Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)pspduttu.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Bản Dutt (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 7 / 15 (50.000 ký tự/trang)
atra śūnyatāyā cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānam eva śūnyatā śūnyataiva cakṣurvijñānam yā ca bhagavan śrotravijñānasya śūnyatā na tad śrotravijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā śrotravijñānaṃ śrotravijñānam eva śūnyatā śūnyataiva śrotravijñānam yā ca bhagavan ghrāṇavijñānasya śūnyatā na tad ghrāṇavijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇavijñānaṃ ghrāṇavijñānam eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇavijñānam yā ca bhagavan jihvāvijñānasya śūnyatā na tad jihvāvijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā jihvāvijñānaṃ jihvāvijñānam eva śūnyatā śūnyataiva jihvāvijñānam yā ca bhagavan kāyavijñānasya śūnyatā na tad kāyavijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā kāyavijñānaṃ kāyavijñānam eva śūnyatā śūnyataiva kāyavijñānam yā ca bhagavan manovijñānasya śūnyatā na tad manovijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā manovijñānaṃ manovijñānam eva śūnyatā śūnyataiva manovijñānam anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na cakṣurvijñāne sthātavyaṃ na śrotravijñāne sthātavayṃ na ghrāṇavijñāne sthātavayṃ na jihvāvijñāne sthātavayṃ na kāyavijñāne sthātavayṃ na manovijñāne sthātavyaṃ na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyaṃ na śrotrasaṃsparśe sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśe sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśe sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśe sthātavyaṃ na manaḥsaṃsparśe sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśaś cakṣuḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ śrotrasaṃsparśaś śrotrasaṃsparśatvena śūnyo ghrāṇasparśaś ghrāṇasaṃsparśatvena śūnyo jihvāsaṃsparśaś jihvāsaṃsparśatvena śūnyaḥ kāyasaṃsparśaś kāyasaṃsparśatvena śūnyaḥ manaḥsaṃsparśaś manaḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ yā ca bhagavan cakṣuḥsaṃsparśasya śūnyatā na sa cakṣuḥsaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā cakṣuḥsaṃsparśaḥ cakṣuḥsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśaḥ yā ca bhagavan śrotrasaṃsparśasya śūnyatā na sa śrotrasaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā śrotrasaṃsparśaḥ śrotrasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva śrotrasaṃsparśaḥ yā ca bhagavan ghrāṇasaṃsparśasya śūnyatā na sa ghrāṇasaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇasaṃsparśaḥ ghrāṇasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśaḥ yā ca bhagavan jihvāsaṃsparśasya śūnyatā na sa jihvāsaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā jihvāsaṃsparśaḥ jihvāsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva jihvāsaṃsparśaḥ yā ca bhagavan kāyasaṃsparśasya śūnyatā na sa kāyasaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā kāyasaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva kāyasaṃsparśaḥ yā ca bhagavan manaḥsaṃsparśasya śūnyatā na sa manaḥsaṃsparśaḥ na cānyatra śūnyatāyā manaḥsaṃsparśaḥ manaḥsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva manaḥsaṃsparśaḥ anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyaṃ na manaḥsaṃsparśe sthāatavyaṃ na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ evaṃ yāvan na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ yā ca bhagavan cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam yā ca bhagavan śrotrasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam yā ca bhagavan ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam yā ca bhagavan jihvāsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam yā ca bhagavan kāyasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad kāyasaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva kāyasaṃsparśapratyayavedayitam yā ca bhagavan manaḥsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam na cānyatra śūnyatāyā manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na cakṣuḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na śrotrasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na manaḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ evaṃ yāvan na jarāmaraṇe tat kasya hetoḥ tathā hi bhagavan avidyā avidyātvena śūnyā yā cāvidyāśūnyatā na sā avidyā na cānyatra śūnyatāyā avidyā avidyaiva śūnyatā śūnyataivāvidyā evaṃ saṃskārāḥ samskāratvena śūnyāḥ vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpatvena śūnyaṃ ṣaḍāyatanāni ṣaḍāyatanatvena śūnyāni sparśaḥ sparśatvena śūnyo vedanā vedanātvena śūnyā tṛṣṇā tṛṣṇātvena śūnyā upādānam upādānatvena śūnyaṃ bhavo bhavatvena śūnyo jātir jātitvena śūnyā tathā hi bhagavan jarāmaraṇaṃ (PSP1: 130) jarāmaraṇatvena śūnyam yā ca jarāmaraṇaśūnyatā na taj jarāmaraṇaṃ na cānyatra śūnyatātā jarāmaraṇaṃ jarāmaraṇam eva śūnyatā śūnyataiva jarāmaraṇam anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ na saṃskāreṣu sthātavyaṃ na vijñāne sthātavyaṃ na nāmarūpe sthātavyaṃ na ṣaḍāyataneṣu sthātavyaṃ na sparśe sthātavyaṃ na vedanāyāṃ sthātavyaṃ na tṛṣṇāyāṃ sthātavyaṃ na upādāne sthātavyaṃ na bhave sthātavyaṃ na jātau sthātavyaṃ na jarāmarane sthātavyam evaṃ skandhadhātvāyataneṣu ca na kartavyam punar aparaṃ bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā smṛtyupasthāneṣu na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi bhagavan smṛtyupasthānāni smṛtyupasthānatvena śūnyāni yā ca bhagavan smṛtyupasthānānāṃ śūnyatā na tāni smṛtyupasthānāni na cānyatra smṛtyupasthānebhyaḥ smṛtyupasthānāni smṛtyupasthānāny eva śūnyatā śūnyataiva smṛtyupasthānāni tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na smṛtyupasthāneṣu sthātavyaṃ evaṃ samyak prahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgapāramitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmeṣu na sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hy āveṇikabuddhadharma āveṇikabuddhadharmatvena śūnyā yā ca bhagavan āveṇikabuddhadharmasya śūnyatā na sa āveṇikabuddhadharmaḥ na cānyatrāveṇikabuddhadharmād āveṇikabuddhadharma
āveṇikabuddhadharma eva śūnyatā śūnyataiva āveṇikabuddhadharmaḥ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmeṣu na sthātavyam punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na dānapāramitāyāṃ sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi dānapāramitaiva śūnyā dānapāramitāsvabhāvena śīlapāramitaiva śūnyā śīlapāramitāsvabhāvena kṣātipāramitaiva śūnyā kṣāntipāramitāsvabhāvena vīryapāramitaiva śūnyā vīryapāramitāsvabhāvena dhyānapāramitaiva śūnyā dhyānapāramitāsvabhāvena prajñāpāramitaiva śūnyā prajñāpāramitāsvabhāvena yā ca bhagavan dānapāramitāyāḥ śūnyatā na sā dānapāramitā na cānyatra dānapāramitāyāḥ dānapāramitā dānapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva dānapāramitā yā ca bhagavan śīlapāramitāyāḥ śūnyatā na sā śīlapāramitā na cānyatra śīlapāramitāyāḥ śīlapāramitā śīlapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva śīlapāramitā yā ca bhagavan kṣāntipāramitāyāḥ śūnyatā na sā kṣāntipāramitā na cānyatra kṣāntipāramitāyāḥ kṣāntipāramitā kṣāntipāramitaiva śūnyatā śūnyataiva kṣāntipāramitā yā ca bhagavan vīryapāramitāyāḥ śūnyatā na sā vīryapāramitā na cānyatra vīryapāramitāyāḥ vīryapāramitā vīryapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva vīryapāramitā yā ca bhagavan dhyānapāramitāyāḥ śūnyatā na sā dhyānapāramitā na cānyatra dhyānapāramitāyāḥ dhyānapāramitā dhyānapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva dhyānapāramitā yā ca bhagavan prajñāpāramitāyāḥ śūnyatā na sā prajñāpāramitā na cānyatra prajñāpāramitāyāḥ prajñāpāramitā prajñāpāramitaiva śūnyatā śūnyataiva prajñāpāramitā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na dānapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na śīlapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na kṣāntipāramitāyāṃ sthātavyaṃ na vīryapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na dhyānapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā akṣareṣu na sthātavyaṃ akṣarābhinirhāreṣu na sthātavyaṃ ekodāhāre dvirudāhāre trirudāhāre na sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi akṣarāṇi śūnyāny akṣarasvabhāvena yā ca bhagavann akṣraśūnyatā na sā akṣarāṇi na cānyatra śūnyatāyā akṣarāṇi akṣsarāny eva śūnyatā śūnyataivākṣarāṇi tad anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nākṣareṣu sthātavyam punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā (PSP1: 131) nābhijñāsu sthātavyam tat kasya hetoḥ abhijñā eva śūnyā abhijñāsvabhāvena yā ca bhagavann abhijñāśūnyatā na tā abhijñā na cānyatra śūnyatāyā abhijñā abhijñā eva śūnyatā śūnyataivābhijñā tad anena bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nābhijñāsu sthātavyam punar aparaṃ bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpam anityam iti sthātavyaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam anityam iti sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi rūpānityatā anityatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānityatā śūnyatā na sā anityatā na cānyatra śūnyatāyā anityatā anityataiva śūnyatā śūnyataiva anityatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā rūpam anityam iti na sthātavyaṃ vedanānityeti na sthātavyaṃ saṃjñānityeti na sthātavyaṃ saṃskārā anityā iti na sthātavyaṃ vijñānam anityam iti na sthātavyam evaṃ na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ duḥkham iti sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi rūpaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyam na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam tat kasya hetoḥ tathā hi vijñānaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan vijñānaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na vijñānam duḥkham iti sthātavyam evaṃ na rūpam anātmam iti sthātavyaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ anātmam iti sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi rūpānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpam anātmam iti sthātavyam na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam tat kasya hetoḥ tathā hi vijñānānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan vijñānānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na vijñānam anātmam iti sthātavyam evaṃ na rūpaṃ śāntam iti sthātavyaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ śāntam iti sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi rūpaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpaṃ śāntam iti sthātavyam na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam tat kasya hetoḥ tathā hi vijñānaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan vijñānaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā tad anenāpi (PSP1: 132) bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na vijñānaṃ śāntam iti sthātavyaṃ evaṃ hetusamudayaprabhavapratyayatāyāṃ na sthātavyaṃ punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā tathatāyāṃ na sthātavyaṃ tat kasya hetoḥ tathā hi tathatā tathatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs tathatāyāḥ śūnyatā na sā tathatā na cānyatra tathatāyāḥ śūnyatā tathataiva śūnyatā śūnyataiva tathatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā tathatāyāṃ na sthātavyam eva dharmatāyām na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi dharmatā dharmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs dharmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmatā na cānyatra dharmatāyāḥ śūnyatā dharmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmatāyāṃ na sthātavyam dharmadhātau na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi dharmadhātur dharmadhātusvabhāvena śūnyo yā ca bhagavaṃs dharmadhātoḥ śūnyatā na sa dharmadhātur na cānyatra dharmadhāoḥ śūnyatā dharmadhātur eva śūnyatā śūnyataiva dharmadhātuḥ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmadhātau na sthātavyam dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi dharmaniyāmatā dharmaniyāmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmaniyāmatā na cānyatra dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā dharmaniyāmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmaniyāmatā tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi bhūtakoṭir bhūtakoṭisvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs bhūtakoṭyāḥ śūnyatā na sā bhūtakoṭir na cānyatra bhūtakoṭyāḥ śūnyatā bhūtakoṭir eva śūnyatā śūnyataiva bhūtakoṭiḥ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā sarvadhāraṇīmukheṣu na sthātavyam tat kasya hetoḥ tathā hi dhāraṇīmukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni yā ca bhagavaṃs dhāraṇīmukhānāṃ śūnyatā na tāni dhāraṇīmukhāni na cānyatra dhāraṇīmukhebhyaḥ śūnyatā dhāraṇīmukhāny eva śūnyatā śūnyataiva dhāraṇīmukhāni tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ
caratā dhāraṇīmukheṣu na sthātavyam punar aparaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāyakuśalo 'haṅkāramamakārapatitena mānasena saced rūpe tiṣṭhati rūpābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām saced vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu saced vijñāne tiṣṭhati vijñānābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām tat kasya hetoḥ na hy abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāyāṃ parigṛhṇāti na prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate na prajñāpāramitāṃ paripūrayati, aparipūrayan prajñāpāramitāṃ na niryāsyati sarvākārajñatāyām tat kasya hetoḥ tathā hi bhagavan rūpam aparigṛhītaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānam aparigṛhītam tat kasya hetoḥ yaś ca rūpasyāparigraho na tad rūpam prakṛtiśūnyatām upādāya vedanāsaṃjñāsaṃskārā yaś ca vijñānasyāparigraho na tad vijñānaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ yāvad bhūtakoṭir aparigṛhītā tat kasya hetoḥ yaś ca bhāutakoṭyā aparigraho na sā bhūtakoṭiḥ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā prakṛtiśūnyāḥ sarvadharmāḥ (PSP1: 133) pratyavekṣitavyāḥ tathā ca pratyavekṣitavyā yathā na kvacid dharme manaso vyupacāro bhavet idaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhītaṃ nāma samādhimaṇḍalaṃ vipulaṃ puraskṛtam apramāṇaṃ niyatam asaṃhāryaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ sāpi sarvākārajñatā aparigṛhītā adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya mahāśūnyatām upādāya śūnyatāśūnyatām upādāya paramārthaśūnyatām upādāya saṃskṛtaśūnyatām upādāya asaṃskṛtaśūnyatām upādāya atyantaśūnyatām upādāya anavarāgraśūnyatām upādāya anavakāraśūnyatām upādāya prakṛtiśūnyatām upādāya sarvadharmaśūnyatām upādāya svalakṣaṇaśūnyatām upādāya anupalambhaśūnyatām upādāya abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya bhāvaśūnyatām upādāya abhāvaśūnyatām upādāya svabhāvaśūnyatām upādāya parabhāvaśūnyatām upādāyeti mṛdumūrddhagatasyālambanākāraviśeṣaḥ tat kasya hetoḥ tathā hi na bhagavan sarvākārajñatā nimittataḥ udgrahītavyā, nimittam hi kleśaḥ katamat punar nimitta rūpaṃ nimittaṃ vedanā nimittaṃ saṃjñā nimittaṃ saṃskārā nimittaṃ vijñānaṃ nimittam cakṣur nimittam śrotraṃ nimittam ghrāṇaṃ nimittam jihvā nimittam kāyo nimittam mano nimittaṃ, rūpaṃ nimittaṃ śabdo nimittaṃ gandho nimittaṃ raso nimittaṃ spraṣṭavyaṃ nimittaṃ dharmo nimittaṃ, smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatābhūtakoṭi nimittam ayam ucyate kleśaḥ, sacet punaḥ prajñāpāramitā nimittata udgrahītavyā abhaviṣyan naiveha śreṇikaḥ parivrājakaḥ śāsane śraddhām alapsyata atra sarvajñajñāne katamā ca śraddhā yeyaṃ prajñāpāramitāyām abhiśraddadhānatā avakalpanatā adhimukhtiś cintanā tulanā vyupaparīkṣaṇā tac cānimittayogena evam animittata udgrahītavyā atra punaḥ (PSP1: 134) śreṇikaḥ parivrājakaḥ adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhītavān na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān na vijñānaṃ parīgṛhītavān tat kasya hetoḥ tathā hi sa tena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na kaścid dharmaḥ parigṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya tat kasya hetoḥ tathā hi sa nādhyātmaprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati na bahirdhāprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhāprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra prāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati tat kasya hetoḥ tathā hi sa tam dharmaṃ na samanupaśyati, yo vā prajānīyād yena vā prajānīyāt tat kasya hetoḥ nādhyatmaṃ rūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmaṃ vedanāyās tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmaṃ saṃjñāyās tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmaṃ saṃskārāṇāṃ tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyatmaṃ vijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati, na bahirdhārūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati na bahirdhāvedanāyā na bahirdhāsaṃjñānāṃ na bahirdhāsaṃskārāṇāṃ na bahirdhāvijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhārūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāvedanāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃskārāṇāṃ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāvijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati, nāpy anyatra rūpāt tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra vedanāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃskārebhyaḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra vijñānāt tajjñānaṃ samanupaśyatiadhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ so 'trādhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ sarvajñajñānadharmatāṃ pramāṇīkṛtya sarvadharmānupalabdhitām upādāya, evam adhimuktas tena na kaścid dharmaḥ parīgṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya, nāpy anena kaścid dharma upalabdho 'yaṃ parigṛhṇīyād vā muñced vā sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya, (PSP1: 135) sa nirvāṇenāpi na manyate sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya tat kasya hetoḥ yaḥ sarvadharmāṇām aparigraho 'nutsargaḥ sā prajñāpāramitā iyam api bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā apārapāragatām upādāya, yad rūpaṃ na parigṛhṇāti yāṃ vedanāṃ na parigṛhṇāti yāṃ saṃjñāṃ na parigṛhṇāti yān saṃskārān na parigṛhṇāti yad vijñānaṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya yāvad vyastasamastāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasmṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatāsamādhimukhadhāraṇīmukhāni yāvat samādhiṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya, na cāntarāparinirvāṇāparipūrṇaiḥ praṇihdānair yāvad daśabhis tathāgatabalaiś caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśabhir āveṇikair buddhadharmaiḥ tat kasya hetoḥ tathā hi sarvadharmā adharmā yāvat smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā adharmā nāpi te dharmā nādharmāḥ, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā sarvadharmāparigṛhītatām upādāya iti madhyamūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ
punar aparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā evaṃ vyupaparīkṣitavyaṃ, katamaiṣā prajñāpāramitā, kasya vaiṣā prajñāpāramitā, kim eṣā prajñāpāramitā, kenaiṣā prajñāpāramitā, sacet punaḥ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upanidhyāyati tat kiṃ yo dharmo na vidyate nopalabhyate sā prajñāpāramiteti na carati prajñāpāramitāyāṃ atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat katame te āyuṣman subhūte dharmā na vidyante nopalabhyante subhūtir āha prajñāpāramitā āyuṣman (PSP1: 136) śāriputra na vidyate nopalabhyate, dhyānapāramitā na vidyate nopalabhyate vīryapāramitā na vidyate nopalabhyate kṣāntipāramitā na vidyate nopalabhyate śīlapāramitā na vidyate nopalabhyate dānapāramitā na vidyate nopalabhyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya mahāśūnyatām upādāya śūnyatāśūnyatām upādāya paramārthaśūnyatām upādāya saṃskṛtaśūnyatām upādāya asaṃskṛtaśūnyatām upādāya atyantaśūnyatām upādāya anavarāgraśūnyatām upādāya anavakāraśūnyatām upādāya prakṛtiśūnyatām upādāya sarvadharmaśūnyatām upādāya svalakṣaṇaśūnyatām upādāya anupalambhaśūnyatām upādāya abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya bhāvaśūnyatām upādāya abhāvaśūnyatām upādāya svabhāvaśūnyatām upādāya parabhāvaśūnyatām upādāya rūpam āyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate vedanāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃjñāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃskārā āyuṣman śāriputra na vidyante nopalabhyante vijñānam āyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate adhyātmaśūnyatā āyuṣman śāriptura na vidyate nopalabhyate bahirdhāśūnyatā na vidyate nopalabhyate adhyātmabahirdhāśūnyatā na vidyate nopalabhyate mahāśūnyatā na vidyate nopalabhyate śūnyatāśūnyatā na vidyate nopalabhyate paramārthaśūnyatā na vidyate nopalabhyate saṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate asaṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate atyantaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavarāgraśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavakāraśūnyatā na vidyate nopalabhyate prakṛtiśūnyatā na vidyate nopalabhyate sarvadharmaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svalakṣaṇaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anupalambhaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvasvabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate bhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate parabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate yāvat saptatriṃśad bodhisapakṣā dharmā na vidyante nopalabhyante abhijñā na vidyate nopalabhyate daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā na vidyante nopalabhyante, tathatā na vidyate nopalabhyate, dharmatā na vidyate nopalabhyate, dharmasthititā na vidyate nopalabhyate, dharmaniyāmatā na vidyate nopalabhyate, bhutakoṭir na vidyate nopalabhyate buddho 'py āyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate, sarvākārajñatāpy āyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate adhyātmaśūnyatām upādāya yāvat parabhāvaśūnyatām upādāya sacet punaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upaparīkṣate evam upanidhyāyati tasyaivam upaparīkṣamāṇasyaivam upanidhyāyataś cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyā veditavyaḥ ity adhimātramūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat kena kāraṇenāyuṣaman subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā avirahito veditavyaḥ subhūtir āha rūpam āyuṣman śāriputra virahitam rūpasvabhāvena evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, vijñānam āyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena dānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dānapāramitāsvabhāvena śīlapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā śīlapāramitāsvabhāvena kṣāntipāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā kṣāntipāramitāsvabhāvena vīryapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā vīryapāramitāsvabhāvena dhyānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dhyānapāramitāsvabhāvena prajñāpāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā prajñāpāramitāsvabhāvena smṛtyupasthānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni smṛtyupasthānasvabhāvena samyakprahāṇāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni samyakprahāṇasvabhāvena ṛddhipādā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ ṛddhipādasvabhāvena indriyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni indriyasvabhāvena balāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni balasvabhāvena bodhyaṅgāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni bodhyaṅgasvabhāvena mārgā apy āyuṣman śāriputra virahitā mārgasvabhāvena apramāṇadhyānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni apramāṇadhyānasvabhāvena ārūpyasamāpattayo 'py āyuṣman śāriputra virahitā ārūpyasamāpattisvabhāvena daśabalāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni daśabalasvabhāvena vaiśāradyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni vaiśāradyasvabhāvena pratisaṃvidā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ pratisaṃvitsvabhāvena aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā virahitā buddhdharmasvabhāvena, bhūtakoṭir apy āyuṣman śāriputra virahitā bhūtakoṭisvabhāvena śāriputra āha kathaṃ punar āyuṣman subhūte rūpasya svabhāvaḥ, kathaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām kathaṃ vijñānasya svabhāvaḥ kathaṃ vyastasamastānāṃ (PSP1: 137) skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ evaṃ vistareṇa yāvat kathaṃ bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ subhūtir āha abhāva āyuṣman śāriputra rūpasya svabhāvaḥ abhāvo vedanāyāḥ svabhāvaḥ abhāvo saṃjñāyāḥ svabhāvaḥ abhāvo saṃskārāṇāṃ svabhāvaḥ abhāvo vijñānasya svabhāvaḥ abhāvo vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ, abhāvaḥ śūnyatānimittāpraṇihitānābhisaṃskārāṇāṃ jātaḥ svabhāvaḥ, abhāvaḥ tathatādharmadhātudharmasthititādharmaniyāmatānāṃ svabhāvaḥ, evaṃ vistareṇa yāvad abhāvo bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ tad anena āyuṣman śāriputra paryāyeṇaivaṃ veditavyam yathā rūpaṃ virahitaṃ
rūpasvabhāvena vedanā virahitā vedanāsvabhāvena saṃjñā virahitā saṃjñāsvabhāvena saṃskārā virahitāḥ saṃskārasvabhāvena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānasvabhāvena evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭir virahitā bhūtakoṭisvabhāvena punar aparaṃ śāriputra rūpaṃ virahitaṃ rūpalakṣaṇena, vedanā virahitā vedanālakṣaṇena saṃjñā virahitā saṃjñālakṣaṇena saṃskārā virahitāḥ saṃskāralakṣaṇena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānalakṣaṇena evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭir virahitā bhūtakoṭilakṣaṇena lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitaṃ, svabhāvalakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ śāriputra āha ya āyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām subhūtir āha evam etad āyuṣman śāriputra yo hy evam atra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām iti mṛdukṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ tat kasya hetoḥ tathā hy āyuṣman śariputra ajātā (PSP1: 138) aniryātāḥ sarvadharmāḥ śāriputra āha kena kāraṇenāyuṣman subhūte ajātā aniryātāḥ sarvadharmāḥ subhūtir āha rūpam āyuṣman śāriputra śūnyaṃ rūpasvabhāvena, tasya nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, vedanāyuṣman śāriputra śūnyā vedanāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃjñāyuṣman śāriputra śūnyā saṃjñāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃskārā āyuṣman śāriputra śūnyā saṃskārasvabhāvena, teṣāṃ nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, vijñānam āyuṣman śāriputra śūnyā vijñānasvabhāvena, tasya nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭiḥ śūnyā bhūtakoṭisvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sarvākārajñatāyā āsannībhavati yathā yathā ca sarvākārajñatāyā āsannībhavati tathā tathā kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati yathā yathā ca kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati tathā tathā bodhisattvasya mahāsattvasya rūpasahagataṃ cittaṃ notpadyate, doṣasahagataṃ cittaṃ notpadyate mohasahagataṃ cittaṃ notpadyate mānasahagataṃ cittaṃ notpadyate, lobhasahagataṃ cittaṃ notpadyate kudṛṣṭisahagataṃ cittaṃ notpadyate, sa rāgacittānutpādād doṣacittānutpādāt mohacittānutpādād mānacittānutpādāt kudṛṣṭicittānutpādād na jātu mātuḥ kukṣāv upapadyate, satatasamitam aupapāduko bhavati, buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhāṃś ca bhagavataḥ paryupāste, sattvāṃś ca paripācayati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati na tair buddhair bhagavadbhir virahito bhavati, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ iti madhyakṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat saced bhagavan bodisattvo mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe carati nimitte carati (PSP1: 139) na carati prajñāpāramitāyām saced vedanāyāñ carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñāyāñ carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskāreṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñāne carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced rūpaṃ nityaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced vedanā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced sajñā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ nityaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced rūpaṃ sukhaṃ dukhaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced vedanā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ sukhaṃ dukhaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced rūpam ātmānātma veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced vedanātmānātmā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñātmānātmā veti
carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā ātmāna anātmāna veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānam ātmānātma veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced rūpaṃ śāntam aśāntam veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced vedanā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ śāntā aśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ śāntam aśāntaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced rupaṃ viviktam aviviktaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced vedanā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā viviktā aviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ viviktam aviviktaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ saced bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ saptatriṃśatbodhipakṣeṣu dharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām evaṃ yāvad abhijñāsu pāramitāsu apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu pañcasu cakṣuḥṣu daśasu tathāgatabaleṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu caturṣu vaiśāradyeṣu yāvad aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām saced bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasyānupāyakauśalena prajñāpāramitāyāṃ carata evaṃ bhavati ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti upalambhe carati, ahaṃ carāmīti carati nimitte carati, saced bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṃ bhavati ya evañ carati sa prajñāpāramitāyāñ carati sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti atha khalv āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat kena kāraṇenāyuṣman subhūte idaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyānupāyakauśalaṃ veditavyam subhūtir āha tathā hy āyuṣman śāriputra yo bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate, vedanām adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate saṃjñām adhitiṣṭhati saṃjāīte 'dhimucyate saṃskārān adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate vijñānam adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate sa rūpam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vedanām adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, saṃjñām adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, saṃskārān adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vijñānam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, rūpasyābhisaṃskāre carati tat tasya jātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsakaram iti vadāmi punar aparaṃ śāriputra saced bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ, (PSP1: 140) cakṣur adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano 'dhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śabdān gandhān rasān spraṣṭavyam dharmān adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate cakṣurvijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśaṃ ghrāṇasaṃsparśaṃ jihvāsaṃsparśaṃ kāyasaṃsparśaṃ manaḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate sukahṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhaṃ vā asukhaṃ vādhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate sacet saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate evaṃ pañcacakṣūṃṣi ṣaḍabhijñāḥ ṣaṭpāramitāś catvāri vaiśāradyāni carasraḥ pratisaṃvidaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni carasra ārūpyasamāpattīr daśa tathāgatabalāny aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān arhattvaṃ pratyekabuddhatvaṃ bodhsiattvatvaṃ buddhadharmān adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate sarvān buddhadharmān adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamāno buddhadharmāṇām abhisaṃskāre carati, abhisaṃskāre carann aparimucyate jātyā jarāmaraṇena ca śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair
na parimucyate duḥkheneti vadāmi sa khalu punaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo 'bhavyaḥ śrāvakabhūmiṃ pratyekabuddhabhūmiṃ vā patituṃ kutaḥ so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate nedaṃ sthānaṃ vidyate evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo veditavyaḥ śāriputra āha katham āyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran upāyakuśalo veditavyaḥ subhūtir āha ya āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ naadhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate evaṃ yāvad buddhadharmān nādhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, sa na rūpe carati na vedanāyāṃ carati na saṃjñāyāṃ carati na saṃskāreṣu carati na vijñāne carati, na rūpasya nimitte carati na vedanāyā nimitte carati na saṃjñāyā nimitte carati na saṃskārāṇāṃ nimitte carati na vijñānasya nimitte carati, na rūpaṃ nityam iti nānityam iti carati, na vedanā sa saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ nityam iti nānityam iti carati, na rūpaṃ sukham iti na duḥkham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam iti carati, na vedanā na saṃjñā sa saṃskārā na vijñānaṃ sukham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam iti carati, na rūpaṃ śūnyam iti nāśūnyam iti carati na nimittam iti nānimittam iti carati na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti carati na viviktam iti nāviviktam iti carati, evaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ na śūnyam iti nāśūnyam iti carati, na nimittam iti nānimittam iti carati, (PSP1: 141) na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti carati, na viviktam iti nāviviktam iti carati tat kasya hetoḥ tathā hi āyuṣman śāriputra yā rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ cānyatra śūnyatāyāḥ rūpaṃ nānyatra rūpāc chūnyatā rūpam eva śūnyatā śūnyataivaṃ rūpam yā vedanāyāḥ śūnyatā saṃjñāyāḥ śūnyatā saṃskārāṇāṃ śūnyatā yā vijñānasya śūnyatā tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ nānyatra vijñānāc chūnyatā śūnyataiva vijñānaṃ vijñānam eva śūnyatā evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu smṛtyupasthāneṣu samyakprahāṇeṣv ṛddhipādeṣv indriyeṣu baleṣu bodhyaṅgeṣu mārgeṣu baleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv āveṇikabuddhadharmesu yāvad yā buddhadharmāṇāṃ śūnyatā na te buddhadharmā na cānyatra śūnyatāyā buddhadharmāḥ nānyatra buddhadharmebhyaḥ śūnyatā, śūnyataiva buddhadharmā buddhadharmā eva śūnyatā, evam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann upāyakuśalo veditavyaḥ evam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran bhavyo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum punaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sacet kañcid dharmam upaiti na carati prajñāpāramitāyāṃ, nopaiti na carati, upaiti nopaiti ca na carati, naivopaiti na nopaiti ca na carati prajñāpāramitāyām śāriputra āha kena kāraṇenāuṣman subhūte nopaiti bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran subhūtir āha tathā hi āyuṣman śāriptutra prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo nopalabhyate tat kasya hetoḥ tathā hy abhāvasvabhāvā prajñāpāramitā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti tat kasya hetoḥ tathā hi tena sarvadharmā abhāvasvabhāvā iti anugatā anuprāptāḥ saced evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvasya mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate veditavyam āyuṣman śāriputrāsannībhavaty ayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyāḥ ity adhimātrakṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ (PSP1: 142) so 'pi khalv āyuṣman śāriputra sarvākārajñatā advayā advaidhīkārā sarvadharmābhāavasvabhāvatām upādāya, ayaṃ sarvadharmasvabhāvānutpattir nāma samādhir bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇo niyato 'saṃhāryaḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ anenāyuṣman śāriputra samādhinā viharan bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate śāriputra āha katamair āyuṣman subhūte samādhibhir viharan bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate subhūtir āha asty āyuṣman śāriputra bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ śūraṅgamo nāma samādhir yatsamādhinā viharan bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate asti ratnamudro nāma samādhiḥ asti sucandro nāma samādhiḥ asti candradhvajaketuḥ nāma samādhiḥ asti sarvadharmamudro nāma samādhiḥ asti avalokitamūrddhā nāma samādhiḥasti dharmadhātuniyato nāma samādhiḥ asti niyatadhvajaketuḥ nāma samādhiḥ asti vajropamo nāma samādhiḥ asti
sarvadharmapraveśamudro nāma samādhiḥ asti samāhitāvasthāpratiṣṭhāno nāma samādhiḥ asti rājamudro nāma samādhiḥ asti balavīryo nāma samādhiḥ asti sarvadharmasamudgato nāma samādhiḥ asti niruktiniyatapraveśo nāma samādhiḥ asti āsecanakapraveśo nāma samādhiḥ asti digavalokano nāma samādhiḥ asti dhāraṇīmudro nāma samādhiḥ asti asaṃpramuṣito nāma samādhiḥ asti samavasaraṇo nāma samādhiḥ asti ākāśasphāraṇo nāma samādhiḥ asti vajramaṇḍalo nāma samādhiḥ asti dhvajāgraketurājo nāma samādhiḥ asti indraketuḥ nāma samādhiḥ asti sroto'nugato nāma samādhiḥ asti siṃhavijṛmbhito nāma samādhiḥ asti vyatyastasamāpattiḥ nāma samādhiḥ asti raṇaṃjaho nāma samādhiḥ asti vairocano nāma samādhiḥ asti nimiṣo nāma samādhiḥ asti niketasthito nāma samādhiḥ asti niścito nāma samādhiḥ asti vipulapratipanno nāma samādhiḥ asti anantaprabho nāma samādhiḥ asti prabhākaro nāma samādhiḥ asti varadharmamudro nāma samādhiḥ asti samantāvabhāso nāma samādhiḥ asti śuddhāvāso nāma samādhiḥ asti vimalaprabho nāma samādhiḥ (PSP1: 143) asti aratikaro nāma samādhiḥ asti ajayo nāma samādhiḥ asti tejovatī nāma samādhiḥ asti kṣayāpagato nāma samādhiḥ asti anirjito nāma samādhiḥ asti vivṛto nāma samādhiḥ asti sūryapradīpo nāma samādhiḥ asti candravimalo nāma samādhiḥ asti śuddhapratibhāso nāma samādhiḥ asti ālokakaro nāma samādhiḥ asti kārākāro nāma samādhiḥ asti jñānaketuḥ nāma samādhiḥ asti cittasthito nāma samādhiḥ asti samantāvaloko nāma samādhiḥ asti supratiṣṭhito nāma samādhiḥ asti ratnakoṭiḥ nāma samādhiḥ asti sarvadharmasamatā nāma samādhiḥ asti ratijaho nāma samādhiḥ asti dharmaṅgato nāma samādhiḥ asti vikiraṇo nāma samādhiḥ asti sarvadharmapadaprabhedo nāma samādhiḥ asti samākṣarāvatāro nāma samādhiḥ asti anigaro nāma samādhiḥ asti prabhākaro nāma samādhiḥ asti nāmaniyatapraveśo nāma samādhiḥ asti aniketacārī nāma samādhiḥ asti vitimirāpagato nāma samādhiḥ asti cāritravatī nāma samādhiḥ asti acalo nāma samādhiḥ asti viṣamaśāntiḥ nāma samādhiḥ asti sarvaguṇasaṃcayo nāma samādhiḥ asti niścito nāma samādhiḥ asti śubhapuṣpitaśuddho nāma samādhiḥ asti bodhyaṅgavatī nāma samādhiḥ asti anantaprabhā nāma samādhiḥ asti āgamasamo nāma samādhiḥ asti vimativikiraṇo nāma samādhiḥ asti praticchedakaro nāma samādhiḥ asti ākārānabhiniveśanirhāro nāma samādhiḥ asti ākārānavakāro nāma samādhiḥ asti niratiśayasarvabhavatalavikiraṇo nāma samādhiḥ asti saṃketarutapraveśo nāma samādhiḥ asti ghoṣavatī nāma samādhiḥ asti nirakṣaravimuktiḥ nāma samādhiḥ asti tejovatī nāma samādhiḥ asti jvalanolkā nāma samādhiḥ asti rakṣānupariśoṣaṇo nāma samādhiḥ asti anāvilakṣāntiḥ nāma samādhiḥ asti sarvākārāvatāro nāma samādhiḥ asti sarvasukhaduḥkhanirabhinandī nāma samādhiḥ asti akṣayākāro nāma samādhiḥ asti dhāraṇīmatiḥ nāma samādhiḥ asti samyakamithyātvasaṃgraho nāma samādhiḥ asti roṣaviroṣapratiroṣo nāma samādhiḥ asti vimalaprabho nāma samādhiḥ asti śāravatī nāma samādhiḥ asti paripūrṇavimalacandraprabho nāma samādhiḥ asti vidyutprabho nāma samādhiḥ asti (PSP1: 144) mahāvyūho nāma samādhiḥ asti sarvalokaprabhākaro nāma samādhiḥ asti samādhisaratā nāma samādhiḥ asti anayavinayanayavimukto nāma samādhiḥ asti anusaraṇasarvasamavasaraṇo nāma samādhiḥ asti anilaniyato nāma samādhiḥ asti tathatāsthitaniścito nāma samādhiḥ asti kāyakalisaṃpramathano nāma samādhiḥ asti vākkalividhvaṃsano nāma samādhiḥ asti gaganakalpo nāma samādhiḥ asti ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ ime āyuṣman śāriputra samādhayo yaiḥ samādhibhir viharan bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate anyāni cāsaṃkhyeyāprameyāṇi samādhimukhāni yeṣu śikṣyamāṇā bodhisattvāḥ mahāsattvāḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ yena samādhinā sarvasamādhīnāṃ gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ tatra katamo ratnamudro nāma samādhiḥ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā bhavaty ayam ucyate ratnamudro nāma samādhiḥ evaṃ yāvat tatra katama ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāśasaṅgavimuktinirupalepatām anuprāpnoty
ayam ucyate ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ iti mṛdvagradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ atha khalv āyuṣman subhūtir buddhānubhāvena āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat vyākṛto 'yam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ ye 'py etarhi daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti te 'pi tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhas taṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ vyākurvanti ya etaiḥ samādhibhir viharati sa samādhim api na samanupaśyati sa na ca tena samādhinā manyate ahaṃ samāhita iti ahaṃ samādhiṃ samāpatsye ahaṃ samādhiṃ samāpannaḥ ahaṃ samādhiṃ samāpadye sarve ete vikalpā bodhisattvasya mahāsattvasya na vidyante nopalabhyante iti madhyāgradharmasyālaṃbanākārāraviśeṣaḥ (PSP1: 145) śāriputra āha kiṃ punar āyuṣman subhūte eṣu samādhiṣu sthito bodhisattvo mahāsattvo vyākriyate tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ subhūtir āha no hīdam āyuṣman śāriputra tat kasya hetoḥ tathā hy āyuṣman śāriputra nānyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhiḥ anyo bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ samādhir eva bodhisattvaḥ śāriputra āha yady āyuṣman subhūte nānyaḥ samādhiḥ nānyo bodhisattvaḥ samādhir eva bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ sarvadharmasamatām upādāya tat kiṃ śakyaḥ sa samādhir darśayitum subhūtir āha na hy etad āyuṣman śāriputra śāriputra āha kiṃ punar āyuṣman sa kulaputras taṃ samādhiṃ saṃjānīte subhūtir āha nāyuṣman śāriputra sa kulaputras taṃ samādhim saṃjānīte śāriputra āha kathaṃ na saṃjānīte subhūtir āha yathā na vikalpayati śāriputra āha kathaṃ na vikalpayati subhūtir āha avidyamānatvena sarvadharmāṇām eva samādhiṃ na vikalpayati anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa bodhisattvo mahāsattvo na saṃjānīte śāriputra āha kathaṃ na saṃjānīte subhūtir āha avikalpatvena tasya samādher bodhisattvo mahāsattvo na saṃjānīte iti adhimātrāgradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāt sādhu sādhu subhūte yathāpi nāma te mayā araṇavihāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭasya nirdeśaḥ evaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam evaṃ (PSP1: 146) dhyānapāramitāyāṃ śikṣitavyam vīryapāramitāyāṃ śikṣitavyam kṣāntipāramitāyāṃ śikṣitavyam śīlapāramitāyāṃ śikṣitavyam dānapāramitāyāṃ śikṣitavyam evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam atha khalv āyuṣman śāriputra bhagavantam etad avocat evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate bhagavān āha evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena evaṃ dhyānapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena vīryapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena kṣāntipāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena śīlapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena dānapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena yāvad vistareṇa saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu śikṣate anupalambhayogena yāvad apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu śikṣate anupalambhayogena daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣate anupalambhayogena śāriputra āha kim iti bhagavan nopalabhate bhagavān āha ātmānaṃ śāriputra nopalabhate yāvat sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya yāvad vyastasamastān skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādān nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya duḥkhaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya samudayaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya nirodhaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya mārgaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya rūpadhātuṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya ārūpyadhātu nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya apramāṇadhyānārūpyasamāpattīr nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya pāramitā nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya srotaāpannaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya sakṛdāgāminaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya anāgāminaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya arhantaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya pratyekabuddhaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya bodhisattvaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya buddhaṃ nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya śāriputra āha kā punar bhagavan viśuddhiḥ bhagavān āha anutpādaḥ śāriputra aprādurbhāvo 'nupalambho 'nabhisaṃskāro viśuddhir ity ucyate iti sāmānyena vikalpasaṃprayogādhikāraḥ śāriputra āha evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ katameṣu dharmeṣu śikṣate bhagavān āha evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kasmiṃścid (PSP1: 147) dharmeṣu śikṣate tat kasya hetoḥ naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ śāriputra āha kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante bhagavān āha tathā na saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ śāriputra āha kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante bhagavān āha yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante evam asaṃvidyamānāḥ tenocyate 'vidyeti iti uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo 'vidyāvikalpaḥ śāiputra āha kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti bhagavān āha rūpaṃ śāriputra na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya yāvad bhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ śāriputra
na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante yāvad aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandhavikalpaḥ tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāñ cābhiniviṣṭāḥ tair avidyāṃ tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyāṃ antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti yathā dharmā na saṃvidyante te tān dharmāṇ kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ yāvad buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ te dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau kalpayanti kalpayitvā na jānanti na paśyanti kiṃ na jānanti na paśyanti rūpaṃ na jānanti na paśyanti vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na jānanti na paśyanti yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na jānanti na paśyanti (PSP1: 148) yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān na jānanti na paśyanti tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti iti tatraiva caturtho 'ntadvayāsaktivikalpaḥ te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na jānanti na paśyanti rūpaṃ saṃkliṣṭam iti na jānanti na paśyanti evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na jānanti na paśyanti vedanāṃ saṃjñāṃ vijñānaṃ saṃkliṣṭam iti na jānanti na paśyanti evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na jānanti na paśyanti te na niryāsyanti kuto na niryāsyanti kāmadhātor na niryāsyanti rūpadhātor na niryāsyanti ārūpyadhātor na niryāsyanti śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na niryāsyanti iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānajñānavikalpaḥ te na śraddadhati kim iti na śraddadhati rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na śraddadhati yāvad bodhi bodhyātmanā śūnyam iti na śraddadhati te na pratiṣṭhante kim iit na pratiṣṭhant