarikāyogasya śrotā | tatra śikṣitukāmo bhavati | yathābhūtasyāsya yajjāgarikāyogamārabhya buddhānujñātaṃ jāgarikānuyogaṃ sampādayiṣyāmīti yaśchando, vīyaṃ (vīryaṃ), vyāyāmo, niṣkramaḥ | parākramasthānaprārambhaḥ | utsāha utsūḍhiraprativāṇiścetasaḥ | saṃgrahaḥ sāvadyaṃ (dyaḥ) |
tatra kathaṃ caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | divā ucyate | sūya(rya)syābhyudgamanasamayamupādāya yāvadastagamanasamayā[c], caṃkrama ucyate | āyatāni (āyatanāni) (|) vipulamāpite pṛthivīpradeśe gamanapratyāgamanapra[yoga]yuktaṃ | satkāyakarmaniṣadyā ucyate | yathāpīhaikatyo maṃcevā, pīṭhe vā, tṛṇasaṃstare vā niṣīdati | paryaṅkamābhujya | ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāyābhimukhīṃ smṛtimupasthāpya [|] āvaraṇānyucyante pañca nivaraṇāni | āvaraṇīyā dharmā ye nivaraṇasthānīyā dharmā nivaraṇāparakāste (Śbh_Sh: 100) punaḥ katame | kāmachando (kāmacchando), vyāpāda[ḥ], styāna(naṃ), middhauddhatyaṃ, kaukṛtyaṃ, vicikitsā, [a]śubhatā, pratighanimittamandhakāraḥ, jñātijanapadāmaravitarkapaurāṇasya ca hasitakrīḍitarasitaparivāritasyānusmṛtiḥ, trayaścādhvānaḥ | tryadhvagatā cāyoniśo dharmacintā [|]
ebhyaḥ kathaṃ caṃkramaṇacittaṃ pariśodhayati | katibhyaśca pariśodhayati [|] styānamiddhātsyānamiddhāhārakāccāvaraṇāt pariśodhayati | ālokanimittamanena sādhu ca, suṣṭhu ca, sugṛhītaṃ bhavati | sumanasikṛtaṃ, suja(ju)ṣṭaṃ | supratividdhaṃ | sa ālokasahagatena, suprabhāsasahagatena cittena channe vā, abhyavakāśe vā, caṃkrame caṃkramyamāṇaḥ (caṃkramamāṇaḥ), anyatamānyatamena prasadanīyenālambanena cittaṃ saṃdarśayati | samuttejayati | saṃpraharṣayati | yaduta buddhānusmṛtyā vā, dharmasaṃghaśīlatyāgadevatānusmṛtyā vā, (|) kāye vā punaranena styānamiddhādīnavapratisaṃyuktā dharmāḥ śrutā bhavantyadgṛhītā, dhṛtāḥ | tadyathā sūtraṃ, gū(ge)yaṃ, vyākaraṇaṃ, gāthodānanidānāvadānetivṛttakajātakavaipulyādbhutadharmopadeśā, yeṣu styānamiddhamamanekaparyāyeṇa vigarhitaṃ, vijugupsitaṃ [|] styānamiddhaprahāṇaṃ punaḥ (|)stutaṃ, varṇitaṃ, praśastaṃ [|] tān teṣāṃ vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti | pareṣāmvā (Śbh_Sh: 101) prakāśayatyarthamvā cintayati | tulayatyupaparīkṣate, diśo vā vyavalokayati | caturnakṣatragrahatārāsu vā dṛṣṭiṃ dhārayatyudakena mukhamākledayati | evamasya tatstyānamiddhaparyavasthānaṃ anutpannaṃ ca notpadyate, utpannaṃ ca prativigacchatyevamanena tasmādāvaraṇīyā[d] dharmāccittaṃ pariśodhitaṃ bhavati |
tatra niṣadyayā katamebhya āvaraṇīyebhyo dharmebhyaḥ [cittaṃ] pariśodhayati | kāmacchandād, vyāpādādauddhatyakaukṛtyādvicikitsāyāstadāhārakebhyaśca dharmebhyaḥ [|] sa utpanne vā kāmacchandaparyavasthāne prativinodanāyānutpanne vā dūrīkaraṇāya, niṣadya, paryaṅkamābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya, pratimukhāṃ (khīṃ) smṛtimupasthāpya, vinīlakaṃ vā, vipūyakamvā, vima(bha)drāma(tma)kamvā, vyādhmātakamvā, vi[khādi]takamvā, vilohitakamvā, asthiṃ (asthi) vā, śaṃkalikāṃ vā, anyatamānyatamaṃ vā bhadrakaṃ samādhinimittaṃ manasi karoti | ye vā dharmāḥ kāmarāgaprahāṇamevārabhya kāmarāgaprahāṇāyodgṛhītā bhavanti | dhṛtā, vacasā parijitā, manasā anvīkṣitā[ḥ], dṛṣṭyā supratividdhā[ḥ], tadyathā sūtraṃ, geyaṃ, vyākaraṇamiti vistareṇa pūrvavat | ye anekaparyāyeṇa kāmarāgaṃ, kāmacchandaṃ, (Śbh_Sh: 102) kāmālayaṃ, kāmaniyantiṃ, kāmādhyavasānaṃ vigarhanti, vivarṇayanti | vijugupsayanti | kāmarāgaprahāṇamanekaparyāyeṇa stuvanti | varṇayanti, praśansa(śaṃsa)yanti | tāṃ (tān) dharmāṃstathā niṣaṇṇo [a]yoniśo manasi karotyevamasyānutpannaṃ ca kāmacchandaparyavasthānaṃ notpadyate | utpannaṃ ca kāmacchandaparyavasthānaṃ prativigacchati |
tatra vyāpāde ayamviśeṣaḥ | tathā niṣaṇṇo maitrīsahagatena cittenāvaireṇāsaṃpathenāvyābādhena, vipulena, mahadgatenāpramāṇena subhāvitenaikāṃ diśamadhimucya smāritvopa (smṛtvopa-)sampadya viharati | tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīmityūrdhvamadhastiryaksarvamanantaṃ lokaṃ smāritvā (smṛtvā) upasampadya viharati | śeṣaṃ pūrvavat |
tatrauddhatyakaukṛtye viśeṣaḥ | tadyathā niṣaṇṇe adhyātmameva cittaṃ sthāpayati | saṃsthāpayati | samviṣodayati (saṃviśodhayati) | ekotīkaroti | samādhatte | śeṣaṃ pūrvavat |
tatra vicikitsānivaraṇe viśeṣaḥ | tathā sanniṣaṇṇaḥ | atītamadhvānaṃ nāyoniśo manasikaroti | anāgataṃ pratyutpannamadhvānaṃ nāyoniśo manasikaroti | kiṃ nvahamabhūvamatīte [a]dhvani konvahamabhūvaṃ | āhosvinnāhamatīte [a]dhvani ko nvahamabhūvaṃ | kathaṃ (Śbh_Sh: 103) nvahamabhūvamadī(tī)te 'dhvani [|] ko nvahaṃ bhaviṣyāmi | anāgate [a]dhvani, kathaṃ bhaviṣyāmyanāgate [a]dhvani, ke santaḥ ke bhaviṣyāmaḥ | ayaṃ satva (sattvaḥ) kuta āgataḥ | itaścyutaḥ kutragāmī bhaviṣyati | sa ityevaṃ rūpamayoniśomanasikāraṃ varjayitvā yoniśo manasi karoti | atītamadhvānamanātī(ga)taṃ pra[tyutpanna]mapyadhvānaṃ [|] sa dharmamātraṃ paśyati | vastumātraṃ | sacca sataḥ, asaccāsataḥ | hetumātraṃ, phalamātraṃ, nāsadbhūtaṃ samāropaṃ karoti | na sadvastu nāśayatyapaca(va)dati | bhūtaṃ bhūtato jānāti | yadutānityato vā, [duḥkhato] vā, śūnyato vā, [anātmato vā], anityeṣu, duḥkheṣu, śūnyeṣu, anātmasu dharmeṣu sa evaṃ yoniśo manasi kurvan, buddhe [a]pi niṣkāṅkṣo bhavati, nirvicikitsaḥ | dharme, saṃghe, duḥkhe, samudaye, nirodhe, mārge, hetau, hetusamutpanneṣu dharmeṣu niṣkāṅkṣo bhavati | nirvicikitsaḥ | śeṣaṃ pūrvavat |
tatra vyāpāde vaktavyaṃ | yo [a]nena pratighaṃ pratighanimittaṃ cārabhya, tasya ca prahāṇāya, dharmā udgṛhītā iti vistaraḥ [|]
auddhatyakaukṛtye vaktavyaṃ | anenauddhatyakaukṛtyamārabhya (Śbh_Sh: 104) tasya ca prahāṇāya dharmā udgṛhītā iti vistareṇa pūrvavat |
vicikitsāyāmvaktavyaṃ | ye anena vicikitsāmārabhya tasyāśca prahāṇāya dharmā udgṛhītā iti vistareṇa pūrvavadityanena kāmacha(ccha)ndanivaraṇād vyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsānivaraṇā[c] cittaṃ viśodhitaṃ bhavati | tadāhārakebhyaśca dharmebhya āvaraṇīyebhyastenāha caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati |
yā caiṣā dharmādhipateyā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittasya pariśodhanā [|] asti punarātmādhipateyā, lokādhipateyā cāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścitta pariśodhanā [|]
ātmādhipateyā katamā | yathāpi tadutpanne anyatamānyatamasminnivaraṇe ātmata eva pratirūpatāmviditvā, utpannaṃ nivaraṇaṃ nādhivāsayate (ti) | prajahāti, vinodayati, vyantīkaroti | tena nivaraṇenātmānaṃ na jñāyamānaḥ, cetasa upakleśakareṇa, prajñādaurbalyakareṇa, vighātapakṣyeṇaivamasāvātmānamevādhipatiṃ kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati |
kathaṃ lokamadhipatiṃ kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | ihāsyā (sya) nivaraṇe (Śbh_Sh: 105) samutpanne, utpattikāle vā pratyupasthite | evaṃ bhavatyahaṃ cedanutpannaṃ nivaraṇamutpādayeyaṃ, śāstā me apavaded, devatā api, vijñā api, sabrahmacāriṇo [a]dharmatayā vigarhayeyuriti | sa lokamevādhipatiṃ kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | ihāsya nivaraṇe samutpanne, utpattikāle vā pratyupasthite, evaṃ bhavatyahaṃ cedanutpannaṃ nivaraṇamutpādayeyaṃ | śāstā me apavaded, devatā api | vijñā api, sabrahmacāriṇo [a]dharmatayā vigarhayeyuriti | sa lokamevādhipatiṃ kṛtvā, anutpannaṃ ca nivaraṇaṃ notpādayati, utpannaṃ ca prajahāti | evaṃ lokamadhipatiṃ kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | śayanāsanapratiguptyarthaṃ punarlokācārañcānuvṛtto bhaviṣyatīti yāvadrātryāḥ prathame yāme caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhya bahirvihārasya pādau prakṣālayati | prakṣālya, vihāraṃ praviśya, śayyāṃ kalpayati | yāvadeva svasyo (yau)pacayikānāmmahābhūtānāṃ upacayāya [|] upacito [a]yaṃ kāyaḥ karmaṇyataraśca bhaviṣyati | anukūlataraśca sātatyenai[ka]pakṣye kuśalapakṣaprayoge |
kenakāraṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati | (Śbh_Sh: 106) siṃhasya prāṇinaḥ sādharmyeṇa [|] kiṃ punaratra sādharmyaṃ [|] siṃhaḥ prāṇaṃ (prāṇī) sarveṣāṃ tiryagyonigatānāṃ prāṇināṃ vikrānta, utsāhī, dṛḍhaparākramaḥ | bhikṣurapi jāgarikānuyukta ārabdhavīryo viharati | vikrānta, utsāhī, dṛḍhaparākramaḥ | atastasya siṃhopamaiva śayyā pratirūpā bhavadi(ti), no tu pretaśayyā, devaśayyā, na kā[ma]bhogaśayyā | tathā hi te sarva eva kusīdā, hīnavīryā, ca(ma)ndabalaparākramāḥ | api tu dharmataiṣā yaddakṣiṇena pārśvena siṃhopamāṃ śayyāṃ kalpayato na tathā gātrāṇāṃ vikṣepo bhavati | na ca śayānasya smṛtisaṃpramoṣo bhavati | na ca gāḍhaṃ svapiti | pāpakāṃśca svapnāṃ (pnān) na paśyati | anyathā tu śayyāṃ kalpayato viparyayeṇa sarve doṣā veditavyāḥ | tenāha dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati |
ālokanimittamanena sūdgṛhītaṃ bhavati | sumanasikṛtaṃ | sujuṣṭaṃ, supratividdhaṃ | yadeva manasi kurvan sa prabhā sahagatena cittena śayyāṃ kalpayati | suptasyāpi cāsya yena na bhavati cetasaḥ [|] andhakārāyitatvamevamālokasaṃjñīśayyāṃ kalpayati |
kathaṃ smṛta[ḥ] śayyāṃ kalpayati | ya (ye) anenadharmā[ḥ] śrutā bhavanti | cintitā, bhāvitā vā, (Śbh_Sh: 107) kuśalā arthopasaṃhitāstadanvayā [a]sya smṛtiryāvatsvapanakālānuvarttinī bhavati | yathāsya suptasyāpi ta eva dharmā jāgrato vā abhilapanti, teṣveva ca dharmeṣu taccittaṃ bahulamanuvicarati | iti yathāsmṛtyā yathāsmṛtaḥ | kuśalacittaśayyāṃ kalpayati | avyākṛtacitto vā [|] evaṃ smṛtaḥ śayyāṃ kalpayati |
kathaṃ saṃprajānanto (jānan) śayyāṃ kalpayati | suptasyāsya tathā smṛtasya yasminsamaye [a]nyatamānyatamenopakleśena cetasaḥ saṃkleśo bhavati | sa utpadyamānameva taṃ saṃkleśaṃ samyageva prajānāti, nādhivāsayati, prajahāti, pratividhyati | pratyudāvarttayati mānasaṃ | tenocyate saṃprajānaṃ(nan) śayyāṃ kalpayati |
kathamutthānasaṃjñāmeva manasikurvan śayyāṃ kalpayati | sa vīryasaṃpragṛhītaṃ cittaṃ kṛtvā śayyāṃ kalpayati | supratibuddhikayā suharṣakta (suhṛṣṭacitta)stadyathā āraṇyako mṛgaḥ | no tu sarveṇa sarvaṃ viddhamavakramaṇanimnaṃ cittaṃ karoti | tatpravaṇaṃ | na tatprābho (bhā)ramapi (|) cāsyaivaṃ bhavati | aho batāhaṃ buddhānujñātāṃ jāgaritāṃ (kāṃ)sarveṇa sarvaṃ sarvathā sampādayeyamiti | tasyāśca sampādanārthaṃ tvāśaṃsena, rasena, prayogeṇa, chandagato viharatyabhiyuktaśca [|] api cāsyaivaṃ bhavati | yathāhamadya (Śbh_Sh: 108) jāgarikārthamārabdhavīryo vyahārṣaṃ, kuśalānāñca dharmāṇāṃ bhāvanāyai, dakṣo [a]nalasa, utthānasampannaḥ, śvaḥ prabhāte, nirgatāyāṃ ca rajanyāṃ, bhūyasyā mātrayā ārabdhavīryo vihariṣyāmi utthānasampanna iti | tatraikayā utthānasaṃjñayā gāḍhaṃ svapiti | yenāhaṃ (yaṃ) śaknoti laghu laghveva utthānakāle utthātuṃ, na kālātikrāntaṃ pratibudhyati | dvitīyayotthānasaṃjñayā buddhānujñātāṃ siṃ[haśa]yyāṃ kalpayatyanyūnāmanadhikāṃ | tṛtīyayotthānasaṃjñayā chandaṃna sransa(sraṃsa)yati | sati smṛtisaṃpramoṣe, satyuttaratrottaratra samādānāya prayukto bhavati | evamutthānasaṃjñāmeva manasi kurvan śayyāṃ kalpayati |
sa rātryāḥ paścime yāme laghu laghveva prativibudhyāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayatīti | paścimo yāma uccate | yo [a]pararātraḥ sātirekapraharaṃ (raḥ) | sa cāyamālokasaṃjñī smṛtaḥ | saṃprajāna[n], utthānasaṃjñāmeva manasi kurvan, madhyamaṃ yāmaṃ sātirekaṃ praharaṃ middhamavakrāmayitvā (krāmya), yasmiṃ (smin) samaye vyuttiṣṭhate | tatra tasmiṃ (smin) samaye vyuttiṣṭhate | karmaṇyakāyo bhavati | utthāya, nādhimātreṇa styānamiddhaparyavasthānenābhibhūtaḥ | yenāsyottiṣṭhato dhandhāyitatvaṃ vā syānmaṃdāyitacca(tva)mvā, ālasyakausīdyamvā [|] asati vā (Śbh_Sh: 109) punastasmindhandhāyitatve, mandāyitatve, ālasyakausīdye, laghu laghvevotthānaṃ bhavatyābhogamātrādeva no saṃgrāmaṃ vā kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaḥ pariśuddhiḥ pūrvavadvedi tavyāḥ (vyā) | ayaṃ tāvatpūrvarātrāparaṃrātraṃ jāgarikānuyogasya vistaravibhāgaḥ |
samāsārthāḥ punaḥ katame | iha jāgarikāyogamanuyuktasya puruṣapudgalasya catvāri samyakkaraṇīyāni bhavanti | katamāni catvāri | yāvajjāgrati (gati) tāvatkuśalapakṣaṃ na riṃcati | sātatyenai[ka]pakṣyakuśaladharmabhāvanāyāṃ kālena ca śayyāṃ kalpayati | nākālena | suptaścāsaṃkliṣṭacitto middhamavakrāmayati | na saṃkliṣṭacittaḥ [|] kālena ca prativibudhyate(ti) | notthānakālamativartate | itīmāni catvāri samyakkaraṇīyānyāramya bhagavatā śrāvakāṇāṃ jāgarikānuyogo deśitaḥ |
kathaṃ ca punardeśitaḥ | yattāvadāha [|] divā caṃkramaniṣadyābhyāmāvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayati | evaṃ rātryāḥ prathamayāmami (i)tyanena tāvat prathamaṃ samyakkaraṇīyamākhyātaṃ | yaduta yāvajjāgrati (garti)tāvat kuśalapakṣaṃ na riṃcati | sātatyenai[ka]pakṣyakuśaladharmabhāvanāyāṃ | yasmāt (Śbh_Sh: 110) punarāha | bahirvihārasya pādau prakṣālya, vihāraṃ praviśya, dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati | pāde pādamādhāyetyanena dvitīyaṃ samyakkaraṇīyamākhyātaṃ | yaduta kālena śayyāṃ kalpayati | nākālena | yatpunarāha | ālokasaṃjñī smṛtaḥ | saṃprajāna[n], utthānasaṃjñāmeva manasi kurvan, śayyāṃ kalpayatītyanena tṛtīyaṃ samyakkaraṇīyamākhyātaṃ | yaduta asaṃkliṣṭacitto middhamavakrāmayati (kramate) | na saṃkliṣṭacitta iti | yat punarāha rātryāḥ paścime yāme laghu laghveva prativibudhya āvaraṇīyebhyo dharmebhyaścittaṃ pariśodhayatītyanena caturthaṃ samyakkaraṇīyamākhyātaṃ | yaduta kālena prativibudhyati | notthānakālamativartate | iti tatra yaduktamālokasaṃjñī smṛtaḥ, saṃprajānan, vyutthānasaṃjñāmeva manasi [kurva]n śayyāṃ kalpayatīti | ato dvavābhyāṃ kāraṇābhyāṃ asaṃkliṣṭacitto middhamavakrāmayati | yaduta smṛtyā, saṃprajanyena, dvābhyāṃ punaḥ kāraṇābhyāṃ kālena prativibudhyate | no tu kālamativartate | yadutālokasaṃjñayā, utthānasaṃjñayā ca | kathaṃ punaḥ kṛtvā kuśalamālambanaṃ parigṛhya svapiti | saṃprajanyena, tasmāt, kuśalādālambanāccyavamānaṃ, (Śbh_Sh: 111) saṃkliśyamānaṃ cittaṃ laghu laghveva samyakprajānāti | evamasyābhyāṃ dvābhyāṃ kāraṇābhyāmasaṃkliṣṭacittasya śayyā bhavati | tatrālokasaṃjñayā, utthānasaṃjñayā ca | na gāḍhaṃ svapiti | nāsya dūrānugataṃ tanmiddhaparyavasthānaṃ bhavati | ityābhyāṃ dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ kālena [prati]vibudhyate (ti) | notthānakālamativartate | ayaṃ jāgarikānuyogasya samāsārtho (rthaḥ) [|] yaśca pūrvako vistaravibhāgaḥ, yaścāyaṃ samāsārthaḥ | iyamucyate pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyuktā ||
saṃprajānadvihāritā katamā | yathāpīhaikatyaḥ abhikramapratikrame saṃprajānadvihārī bhavati | ālokitavyavalokite, saṃmiṃjita (sāmmiñjita)prasārite, saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe | aśite, pīte, khādite, svādite, niṣaṇṇe, śayite, jāgṛte, pra[la]pite, tūṣṇīṃbhāve, nidrāklamavinodane saṃprajānadvihārī bhavati |
(Śbh_Sh: 112)
tatra katamo [a]bhikramaḥ | pratikramaḥ katamaḥ | abhikramapratikrame samprajānadvihāritā [katamā] |
tatrābhikramaḥ [|] yathāpīhaikatyo grāmamvā upakrāmati | grāmāntaramvā, kulamvā, [kulāntaramvā, vihāramvā], vihārāntaramvā [|]
tatra pratikramaḥ | yathāpīhaikatyaḥ grāmāntarāmvā (grāmādvā) pratinivarttate | grāmāntarādvā, kulādvā, kulāntarādvā, vihārādvā, vihārāntarādvā [|]
tatra saṃprajānadvihāritā (yāḥ) || abhikrama[mā]ṇe (ṇo) abhikramāmīti samyageva prajānāti | atra mayā abhikramitavyaṃ | atra mayā punarnābhikramitavyamiti | samyageva prajānati | ayamvā me abhisaṃkramaṇakālaḥ ayaṃ nābhisaṃkramaṇakāla iti | samyageva prajānāti | idamasyocyate saṃprajanyaṃ [|] sa cettena saṃprajanyena (Śbh_Sh: 113) samanvāgataḥ | abhikramamāṇaḥ prajānātyabhikramāmīti | yatra cānenābhikramitavyaṃ bhavati | tatra cābhikramati | kālena cābhikramati nākālena | yathā cābhikramitavyaṃ | yadrūpayā [ca] ya(rya)yā ācāreṇākalpena īryāpathena tathā abhikramatīyamasyocyate saṃprajānādvihāritā yadutābhikramapratikramaḥ (mayoḥ) |
tatra katamadālokitaṃ, katamad vyavalokitaṃ | katamā ālokitavyavalokita saṃprajānādvihāritaḥ (tā) | tasyāsya pūrvaparikī[rttiteṣu dhamaṣu] abhikramataḥ, pratikramataśca yadabuddhipūrvakamacchandapūrvakaṃ | a[ntare]ṇa cakṣuṣā rūpadarśanamidamucyate ālokitaṃ |
yatpunarupasaṃkrāntasya buddhipūrvakaṃ prayatnapūrvakaṃ, kṛtyapūrvakaṃ cakṣuṣā rūpadarśanaṃ, tadyathā rājñā(jñāṃ) rājyā(jā)mātrāṇāṃ, naigamānāṃ, jānapadānāmvā, brāhmaṇānāmvā, dhanināṃ, śreṣṭhināṃ, sārthavāhānāṃ, tadanyeṣāmbāhyakānāṃlayanānāṃ, mārutānāmavarakāṇāṃ, pra(prā)sādānāṃ, harmyatalānāmiti | yadvā punaranyeṣāṃ lokacitrāṇāṃ darśanamidamucyate | vyavalokitaṃ |
yatpunarālokitaṃ ca vyavalokitaṃ ca svalakṣaṇataḥ (Śbh_Sh: 114) samyageva prajānāti | yathā āloki(kayi)tavyaṃ, yathā vyavalokayitavyaṃ tadapisamyageva prajānāti | idamasyocyate saṃprajanyaṃ [|] sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ | sacedavalokayamāno jānātyavalokayāmīti | yaccāvalokayitavyaṃ vyavalokayitavyaṃ tadālokayati vyavalokayati | yadā ālokayitavyaṃ, vyavalokayitavyaṃ | tadā ālokayati, vyavalokayati [|] yathā ālokayitavyaṃ vyavalokayitavyaṃ tathā ālokayati, vyavalokayati | iyamasyocyate | saṃprajānadvihāritā | yadutālokitavyavalokite [|]
tatra katamat saṃmiji(sammiñji)taṃ, katamat prasāritaṃ, katamā saṃmiji(sammiñji)taprasārite saṃprajānadvihāritā | sa tathā ālokayamāno, vyavalokayamānaśca | abhikramapūrvakaṃ, pratikramapūrvakañca, yatpādau vā sammiṃjayati, prasārayati | bāhū vā saṃmi(miṃ)jayati | prasārayati | hastau vā saṃmi(miṃ)jayati, prasārayati | ityanyatamānyatamamvā aṃgapratyaṃgaṃ sammiñjiyati | prasārayatīdamucyate | saṃmi(miṃ)jita prasāritaṃ [|] sacet saṃmi(miṃ)jitaprasāritaṃ svalakṣaṇataḥ prajānāti saṃmi(miṃ)jitavyaṃ | prasāritavyañca | samyageva prajānāti | yādi ca saṃmi(miṃ)ji(jayi)tavyaṃ, yadā prasāri(rayi)tavyaṃ tadapi samyageva prajānāti | yathā ca saṃmi(miṃ)ji(jayi)tavyaṃ, yathā (Śbh_Sh: 115) prasāri(rayi)tavyaṃ, tadapi samyageva prajānāti, idamasyocyate saṃprajanyaṃ |
sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ | sa cet saṃmija(sammiñja)yamānaḥ(yan), prasārayamāṇaḥ(yan) | jānāti | saṃmi(miṃ)jayāmi | prasārayāmīti | yacca saṃmi(miṃ)jayitavyaṃ prasārayitavyaṃ saṃmi(miṃ)jayati, prasārayati | yadā ca saṃmi(miṃ)jayitavyaṃ, prasārayitavyaṃ tadā saṃmi(miṃ)jayati, prasārayati, iyamasyocyate | saṃprajānadvihāritā yaduta saṃmiṃji(sammiñji)ta prasārite ||
tatra katamat saṃghāṭīdhāraṇaṃ | katamaccīvaradhāraṇaṃ, katamat, pātradhāraṇaṃ, katamā(mat)sāṃ(saṃ)ghāṭīcīvarapātradhāraṇaṃ (ṇe) | saṃprajānadvihāritā |
yattāvadasya jyeṣṭhaṃ cīvaraṃ ṣaṣṭhikhannamvā (khaṇḍaṃ vā) navatikhannamvā(khaṇḍaṃ vā), dviguṇasīvitamvā, ekaguṇasīvitamvā iyamucyate sāṃghāṭī (saṃghāṭī) [|] tasya prāvaraṇaṃ paribhogaḥ | samyageva pariharaṇaṃ dhāraṇamityucyate |
yatpunarasya madhyamvā, kanīyo vā, ādhiṣṭhānikamvā cī[varaṃ] atirekacīvaraṃ vā | ādhiṣṭhānikaṃ vā | cīvaraṃ atirekacīvaramvā vikalpanārhaṃ vikalpayati (Śbh_Sh: 116) taccīvaramityucyate | tasya prāvaraṇaṃ paribhogaḥ | samyageva pariharaṇaṃ dhāraṇamityucyate | yatpunarasyādhiṣṭhānāni kamā(rmā)yasamvā, mṛnmayamvā bhaikṣabhojanamidamucyate | pātraṃ, tasya paribhogaḥ | samyageva pariharaṇaṃ dhāraṇamityucyate |
sa cetpunarayaṃ tāṃ sāṃ (saṃ)ghāṭīṃ, cīvaraṃ, pātraṃ, dhāraṇamvā svalakṣaṇataḥ samyageva prajānāti | yacca sāṃ (saṃ)ghāṭīcīvarapātradhāraṇaṃ | kalpikaṃ, akalpikaṃ vā, tadapi samyageva prajānati | yadā ca sāṃ (saṃ)ghāṭīcīvarapātradhāraṇaṃ dhārayitavyaṃ (karttavyaṃ) | tadā samyageva prajānāti | yathā ca dhārayitavyaṃ, tadapi samyageva prajānāti | idamasyocyate | saṃprajanyaṃ | sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ | sacet sāṃ (saṃ)ghāṭī(ṭīṃ), cīvaraṃ, pātraṃ dhārayamāṇo jānāti dhārayāmīti | yacca dhārayitavyaṃ taddhārayati | yadā ca dhārayitavyaṃ tadā dhārayati | yathā ca dhārayitavyaṃ tathā dhārayatīyamasyocyate saṃprajānadvihāritā | yaduta sāṃ (saṃ)ghāṭīcīvarapātradhāraṇe |
tatra katamadaśitaṃ | katamatpītaṃ | katamat khāditaṃ | katamatsvāditaṃ | katamā aśitapītakhāditāsvādite[ṣu] saṃprajānadvihāritā | yaḥ kaścit piṇḍapātaparibhogaḥ sarvaṃ tadaśitamityucyate | tasya punardvidhā bhedaḥ khāditaṃ; svāditaṃ ca | tatra khāditaṃ | manthā (Śbh_Sh: 117) vā, [a]pūpā vā, odanakulmāṣamveti yadvā punaranyatamābhisaṃskārikamannaṃ vikṛtaṃ bhojyaṃ prāṇasaṃdhāraṇamidamucyate khāditamaśitamapītaṃ |
svāditaṃ katamat | tadyathā kṣīraṃ, dadhi, navanītaṃ, sarpistailaṃ, madhu, śo(phā)ṇitaṃ, mānsaṃ (māṃsaṃ), matsyā, vallūrā, lavaṇaṃ, vanaphalamvā, bhakṣa(kṣya)prakāraṃ vā idamucyate svāditamaśitamapi (pī)taṃ ||
yatpunaḥ pīyate khaṇḍarasaṃ(so)vā, śarkarārasamvā (so vā), kāṃcikamvā, dadhimaṇḍamvā | śuktamvā, takramvā, antataḥ pānīyamapi [|] idamucyate pītaṃ |
sa cedaśitapītakhāditāsvāditaṃ svalakṣaṇataḥ samyageva prajānāti | yaccāśitavyaṃ, pātavyaṃ, khāditavyaṃ, svādi(dayi)tavyaṃ tadapi samyageva prajānāti | yadā cāśitavyaṃ, pātavyaṃ khāditavyaṃ, svādi(dayi)tavyaṃ tadeva (tadapi) samyageva prajānāti | yathā cāśitavyaṃ, pātavyaṃ, khāditavyaṃ | svādi(dayi)tavyaṃ | tadapi samyageva prajānāti | idamasyocyate saṃprajanyaṃ [|]
sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ aśamānaḥ (aśan), pibamānaḥ (piban), khādamānaḥ (khādan), svādayamānaḥ (svādayan) sa cejjānāti | aśnāmi, pibāmi, khādāmīti | yaccāśitavyaṃ, pātavyaṃ, khāditavyaṃ, (Śbh_Sh: 118) tadaśnātiyāvatsvādayati | yadā cāśitavyaṃ (yāva)tsvādayitavyaṃ | tadā aśnāti, svādayati | yathā cāśitavyaṃyāvatsvādayitavyaṃ tathā [a]śnāti | yāvatsvādayitavyami (yāvatsvādayatī)yamasyocyate yāvat saṃprajānadvihāritā | yadutāśitapītakhāditāsvādite[ṣu] [||]
tatra katamadgataṃ, katamat sthitaṃ, katamanniṣaṇṇaṃ | katamacchayitaṃ | katamajjāgṛtaṃ | katamadbhāṣitaṃ, katamattū(mastū)ṣṇīmbhāvaḥ | katamā nidrāklamaprativinodanā | katamā gate, sthite, niṣaṇṇe śayite, jāgṛte, bhāṣite, tūṣṇīmbhāve, nidrāklamavinodanā[yāṃ] saṃprajānadvihāritā | yathāpīhaikatyaścaṃkrame caṃkramyate(mate), sahadharmikāṇāṃ copasaṃkrāmati | adhvānaṃ vā pratipadyate | i