Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_1u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển I (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā I)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 13 / 14 (50.000 ký tự/trang)
id āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na dharmadhātos tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte tathatāyāḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na tathatāyās tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte bhūtakoṭeḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na bhūtakoṭes tathatā na bhūtakoṭeḥ svabhāvo na bhūtakoṭer lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte acintyadhātoḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na subhūte acintyadhātos tathatā nācintyadhātoḥ svabhāvo nācintyadhātor lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte dānapāramitāyāḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na dānapāramitāyās tathatā na dānapāramitāyāḥ svabhāvo na dānapāramitāyā lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
evaṃ na śīlapāramitāyā na kṣāntipāramitāyā na vīryapāramitāyā na dhyānapāramitāyā na prajñāpāramitāyāḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na prajñāpāramitāyas tathatā na prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo na prajñāpāramitāyā lakṣaṇaṃ kutaścid (PvsP1-2: 131) āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte smṛtyupasthānānāṃ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na smṛtyupasthānānāṃ tathatā na smṛtyupasthānānāṃ svabhāvo na smṛtyupasthānānāṃ lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
evaṃ na samyakprahāṇānāṃ na ṛddhipādānāṃ nendriyāṇāṃ na balānāṃ na bodhyaṅgānāṃ nāryāṣṭāṅgasya mārgasya prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, nāryāṣṭāṅgasya mārgasya tathatā nāryāṣṭāṅgasya mārgasya svabhāvo nāryāṣṭāṅgasya mārgasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattīṇāṃ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīṇāṃ tathatā nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ svabhāvo nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīṇāṃ lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte daśānāṃ tathāgatabalānāṃ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na daśānāṃ tathāgatabalānāṃ tathatā na daśānāṃ tathāgatabalānāṃ svabhāvo na daśānāṃ tathāgatabalānāṃ lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
evaṃ na caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ na catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ na ṣaṇṇām abhijñānāṃ na subhūte aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, nāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ tathatā nāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ svabhāvo nāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte bodheḥ prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na bodhes tathatā na bodheḥ svabhāvo na bodher lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte asaṃskṛtasya prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, nāsaṃskṛtasya tathatā nāsaṃskṛtasya svabhāvo nāsaṃskṛtasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati.
ity anābhoganiryāṇam
(PvsP1-2: 132)
yad api tat subhūtir evam āha, nāsya yānasya pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhya upalabhyate tryadhvasamaṃ tad yānaṃ tasmān mahāyānaṃ mahāyānam ity ucyate, evam etat subhūte evam etat, nāsya yānasya pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhya upalabhyate tryadhvasamaṃ tad yānaṃ tasmān mahāyānaṃ mahāyānam ity ucyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte atīto 'dhvā atītenādhvanā śūnyaḥ, anāgato 'dhvā anāgatenādhvanā śūnyaḥ, pratyutpanno 'dhvāpratyutpannenādhvanā śūnyaḥ, tryadhvasamatā tryadhvasamatayā śūnyā, mahāyānaṃ mahāyānena śūnyaṃ bodhisattvo bodhisattvena śūnyaḥ.
na subhūte śūnyatā ekā vā dve vā tisro vā catasro vā pañca vā ṣaḍ vā sapta vā aṣṭa vā nava vā daśa vā tasmāt tryadhvasamatayā samam idaṃ yānaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya, nāpi tatra samam upalabhyate na viṣamaṃ, nāpi tatra rāga upalabhyate na virāgaḥ, na doṣa upalabhyate nādoṣaḥ, na moha upalabhyate nāmohaḥ, na nāma upalabhyate nānāma, yāvan na kuśalam upalabhyate nākuśalaṃ, na sāsravam upalabhyate nānāsravaṃ, na sāvadyam upalabhyate nānavadyaṃ, na kleśa upalabhyate nākleśaḥ, na kleśakṣaya upalabhyate nākleśakṣayaḥ, na laukikam upalabhyate na lokottaraṃ, na saṃkleśa upalabhyate na vyavadānaṃ, na saṃsāra upalabhyate na nirvāṇaṃ, nāpy atra nityam upalabhyate nānityaṃ, na sukham upalabhyate na duḥkhaṃ, nātmā upalabhyate nānātmā, na śāntam upalabhyate nāśāntaṃ, na kāmadhātur upalabhyate na kāmadhātusamatikramaḥ, na rūpadhātur upalabhyate na rūpadhātusamatikramaḥ, nārūpyadhātur upalabhyate nārūpyadhātusamatikramaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi tasya svabhāvo nopalabhyate, atītaṃ subhūte rūpam atītena rūpeṇa śūnyam, anāgataṃ rūpam anāgatena rūpeṇa śūnyaṃ, pratyutpannaṃ rūpaṃ pratyutpannena rūpeṇa śūnyam. evam atītā vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, atītaṃ vijñānam atītena vijñanena śūnyam, anāgataṃ vijñānam anāgatena vijñānena śūnyaṃ, pratyutpannaṃ vijñānaṃ pratyutpannena vijñānena śūnyam. tat kasya hetoḥ?
na śūnyatāyām atītaṃ rūpam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītaṃ rūpam upalapsyate,
na śūnyatāyām atītā vedanā upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā (PvsP1-2: 133) śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītā vedanā upalapsyate,
na śūnyatāyām atītā saṃjñā upalabhyate, śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītā saṃjñā upalapsyate,
na śūnyatāyām atītāḥ saṃskārā upalabhyante śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītāḥ saṃskārā upalapsyante,
na śūnyatāyām atītaṃ vijñānam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītaṃ vijñānam upalapsyate,
evaṃ na śūnyatāyām anāgataṃ rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāvijñānam upalabhyate.
na śūnyatāyāṃ pratyutpannaṃ rūpam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyāṃ pratyutpannaṃ rūpam upalapsyate,
na śūnyatāyāṃ pratyutpannā vedanā upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyāṃ pratyutpannā vedanā upalapsyate,
na śūnyatāyāṃ pratyutpannā saṃjñā upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyāṃ pratyutpannā saṃjñā upalapsyate,
na śūnyatāyāṃ pratyutpannāḥ saṃskārā upalabhyante śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyāṃ pratyutpannā saṃskārā upalapsyante,
na śūnyatāyāṃ pratyutpannaṃ vijñānam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyāṃ pratyutpannaṃ vijñānam upalapsyate.
na śūnyatāyām atītānāgatapratyutpannaṃ rūpam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītānāgatapratyutpannaṃ rūpam upalapsyate,
na śūnyatāyām atītānāgatapratyutpannā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam upalabhyate śūnyataiva tāvac chūnyā śūnyatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ śūnyatāyām atītānāgatapratyutpannā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam upalapsyate.
(PvsP1-2: 134)
pūrvāntataḥ subhūte dānapāramitā nopalabhyate, aparāntato 'pi subhūte dānapāramitā nopalabhyate, pratyutpannato 'pi subhūte dānapāramitā nopalabhyate, tryadhvasamatayā dānapāramitā nopalabhyate, na subhūte tryadhvasamatāyām atīto 'dhvā upalabhyate samataiva tāvat samatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ samatāyām atītānāgatapratyutpannā dānapāramitopalapsyate,
evaṃ pūrvāntāparāntapratyutpanneṣv adhvasu śīlapāramitā nopalabhyate, pūrvāntāparāntapratyutpanneṣv adhvasu kṣāntipāramitā nopalabhyate, pūrvāntāparāntapratyutpanneṣv adhvasu vīryapāramitā nopalabhyate, pūrvāntāparāntapratyutpanneṣv adhvasu dhyānapāramitā nopalabhyate,
pūrvāntataḥ subhūte prajñāpāramitā nopalabhyate, aparāntato 'pi subhūte prajñāpāramitā nopalabhyate pratyutpannato 'pi subhūte prajñāpāramitā nopalabhyate, tryadhvasamatayā prajñāpāramitā nopalabhyate, na subhūte samatāyām atīto 'dhvā upalabhyate nānāgato na pratyutpanno 'dhvā upalabhyate samataiva tāvat samatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ samatāyām atītānāgatapratyutpannā prajñāpāramitopalapsyate.
punar aparaṃ subhūte pūrvāntāparāntamadhyeṣu smṛtyupasthānāni nopalabhyante tryadhvasamatāyāṃ smṛtyupasthānāni nopalabhyante, na subhūte samatāyām atītānāgatapratyutpanno 'dhvā nopalabhyante, samataiva tāvat samatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ samatāyām atītānāgatapratyutpannāni smṛtyupasthānāni upalapsyante,
evaṃ samyakprahāṇābni pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, ṛddhipādāḥ pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, indriyāṇi pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, balāni pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, bodhyaṅgāni pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, āryāṣṭāṅgamārgaḥ pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, daśa tathāgatabalāni pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, catvāri vaiśāradyāni pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, catasraḥ pratisaṃvidaḥ pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ pūrvāntāparāntamadhyeṣu nopalabhyante, tryadhvasamatayā āveṇikabuddhadharmā nopalabhyante, na subhūte samatāyāṃ (PvsP1-2: 135) atītānāgatapratyutpannādhvā upalabhyante samataiva tāvat samatāyāṃ nopalabhyate, kutaḥ punaḥ samatāyām atītānāgatapratyutpannā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā upalapsyante.
punar aparaṃ subhūte pūrvāntataḥ pṛthagjano nopalabhyate, aparāntataḥ pṛthagjano nopalabhyate, pratyutpannataḥ pṛthagjano nopalabhyate, tryadhvasamatayā pṛthagjano nopalabhyate. tat kasya hetoḥ? sattvānupalabdhitām upādāya.
evaṃ śrāvakapratyekabuddhabodhisattvāḥ pūrvāntatas tathāgato nopalabhyate, aparāntatas tathāgato nopalabhyate, madhyatas tathāgato nopalabhyate, tryadhvasamatayā tathāgato nopalabhyate. tat kasya hetoḥ? sattvānupalabdhitām upādāya.
evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ sthitvā triṣv adhvasu śikṣitvā sarvākārajñatā paripūrayitavyā. idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya tryadhvasamatayā mahāyānaṃ, atra sthito bodhisattvo mahāsattvaḥ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhavan sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati.
ity antaniryāṇam
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: sādhu sādhu bhagavan subhāṣitam idaṃ bhagavato bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mahāyānam, atra bhagavan mahāyāne śikṣamāṇair atīte 'dhvani bodhisattvair mahāsattvaiḥ sarvākārajñatā anuprāptā, anāgatā api bodhisattvā mahāsattvā atra mahāyāne śikṣamāṇāḥ sarvākārajñatām anuprāpsyanti, ye 'pi bhagavan daśadiśi loke 'saṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu bodhisattvā mahāsattvāḥ pratyutpannās te 'py atra mahāyāne śikṣitvā sarvākārajñatām anuprāpnuvanti, tasmāt tarhi bhagavan mahāyānam idaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta tryadhvasamatānām,
atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat: evam etat subhūte evam etat, atra mahāyāne śikṣitvā atītānāgatapratyutpannā bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvākārajñatām anuprāptā anuprāpsyanti anuprāpnuvanti ca.
atha khalu pūrṇo maitrāyaṇīputro bhagavantam etad avocat: ayaṃ bhagavan subhūtiḥ sthaviras tathāgatena prajñāpāramitāyāḥ kṛtaśo 'dhīṣṭo mahāyānam upadeṣṭavyaṃ manyeta.
(PvsP1-2: 136)
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: mā haivāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ vyatikramya mahāyānam upadiśāmi.
bhagavan āha: na hi subhūte anulomatvaṃ prajñāpāramitāyāṃ mahāyānam upadiśasi. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye kecit kuśalā bodhipakṣā dharmāḥ śrāvakadharmā vā pratyekabuddhadharmā vā bodhisattvadharmā vā buddhadharmā vā sarve te prajñāpāramitāyāṃ saṃgrahaṃ samavasaraṇaṃ gacchanti.
subhūtir āha: katame bhagavan kuśalā bodhipakṣā dharmāḥ śrāvakadharmāḥ pratyekabuddhadharmā bodhisattvadharmā buddhadharmāś ca ye prajñāpāramitāyāṃ saṃgrahaṃ samavasaraṇaṃ gacchanti?
bhagavān āha: tadyathā catvāri smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgaḥ, śūnyatānimittāpraṇihitavimokṣamukhaṃ catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni catasra ārūpyasamāpattayo dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā, daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido mahāmaitrī mahākaruṇā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā asaṃpramuṣitadharmatā sadopekṣāvihāritā, ime subhūte kuśalā bodhipakṣā dharmāḥ śrāvakadharmāḥ pratyekabuddhadharmā bodhisattvadharmā buddhadharmāś ca ye prajñāpāramitāyāṃ saṃgrahaṃ samavasaraṇaṃ gacchanti.
yac ca subhūte mahāyānaṃ yā ca dhyānapāramitā yā ca vīryapāramitāyā ca kṣāntipāramitā yā ca śīlapāramitā yā ca dānapāramitā, yac ca rūpaṃ yā ca vedanā yā ca saṃjñā ye ca saṃskārā yac ca vijñānaṃ, yac ca cakṣur yac ca śrotraṃ yac ca ghrāṇaṃ yā ca jihvā yaś ca kāyo yac ca mano yac ca rūpaṃ yaś ca śabdo yaś ca gandho yaś ca raso yaś ca sparśo ye ca dharmā yac ca cakṣurvijñānaṃ yac ca śrotravijñānaṃ yac ca ghrāṇavijñānaṃ yac ca jihvāvijñānaṃ yac ca kāyavijñānaṃ yac ca manovijñānaṃ yaś ca cakṣuḥsaṃsparśo yaś ca śrotrasaṃsparśo yaś ca ghrāṇasaṃsparśo yaś ca jihvāsaṃsparśo yaś ca kāyasaṃsparśo yaś ca manaḥsaṃsparśo yā ca cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā yā ca śrotrasaṃsparśajāvedanā yā ca ghrāṇasaṃsparśajā vedanā yā ca jihvāsaṃsparśajā vedanāyā ca kāyasaṃsparśajā vedanā yā ca manaḥsaṃsparśajā vedanā,
(PvsP1-2: 137)
yāni ca catvāri smṛtyupasthānāni yāni ca samyakprahāṇāni ye ca ṛddhipādā yāni cendriyāni yāni ca balāni yāni ca bodhyaṅgāni yaś cāryāṣṭāṅgo mārgo yāni cāpramāṇāni yāni ca dhyānāni yāś cārūpyasamāpattayo yāni ca tathāgatabalāni yāni ca vaiśāradyāni yāś ca catasraḥ pratisaṃvido yāni ca śūnyatānimittāpraṇihitāni ye cāsaṃskṛtā dharmā yac ca duḥkhaṃ yaś ca samudayo yaś ca nirodho yaś ca mārgo yaś ca kāmadhātur yaś ca rūpadhātur yaś cārūpyadhātur yā cādhyātmaśūnyatāyā ca bahirdhāśūnyatā yā cādhyātmabahirdhāśūnyatā yā ca yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā ye ca samādhayo yāni ca dhāraṇīmukhāni ye ca yāvad aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, yaś ca tathāgatapravedito dharmavinayoyaś ca dharmadhātur yā ca tathatā yā ca bhūtakoṭir yaś cācintyadhātur yac ca nirvāṇaṃ, sarva ete dharmā na saṃyuktā na visaṃyuktā arūpiṇo 'nidarśanā apratighā ekalakṣaṇā yad utālakṣaṇāḥ.
anena paryāyeṇa subhūte anulomatvaṃ prajñāpāramitāyāṃ mahāyānaṃ vyapadiśasi. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte anyan mahāyānam anyā prajñāpāramitā anyā dhyānapāramitā anyā vīryapāramitā anyā kṣāntipāramitā anyā śīlapāramitā anyā dānapāramitā, iti hi mahāyānañ ca prajñāpāramitā dhyānavīryakṣāntiśīladānapāramitā cādvayam etad advaidhīkāraṃ, na subhūte anyan mahāyānam anyāni smṛtyupasthānāni iti hi mahāyānaṃ smṛtyupasthānāni cādvayam etad advaidhīkāraṃ, evaṃ nānyan mahāyānam anye samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgā iti hi mahāyānaṃ ca samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāś cādvayam etad advaidhīkāraṃ, nānyan mahāyānaṃ anyā apramāṇadhyānārūpyasamāpattaya iti hi mahāyānaṃ cāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayaś cādvayam etad advaidhīkāraṃ, nānyan mahāyānam anye daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā iti hi mahāyānaṃ ca buddhadharmāś cādvayam etad advaidhīkāraṃ, anena kāraṇena subhūte anulomatvaṃ prajñāpāramitāyāṃ mahāyānaṃ vyapadiśasi.
iti prāptiniryāṇam
subhūtir āha: api tu khalu punar bhagavan pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, aparāntato bodhisattvo nopaiti, madhyato bodhisattvo nopaiti, rūpāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānāparyantatayā bodhisattvāparyantatatā veditavyā, rūpaṃ (PvsP1-2: 138) bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ vijñānaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate, evaṃ hi bhagavan sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ bodhisattvam anupalabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi?
api tu khalu punar bhagavan nāmadheyamātram etad yad uta bodhisattva iti, yathā ātmā ātmeti cocyate atyantatayā cānabhinivṛtta ātmā, evam asvabhāvānāṃ dharmāṇāṃ katamad rūpaṃ yad anabhinivṛttam, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ katamat tad vijñānaṃ yad anabhinivṛttaṃ, na tad rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā yac cānabhinivṛttaṃ na tad vijñānaṃ tat kim anabhinivṛttim anabhinivṛttau prajñāpāramitayām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi? na cānyatrānabhinivṛtter bodhisattva upalabhyate yo bodhāya caret, saced evaṃ nirdiśyamāne bodhisattvasya mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate carati bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām.
śāriputra āha: kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, aparāntato bodhisattvo nopaiti, madhyato bodhisattvonopaiti?
kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, rūpāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā?
kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, rūpaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate, evam ahaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam anupalabhamānaḥ, asamanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi?
kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, yāvad eva nāmadheyamātram etat, yad uta bodhisattva iti, yathā ātmā ātmeti cocyate atyantatayā cānabhinivṛtta ātmā, evam abhāvasvabhāvānāṃ dharmāṇāṃ katamad rūpaṃ yad anabhinivṛttaṃ katame te vedanā saṃjñā saṃskārāḥ katamat tad vijñānaṃ yad anabhinivṛttaṃ yac cānabhinivṛttaṃ na tad rūpaṃ ye (PvsP1-2: 139) cānabhinivṛttā na vedanā saṃjñā saṃskārā yac cānabhinivṛttaṃ na tad vijñānaṃ, tat kim anabhinivṛttam anabhinivṛttau prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi?
kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, na cānyatrānabhinivṛtte bodhisattva upalabhyate yo bodhāya caret?
kena kāraṇenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, saced evam upadiśyamāne bodhisattvasya mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate carati bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitām iti?
subhūtir āha: sattvāsattayā āyuṣman śāriputra pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, sattvaśūnyatayā āyuṣman śāriputra pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, sattvaviviktatayā āyuṣman śāriputra pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, sattvāsvabhāvatayā āyuṣman śāriputra pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, evam aparāntato madhyataś ca vaktavyam. tat kasya hetoḥ? sattvāsattayā śūnyatāviviktatāsvabhāvatā pūrvāntādīnām anupalabdheḥ, na cānyatra sattvāsattāśūnyatāviviktatāsvabhāvatā anyo bodhisattvo 'nyat pūrvāntādi iti hi yā ca sattvāsattā yāvad yac ca madhyaṃ sarvam etad advaidhīkāraṃ,
rūpāsattayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, rūpaśūnyatayā rūpaviviktatayā rūpāsvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānāsattayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, vijñānaśūnyatayā vijñānaviviktatayā vijñānāsvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, evam āyataneṣu dhātuṣu pratītyasamutpādāṅgeṣu ca pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaitīti vaktavyam.
dānapāramitāsattayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, dānapāramitāśūnyatayā dānapāramitāviviktatayā dānapāramitāsvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitāsattayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, prajñāpāramitāśūnyatayā prajñāpāramitāviviktatayā prajñāpāramitāsvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra dānaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñāpāramitāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām (PvsP1-2: 140) asvabhāvatāyāṃ pūrvāntāparāntamadhyāny upalabhyante, na ca śāriputra anyā asattā anyā śūnyatā anyā viviktatā anyā asvabhāvatā anyo bodhisattvaḥ, anyā dānapāramitā anyā śīlapāramitā anyā kṣāntipāramitā anyā vīryapāramitā anyā dhyānapāramitā anyā prajñāpāramitā anyāni pūrvāntāparāntamadhyāni, iti hy āyuṣman śāriputra yā cāsattā yāvad abhāvasvabhāvatā yāś ca ṣaṭ pāramitā yaś ca bodhisattvo yāni ca pūrvāntāparāntamadhyāni sarvam etad advaidhīkāram.
evaṃ hy āyuṣman śāriputra pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti, adhyātmaśūnyatāsattayā śūnyatayā viviktatayā asvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāsattayā śūnyatayā viviktatayā asvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyato bodhisattvo nopaiti. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra adhyātmaśūnyatāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām asvabhāvatāyāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām asvabhāvatāyāṃ pūrvāntāparāntamadhyāny upalabhyante, na ca śāriputra anyā asattā anyā śūnyatā anyā viviktatā anyā asvabhāvatā anyo bodhisattvo 'nyāni pūrvāntāparāntamadhyāni, iti hy āyuṣman śāriputra yā cādhyātmaśūnyatā asattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā asattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā yaś ca bodhisattvo yāni ca pūrvāntāparāntamadhyāni sarvam etad advaidhīkāram. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti.
punar aparam āyuṣman śāriputra smṛtyupasthanāsattayā śūnyatayā viviktatayā asvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti, evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayo daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmāsattayā śūnyatayā viviktatayā asvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra smṛtyupasthānāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām asvabhāvatāyāṃ yāvad aṣṭādaśaveṇikabuddhadharmāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktāyām asvabhāvatāyāṃ pūrvāntāparāntamadhyāni upalabhyante, na ca śāriputra anyā asattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā anyāni smṛtyupasthānāni, evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāpramāṇārūpyasamāpattayo (PvsP1-2: 141) daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'nye 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā anyāni pūrvāntāparāntamadhyāni, iti hy āyuṣman śāriputra yā ca smṛtyupasthānāsattā śūnyatā viviktā asvabhāvatā yāvad yo ca aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmāsattā śūnyatā viviktā asvabhāvatā yaś ca bodhisattvo yāni ca pūrvāntāparāntamadhyāni sarvam etad advaidhīkāram. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti.
punar aparam āyuṣman śāriputra sarvasamādhyasattayā sarvadhāraṇīmukhāsattayā dharmadhātvasattayā tathatāsattayā bhūtakoṭyasattayā bhūtakoṭiśūnyatayā bhūtakoṭiviviktatayā bhūtakoṭyasvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra samādhyasattāyāṃ yāvad bhūtakoṭyasattāyāṃ bhūtakoṭiśūnyatāyāṃ bhūtakoṭiviviktatāyāṃ bhūtakoṭyasvabhāvatāyāṃ pūrvāntāparāntamadhyāny upalabhyante, na ca śāriputra anyā asattā anyā śūnyatā anyā viviktatā anyā asvabhāvatā anyo bodhisattvo 'nyaḥ samādhir anyad dhāraṇīmukham anyo dharmadhātur anyā tathatā anyā bhūtakoṭir anyāni pūrvāntāparāntamadhyāni. iti hy āyuṣman śāriputra yā ca samādhyasattā yāvad yā ca bhūtakoṭyasattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā yaś ca bodhisattvo yāni ca pūrvāntāparāntamadhyāni, sarvam etad advaidhīkāram. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti.
punar aparam āyuṣman śāriputra śrāvakāsattayā śūnyatayā viviktatayā asvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti, pratyekabuddhāsattayā bodhisattvāsattayā sarvajñāsattayā sarvajñaśūnyatayā sarvajñaviviktatayā sarvajñāsvabhāvatayā pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra śrāvakāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām asvabhāvatāyāṃ yāvat sarvajñāsattāyāṃ śūnyatāyāṃ viviktatāyām asvabhāvatāyāṃ pūrvāntāparāntamadhyāny upalabhyante, na ca śāriputra anyā asattā anyā śūnyatā anyā viviktatā anyā asvabhāvatā anyaḥ śrāvako 'nyaḥ pratyekabuddho 'nyo bodhisattvo 'nyaḥ sarvajñaḥ, anyāni pūrvāntāparāntamadhyāni. iti hy āyuṣman śāriputrayā ca śrāvakāsattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā yāvad yā ca sarvajñāsattā śūnyatā viviktatā asvabhāvatā yaś ca bodhisattvo yāni ca pūrvāntāparāntamadhyāni (PvsP1-2: 142) sarvam etad advaidhīkāram. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa pūrvāntāparāntamadhyeṣu bodhisattvo nopaiti.
iti prāptiniryāṇe prāpyapratiṣedhaḥ
yat punar āyuṣman śāriputra evaṃ vadasi, kena kāraṇena rūpāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyeti, rūpam āyuṣman śāriputra ākāśasamaṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā ākāśasamā, vijñānam āyuṣman śāriputra ākāśasamam. tat kasya hetoḥ? tadyathāpi nāma āyuṣman śāriputra yathā ākāśasya na pūrvanta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhyam upalabhyate, anantāparyantatayā ākāśam iti ca vyavahriyate.
evam evāyuṣman śāriputra rūpasya naiva pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhya upalabhyate. tat kasya hetoḥ? rūpaśūnyatām upādāya. na ca śūnyatāyāḥ pūrvānto vā aparānto vā madhyaṃ vopalabhyate, vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ, vijñānasya naivapūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhyam upalabhyate. tat kasya hetoḥ? vijñānaśūnyatām upādāya. na ca śūnyatāyāḥ pūrvānto vā aparānto vā madhyaṃ vopalabhyate, śūnyateti ca vyavahriyate.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa rūpāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā, vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā.
evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratityasamutpādeṣu yāvaj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāseṣu, smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāpramāṇadhyānārūpyasamāpattidaśabalavaiśāradyapratisaṃvitsv āveṇikabuddhadharmā āyuṣman śāriputra ākāśasamāḥ. tat kasya hetoḥ? tadyathāpi nāmāyuṣman śāriputra ākāśasya naivādir nānto na madhyam upalabhyate anantāparyantatayā ākāśam iti ca vyavahriyate. evam evāyuṣman śāriputra buddhadharmāṇāṃ nādir nānto na madhyam upalabhyate buddhadharmaśūnyatām upādāya. na ca śūnyatāyāḥ pūrvānto vā aparānto vā madhyaṃ vopalabhyate.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa buddhadharmāparyantatayā bodhisattvāparyantatā veditavyā.
(PvsP1-2: 143)
yat punar āyuṣman śāriputra evaṃ vadasi, kena kāraṇena rūpaṃ bodhisattva ity evam api na vidyate nopalabhyate, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ bodhisattva ity evam api na vidyate nopalabhyate iti?
rūpam āyuṣman śāriputra rūpeṇa śūnyaṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam āyuṣman śāriputra vijñānena śūnyam. tat kasya hetoḥ? na hy āyuṣman śāriputra śūnyatāyāṃ rūpaṃ saṃvidyate nāpi śūnyatāyāṃ bodhisattvaḥ saṃvidyate, vedanā saṃjñā saṃskārā, na śūnyatāyāṃ vijñānaṃ saṃvidyate, nāpi śūnyatāyāṃ bodhisattvaḥ saṃvidyate.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa rūpaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate.
punar aparam āyuṣman śāriputra dānapāramitā dānapāramitayā śūnyā, śīlapāramitā śīlapāramitayā śūnyā, kṣāntipāramitā kṣāntipāramitayā śūnyā, vīryapāramitā vīryapāramitayā śūnyā, dhyānapāramitā dhyānapāramitayā śūnyā, prajñāpāramitā prajñāpāramitayā śūnyā. tat kasya hetoḥ? na hi śūnyatāyāṃ dānapāramitā vidyate na śūnyatāyāṃ bodhisattvo vidyate, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā, na śunyatāyāṃ prajñāpāramitā vidyate na śūnyatāyāṃ bodhisattvo vidyate. adhyātamaśūnyatā āyuṣman śāriputra adhyātmaśūnyatayā śūnyā, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā abhāvasvabhāvaśūnyatayā śūnyā.
smṛtyupasthānāni smṛtyupasthānaiḥ śūnyāni, evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādā indriyāṇi balāni bodhyaṅgāni mārgo 'pramāṇāni dhyānāny ārūpyasamāpattayaḥ ṣaḍ abhijñā daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā aṣṭādaśāveṇikair buddhadharmaiḥ śūnyā, dharmadhātur dharmadhātunā śūnyaḥ samādhiḥ samādhinā śūnyo dhāraṇimukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni sarvajñatā sarvajñatayā śūnyā mārgākārajñatā mārgākārajñatayā śūnyā sarvākārajñatā sarvākārajñatayā śūnyā śrāvakayānaṃ śrāvakayānena śūnyaṃ pratyekabuddhayānaṃ pratyekabuddhayānena śūnyaṃ buddhayānaṃ buddhayānena śūnyaṃ śrāvakatvena śrāvakaḥ śūnyaḥ pratyekabuddhatvena pratyekabuddhaḥ śūnyas tathāgatatvena tathāgataḥ śūnyaḥ. tat kasya hetoḥ? na hi śūnyatāyāṃ tathāgato vidyate śūnyatāyāṃ bodhisattvo vidyate.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa rūpaṃ bodhisattva iti, evam api (PvsP1-2: 144) na vidyate nopalabhyate, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ bodhisattva iti, evam api na vidyate nopalabhyate.
yad apy āyuṣman śāriputra āha, kena kāraṇenaivaṃ vadasi, evam ahaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam anupalabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmīti?
rūpam āyuṣman śāriputra rūpe rūpaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, rūpaṃ vedanāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate,
vedanā vedanāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, vedanā rūpe na saṃvidyate nopalabhyate, rūpaṃ vedanā ca saṃjñāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate,
saṃjñā saṃjñāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, saṃjñā rūpe na saṃvidyate nopalabhyate, saṃjñā rūpavedanayor na saṃvidyate nopalabhyate, rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskāreṣu na saṃvidyate nopalabhyate,
saṃskārāḥ saṃskāreṣu na saṃvidyate nopalabhyante, saṃskārā rūpavedanāsaṃjñāsu na saṃvidyante nopalabhyante, rūpavedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñāne na saṃvidyante nopalabhyante,
vijñānaṃ vijñāne na saṃvidyate nopalabhyate, vijñānaṃ rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāreṣu na saṃvidyate nopalabhyate.
cakṣur āyuṣman śāriputra cakṣuṣi na saṃvidyate nopalabhyate, cakṣuḥ śrotre na saṃvidyate nopalabhyate,
śrotraṃ cakṣuṣi na saṃvidyate nopalabhyate, cakṣuḥ śrotraṃ ca ghrāṇena saṃvidyate nopalabhyate,
ghrāṇaṃ ghrāne na saṃvidyate nopalabhyate, ghrāṇaṃ cakṣuṣi śrotre ca na saṃvidyate nopalabhyate, cakṣuḥśrotraghrāṇāni jihvāyāṃ na saṃvidyante nopalabhyante,
jihvā jihvāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, jihvā cakṣuḥśrotraghrāṇeṣu na saṃvidyate nopalabhyate, cakṣuḥśrotraghrāṇajihvāḥ kāye na saṃvidyante nopalabhyante,
kāyaḥ kāye na saṃvidyate nopalabhyate, kāyaś cakṣuḥśrotraghrāṇajihvāsu na saṃvidyate nopalabhyate, cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyā manasi na saṃvidyante nopalabhyante,
mano manasi na saṃvidyate nopalabhyate, manaś cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyeṣu (PvsP1-2: 145) na saṃvidyate nopalabhyate.
rūpaṃ rūpe na saṃvidyate nopalabhyate, rūpaṃ śabdagandharasasparśadharmeṣu na saṃvidyate nopalabhyate,
śabdaḥ śabde gandhe rase na saṃvidyate nopalabhyate, śabdo 'nyeṣu na saṃvidyate nopalabhyate.
evaṃ gandho gandhe 'nyeṣu ca na saṃvidyate nopalabhyate, raso rase 'nyeṣu ca na saṃvidyate nopalabhyate, sparśaḥ sparse 'nyeṣu ca na saṃvidyate nopalabhyate, dharmā dharmeṣv itareṣu na saṃvidyante nopalabhyante.
cakṣurvijñānaṃ cakṣurvrjñāne itaratra ca na saṃvidyate nopalabhyate, itarāṇītareṣu ca na saṃvidyante nopalabhyante,
evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ manovijñāne itaratra ca na saṃvidyate nopalabhyate, itarāṇītareṣu ca na saṃvidyante nopalabhyante.
cakṣuḥsaṃsparśaś cakṣuḥsaṃsparśe na saṃvidyate nopalabhyate, itareṣu ca na saṃvidyate nopalabhyate, tatra cetare na saṃvidyante nopalabhyante,
evaṃ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparso manaḥsaṃsparśe na saṃvidyate nopalabhyate, itareṣu ca na saṃvidyate nopalabhyate, tatra cetare na saṃvidyante nopalabhyante.
cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā cakṣuḥsaṃsparśajāyāṃ vedanāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, tatrāpītarā itarāsu ca sā na saṃvidyate nopalabhyate,
evaṃ śrotrasaṃsparśajā vedanā ghrāṇasaṃsparśajā vedanā jihvāsaṃsparśajā vedanā kāyasaṃsparśajā vedanā manaḥsaṃsparśajā vedanā manaḥsaṃsparśajāyāṃ vedanāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, tatrāpītarā itarāsu ca sā na saṃvidyate nopalabhyate.
smṛtyupasthānāni smṛtyupasthāneṣu na saṃvidyante nopalabhyante, evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgo mārgaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni catasra ārūpyasamāpattayo daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu na saṃvidyante nopalabhyante, tatrāpītare itareṣu ca te (PvsP1-2: 146) na saṃvidyante nopalabhyante.
adhyātmaśūnyatā adhyātmaśūnyatāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, adhyātmaśūnyatāpi yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, abhāvasvabhāvaśūnyatā abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, abhāvasvabhāvaśūnyatāpi yāvad adhyātmaśūnyatāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate.
samādhiḥ samādhau na saṃvidyate nopalabhyate, samādhir dhāraṇīṣu na saṃvidyate nopalabhyate, dhāraṇī dhāraṇyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, dhāraṇyaḥ samādhau na saṃvidyante nopalabhyante.
pṛthagjanabhūmiḥ pṛthagjanabhūmau na saṃvidyate nopalabhyate, evaṃ gotrabhūmir aṣṭamakabhūmir darśanabhūmis tanūbhūmir vītarāgabhūmiḥ kṛtāvibhūmiḥ pratyekabuddhabhūmir bodhisattvabhūmis tathāgatabhūmiḥ, sarvajñatābhūmiḥ sarvajñatābhūmau na saṃvidyate nopalabhyate.
srotaāpannaḥ srotaāpannatve na saṃvidyate nopalabhyate, evaṃ sakṛdāgāmī anāgāmī arhan pratyekabuddhaḥ pratyekabuddhatve na saṃvidyate nopalabhyate, bodhisattvo bodhisattvatve na saṃvidyate nopalabhyate, tathāgatas tathāgatatve na saṃvidyate nopalabhyate, prajñāpāramitā prajñāpāramitāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, prajñāpāramitāyām avavādānuśāsanī na saṃvidyate nopalabhyate, avavādānuśāsanyāṃ prajñāpāramitā na saṃvidyate nopalabhyate, evaṃ hy āyuṣman śāriputra sarvadharmāsaṃvidyamānatvena anupalambhena bodhisattvo na saṃvidyate nopalabhyate.
iti prāptiniryāṇe prāpakapratiṣedhaḥ
yat punar āyuṣman śāriputraivaṃ vadasi, kena kāraṇena nāmadheyamātram etat, yad uta bodhisattva iti, kena kāranenāyuṣman subhūte evaṃ vadasi, āgantukam etan nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yad uta bodhisattva iti, tathā hy āyuṣman śāriputra nāma daśabhyo digbhyo na kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati sarvadharmāṇām eva bodhisattvānāṃ nāmāpi na kutaścid eti na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, āgantukam etan nāmadheyaṃ tathā hi yad rūpaṃ yad vedanā yat saṃjñā yat saṃskārā yad vijñānam iti nāmadheyaṃ na tad rūpaṃ na (PvsP1-2: 147) vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam. tat kasya hetoḥ? tathā hi nāma śūnyaṃ nāmasvabhāvena yac ca śūnyaṃ na tan nāma, tena kāraṇenocyate bodhisattva iti nāmadheyamātram etad iti.
punar aparam āyuṣman śāriputra nāmadheyamātram etad yad uta dānapāramiteti, na ca dānapāramitāyāṃ nāma na ca nāmni dānapāramitā, tat kasya hetoḥ? yac ca nāma yā ca dānapāramitā ubhayam etan na saṃvidyate nopalabhyate, tasmān nāmadheyamātram etad yad uta bodhisattva iti, evaṃ nāmadheyamātram etad yad uta śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā nāmadheyamātram etad yad uta prajñāpāramiteti na ca prajñāpāramitāyāṃ nāma na ca nāmni prajñāpāramitā, tat kasya hetoḥ? tathā hi yac ca nāma yā ca prajñāpāramitā ubhayam etan na saṃvidyate nopalabhyate, tasman nāmadheyamātram etat, yad uta bodhisattva iti, āgantukam etan nāmadheyaṃ prakṣipta yad uta bodhisattva iti, nāmadheyamātram etad yad utādhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā na cādhyātmaśūnyatāyāṃ nāma na ca nāmni adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā, tat kasya hetoḥ? tathā hi yac ca nāma yā cādhyātmaśūnyatā yā ca bahirdhāśūnyatā yā cādhyātmabahirdhāśūnyatā yā ca yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā sarva ete na saṃvidyante nopalabhyante.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa nāmadheyamātram etad yad uta bodhisattva iti, āgantukam etac chāriputra nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yad uta smṛtyupasthānānīti, na ca smṛtyupasthāneṣu nāma na ca nāmni smṛtyupasthānāni. tat kasya hetoḥ? tathā hi yac ca nāma yāni ca smṛtyupasthānāni ubhayam etan na saṃvidyate nopalabhyate, evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādāḥ pañcendriyāni pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgo mārgo 'pramāṇāni dhyānāni ārūpyasamāpattayo daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvida āgantukam etan nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yad utāṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā iti na ca buddhadharmeṣu nāma nāmni buddhadharmāḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi yac ca nāma ye ca buddhadharmā ubhayam etad na saṃvidyate nopalabhyate, āgantukam etan nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yad uta samādhir iti, yāvat sarvajñateti, na (PvsP1-2: 148) ca sarvajñatāyāṃ nāma na ca nāmni sarvajñatā. tat kasya hetoḥ? tathā hi yac ca nāma yā ca sarvajñatā ubhayam etan na saṃvidyate nopalabhyate.
yat punar āyuṣman śāriputra evaṃ vadasi, kena kāraṇenocyate yathā ātmā ātmeti cocyate, atyantatayā cānabhinivṛtta ātmeti, ātmā śāriputra atyantatayā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā āyuṣman śāriputra sattvo jīvaḥ poṣaḥ puruṣaḥ pudgalo manujo mānavaḥ kārako vedako jānakaḥ paśyako na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā āyuṣman śāriputra rūpaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati, vedanā saṃjñā saṃskārā, atyantatayā āyuṣman śāriputra vijñānaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā āyuṣman śāriputra cakṣur na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati, evaṃ śrotraṃ ghrānaṃ jihvā kāyo manaḥ, atyantatayā mano na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati
atyantatayā rūpaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati, evaṃ śabdagandharasaspṛṣṭavyāni, atyantatayādharmā na saṃvidyante nopalabhyante, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā cakṣurvijñānaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati, evam atyantatayā śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā cakṣursaṃsparśo na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati, evaṃ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśo na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttit bhaviṣyati, atyantatayā manaḥsaṃsparśo na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyābhinivṛttir bhaviṣyati,
atyantatayā cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati, atyantatayā śrotrasaṃsparśajā vedanā ghrāṇasaṃsparśajā vedanā jihvāsaṃsparśajā vedanā kāyasaṃsparśajā (PvsP1-2: 149) vedanā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asya abhinivṛttir bhaviṣyati, atyantatayā manaḥsaṃsparśajā vedanā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati.
atyantatayā dānapāramitā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati, evam atyantatayā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati, atyantatayā prajñāpāramitā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati.
atyantatayā adhyātmaśūnyatā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinivṛttir bhaviṣyati, evaṃ atyantatayā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar asyā abhinirvṛttir bhaviṣyati.
atyantatayā smṛtyupasthānāni na saṃvidyante nopalabhyante, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati, evam atyantatayā samyakprahāṇāni ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañcabalāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgo mārgaḥ, apramāṇāni dhyānāny ārūpyasamāpattayo daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido na saṃvidyante nopalabhyante, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati, atyantatayā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā na saṃvidyante nopalabhyante, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati.
atyantatayā samādhayo dhāraṇīmukhāni na saṃvidyante nopalabhyante, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati.
atyantatayā śrāvakaḥ pratyekabuddho bodhisattvas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punar eṣām abhinivṛttir bhaviṣyati.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa ātmā ātmeti cocyate, atyantatayā cānabhinivṛtta ātmā.
punar aparaṃ yad āyuṣman śāriputra evam āha, abhāvasvabhāvāḥ sarvadharmā iti, evam etat. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputra nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ.
śāriputra āha: kasyāyuṣman subhūte nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ?
subhūtir āha: rūpasyāyuṣman śāriputra nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, (PvsP1-2: 150) vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasyāyuṣman śāriputra nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ,
cakṣuṣo nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, evaṃ śrotrasya ghrāṇasya jihvāyāḥ kāyasya manaso nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ,
evaṃ rūpaśabdagandharasasparśadharmāṇāṃ nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, cakṣurvijñānasya śrotravijñānasya ghrāṇavijñānasya jihvāvijñānasya kāyavijñānasya manovijñānasya nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, cakṣuḥsaṃsparśasya śrotrasaṃsparśasya ghrāṇasaṃsparśasya jihvāsaṃsparśasya kāyasaṃsparśasya manaḥsaṃsparśasya nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, cakṣuḥsaṃsparśajāyā vedanāyāḥ śrotrasaṃsparśajāyā vedanāyā ghrāṇasaṃsparśajāyā vedanāyā jihvāsaṃsparśajāyā vedanāyāḥ kāyasaṃsparśajāyā vedanāyā manaḥsaṃsparśajāyā vedanāyā nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedanāyā śrotrasaṃsparśapratyayavedanāyā ghrāṇasaṃsparśapratyayavedanāyā jihvāsaṃsparśapratyayavedanāyāḥ kāyasaṃsparśapratyayavedanāyā manaḥsaṃsparśapratyayavedanāyā nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ, nāsti dānapāramitāyā nāsti śīlapāramitāyā nāsti kṣāntipāramitāyā nāsti vīryapāramitāyā nāsti dhyānapāramitāyā nāsti prajñāpāramitāyā nāsti sāṃyogikaḥ svabhāvaḥ. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇāsvabhāvāḥ sarvadharmāḥ. punar aparam āyuṣman śāriputra anityāḥ sarvadharmā na kasyacid vigamena.
śāriputra āha: katame te āyuṣman subhūte anityāḥ sarvadharmā na kasyacid vigamena?
subhūtir āha: rūpam āyuṣman śāriputrānityaṃ na kasyacid vigamena, vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam āyuṣman śāriputrānityaṃ na kasyacid vigamena. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputra yad anityaṃ so 'bhāvaḥ kṣayaś ca evaṃ duḥkhā anātmānaḥ śāntāḥ śūnyā ānimittā apraṇihitā na kasyacid vigamena sarvadharmāḥ kuśalā anavadyā anāsravā niḥkleśā lokottarā vyavadānā asaṃskṛtāḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputra yo 'saṃskṛtaḥ so 'bhāvaḥ kṣayaś cānenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa niḥsvabhāvāḥ sarvadharmā na kasyacid vigamena. punar aparaṃ śāriputrākūṭasthā avināśinaḥ sarvadharmāḥ.
śāriputra āha: kena kāraṇenāyuṣman subhūte akūṭasthāvināśinaḥ sarvadharmāḥ.
(PvsP1-2: 151)
subhūtir āha: rūpam āyuṣman śāriputra akūṭastham avināśi. tat kasya hetoḥ? prakṛtir asyaiṣā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam āyuṣman śāriputra akūṭastham avināśi. tat kasya hetoḥ? prakṛtir asyaiṣā, evaṃ kuśalam akuśalaṃ sāvadyam anavadyaṃ sāsravam anāsravaṃ saṃkleśaṃ niḥkleśaṃ laukikaṃ lokottaraṃ saṃskṛtam asaṃskṛtaṃ saṃkleśo vyavadānaṃ saṃsāro nirvāṇam akūṭastham avināśi. tat kasya hetoḥ? prakṛtir asyaiṣā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇābhāvasvabhāvāḥ sarvadharmāḥ. yat punar āyuṣman śāriputra evam āha, kena kāraṇena rūpam anabhisaṃskṛtam evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ kena kāraṇena vijñānam anabhisaṃskṛtam iti.
subhūtir āha: tathā hy āyuṣman śāriputra rūpam anabhinivṛttaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anabhinivṛttam. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputrābhisaṃskarttā nāsti,
cakṣur āyuṣman śāriputrānabhisaṃskṛtam. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputra abhisaṃskarttā nāsti, evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyā mano 'nabhisaṃskṛtam. tat kasya hetoḥ? tathā hy āyuṣman śāriputra abhisaṃskarttā nāsti.
punar aparaṃ śāriputra rūpaśabdagandharasasaṃsparśadharmā anabhisaṃskṛtāḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hy abhisaṃskarttā nopalabhyate yāvat sarvadharmā anabhisaṃskṛtāḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hy abhisaṃskarttā nopalabhyate, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānāny anabhinivṛttāni. yat punar āyuṣman śāriputra evaṃ vadasi, kena kāraṇena yad anabhinivṛttaṃ na tad rūpaṃna vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam iti.
subhūtir āha: tathā hy āyuṣman śāriputra rūpaṃ prakṛtiśūnyaṃ, yac ca prakṛtiśūnyaṃ na tasyotpādo na vyayaḥ, yasya ca notpādo na vyayo na tasyānyathātvaṃ prajñāyate, vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ prakṛtiśūnyaṃ yac ca prakṛtiśūnyaṃ na tasyotpādo na vyayaḥ, yasya ca notpādo na vyayo na tasyānyathātvaṃ prajñāyate, evaṃ yāvat sarvadharmāḥ prakṛtiśūnyā ye ca prakṛtiśūnyās teṣāṃ notpādo na vyayo yeṣāṃ notpādo na vyayas teṣāṃ nānyathātvaṃ prajñāyate.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa yad anabhinivṛttaṃ na tad rūpaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam.
(PvsP1-2: 152)
yat punar āyuṣman śāriputra evam āha, kena kāraṇenaivaṃ vadasi, tat kim anabhinivṛttim anabhinivṛttau prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmīti, yathā hy āyuṣman śāriputra yā anabhinivṛttiḥ sā prajñāpāramitā yā prajñāpāramitā sā anabhinivṛttiḥ, iti hi prajñāpāramitā cānabhinivṛttiś cādvayam etad advaidhīkāram. anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇaivaṃ vadāmi, tat kim anabhinivṛttim anabhinivṛttau prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmīti.
yat punar āyuṣman sāriputra evam āha, na cānyatrānabhinivṛtter bodhisattva upalabhyate yo bodhāya cared iti, tathā hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran nānyām anabhinivṛttim anyaṃ bodhisattvaṃ samanupaśyati, iti hy anabhinivṛttiś ca bodhisattvaś cādvayam etad advaidhīkāram.
nānyatrānabhinivṛtte rūpaṃ samanupaśyati, nānyatrānabhinivṛtter vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān samanupaśyati, nānyatrānabhinivṛtter vijñanaṃ samanupaśyati,
iti hy anabhinirvṛttiś ca rūpaṃ cādvyam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca vedanā saṃjñā saṃskārāś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca vijñanaṃ cādvayam etad advaidhīkāram,
iti hy anabhinivṛttiś ca cakṣuś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca manaś cādvayam etad advaidhīkāram,
iti hy anabhinivṛttaś ca rūpaśabdagandharasasparśadharmāś cādvayam etad advaidhīkāram,
iti hy anabhinivṛttiś ca cakṣurvijñānaṃ cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca manovijñānaṃ cādvayam etad advaidhīkāram,
iti hy anabhinivṛttaś ca cakṣuḥsaṃsparśaś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca śrotraghrāṇajihvākāyasaṃsparśaś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca manaḥsaṃsparśaś cādvayam etad advaidhīkāram,
iti hy anabhinivṛttiś ca cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayavedanāś cādvayam etad advaidhīkāram,
(PvsP1-2: 153)
iti hy anabhinivṛttiś ca smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś cāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayaś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitāś cādvayam etad advaidhīkāram, iti hy anabhinivṛttiś ca daśabalavaiśāradyāṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāś cādvayam etad advaidhīkāraṃ, yāvad iti hy anabhinivṛttiś ca sarvadharmaś cādvayam etad advaidhīkāram.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa nānyatrānabhinivṛtter bodhisattva upalabhyate yo bodhāya caret.
yat punar āyuṣman śāriputra evam āha, kena kāraṇenaivaṃ vadasi, saced bodhisattvasya mahāsattvasya evam upadiśyamāne cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate carati bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām iti, tathā hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmān nirīhān samanupaśyati māyopamān svapnopamān marīcyupamān pratiśrutkopamān pratibimbopamān pratibhāsopamān nirmitakopamān gandharvanagaropamān samanupaśyati.
anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa bodhisattvasya mahāsattvasya evam upadiśyamāne cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate carati bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām.
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: yasmin samaye bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imān dharmān upaparīkṣate, tasmin samaye rūpaṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati rūpam etad iti, yasmin samaye bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imān dharmān upaparīkṣate, tasmin samaye vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati vijñānam etad iti, tasmin samaye cakṣur nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati cakṣur etad iti, evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati mana etad (PvsP1-2: 154) iti.
punar aparaṃ bhagavan yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imān dharmān upaparīkṣate, tasmin samaye dānapāramitāṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati dānapāramiteyam iti. evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā, tasmin samaye prajñāpāramitāṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati prajñāpāramiteyam iti, tasmin samaye adhyātmaśūnyatāṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayaty adhyātmaśūnyateyam iti, tasmin samaye bahirdhāśūnyatām adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati yāvad abhāvasvabhāvaśūnyateyam iti.
punar aparaṃ bhagavan yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imān dharmān upaparīkṣate, tasmin samaye smṛtyupasthanāni nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati smṛtyupasthānānīmānīti, tasmin samaye samyakprahāṇāni ṛddhipādānīndriyāni balāni bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgaṃ nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati mārgo 'yam iti, tasmin samaye apramāṇadhyānārūpyasamāpattīr nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati samāpattaya imā iti, tasmin samaye daśa balāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati buddhadharmā ime iti.
punar aparaṃ bhagavan yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann imān dharmān upaparīkṣate, tasmin samaye sarvasamādhidhāraṇīmukhāni nopaiti nopādadāti nādhitiṣṭhati nābhiniviśate na prajñapayati samādhidhāraṇīmukhānīmāni. tat kasya hetoḥ? tathā hi bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na samanupaśyati yāvad vyastasamastāni skandhadhātvāyatanāni pratītyasamutpādaṃ na samanupaśyati, saptatriṃśad bodhipakṣān dharmān na samanupaśyati pāramitā na samanupaśyati apramāṇadhyānārūpyasamāpattidaśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmān yāvat sarvākārajñatāṃ na samanupaśyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi bhagavan yo rūpasyānutpādo na tad rūpaṃ yo vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ (PvsP1-2: 155) saṃskārāṇāṃ yo vijñānasyānutpādo na tad vijñānam iti hi vijñānaṃ cānutpādaś cādvayam etad advaidhīkaram. yo bhagavaṃś cakṣuṣo 'nutpādo na tac cakṣur yaḥ śrotrasya ghrāṇasya jihvāyāḥ kāyasya manas