Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_1u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển I (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā I)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 9 / 14 (50.000 ký tự/trang)
ādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, ima ucyante anāsravādharmāḥ. subhūtir āha: katame bhagavan saṃskṛtā dharmāḥ? bhagavān āha: kāmadhātū rūpadhātur ārūpyadhātur ye 'py anye kecit traidhātukaparyāpannā dharmāḥ, saptatriṃśad bodhipakṣādayo dharmāḥ, ima ucyante saṃskṛtā dharmāḥ. subhūtir āha: katame bhagavann asaṃskṛtā dharmāḥ? bhagavān āha: yeṣāṃ dharmāṇāṃ notpādo na nirodho nānyathātvaṃ prajñāyate rāgakṣayo doṣakṣayo mohakṣayaś ca, tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā bhūtakoṭiḥ, ima ucyante asaṃskṛtā dharmāḥ. subhūtir āha: katame bhagavan sādhāraṇā dharmāḥ? bhagavān āha: catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ pañcābhijñāḥ, ima ucyante sādhāraṇā dharmāḥ. subhūtir āha: katame bhagavann asādhāraṇā dharmāḥ? bhagavān āha: saptatriṃśad bodhipakṣadharmā daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ trīṇi vimokṣamukhāni aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, ima ucyante asādhāraṇā dharmāḥ. tatra bodhisattvena mahāsattvena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na saktiḥ kāryā, advayayogena ca sarvadharmā avaboddhavyāḥ, avakalpanatām anavakalpanatāṃ copādāya. (PvsP1-2: 28) ity uktaṃ pratipattyālambanam subhūtir āha: yad ucyate bhagavan bodhisattvo mahāsattva iti, kena kāraṇena bhagavan bodhisattvo mahāsattva ity ucyate? bhagavān āha: iha subhūte mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratāṃ kārayiṣyati, tena kāraṇena subhūte bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. subhūtir āha: katame bhagavan mahāsattvarāśir mahāsattvanikāyaḥ yasya bodhisattvo mahāsattvo 'gratāṃ kārayiṣyati? bhagavān āha: mahāsattvarāśir mahāsattvanikāya iti subhūte ucyate yad uta gotrabhūmir aṣṭamakabhūmiḥ srotaāpannaḥ sakṛdāgāmī anāgāmī arhan pratyekabuddhaḥ prathamacittotpādam upādāya yāvad avinivartanīya iti, ayaṃ sa mahān sattvarāśiḥ mahāsattvanikāyaḥ, asya bodhisattvo mahāsattvo 'gratāṃ kārayiṣyati, tatra subhūte bodhisattvena mahāsattvena vajropamaṃ cittam utpādya mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratāḥ kārayitavyāḥ. subhūtir āha: katamo bhagavan vajropamaś cittotpādaḥ? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattva evaṃ cittam utpādayati, aparimite mayā saṃsāre sannāhaṃ sannahya sarvasvaparityāginā bhavitavyaṃ, sarvasattvānām antike mayā samacittatā utpādayitavyā, sarvasattvā mayā tribhir yānaiḥ parinirvāpayitavyāḥ, sarvasattvān api mayā parinirvāpya na kaścit sattvaḥ parinirvāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? anutpādo mayā sarvadharmāṇām avaboddhavyaḥ, avyavakīrṇena mayā sarvākārajñatācittena ṣaṭsu pāramitāsu caritavyaṃ, sarvatrānugatāyāṃ sarvadharmaprativedhapariniṣpattyāṃ mayā śikṣitavyam, ekatayābhinirhāro mayā sarvadharmāṇāṃ pratiboddhavyaḥ, yāvat pāramitābhinirhāraprativedhāya mayā sarvadharmāṇāṃ śikṣitavyaṃ, saptatriṃśad bodhipakṣadharmābhinirhāraprativedhāya mayā dharmāṇāṃ śikṣitavyaṃ, apramāṇadhyānārūpyābhijñājñānābhinirhāraprativedhāya mayā dharmāṇāṃ śikṣitavyaṃ, daśabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmābhinirhāraprativedhāya mayā dharmāṇāṃ śikṣitavyaṃ, ayaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya vajropamaś cittotpādo yatra pratiṣṭhito bodhisattvo mahāsattvo mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratāṃ (PvsP1-2: 29) kārayiṣyati, tac cānupalambhayogena. punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattva evaṃ cittam utpādayati, yāvantaḥ sattvā nairayikā vā tairyagyonikā vā yamalaukikā vā duḥkhāṃ vedanāṃ vedayanti, teṣām aham arthāya tāṃ duḥkhāṃ vedanāṃ vedayeyaṃ tatra bodhisattvena mahāsattvena evaṃ cittam utpādayitavyam, ekaikasyāpy ahaṃ sattvasyārthāya kalpakoṭīniyutaśatasahasrāṇi nairayikaṃ vā tairyagyonikaṃ vā yamalaukikaṃ vā duḥkham anubhaveyaṃ, yāvan na te sattvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtā bhaveyur iti, etenopāyena sarvasattvānāṃ kṛtaśas tan nairayikādikaṃ duḥkham anubhaveyaṃ, yāvan na te sattvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtā bhaveyur iti, paścād aham ātmanaḥ kṛtakuśalam avaropya kalpakoṭīniyutaśatasahasrair anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyeyaṃ, ayaṃ subūte bodhisattvasya mahāsattvasya vajropamaś cittotpādo yena mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratāṃ kārayiṣyati. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena udāracittena bhavitavyaṃ yena cittena sarvasattvānām agratā kārayitavyā, tatreyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyodāracittatā yat prathamacittotpādam upādāya na rāgacittam utpādayati, na doṣacittam utpādayati, na mohacittam utpādayati, na vihiṃsācittam utpādayati, na śrāvakacittam utpādayati, na pratyekabuddhacittam utpādayati, iyaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyodāracittatā yayā sarvasattvānām agratāṃ kārayiṣyati, tena ca cittena na manyate. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena akampyacittena bhavitavyaṃ, tatreyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyākampyacittatā yat sarvākārajñatāpratisaṃyuktam api manasikāran na manyate, iyaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyākampyacittatā. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvānām antike hitasukhacittena bhavitavyaṃ, tatreyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya hitasukhacittatā yā sarvasattvānāṃ paritrāṇatā yaḥ sarvasattvānām aparityāgaḥ, tena ca na manyate, iyaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya hitasukhacittatā. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahasattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran sarvasattvānām agratāṃ kārayiṣyati. (PvsP1-2: 30) punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena dharmārāgeṇa bhavitavyaṃ dharmaratena dharmārāmatāyogam anuyuktena bhavitavyaṃ, tatra katamo dharmo? yad uta sarvadharmāṇām asaṃbhedaḥ, ayam ucyate dharmaḥ, tatra katamā dharmaratir? yā dharme 'bhiratir iyam ucyate dharmaratiḥ, tatra katamā dharmārāmatā? yā tasya dharmasya bhāvanā bahulīkaraṇatā, iyam ucyate dharmārāmatā. evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratā kārayitavyā anupalambhayogena. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā adhyātmaśūnyatāyāṃ sthitvā bahirdhāśūnyatāyāṃ sthitvā adhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ sthitvā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ sthitvā mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratā kārayitavyā anupalambhayogena. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā saptatriṃśad bodhipakṣeṣu dharmeṣu sthitvā baleṣu vaiśāradyeṣu pratisamvitsv aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu sthitvā mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratā kārayitavyā anupalambhayogena. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā vajropamasamādhau sthitvā yāvad ākāśāsaṅgavimuktinirupalepasamādhau sthitvā mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratā kārayitavyā anupalambhayogena, eteṣu subhūte dharmeṣu sthitvā bodhisattena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā mahataḥ sattvarāśer mahataḥ sattvanikāyasyāgratā kārayitavyā, tenocyate bodhisattvo mahāsattvaḥ. iti sarvasattvāgratācittamahattvam atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: mamāpi bhagavan pratibhāti yenārthena bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. bhagavān āha: pratibhātu te śāriputra yenārthena bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. śāriputra āha: ātmadṛṣṭer bhagavan sattvadṛṣṭer jīvadṛṣṭer jantudṛṣṭer poṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakadṛṣṭer (PvsP1-2: 31) cchedadṛṣṭeḥ śāśvatadṛṣṭer astidṛṣṭer nāstidṛṣṭeḥ skandhadṛṣṭer dhātudṛṣṭer āyatanadṛṣṭeḥ pratītyasamutpādadṛṣṭer bodhipakṣadharmadṛṣṭer balavaiśāradyadṛṣṭer āveṇikabuddhadharmadṛṣṭeḥ sattvaparipācanadṛṣṭer buddhakṣetrapariśodhanadṛṣṭer bodhisattvadṛṣṭer buddhadṛṣṭer dharmacakrapravartanadṛṣṭer iti, āsāṃ sarvāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇāya dharmaṃ deśayaty anupalambhayogena, tenārthena bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. subhūtir āha: kena kāraṇenāyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya rūpadṛṣṭir bhavati, vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānadṛṣṭir bhavati? śāriputra āha: ihāyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo bhavati, sa rūpam upalabhya dṛṣṭim utpādayaty upalambhayogena, evaṃ vistareṇa vyastasamastaṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ yāvaj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsān upalabhya dṛṣṭim utpādayaty upalambhayogena, evaṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgapāramitābhijñākṣarāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīr upalabhya dṛṣṭim utpādayaty upalambhayogena, evaṃ daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān upalabhya dṛṣṭim utpādayaty upalambhayogena. iti prahāṇamahattvam atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: mamāpi bhagavan pratibhāti yenārthena bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. bhagavān āha: pratibhātu te subhūte. subhūtir āha: yad api bhagavan bodhicittam asamasamacittam asādhāraṇacittaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ tatrāpi citte 'saktaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi tat sarvajñatācittam anāsravam aparyāpannaṃ traidhātuke tatrāpi citte 'saktas tena bodhisattvo mahāsattva iti saṃkhyāṃ gacchati. śāriputra āha: katamad āyuṣman subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya asamasamacittam asādhāraṇacittaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ? (PvsP1-2: 32) subhūtir āha: ihāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamacittotpādam upādāya na kasyacid dharmasya utpādaṃ vā nirodhaṃ vā samanupaśyati, na hāniṃ na vṛddhiṃ nāgatiṃ na gatiṃ na saṃkleśaṃ na vyavadānaṃ yatra cāyuṣman śāriputra na saṃkleśo na vyavadānaṃ na gatir nāgatir na hānir na vṛddhir notpādo na nirodhaḥ, tac ca na śrāvakacittaṃ na pratyekabuddhacittam, idaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya asamasamacittam asādhāraṇacittaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ. śāriputra āha: yad āyuṣmān subhūtir evam āha, tatrāpi śrāvakapratyekabuddhacitte 'sakta iti, nanv āyuṣman subhūte rūpam apy asaktaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya, vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam apy asaktam. subhūtir āha: evam etad āyuṣman śāriputra rūpam apy asaktaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam apy asaktaṃ, yāvad vyastasamastāḥ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādā yāvaj jarāmaraṇam apy asaktaṃ, evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo 'py asaktāḥ, yāvat saptatriṃśad bodhipakṣā dharmā balāni vaiśāradyāni pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā apy asaktāḥ. śāriputra āha: yad apy āyuṣmān subhūtir idam āha, yad api tat sarvajñatācittam anāsravam aparyāpannam iti, nanv āyuṣman subhūte bālapṛthagjanānām api cittam anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya, nanu sarvaśrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhānām api cittam anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya. subhūtir āha: evam etad āyuṣman śāriputra. śāriputra āha: rūpam api subhūte anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya, vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam apy āyuṣman subhūte anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya, nanv āyuṣman subhūte saptatriṃśad bodhipakṣā dharmā daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā anāsravā aparyāpannāḥ prakṛtiśūnyatām upādāya. subhūtir āha: evam etad āyuṣman śāriputra yathā vadasi bālapṛthagjanānām api cittam anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām (PvsP1-2: 33) upādāya, yāvat sarvaśrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhānām api cittam anāsravam aparyāpannaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya, yāvat saptatriṃśad bodhipakṣā dharmā daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā anāsravā aparyāpannāḥ prakṛtiśūnyatām upādāya. śāriputra āha: yad api tad āyuṣmān subhūtir evam āha, acittatvāt tatrāpi citte asakta iti, nanv āyuṣman subhūte 'rūpe 'pi rūpam asaktam avedanāyām api vedanā asaktāsaṃjñāyām api saṃjñā asaktāsaṃskāreṣv api saṃskārā asaktāvijñāne 'pi vijñānam asaktam. subhūtir āha: evam etad āyuṣman śāriputra. śāriputra āha: nanv āyuṣman subhūte 'smṛtyupasthāneṣv api smṛtyupasthānāny asaktāni, evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgapāramitāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyabhijñābalavaiśāradyāni yāvad āveṇikabuddhadharmeṣv api āveṇikabuddhadharmā asaktāḥ. subhūtir āha: evam etad āyuṣman śāriputra yathā vadasi, rūpe 'py āyuṣman śāriputra rūpam asaktaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñāne 'pi vijñānam asaktam, evaṃ vyastasamastā api skandhadhātava āyatanāni satyāni pratītyasamutpādo 'pramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ, pāramitā abhijñā bodhipakṣā dharmā balāni vaiśāradyāni pratisaṃvidaḥ, āveṇikeṣu buddhadharmeṣv āveṇikā buddhadharmā asaktāḥ, evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caraṃs tenāpi bodhicittena asamasamacittena sarvaśrāvakapratyekabuddhair asādhāraṇacittena na manyate nābhiniviśate sarvadharmānupalambhayogena. ity adhigamamahattvam ity uktaḥ pratipattyuddeśaḥ pūrṇo maitrāyaṇīputra āha: mamāpi bhagavan pratibhāti yenārthena bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. bhagavān āha: pratibhātu te pūrṇa. pūrṇa āha: mahāsannāhasannaddhaḥ sa bhagavan sattvo mahāyānasaṃprasthitaḥ sa sattvo mahāyānasamārūḍhaḥ sa sattvas tena bhagavan bodhisattvo mahāsattva ity ucyate. (PvsP1-2: 34) śāriputra āha: kiyatā ayuṣman pūrṇa bodhisattvo mahasattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate? pūrṇa āha: ihāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na prādeśikānāṃ sattvānāṃ kṛtena bodhāya caran dānapāramitāyāṃ sthitvā dānaṃ dadāti, api tu sarvasattvānāṃ kṛtena dānapāramitāyāṃ sthitvā dānaṃ dadāti, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ na prādeśikānāṃ sattvānāṃ kṛtena bodhāya caran prajñāpāramitāyāṃ sthitvā prajñāpāramitāṃ bhāvayati, api tu sarvasattvānāṃ kṛtena prajñāpāramitāyāṃ sthitvā prajñāpāramitāṃ bhāvayati, na sattvaparicchedena bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhaṃ saṃnahyate, iyataḥ sattvān parinirvāpayiṣyāmi, iyataḥ sattvān na parinirvāpayiṣyāmīti, iyataḥ sattvān bodhāya pratiṣṭhāpayiṣyāmi, iyataḥ sattvān bodhāya na pratiṣṭhāpayiṣyāmīti, api tu khalu punaḥ sarvasattvānāṃ kṛtena sannāhaṃ saṃnahyate, evaṃ cāsya bhavati, ātmanā ca dānapāramitāṃ paripūrayiṣyāmi sarvasattvāṃś ca dānapāramitāyāṃ niyojayiṣyāmīti, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ, ātmanā ca prajñāpāramitāṃ paripūrayiṣyāmi, sarvasattvāṃś ca prajñāpāramitāyāṃ niyojayiṣyāmīti, evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ, ātmanā ca bhāvayiṣyāmi sarvasattvāṃś ca tāsu pratiṣṭhāpayiṣyāmīti, yāvat saptatriṃśad bodhipakṣeṣu dharmeṣu daśabalavaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣv ātmanā ca sthāsyāmi sarvasattvāṃś ca teṣu pratiṣṭhāpayiṣyāmīti, iyatāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti pratipattisvarūpam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yāvad dānasya sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvānuttarāyai samyaksaṃbodhaye niryātanā, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadato dānapāramitāsannāhaḥ. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā śrāvakapratyekabuddhamanasikārāṇāṃ parivarjanatā, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ (PvsP1-2: 35) dadataḥ śīlapāramitāsannāhaḥ. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā teṣāṃ kṣamaṇā rocanā vyupaparīkṣaṇā, ayam ucyate bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato kṣāntipāramitāsannāhaḥ. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāñ carato dānaṃ dadataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā vīryāsraṃsanatā tat kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadato vīryapāramitāsannāhaḥ. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadato yā cittasyaikāgratā sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ śrāvakapratyekabuddhacittasyānavakāśaṃ dānatā tat kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadato dhyānapāramitāsannāhaḥ. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā māyākṛtasaṃjñopasthitā naiva dāyakam upalabhate na pratigrāhakaṃ na deyaṃ, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānaṃ dadataḥ prajñāpāramitāsannāhaḥ, yad āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena tāḥ ṣaṭ pāramitā na nimittīkaroti nopalabhate. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran mahāsannāhasannaddho bhavati. iti dānapāramitāsannāhaṣaṭkaṃ prathamam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ caran sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair dānaṃ dadāti sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttrāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayaty anupalambhayogena, iyaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carato dānapāramitā. (PvsP1-2: 36) punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ śīlapāramitāyāṃ carato yā śrāvakapratyekabuddhabhūmyaspṛhaṇatā prāg eva pṛthagjanabhūmeḥ, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ śīlapāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā dharmāṇāṃ kṣamaṇā rocanā vyupaparīkṣaṇā, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ kṣāntipāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair yā vīryāsraṃsanatā anavalīnatā, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carato vīryapāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair viharato yac chrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktānāṃ cittotpādānām anavakāśadānaṃ tasya kṛtaśaḥ kuśalamūlasya sarvasattvasādhāraṇī kṛtasyānuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmanā, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carato dhyānapāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitāyāṃ carataḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ sarvadharmeṣu māyākṛtasaṃjñāpratyupasthitā bhavati, tac ca śīlaṃ na manyate nopalabhate, iyam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya śīlapāramitayāṃ carataḥ prajñāpāramitā. evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ caran ṣaṭ pāramitāḥ parigṛhṇāti, tena mahāsannāhasannaddha iti saṃkhyāṃ gacchati. iti śīlapāramitāsannāhaṣaṭkaṃ dvitīyam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ caran dānaṃ dadāti sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, (PvsP1-2: 37) iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitāyāṃ carato dānapāramitā, evaṃ kṣāntipāramitāyāṃ carataḥ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā. punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ caran sarvabuddhadharmasamudānayanatāyai sarvasattvaparipākāya ca prayujyate prajñayā sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac cakuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitāyāṃ carataḥ prajñāpāramitā. evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ caran ṣaṭ pāramitāḥ parigṛhṇāti, tena mahāsannāhasannaddha iti saṃkhyāṃ gacchati. iti kṣāntipāramitāsannāhaṣaṭkaṃ tṛtīyam punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ caran dānaṃ dadāti sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitāyāṃ carato dānapāramitā, evaṃ vīryapāramitāyāṃ carataḥ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā. punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ bhāvayan sarvadharmeṣu māyākṛtasaṃjñām upasthāpayati, sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kusalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitāyāṃ carataḥ prajñāpāramitā. evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ caran ṣaṭ pāramitāḥ parigṛhṇāti, tena mahāsannāhasannaddha iti saṃkhyāṃ gacchati. iti vīryapāramitāsannāhaṣaṭkaṃ caturtham punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ (PvsP1-2: 38) caran dānaṃ dadāti sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitāyāṃ carato dānapāramitā, evaṃ dhyānapāramitāyāṃ carataḥ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ bhāvayan sarvadharmeṣu māyākṛtasaṃjñām upasthāpayati, sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitāyāṃ carataḥ prajñāpāramitā. evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ caran ṣaṭ pāramitāḥ parigṛhṇāti, tena mahāsannāhasannaddha iti saṃkhyāṃ gacchati. iti dhyānapāramitāsannāhaṣaṭkaṃ pañcamam punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caraṃs trimaṇḍalapariśuddhaṃ dānaṃ dadāti sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato dānapāramitā, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carataḥ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā. punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ bhāvayati, tasya sarvapāramitāsu sarvadharmeṣu ca māyāsvapnapratibhāsapratiśrutkāpratibimbanirmāṇasaṃjñā pratyupasthitā bhavati sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair na śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārais tac ca kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ paripūrayati, yad āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenaitāḥ ṣaṭ (PvsP1-2: 39) pāramitā na nimittīkaroti nopalabhate. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran mahāsannāhasannaddho bhavati, evaṃ ca punar āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattva ekaikasyāṃ pāramitāyāṃ sthitvā ṣaṭ pāramitāḥ paripūrayati. iti prajñāpāramitāsannāhaṣaṭkaṃ ṣaṣṭham punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dhyānāni ca samāpadyate na ca dhyānāny āsvādayati na ca taiḥ saṃhriyate na ca teṣāṃ vaśenopapadyate, evam apramāṇāni cārūpyasamāpattīś ca samāpadyate na ca tā āsvādayati na ca tābhiḥ saṃhriyate na ca tāsāṃ vaśenopapadyate, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyopāyakauśalagatā prajñāpāramitā veditavyā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dhyānārūpyasamāpattiṣu vivekadarśanena ca viharati śūnyatānimittāpraṇihitadarśanena ca viharati na ca bhūtakoṭiṃ sākṣātkaroti, ayaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalasannāhaḥ. evam āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddhas tenocyate bodhisattvo mahāsattva iti, evaṃ mahāsannāhasannaddhasyāyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya daśasu dikṣu buddhā bhagavanta udānam udānayanti varṇam udīrayanti nāmadheyaṃ parikīrtayamānās tasya bodhisattvasya mahāsattvasya śabdam anuśrāvayanti ghoṣam udīrayanti, amuṣmin lokadhātuprasare bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha iti sattvāṃś ca paripācayati buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati. iti sannāhaṣaṭkopasaṃhāraḥ ity uktā sannāhapratipattiḥ śāriputra āha: kiyat āyuṣman pūrṇa bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasaṃprasthito mahāyānasamārūḍho bhavati? pūrṇa āha: ihāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ caran viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkasavicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam (PvsP1-2: 40) upasaṃpadya viharati, evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ dhyānaṃ, evam ākāśānantyāyatanaṃ vijñānānantyāyatanam ākiñcanyāyatanaṃ naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharati, imāni bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānārūpyāṇi yadā bodhisattvo mahāsattva etaiś ca dhyānair etaiś cārūpyair dānapāramitāyāṃ carann ākāśākāraliṅganimittaiḥ samāpadyamāno vyuttiṣṭhamānaś ca tāni ca kuśalamūlāni sarvasattvasādhāraṇāni kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ vācyam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caraṃś catvāri dhyānāni samāpadyate catasra ārūpyasamāpattīḥ samāpadyate, yadā bodhisattvo mahāsattva etaiś ca dhyānair etābhiś cārūpyasamāpattibhir viharati, sa etā dhyānārūpyasamāpattīḥ samāpadyamāno vyuttiṣṭhamānaś cākāśākāraliṅganimittāni manasikaroti, prajñāpāramitāyāṃ caraṃs tāni ca kuśalamūlāny anyāni ca sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ sarvasattvasādhāraṇāni kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṭ pāramitāsu caran mahāsannāhasannaddhaḥ sattvāṃś ca paripācayati buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati. iti dhyānārūpyasamāpattivyutthānaprasthānam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo yat sarvākārajñatāpratisaṃyuktaṃ manasikāram utpādya kleśānāṃ dhvaṃsanāya sarvasattvānāṃ dharmaṃ deśayiṣyāmīti cittam utpādayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā, yad bodhisattvo mahāsattvas tair eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ prathamaṃ dhyānam ākrāmati deśayati, tatra ca prathame dhyāne pratiṣṭhate na cānyeṣāṃ cittotpādānām avakāśaṃ dadāti śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktānām iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya aparāmṛṣṭā śīlapāramitā, yad bodhisattvasya mahāsattvasya sarvākārajñatāpratisaṃyuktair (PvsP1-2: 41) manasikārair dhyānārūpyair viharata evaṃ bhavati, sarvasattvānāṃ kleśakṣayāya dharmaṃ deśayiṣyāmīti, yāvat teṣāṃ manasikārāṇāṃ kṣamaṇā rocanā vyupaparīkṣaṇā avabodha upanidhyāpanam, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya kṣāntipāramitā. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ sarvakuśalamūlāni sarvasattvasādhāraṇāni kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayati vīryaṃ ca na sraṃsayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya vīryapāramitā, yad bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair dhyānārūpyasamāpattīś ca samāpadyate na copalabhate, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya dhyānapāramitā, yad bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ prathamadhyānāṅgāni dvitīyāni tṛtīyāni caturthāni dhyānāṅgāni anityākāreṇa duḥkhākāreṇa anātmākāreṇa śāntākāreṇa śūnyākāreṇa ānimittākāreṇa apraṇihitākāreṇa pratyavekṣate na copalabhate, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā. idam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam. iti ṣaṭpāramitāprasthānam punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yat sarvākāraṃ saptatriṃśad bodhipakṣān dharmān bhāvayati, sarvākāraṃ śūnyatānimittāpraṇihitavimokṣamukhasamādhiṃ bhāvayati, sarvākāraṃ balāni vaiśāradyāni aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān bhāvayati. idam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam. ity āryamārgaprasthānam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo maitrīsahagatena cittena vipulena mahadgatenādvayenāpramāṇenāvaireṇāsapatnenānāvaraṇenāvyāvadhena sarvatrānugatena subhāṣitena dharmadhātuparame loke ākāśadhātuparyavasāne sarvāvantaṃ lokam ekāṃ diśaṃ sphuritvopasaṃpadya viharati, yāvad daśa diśaḥ sphuritvopasaṃpadya viharati, evaṃ karuṇāsahagatena muditāsahagatena upekṣāsagatena cittenavipulena mahadgatenādvayenāpramāṇenāvaireṇāsapatnenānāvaraṇenāvyāvādhena sarvatrānugatena subhāṣitena dharmadhātuparame loke ākāśadhātuparyavasāne sarvāvantaṃ lokaṃ, ekāṃ diśaṃ sphuritvopasaṃpadya (PvsP1-2: 42) viharati, yāvad daśa diśaḥ sphāritvopasaṃpadya viharati. imāny ucyante bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇāni. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahasattvo maitrīsamādhiṃ samāpadyate mayā sarvasattvās trātavyā iti nirṇāmayati, karuṇāṃ ca samādhiṃ samāpadyate klībakāruṇyatāṃ ca sattveṣu nirṇāmayati, muditāṃ ca samādhiṃ samāpadyate aham eva modayiṣyāmīti sattveṣu nirṇāmayati, upekṣāṃ ca samādhiṃ samāpadyate āsravakṣayaṃ ca sattveṣu nirṇāmayati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carato dānapāramitā, yadā bodhisattvo mahāsattvo dhyānāpramāṇākāraliṅganimittāni samāpadyate vyuttiṣṭhate ca na ca śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayaty anyatra sarvākārajñatāyāḥ, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carato 'parāmṛṣṭā śīlapāramitā, yadā bodhisattvo mahāsattvas tābhir dhyānāpramāṇārūpyasamāpattibhir avyavakīrṇo viharati, ābhyāṃ dvābhyāṃ śrāvakabhūmaye vā pratyekabuddhabhūmaye vā na spṛhayate sarvākārajñataivāsya kṣamate rocate ceyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carataḥ kṣāntipāramitā, yadā bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktaiś cittotpādair anikṣiptadhuro viharati akuśaladharmaprahāṇāya kuśaladharmopasaṃpade, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carato vīryapāramitā, yadā bodhisattvo mahāsattva etāni ca dhyānāny etāś cāpramāṇārūpyasamāpattīś ca samāpadyate, na ca dhyānāpramāṇārūpyasamāpattivaśenopapadyate, na ca tā āsvādayati na ca tābhiḥ saṃhriyate, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carato dhyānapāramitā, yadā bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārais tā dhyānāpramāṇārūpyasamāpattīḥ samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca tāś cānityākāreṇa duḥkhākāreṇa anātmākāreṇa śāntākāreṇa śūnyākāreṇa animittākāreṇa apraṇihitākāreṇa pratyavekṣate, na ca śrāvakanyāmaṃ vā pratyekabuddhanyāmaṃ vābhikrāmati, iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasyāpramāṇeṣu carataḥ prajñāpāramitā. idam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvsya māhāyānam. (PvsP1-2: 43) ity apramāṇaprasthānam punar aparam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam, yad adhyātmaśūnyatāyāṃ jñānaṃ na copalambhayogena, yad bahirdhāśūnyatāyāṃ jñānaṃ na copalambhayogena, yad adhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ jñānaṃ na copalambhayogena, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ jñānaṃ na copalambhayogena. idaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yat sarvadharmeṣu na śikṣiṣyate cittaṃ samāhitaṃ taj jñānam. idam api bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyanam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yad asya na nityam iti jñānaṃ pravartate nānityam iti, na duḥkham iti nāduḥkham iti, na sukham iti nāsukham iti, nātmeti nānātmeti, na śāntam iti nāśāntam iti, na śūnyam iti nāśūnyam iti, na nimittam iti nānimittam iti, na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti jñānaṃ pravartate. idam api subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyanam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yad atīte 'dhvani jñānaṃ na pravartate, anāgate 'dhvani jñānaṃ na pravartate, pratyutpanne 'dhvani jñānaṃ na pravartate, na cāsya triṣv adhvasv ajñānaṃ pravartate, tac cānupalambhayogena. idam api śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yan na kāmadhātau jñānaṃ pravartate na rūpadhātau jñānaṃ pravartatenārūpyadhātau jñānaṃ pravartate, na cāsya kāmarūpārūpyadhātāv ajñānaṃ pravartate, tac cānupalambhayogena. idam api śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yan na laukikeṣu lokottareṣu dharmeṣu jñānaṃ pravartate, na sāsraveṣu dharmeṣu nānāsraveṣu dharmeṣu na saṃskṛteṣu nāsaṃskṛteṣu na cāsyalaukikalokottarasāsravānāsravasaṃskṛtāsaṃskṛteṣu dharmeṣv ajñānaṃ pravartate, tac cānupalambhayogena. idam āyuṣman śāriputra bodhisattvasya (PvsP1-2: 44) mahāsattvasya mahāyānam. ity anupalambhayogena prasthānam śāriputra āha: kiyatāyuṣman pūrṇa bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate? pūrṇa āha: ihāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran dānapāramitām ārohati, sa naiva dānapāramitām upalabhate na dāyakaṃ na pratigrāhakaṃ na dānam upalabhate anupalambhayogena, evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvodānapāramitāsamārūḍha ity ucyate, evaṃ śīlapāramitāsamārūḍhaḥ kṣāntipāramitāsamārūḍho vīryapāramitāsamārūḍho dhyānapāramitāsamārūḍhaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitām ārohati, sa naivaprajñāpāramitām upalabhate na bodhisattvaṃ na manasikāram upalabhate anupalambhayogena. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahasattvaḥ prajñāpāramitāsamārūḍha ity ucyate. iti trimaṇḍalapariśuddhiprasthānam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo 'vyavakīrṇena sarvākārajñatācittotpādena saptatriṃśad bodhipakṣān dharmān bhāvayati bhāvanāvibhāvanārthena tac cānupalambhayogena. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo 'vyavakīrṇena sarvākārajñatācittotpādena śūnyatānimittāpraṇihitasamādhīn bhāvayati bhāvanāvibhāvanārthena tac cānupalambhayogena. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo 'vyavakīrṇena sarvākārajñatācittotpādena daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān bhāvayati bhāvanāvibhāvanārthena tac cānupalambhayogena. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate. punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattva evaṃ saṃjānāti, vyavahāramātram idaṃ yad uta bodhisattva iti sattvānupalabdhitām upādāya, idam api nāmamātraṃ yad uta rūpaṃ rūpānupalabdhitām upādāya, vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, nāmamātram idaṃ yad uta vijñānaṃ vijñānānupalabdhitām upādāya, nāmamātram idaṃ yad uta cakṣuś cakṣuṣo (PvsP1-2: 45) 'nupalabdhitām upādāya, evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo nāmamātram idaṃ yad uta mano manaso 'nupalabdhitām upādāya, evaṃ vyastasamastāḥ skandhā dhātava āyatanāni pratītyasamutpādaḥ saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā balāni vaiśāradyāni pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, nāmamātram idaṃ yad uta adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā abhāvasvabhāvaśūnyatānupalabdhitām upādāya, nāmamātram idaṃ yad uta buddhadharmābuddhadharmānupalabdhitām upādāya, nāmamātram idaṃ yad uta tathatā dharmadhātuś ca dharmaniyāmatā ca bhūtakoṭiś ca bhūtakoṭyanupalabdhitām upādāya, nāmamātraṃ yad uta bodhir buddhaś ca buddhānupalabdhitām upādāya. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate. ity uddeśaprasthānam punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamacittotpādam upādāya yāvad bodhir atrāntare bodhisattvo mahāsattvo 'bhijñāparipūrṇatvāt sattvāṃś ca paripācayati buddhakṣetreṇa ca buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhakṣetre buddhakṣetre ca buddhān bhagavataḥ satkaroti gurukaroti mānayati pūjayati, yo yasya buddhasya aupayikapūjāsatkāravidhis tebhyaś ca buddhebhyo bhagavadbhyo dharmaṃ śṛṇoti, yad uta idam eva mahāyānam, sa tatra bodhisattvayāne abhiruhya buddhakṣetreṇa ca buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati sattvāṃś ca paripācayati, na cāsya buddhakṣetrasaṃjñā pravartate na sattvasaṃjñā pravartate, so 'dvayabhūmau sthitvā yādṛśenātmabhāvena sattvānāṃ śaknoty arthakaraṇāya tādṛśam ātmabhāvaṃ saṃcintya parigṛhṇāti, sa na jātu tena mahāyānena virahito bhavati, yāvat sarvākārajñatām anuprāpnoti. ity abhijñāprasthānam sarvākārajñatām anuprāpya dharmacakraṃ pravartayati, apravartanīyaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhair devanāgayakṣagandhrvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyāsureṇa lokena, tasyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya, pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavanto varṇaṃ bhāṣante ghoṣam udīrayanti (PvsP1-2: 46) yaśaḥ prakāśayanti, eṣā amuṣmin lokadhātuprasare 'mukena bodhisattvena mahāsattvena mahāyānam abhiruhya sarvākārajñatānuprāptā sarvākārajñatām anuprāpya dharmacakraṃ pravartitam, evaṃ dakṣiṇasyāṃ diśi paścimāyām uttarasyām uttarapūrvasyāṃ pūrvadakṣiṇasyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarasyām adha ūrdhvadiśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavanto varṇaṃ bhāṣante ghoṣam udīrayanti yaśaḥ prakāśayanti, eṣāmuṣmin lokadhātuprasare 'mukena bodhisattvena mahāsattvena sarvākārajñatānuprāptā sarvākārajñatām anuprāpya dharmacakraṃ pravartitam. evaṃ hy āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍha ity ucyate. iti sarvākārajñatāprasthānam ity uktā prasthānapratipattiḥ atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: mahāsannāhasannaddho mahāsannāhasannaddha iti bhagavan bodhisattvo mahāsattva ity ucyate, kiyatā bhagavan bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate? bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāyānaṃ sannahya yad uta dānapāramitāsannāhaṃ śīlapāramitāsannāhaṃ kṣāntipāramitāsannāhaṃ vīryapāramitāsannāhaṃ dhyānapāramitāsannāhaṃ prajñāpāramitāsannāhaṃ sannahyate, smṛtyupasthānasannāhaṃ sannahya, samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgasannāhaṃsannahya, apramāṇadhyānārūpyasamāpattisannāhaṃ sannahya, adhyātmaśūnyatāsannāhaṃ sannahya, bahirdhāśūnyatāsannāhaṃ sannahya, adhyātmabahirdhāśūnyatāsannāhaṃ sannahya, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāsannāhaṃ sannahya, abhijñābalasannāhaṃ sannahya, vaiśāradyasannāhaṃ sannahya, pratisaṃvitsannāhaṃ sannahya, aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmasannāhaṃ sannahya, sarvākārajñatāsannāhaṃ sannahya, buddhavigrahasannāhaṃ sannahya, trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātum avabhāsena spharati ca, ṣaḍ vikāraṃ kampayati ca sarvasmin nairayikabhavane ca tam agniskandhaṃ nirvāpya nairayikānāṃ sattvānāṃ duḥkhāni praśāmya tān sarvān nirvāṇābhimukhān vijñāya bodhisattvo mahāsattva (PvsP1-2: 47) evaṃ śabdam udīrayati ghoṣam anuśrāvayati namas tathāgatāyārhate samyaksaṃbuddhāyeti, tatas te nairayikāḥ sattvās taṃ buddhaghoṣaṃ śrutvā sukhaṃ pratilabhante, te tenaiva sukhasaumanasyena tebhyo nirayebhyo vyutthāya tatra lokadhātāv upapadyante yatra buddhān bhagavataḥ paśyanty ārāgayanti devamanuṣyopapattiñ ca parigṛhṇanti, evaṃ tiryagyonito yamalokato vyutthāya tatra lokadhātāv upapadyante yatra buddhān bhagavataḥ paśyanty ārāgayanti ca devamanuṣyopapattiṃ ca parigṛhṇanti, evaṃ pūrvasyāṃ diśi dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyām uttarapūrvasyāṃ pūrvadakṣiṇasyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarasyām adha ūrdhvadiśi gaṅgānadīvālukopamān lokadhātūn avabhāsena spharati ca ṣaḍ vikāraṃ kampayati ca sarveṣu nairayika bhavaneṣu ca tam agniskandhaṃ nirvāpya nairayikānāṃ sattvānāṃ duḥkhāni praśāmya tān sarvān nirvāṇābhimukhān vijñāya bodhisattvo mahāsattva evaṃ śabdam udīrayati ghoṣam anuśrāvayati namas tathāgatāyārhate samyaksaṃbuddhāyeti, tatas te nairayikāḥ sattvās taṃ buddhaghoṣaṃ śrutvā sukhaṃ pratilabhante, te tenaiva sukhasaumanasyena tebhyo nirayabhyo vyutthāya tatra tatra lokadhātāv upapadyante yatra yatra budhhān bhagavataḥ paśyanty ārāgayanti devamanuṣyopapattiṃ ca parigṛhṇanti, evaṃ tiryagyonibhyo yamalokebhyo vyutthāya tatra tatra lokadhātāv upapadyante yatra yatra buddhān bhagavataḥ paśyanty ārāgayanti devamanuṣyopapattiṃ ca parigṛhṇanti. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahato janakāyasya purato nirayāṃs tiryagyoniyamalokaṃ ca nirmimīte nirmāya teṣāṃ sattvānāṃ buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdam anuśrāvayati, tatas tena buddhaśabdena dharmaśabdena saṃghaśabdena tebhyo nirayatiryagyoniyamalokebhyo vyutthāya devamanuṣyeṣūpapadyeran, api tu subhūte tena māyākāreṇa māyākārāntevāsinā vā kaścit sattvo nirayatiryagyoniyamalokagatibhyo vyutthāpitaḥ? subhūtir āha: no bhagavan. bhagavān āha: evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena asaṃkhyeyeṣv aprameyeṣv apramāṇeṣu lokadhātuṣu sattvāṃs tribhyo 'pāyebhyaḥ parimocya na kaścit sattvaḥ parimocito bhavati. tat kasya (PvsP1-2: 48) hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasamārūḍho mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti karuṇāsaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo dānapāramitāyāṃ sthitvā mahāsannāhasannaddhas trisāhasraṃ mahāsāhasraṃ lokadhātuṃ vaiḍūryam ayaṃ nirmimīte vaiḍūryam ayaṃ nirmāya cakravartivyūhaṃ nirmimīte cakravartivyūhaṃ nirmāya annārthikebhyo 'nnaṃ dadāti, evaṃ yāvad vastrayānagandhamālyapuṣpadhūpavilepanacūrṇapariṣkāraṃ vāsaśayanāsanaprāvaraṇajīvitopakaraṇabhaiṣajyasuvarṇarūpyamaṇiratnapravāḍaśaṅkhaśilāmuktābharaṇāni yāvad anyatarānyataraṃ pariṣkāraṃ dadāti, so 'nnam annārthikebhyo datvā yāvad anyatarānyataraṃ pariṣkāraṃ datvā teṣāṃ sattvānāṃ dharmaṃ deśayati, yad uta imam eva ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktam, te khalu punaḥ sattvās tāṃ dharmadeśanāṃ śrutvā na jātu tābhiḥ pāramitābhir virahitā bhavanti yavād anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe sthitvā mahato janakāyasya purato mahāntaṃ janakāyam abhinirmimīte nirmāya annam annārthikebhyo dadyād anyatarānyataraṃ pariṣkāran tad arthikebhyo dadyāt. tat kiṃ manyase? subhūte api nu tena māyākāreṇa māyākārāntevāsinā vā kasmaicit kiñcid dattaṃ bhavet. subhūtir āha: no bhagavan. bhagavān āha: evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena yāvac cakravartivyūham abhinirmāya annam annārthikebhyo dadatā yāvad anyatarānyatarān mānuṣyakān pariṣkārān dadatā na kasmaicit sattvāya yāvad anyatarānyatarā mānuṣyakāḥ pariṣkārā dattā bhavanti. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti dānasaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlapāramitāyāṃ sthitvā saṃcintyopapattiparigraheṇa cakravartikule pratyājāyate, sa tatra (PvsP1-2: 49) sthitvā sattvān daśakuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayati, caturṣu dhyāneṣu caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu pratiṣṭhāpayati, saptatriṃśad bodhipakṣeṣu dharmeṣu pratiṣṭhāpayati, yāvad aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpayati, te ca sattvā na jātu virahitā bhavanti tayā dharmadeśanayā, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahāntaṃ janakāyaṃ nirmāya daśakuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayet, yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpayet, tena tāvataḥ sattvān yāvad buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpya na kaścit sattvo yāvad buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpito bhavati, evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena tāṃs tāvataḥ sattvān daśakuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya, yāvad aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpya na kaścit sattvo yāvad buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti śīlasaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthitvā sattvān kṣāntau samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, kathaṃ ca subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣāntipāramitāyāṃ sthitvā sattvān kṣāntau samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prathamacittotpādam upādāya, evaṃ sannāhaṃ sannahyate, sacen mama sarvasattvā daṇḍaloṣṭamuṣṭiśastraprahāran dadyus tatra mayā ekam api kṣobhacittaṃ notpādayitavyaṃ sarvasattvāś caivaṃrūpāyāṃ kṣāntau pratiṣṭhāpayitavyā iti. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahāntaṃ janakāyaṃ nirmimīte te 'pi sarve tasya māyākārasya daṇḍair loṣṭair muṣṭibhiḥ śastrair vā prahāraṃ dadyuḥ, sa ca teṣu ekam api kṣobhacittaṃ notpādayet tāṃś ca sattvān nirmitān evaṃ rūpāyāṃ kṣāntau pratiṣṭhāpayet, tena tāvataḥ sattvān kṣāntau pratiṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ pratiṣṭhāpito bhavati, evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena tāṃs tāvataḥ sattvān kṣāntau pratiṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ kṣāntau pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte (PvsP1-2: 50) dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti kṣāntisaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān vīryapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, kathaṃ ca subhūte bodhisattvo mahāsattvo vīryapāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān vīryapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ kāyikacaitasikavīrye pratiṣṭhitaḥ sarvasattvān kāyikacaitasikavīrye samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro vā māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahāntaṃ janakāyaṃ nirmāya sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ kāyikacaitasikavīrye pratiṣṭhāpayet, tena tāṃs tāvataḥ sattvān kāyikacaitasikavīrye pratiṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ kāyikacaitasikavīrye pratiṣṭhāpito bhavati, evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena tāṃs tāvataḥ sattvān kāyikacaitasikavīrye praviṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ kāyikacaitasikavīrye pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti vīryasaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān dhyānapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, kathaṃ ca subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān dhyānapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati? iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇāṃ samatāyāṃ sthitvā na kasyacid dharmasya vikṣepaṃ vā avikṣepaṃ vā samanupaśyati, evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo dhyānapāramitāyāṃ sthito bhavati, sa tathaiva sarvasattvān dhyānapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, te ca samādāpitā niveśitāḥ pratiṣṭhāpitā bhavanti, na jātu virahitā bhavanti dhyānapāramitayā yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā iti. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā (PvsP1-2: 51) caturmahāpathe mahato janakāyasya purato mahāntaṃ janakāyam abhinirmāya taṃ janakāyaṃ dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayet, tena tāṃs tāvataḥ sattvān dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpya na kaścid ekaḥ sattvo 'pi dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpito bhavati, evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvān dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpya na kaścit sattvo dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti dhyānasaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān prajñāpāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, kathaṃ ca subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthitvā sarvasattvān prajñāpāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati? yataḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na kasyacid dharmasyāpāraṃ vā pāraṃ vā upalabhate, evaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ sthito bhavati, sa tathaiva sarvasattvān api tatra samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahato janakāyasya purato mahāntaṃ janakāyam abhinirmāya prajñāpāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, tena tāṃs tāvataḥ sattvān prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpya na kaścid ekasattvo 'pi prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpito bhavati, evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvān prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ prajñā apāramitāyāṃ pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. iti prajñāsaṃbhāraḥ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddhaḥ pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu yāvantaḥ sattvās tān sarvān yathaivātmanā dānapāramitāyāṃ sthitas tathā dānapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, dharmaṃ ca (PvsP1-2: 52) deśayati, yad uta imam eva ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktam, te ca taṃ śrutvā na jātu bhūyo virahitā bhavanti ṣaḍbhiḥ pāramitābhir yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā iti, evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyām uttarapūrvasyāṃ pūrvadakṣiṇasyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarasyām adha ūrdhvadiśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu yāvantaḥ sattvās tān sarvān yathaivātmanā dānapāramitāyāṃ sthitas tathā dānapāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati, dharmaṃ ca deśayati, yad uta imam eva ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktaṃ, te ca taṃ śrutvā na jātu bhūyo virahitā bhavanti ṣaḍbhiḥ pāramitābhir yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā iti. tadyathāpi nāma subhūte dakṣo māyākāro māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahato janakāyasya purato mahāntaṃ janakāyam abhinirmāya ṣaṭsu pāramitāsu samādāpayati niveśayati pratiṣṭhāpayati. tat kiṃ manyase? subhūte api nu tena māyākāreṇa māyākārāntevāsinā vā kaścit sattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu samādāpito bhavati, niveśito vā pratiṣṭhāpito vā bhavet. subhūtir āha: no bhagavan. bhagavān āha: evam eva subhūte bodhisattvena mahāsattvena tāṃs tāvataḥ sattvān ṣaṭsu pāramitāsu pratiṣṭhāpya na kaścit sattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu pratiṣṭhāpito bhavati. tat kasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhasannaddha ity ucyate. punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsannāhaṃ sannahya sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena viharan nānyeṣāṃ cittotpādānām avakāśaṃ dadāti, iyanto mayā sattvā dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayitavyā iyanto na pratiṣṭhāpayitavyā iti, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyām iyanto mayā sattvāḥ prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayitavyā iyanto na pratiṣṭhāpayitavyā iti, iyantaḥ sattvāḥ saptatriṃśad bodhipakṣyeṣu dharmeṣu pratiṣṭhāpayitavyā iyanto na pratiṣṭhāpayitavyā, yāvad iyantaḥ sattvā aṣṭādaśasv (PvsP1-2: 53) āveṇikeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpayitavyā iyanto na pratiṣṭhāpayitavyā iyantaḥ sattvāḥ srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayitavyā iyanto na pratiṣṭhāpayitavyāḥ, evaṃ sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale iyantaḥ sattvā arhattve pratiṣṭhāpayitavy