Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển I (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā I)

bhagavanta āhuḥ: gacchata kulaputrā yasyedānīṃ kālaṃ manyadhvam.
atha khalu te bodhisattvā mahāsattvā daśabhyo digbhyaḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvaijayantīr gṛhītvā nānāratnasuvarṇarūpyapuṣpapuṭāni ca gṛhītvā mahatyā tūryatāḍāvacarasaṃgītyā bhagavantaṃ śākyamunim upasaṃkrāntā abhūvan.
atha khalu cāturmahārājakāyikā devās trayastriṃśā devā yāmā devās tuṣitā devā nirmāṇaratayo devāḥ paranirmitavaśavartino devā brahmapurohitā devā mahābrahmāṇo devāḥ parīttābhā devā apramāṇābhā devā ābhāsvarā devāḥ parīttaśubhā devā apramāṇaśubhā devāḥ śubhakṛtsnā devā anabhrakā devāḥ puṇyaprasavā devā bṛhatphalā devā asaṃjñisattvā devāḥ śuddhābhāsā devā aspṛhā devā atapā devāḥ sudṛśā devāḥ sudarśanā devā akaniṣṭhāś ca devā divyapuṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākā utpalakumudapuṇḍarīkamāndāravakesaratamālapatrāṇi gṛhītvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāman.
atha khalu te bodhisattvās te ca devās taiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanais tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham avakiranti sma.
atha khalu tāni puṣpāṇi vaihāyasam abhyudgamyāsya trisāhasramahāsāhasrasya lokadhātor upariṣṭāt puṣpakūṭāgāraḥ saṃsthito 'bhūt catusthūṇaś caturasro bhāgataḥ suvibhakto ramaṇīyo manoramaḥ.
atha khalu tataḥ parṣadaḥ prāṇikoṭīniyutaśatasahasram utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ (PvsP1-1: 109) pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam etad avocat: vayaṃ bhagavann anāgate 'dhvani evaṃrūpāṇāṃ dharmāṇāṃ lābhino bhavema yathā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, evaṃ ca śrāvakagaṇaṃ parikarṣema evaṃ ca parṣadi dharmaṃ deśayema yac caitarhi tathāgato bhagavān dharmaṃ deśayati.
atha khalu bhagavāṃs teṣāṃ kulaputrāṇām āsayaṃ viditvā sarvadharmāṇāṃ cānutpādāyānirodhāyānabhisaṃskārāyāprādurbhāvāya kṣāntiṃ viditvā smitam akarot. atha tato 'nekavarṇā raśmayo bhagavato mukhadvārān niścaritās te sarvāvantaṃ lokaṃ pradakṣiṇīkṛtya punar evāgatā bhagavato mūrdhany antardhīyante sma.
atha khalv āyuṣmān ānanda utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ janumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam etad avocat: ko bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayaḥ smitasya pradurbhāvāya?
atha khalu bhagavān āyuṣmantam ānandam etad avocat: etad ānanda prāṇikoṭīniyutaśatasahasram aṣṭaṣaṣṭyā kalpakoṭībhir bodhyaṅgapuṣpanāmānas tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka utpatsyante puṣpākare kalpe.
iti ṣaḍabhijñāvavādaḥ
atha khalu bhagavāṃs tasyāṃ velāyām āyuṣmantaṃ subhūtim āmantrayāmāsa: pratibhātu te subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitām ārabhya yathā bodhisattvāḥ mahāsattvāḥ prajñāpāramitāyāṃ niryāyur iti.
atha khalu teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ teṣāṃ ca mahāśrāvakāṇāṃ teṣāṃ ca devaputrāṇām etad abhavat, kiṃ nu khalv āyuṣmān subhūtiḥ svakena prajñāpratibhānabalādhānena bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitām upadekṣyaty utāho buddhānubhāvena?
atha khalv āyuṣmān subhūtir buddhānubhāvena teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ teṣāñ ca mahāśrāvakāṇāṃ teṣāñ ca devaputrāṇāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkam ājñāya āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: yat kiñcid (PvsP1-1: 110) āyuṣman śāriputra bhagavataḥ śrāvakā bhāṣante deśayanty upadiśanti sarvaḥ sa tathāgatasya puruṣakāro veditavyaḥ. tat kasya hetoḥ? yo hi tathāgatena dharmo deśitas tasyāṃ dharmadeśanāyāṃ śikṣamāṇās tāṃ dharmatāṃ sākṣātkurvanti tāṃ dharmatāṃ sākṣātkṛtvā yad yad eva bhāṣante deśayanty upadiśanti sarvaṃ tad dharmatayā na virudhyate, tathāgata evaiṣa śāriputra upāyayogena bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitām upadekṣyati, aviṣayo 'tra śāriputra sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitām upadeṣṭum.
iti darśanamārgāvavādopakṣepaḥ
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: bodhisattva iti bhagavann ucyate, katamasyaitad bhagavan dharmasyādhivacanaṃ yad uta bodhisattva iti? nāhaṃ bhagavan dharmaṃ samanupaśyāmi yad uta bodhisattva iti, so 'haṃ bhagavan bodhisattvam asamanupaśyan prajñāpāramitām apy anupalabhamānaḥ katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ vadiṣyāmi?
bhagavān āha: nāmamātram idaṃ subhūte yad uta prajñāpāramitā iti bodhisattva iti ca, tad api ca bodhisattvanāma nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate, tadyathāpi nāma subhūte sattvaḥ sattva iti cocyate, na ca kācit sattvopalabdhiḥ, yac ca tannāma tat prajñaptimātraṃ prajñaptidharmaḥ prajñaptisat.
iti duḥkhe dharmajñānakṣāntiḥ
tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, evam ātmasattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakāḥ sarva ete prajñaptidharmāḥ sarva ete anutpādā anirodhā yāvad eva nāmamātreṇa vyavahriyante.
evam eva subhūte yā ca prajñāpāramitā, yaś ca bodhisattvo mahāsattvo, yac ca bodhisattvanāma sarva ete prajñaptidharmāḥ, sarva ete anutpādā anirodhā yāvad eva nāmamātreṇa vyavahriyate.
tadyathāpi nāma subhūte idam adhyātmikaṃ rūpam iti dharmaprajñaptimātraṃ (PvsP1-1: 111) tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
vedaneti dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
saṃjñeti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
saṃskārā iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
vijñānam iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
evam eva subhūte prajñāpāramitā ca bodhisattvaś ca bodhisattvanāma ca sarva ete prajñaptidharmās teṣāñ ca prajñaptidharmāṇāṃ notpādona nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate.
cakṣur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta cakṣur iti, tac ca cakṣur nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
śrotram iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta śrotram iti, tac ca śrotraṃ nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
ghrāṇam iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyās ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta ghrāṇam iti, tac ca ghrāṇaṃ nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
jihveti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta jihveti, sā ca jihvā nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
kāya iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter (PvsP1-1: 112) notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta kāya iti, sa ca kāyo nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
mana iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate yad uta mana iti, tac ca mano nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
rūpam iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate rūpam iti.
śabda iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate śabda iti.
gandha iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate gandha iti.
rasa iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate rasa iti.
sparśa iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, sparśa iti.
dharma iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, dharma iti.
cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñaptair notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
śrotradhātuḥ śabdadhātuḥ śrotravijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo nirodho 'nyatra (PvsP1-1: 113) nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante,
ghrāṇadhātur gandhadhātur ghrāṇavijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyās ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāma saṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
jihvādhātū rasadhātur jihvāvijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāma saṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātuḥ kāyavijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāma saṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātur iti subhūte dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāma saṃketamātreṇa vyavahriyate, te ca nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
evam eva subhūte yad ucyate prajñāpāramiteti, bodhisattva iti, bodhisattvanāmeti ca dharmaprajñaptimātram etat, tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, tac ca nāma nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
tadyathāpi nāma subhūte yad etad ādhyātmikaṃ śarīraṃ śarīram iti vyavahriyate, śiro grīvā udaram aṃsau skandhau bāhū pṛṣṭhaṃ pārśvakāḥ kaṭhyūrū jaṅghe pādāv asthīnīti vyavahriyante, te ca prajñaptidharmās teṣāṃ notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyante, tac ca nāma nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
evam eva subhūte yad ucyate prajñāpāramiteti bodhisattva iti bodhisattvanāmeti ca sarva ete prajñaptidharmās teṣāṃ ca notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyante, tac ca nāma nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
(PvsP1-1: 114)
tadyathāpi nāma subhūte bāhyaṃ tṛṇakāṣṭhaṃ śākhāparṇapalāśaṃ sarvaṃ taṃ nānānāmadheyair vyapadiśyate, teṣāñ ca nāmnāṃ notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyante, tāni ca nāmāni nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante.
evam eva subhūte yad ucyate prajñāpāramiteti bodhisattva iti bodhisattvanāmeti ca sarva ete prajñaptidharmās te ca nānānāmadheyair vyapadiśyante, teṣāṃ ca nāmnāṃ notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyante, tāni ca nāmāni nādhyātmaṃ na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyante. evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
punar aparaṃ subhūte tadyathāpi nāma svapnapratiśrutkāmarīcipratibhāsamāyopamās tathāgatanirmitāḥ sarve te dharmaprajñaptimātrās teṣāñ ca notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, tac ca nāma nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
evam eva subhūte yad ucyate prajñāpāramiteti bodhisattva iti bodhisattvanāmeti ca sarvam etad dharmaprajñaptimātraṃ tasyāś ca dharmaprajñapter notpādo na nirodho 'nyatra nāmasaṃketamātreṇa vyavahriyate, tac ca nāma nādhyātman na bahirdhā nobhayam antareṇopalabhyate.
evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nāmasaṃketaprajñaptyām avavādaprajñaptyāṃ dharmaprajñaptyāṃ ca śikṣitavyam.
iti duḥkhe dharmajñānam
evaṃ hi subhūte prajñāpāramitāyāṃ caran bodhisattvo mahāsattvo na rūpaṃ nityam iti samanupaśyati, na rūpam anityam iti samanupaśyati, na rūpaṃ sukham iti samanupaśyati, na rūpaṃ duḥkham iti samanupaśyati, na rūpam ātmeti samanupaśyati, na rūpam anātmeti samanupaśyati, na rūpaṃ śāntam iti samanupaśyati, na rūpam aśāntam iti samanupaśyati, na rūpaṃ śūnyam iti samanupaśyati, na rūpam aśūnyam iti samanupaśyati, na rūpaṃ nimittam iti samanupaśyati, na rūpam animittam iti samanupaśyati, na rūpaṃ praṇihitam iti samanupaśyati, na rūpam apraṇihitam iti (PvsP1-1: 115) samanupaśyati, na rūpaṃ saṃskṛtam iti samanupaśyati, na rūpam asaṃskṛtam iti samanupaśyati, na rūpam utpannam iti samanupaśyati, na rūpam anutpannam iti samanupaśyati, na rūpaṃ niruddham iti samanupaśyati, na rūpam aniruddham iti samanupaśyati, na rūpaṃ viviktam iti samanupaśyati, na rūpam aviviktam iti samanupaśyati, na rūpaṃ kuśalam iti samanupaśyati, na rūpam akuśalam iti samanupaśyati, na rūpaṃ sāvadyam iti samanupaśyati, na rūpam anavadyam iti samanupaśyati, na rūpaṃ sāsravam iti samanupaśyati, na rūpam anāsravam iti samanupaśyati, na rūpaṃ saṃkleśam iti samanupaśyati, na rūpaṃ niḥkleśam iti samanupaśyati, na rūpaṃ laukikam iti samanupaśyati, na rūpaṃ lokottaram iti samanupaśyati, na rūpaṃ saṃkleśam iti samanupaśyati, na rūpaṃ vyavadānam iti samanupaśyati, na rūpaṃ saṃsāra iti samanupaśyati, na rūpaṃ nirvāṇam iti samanupaśyati.
na vedanā nityeti samanupaśyati, na vedanānityeti samanupaśyati, na sukheti samanupaśyati, na duḥkheti samanupaśyati, nātmeti nānātmeti na śānteti nāśānteti, na śūnyeti nāśūnyeti, na nimitteti nānimitteti, na praṇihiteti nāpraṇihiteti vedanāṃ samanupaśyati, na saṃskṛteti nāsaṃskṛteti, notpanneti nānutpanneti, na niruddheti nāniruddheti, na vivikteti nāvivikteti na kuśaleti nākuśaleti, na sāvadyeti nānavadyeti, na sāsraveti nānāsraveti, na saṃkleśeti na niḥkleśeti, na laukiketi na lokottareti, na saṃkleśeti na vyavadānam iti, na saṃsāra iti na nirvāṇam iti, vedanāṃ samanupaśyati.
na saṃjñā nityeti samanupaśyati, na saṃjñānityeti samanupaśyati, na sukheti na duḥkheti nātmeti nānātmeti, na śānteti nāśānteti na śūnyeti nāśūnyeti na nimitteti nānimitteti, na praṇihiteti nāpraṇihiteti saṃjñāṃ samanupaśyati, na saṃskṛteti nāsaṃskṛteti notpanneti nānutpanneti, na niruddheti nāniruddheti na vivikteti nāvivikteti, na kuśaleti nākuśaleti na sāvadyeti nānavadyeti na sāsraveti nānāsraveti, na saṃkleśeti na niḥkleśeti na laukiketi na lokottareti na saṃkleśam iti na vyavadānam iti na saṃsāra iti na nirvāṇam iti saṃjñāṃ samanupaśyati.
(PvsP1-1: 116)
na saṃskārā nityā iti samanupaśyati, na saṃskārā anityā iti samanupaśyati, na sukhā iti na duḥkhā iti nātmāna iti nānātmāna iti na śāntā iti nāśāntā iti na śūnyā iti nāśūnyā iti na nimittā iti nānimittā iti na praṇihitā iti nāpraṇihitā iti saṃskārān samanupaśyati, na saṃskṛtā iti nāsaṃskṛtā iti notpannā iti nānutpannā iti na niruddhā iti nāniruddhā iti na viviktā iti nāviviktā iti, na kuśalā iti nākuśalā iti, na sāvadyā iti nānavadyā iti, na sāsravā iti nānāsravā iti, na saṃkleśā iti na niḥkleśā iti, na laukikā iti na lokottarā iti na saṃkleśā iti na vyavadānam iti na saṃsāra iti na nirvāṇam iti saṃskārān samanupaśyati.
na vijñānaṃ nityam iti samanupaśyati, na vijñānam anityam iti samanupaśyati, na sukham iti na duḥkham iti, nātmeti nānātmeti, na śāntam iti nāśāntam iti na śūnyam iti nāśūnyam iti na nimittam iti nānimittam iti na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti vijñānaṃ samanupaśyati, na saṃskṛtam iti nāsaṃskṛtam iti notpannam iti nānutpannam iti, na niruddham iti nāniruddham iti na viviktam iti nāviviktam iti na kuśalamiti nākuśalam iti, na sāvadyam iti nānavadyam iti na sāsravam iti nānasravam iti na saṃkleśam iti na niḥkleśam iti, na laukikam iti na lokottaram iti, na saṃkleśam iti na vyavadānam iti, na saṃsara iti na nirvāṇam iti vijñānaṃ samanupaśyati.
evaṃ na cakṣurdhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati, na rūpadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 117)
na cakṣurdhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ (PvsP1-1: 118) saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati, na rūpadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
na cakṣurdhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati, na rūpadhātuḥ saṃsara iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati, na cakṣurvijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
evaṃ na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 119)
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
na śrotradhātur na śabdadhātur na śrotravijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 120)
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
na ghrāṇadhātur na gandhadhātur na ghrāṇavijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 121)
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
na jihvādhātur na rasadhātur na jihvāvijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 122)
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 123)
na kāyadhātur na spraṣṭavyadhātur na kāyavijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur nitya iti vā anitya iti vā samanupaśyati.
namanodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ sukha iti vā duḥkha iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur ātmeti vā anātmeti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ śānta iti vā aśānta iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ śūnya iti vā aśūnya iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur nimitta iti vā animitta iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ praṇihita iti vā apraṇihita iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ saṃskṛta iti vā asaṃskṛta iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur utpanna iti vā anutpanna iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur niruddha iti vā aniruddha iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur vivikta iti vā avivikta iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ kuśala iti vā akuśala iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ sāvadya iti vā anavadya iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ sāsrava iti vā anāsrava iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 124)
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā niḥkleśa iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātur laukika iti vā lokottara iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ saṃkleśa iti vā vyavadānam iti vā samanupaśyati.
na manodhātur na dharmadhātur na manovijñānadhātuḥ saṃsāra iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
yad api cakṣurūpacakṣurvijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati.
evaṃ na sukham iti vā na duḥkham iti vā samanupaśyati,
nātmeti vā nānātmeti vā samanupaśyati,
na śāntam iti vā nāśāntaṃ vā samanupaśyati,
na śūnyam iti vā nāśūnyam iti vā samanupaśyati,
na nimittam iti vā nānimittam iti vā samanupaśyati,
na praṇihitam iti vā nāpraṇihitam iti vā samanupaśyati,
na saṃskṛta iti vā nāsaṃskṛta iti vā samanupaśyati,
notpannam iti vā nānutpannam iti vā samanupaśyati,
na niruddham iti vā nāniruddhaṃ vā samanupaśyati,
na viviktam iti vā nāviviktam iti vā samanupaśyati,
na kuśalam iti vā nākuśalam iti vā samanupaśyati,
na sāvadyam iti vā nānavadyam iti vā samanupaśyati,
na sāsravam iti vā nānāsravam iti vā samanupaśyati,
na saṃkleśam iti vā na niḥkleśam iti vā samanupaśyati,
na laukikam iti vā na lokottaram iti vā samanupaśyati,
na saṃkleśam iti vā na vyavadānānam iti vā samanupaśyati.
yad api cakṣurūpacakṣurvijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāra iti vā na nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
(PvsP1-1: 125)
yad api śrotraśabdaśrotravijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati.
evaṃ na sukham iti vā na duḥkham iti vā,
nātmeti vā nānātmeti vā,
na śāntam iti vā nāśāntam iti vā samanupaśyati,
na śūnyam iti vā nāśūnyam iti vā,
na nimittam iti vā nānimittam iti vā,
na praṇihitam iti vā nāpraṇihitam iti vā samanupaśyati,
na saṃskṛtam iti vā nāsaṃskṛtam iti vā,
notpannam iti vā nānutpannam iti vā,
na niruddham iti vā nāniruddham iti vā,
na viviktam iti vā nāviviktam iti vā,
na kuśalam iti vā nākuśalam iti vā,
na sāvadyam iti vā nānavadyam iti vā,
na sāsravam iti vā nānāsravam iti vā,
na saṃkleśam iti vā na niḥkleśam iti vā,
na laukikam iti vā na lokottaram iti vā,
na saṃkleśam iti vā na vyavadānam iti vā samanupaśyati.
yad api śrotraśabdaśrotravijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāram iti vā na nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
yad api ghrāṇagandhaghrāṇavijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati.
na sukham iti vā na duḥkham iti vā,
nātmeti nānātmeti,
na śāntam iti nāśāntam iti samanupaśyati,
na śūnyam iti nāśūnyam iti,
(PvsP1-1: 126)
na nimittam iti nānimittam iti,
na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti samanupaśyati,
na saṃskṛtam iti nāsaṃskṛtam iti,
notpannam iti nānutpannam iti,
na niruddham iti nāniruddham iti,
na viviktam iti nāviviktam iti,
na kuśalam iti nākuśalam iti,
na sāvadyam iti nānavadyam iti,
na sāsravam iti nānāsravam iti,
na saṃkleśam iti na niḥkleśam iti,
na laukikam iti na lokottaram iti,
na saṃkleśam iti vā na vyavadānam iti vā samanupaśyati,
yad api ghrāṇagandhaghrāṇavijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāram iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
yad api jihvārasajihvāvijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati.
na sukham iti na duḥkham iti,
nātmeti nānātmeti,
na śāntam iti nāśāntam iti samanupaśyati,
na śūnyam iti nāśūnyam iti,
na nimittam iti nānimittam iti,
na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti samanupaśyati,
na saṃskṛtam iti nāsaṃskṛtam iti, notpannam iti nānutpannam iti,
na niruddham iti nāniruddham iti,
na viviktam iti nāviviktam iti,
na kuśalam iti nākuśalam iti,
na sāvadyam iti nānavadyam iti,
(PvsP1-1: 127)
na sāsravam iti nānāsravam iti,
na saṃkleśam iti na niḥkleśam iti,
na laukikam iti na lokottaram iti,
na saṃkleśam iti na vyavadānam iti samanupaśyati.
yad api jihvārasajihvāvijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāram iti vā nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
yad api kāyaspraṣṭavyakāyavijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati,
na sukham iti na duḥkham iti,
nātmeti nānātmeti,
na śāntam iti nāśāntam iti,
na śūnyam iti nāśūnyam iti,
na nimittam iti nānimittam iti,
na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti samanupaśyati,
na saṃskṛtam iti nāsaṃskṛtam iti,
notpannam iti nānutpannam iti,
na niruddham iti nāniruddham iti,
na viviktam iti nāviviktam iti,
na kuśalam iti nākuśalam iti,
na sāvadyam iti nānavadyam iti,
na sāsravam iti nānāsravam iti,
na saṃkleśam iti na niḥkleśam iti,
na laukikam iti na lokottaram iti,
na saṃkleśam iti na vyavadānam iti samanupaśyati.
yad api kāyaspraṣṭavyakāyavijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāram iti vā na nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
yad api manodharmamanovijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ (PvsP1-1: 128) sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na nityam iti vā nānityam iti vā samanupaśyati.
na sukham iti na duḥkham iti,
nātmeti vā nānātmeti,
na śāntam iti nāśāntam iti samanupaśyati,
na śūnyam iti nāśūnyam iti,
na nimittam iti nānimittam iti,
na praṇihitam iti nāpraṇihitam iti samanupaśyati,
na saṃskṛtam iti nāsaṃskṛtam iti,
notpannam iti nānutpannam iti,
na niruddham iti nāniruddham iti,
na viviktam iti nāviviktam iti,
na kuśalam iti nākuśalam iti,
na sāvadyam iti nānavadyam iti,
na sāsravam iti nānāsravam iti,
na saṃkleśam iti na niḥkleśam iti,
na laukikam iti na lokottaram iti,
na saṃkleśam iti na vyavadānam iti samanupaśyati.
yad api manodharmamanovijñānasaṃsparśapratyayād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā, tad api na saṃsāram iti vā na nirvāṇam iti vā samanupaśyati.
iti duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiḥ
tat kasya hetoḥ? tathā hi bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ prajñāpāramitānāma taṃ ca bodhisattvaṃ tac ca bodhisattvanāma na samanupaśyati, saṃskṛte vā dhātāv asaṃskṛte vā dhātau tathā hi subhūte bodhisattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran naitān sarvadharmān kalpayati na vikalpayati, so 'vikalpe dharme sthitvā smṛtyupasthānāni bhāvayati, prajñāpāramitāyāṃ caran na prajñāpāramitāṃ nāpi prajñāpāramitānāma samanupaśyati, na bodhisattvaṃ nāpi bodhisattvanāma samanupaśyati.
(PvsP1-1: 129)
evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgapāramitātathāgatabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān bhāvayati, prajñāpāramitāyāṃ caran na prajñāpāramitāṃ nāpi prajñāpāramitānāma, na bodhisattvaṃ nāpi bodhisattvanāma samanupaśyati, anyatra sarvākārajñatā manasikārāt.
iti duḥkhe 'nvayajñānam
tathā hi tena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmalakṣaṇaṃ pratividdhaṃ bhavati, yac ca dharmāṇāṃ lakṣaṇaṃ tan na saṃkliśyate na vyavadāyate. evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nāmasāṃketikī dharmaprajñaptir anuboddhavyā.
iti samudaye dharmajñānakṣāntiḥ
sa nāmasāṃketikyā dharmaprajñaptyā avabuddhayā na rūpam abhinivekṣyate, na vedanām abhinivekṣyate, na saṃjñām abhinivekṣyate, na saṃskārān abhinivekṣyate, na vijñānam abhinivekṣyate.
na cakṣur abhinivekṣyate, na rūpam abhinivekṣyate, na cakṣurvijñānam abhinivekṣyate, na cakṣuḥsaṃsparśam abhinivekṣyate, yad api cakṣuḥsaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate.
na śrotram abhinivekṣyate na śabdaṃ na śrotravijñānaṃ na śrotrasaṃsparśaṃ, yad api śrotrasaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate.
na ghrāṇam abhinivekṣyate na gandhaṃ na ghrāṇavijñānaṃ na ghrāṇasaṃsparśam, yad api ghrāṇasaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate.
na jihvām abhinivekṣyate na rasaṃ na jihvāvijñānaṃ na jihvāsaṃsparśaṃ, yad api jihvāsaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate.
na kāyam abhinivekṣyate na spraṣṭavyaṃ na kāyavijñānaṃ na kāyasaṃsparśaṃ, yad api kāyaḥsaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ (PvsP1-1: 130) sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate.
na mano 'bhinivekṣyate na dharmān na manovijñānaṃ na manaḥsaṃsparśaṃ, yad api manaḥsaṃsparśapratyayotpannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā tad api nābhinivekṣyate, nāpi saṃskṛtadhātum abhinivekṣyate, nāpy asaṃskṛtadhātum abhinivekṣyate.
iti samudaye dharmajñānam
sa na dānapāramitām abhinivekṣyate, na śīlapāramitām abhinivekṣyate, na kṣāntipāramitām abhinivekṣyate, na vīryapāramitām abhinivekṣyate, na dhyānapāramitām abhinivekṣyate, na prajñāpāramitām abhinivekṣyate, na nāmāpi na lakṣaṇam api tāsām abhinivekṣyate, na kāye 'bhinivekṣyate.
na māṃsacakṣuṣy abhinivekṣyate, na divyacakṣuṣy abhinivekṣyate, na prajñācakṣuṣy abhinivekṣyate, na dharmacakṣuṣy abhinivekṣyate, na buddhacakṣuṣy abhinivekṣyate, nābhijñāsv abhinivekṣyate.
nādhyātmaśūnyatāyām abhinivekṣyate, na bahirdhāśūnyatāyām abhinivekṣyate, nādhyātmabahirdhāśūnyatāyām abhinivekṣyate, na śūnyatāśūnyatāyāṃ na mahāśūnyatāyāṃ na paramārthaśūnyatāyāṃ na saṃskṛtaśūnyatāyāṃ nāsaṃskṛtaśūnyatāyāṃ nātyantaśūnyatāyāṃ nānavarāgraśūnyatāyāṃ nānavakāraśūnyatāyāṃ na prakṛtiśūnyatāyāṃ na sarvadharmaśūnyatāyāṃ na svalakṣaṇaśūnyatāyāṃ nānupalambhaśūnyatāyāṃ nābhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na bhāvaśūnyatāyāṃ nābhāvaśūnyatāyāṃ na svabhāvaśūnyatāyāṃ na parabhāvaśūnyatāyām abhinivekṣyate.
na tathatāyāṃ na bhūtakoṭyāṃ na dharmadhātau na sattvaparipāke na buddhakṣetrapariśuddhau nopāyakauśalye 'bhinivekṣyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi te sarvadharmā na saṃvidyante yas cābhiniviśeta yena cābhiniviśeta yatra cābhiniviśeta.
iti samudaye 'nvayajñānakṣāntiḥ
evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anabhiniviṣṭaḥ sarvadharmeṣu dānapāramitayā vivardhate, śīlapāramitayā (PvsP1-1: 131) vivardhate, kṣāntipāramitayā vivardhate, vīryapāramitayā vivardhate, dhyānapāramitayā vivardhate, prajñāpāramitayā vivardhate, bodhisattvaniyāmam avakrāmati.
iti samudaye 'nvayajñānam
evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ carann avinivartanīyāṃ bhūmim avakrāmati.
iti nirodhe dharmajñānakṣāntiḥ
evaṃ caran subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'bhijñāḥ paripūrayati, abhijñāḥ paripūrya buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, sattvāṃś ca paripācayati, buddhāṃś ca bhagavataḥ satkaroti gurukaroti mānayati pūjayati tenaiva kuśalamūlena teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ cāntika upapadyate, dharmaṃ ca śṛṇoti śrutāś cāsya dharmā na jātūcchetsyante yāvadā bodhimaṇḍād iti dhāraṇīmukhāni pratilapsyate samādhimukhāni pratilapsyate. evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā nāmasāṃketikī dharmaprajñaptir anuboddhavyā.
iti nirodhe dharmajñānam
tat kiṃ manyase subhūte yad ucyate bodhisattvo mahāsattva ity api tu rūpaṃ bodhisattva iti, vedanā bodhisattva iti, saṃjñā bodhisattva iti, saṃskārā bodhisattva iti, vijñānaṃ bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte 'nyatra rūpād bodhisattva iti, anyatra vedanāyā bodhisattva iti, anyatra saṃjñāyā bodhisattva iti, anyatra saṃskārebhyo bodhisattva iti, anyatra vijñānād bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte rūpe bodhisattva iti, vedanāyāṃ bodhisattva iti, saṃjñāyāṃ bodhisattva iti, saṃskāreṣu bodhisattva iti, vijñāne bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte boadhisattve rūpam iti, bodhisattve vedaneti, bodhisattve saṃjñeti, bodhisattve saṃskārā iti, bodhisattve vijñānam iti?
tat kiṃ manyase subhūte arūpo bodhisattva iti, avedano bodhisattva (PvsP1-1: 132) iti, asaṃjño bodhisattva iti, asaṃskaro bodhisattva iti, avijñano bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte cakṣur bodhisattvo 'nyatra cakṣuṣaś cakṣuṣi bodhisattvo bodhisattve cakṣur acakṣuṣko bodhisattva iti,
śrotraṃ bodhisattvo 'nyatra śrotrāc chrotre bodhisattvo bodhisattve śrotram aśrotro bodhisattva iti,
ghrāṇaṃ bodhisattvo 'nyatra ghrāṇād ghrāṇe bodhisattvo bodhisattve ghrāṇam aghrāṇo bodhisattva iti,
jihvā bodhisattvo 'nyatra jihvāyā jihvāyāṃ bodhisattvo bodhisattve jihvājihvo bodhisattva iti,
kāyo bodhisattvo 'nyatra kāyāt kāye bodhisattvo bodhisattve kāyo 'kāyo bodhisattva iti,
mano bodhisattvo 'nyatra manaso manasi bodhisattvo bodhisattve mano 'manasko bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte rūpaṃ bodhisattvo 'nyatra rūpād rūpe bodhisattvo bodhisattve rūpam arūpo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte śabdo bodhisattvo 'nyatra śabdāc chabde bodhisattvo bodhisattve śabdo 'śabdo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte gandho bodhisattvo 'nyatra gandhād gandhe bodhisattvo bodhisattve gandho 'gandho bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte raso bodhisattvo 'nyatra rasād rase bodhisattvo bodhisattve raso 'raso bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte spraṣṭavyaṃ bodhisattvo 'nyatra spraṣṭavyāt spraṣṭavye bodhisattvo bodhisattve spraṣṭavyam aspraṣṭavyo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte dharmo bodhisattvo 'nyatra dharmād dharme bodhisattvo bodhisattve dharmo 'dharmo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte cakṣūrūpacakṣurvijñānāni bodhisattvo (PvsP1-1: 133) 'nyatra ebhya eṣu saḥ, etāni tasmin vinā cakṣūrūpacakṣurvijñānair bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte śrotraśabdaśrotravijñānānibodhisattvo 'nyatra ebhya eṣu '; saḥ, etāni tasmin vinā śrotraśabdaśrotravijñānair bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte ghrāṇagandhaghrāṇavijñānāni bodhisattvo 'nyatra ebhya eṣu saḥ, etāni tasmin vinā ghrāṇagandhaghrāṇavijñānair bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte jihvārasajihvāvijñānāni bodhisattvo 'nyatra ebhya eṣu saḥ, etāni tasmin vinā jihvārasajihvāvijñānair bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte kāyaspraṣṭavyakāyavijñānāni bodhisattvo 'nyatra ebhya eṣu saḥ, etāni tasmin vinā kāyaspraṣṭavyakāyavijñānair bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte manodharmamanovijñānāni bodhisattvo 'nyatra ebhya eṣu saḥ, etāni tasmin vinā manodharmamanovijñānair bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte pṛthivīdhātur bodhisattvo 'nyatra pṛbthivīdhātos tatra bodhisattvo bodhisattve pṛthivīdhātur apṛthivīdhātuko bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte 'bdhātur bodhisattvo 'nyatrābdhātos tatra bodhisattvo bodhisattve 'bdhātur anabdhātuko bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte tejodhātur bodhisattvo 'nyatra tejodhātos tatra bodhisattvo bodhisattve tejodhātur atejodhātuko bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte vāyudhātur bodhisattvo 'nyatra vāyudhātos tatra bodhisattvo bodhisattve vāyudhātur avāyudhātuko bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte ākāśadhātur bodhisattvo 'nyatrākāśadhātos tatra bodhisattvo bodhisattve ākāśadhātur anākāśadhātuko bodhisattva iti?
(PvsP1-1: 134)
tat kiṃ manyase subhūte vijñānadhātur bodhisattvo 'nyatra vijñānadhātos tatra bodhisattvo bodhisattve vijñānadhātur avijñānadhātuko bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte avidyā bodhisattvo 'nyatrāvidyāyā avidyāyāṃ bodhisattvo bodhisattve 'vidyānavidyo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte saṃskārā bodhisattvo 'nyatra saṃskārebhyaḥ saṃskāreṣu bodhisattvo bodhisattve saṃskārā asaṃskāro bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte vijñānaṃ bodhisattvo 'nyatra vijñānād vijñāne bodhisattvo bodhisattve vijñānam avijñāno bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte nāmarūpaṃ bodhisattvo 'nyatra nāmarūpān nāmarūpe bodhisattvo bodhisattve nāmarūpam anāmarūpo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte ṣaḍāyatanaṃ bodhisattvo 'nyatra ṣaḍāyatanāt ṣaḍāyatane bodhisattvo bodhisattve ṣaḍāyatanam aṣaḍāyatano bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte sparśo bodhisattvo 'nyatra sparśāt sparse bodhisattvo bodhisattve sparśo 'sparśo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte vedanā bodhisattvo 'nyatra vedanāyā vedanāyāṃ bodhisattvo bodhisattve vedanāvedano bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte tṛṣṇā bodhisattvo 'nyatra tṛṣṇāyāḥ tṛṣṇāyāṃ bodhisattvo bodhisattve tṛṣṇātṛṣṇo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte upādānaṃ bodhisattvo 'nyatra upādānād upādāne bodhisattvo bodhisattve upādānam anupādāno bodhisattva iti,
tat kiṃ manyase subhūte bhavo bodhisattvo 'nyatra bhavād bhave bodhisattvo bodhisattve bhavo 'bhavo bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte jātir bodhisattvo 'nyatra jāter jātau bodhisattvo bodhisattve jātir ajātir bodhisattva iti?
(PvsP1-1: 135)
tat kiṃ manyase subhūte jarāmaraṇaṃ bodhisattvo 'nyatra jarāmaraṇād jarāmaraṇe bodhisattvo bodhisattve jarāmaraṇam ajarāmaraṇo bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
iti nirodhe 'nvayajñānakṣāntiḥ
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte 'pi nu yā rūpasya tathatā sā bodhisattvo 'nyatra rūpatathatāyā rūpatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve rūpatathatā arūpatathato bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte yā vedanātathatā sā bodhisattvo 'nyatra vedanātathatāyā vedanātathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve vedanātathatā avedanātathato bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte yā saṃjñātathatā sā bodhisattvo 'nyatra saṃjñātathatāyāḥ saṃjñātathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve saṃjñātathatā asaṃjñātathato bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte yā saṃskāratathatā sā bodhisattvo 'nyatra saṃskāratathatāyāḥ saṃskāratathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve saṃskāratathatā asaṃskāratathato bodhisattva iti?
tat kiṃ manyase subhūte yā vijñānatathatā sā bodhisattvo 'nyatra vijñānatathatāyā vijñānatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve vijñānatathatā avijñānatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yadi vyasteṣu skandheṣu na bodhisattvaḥ samasteṣu bhavatu yā skandhatathatā sā bodhisattvo 'nyatra skandhatathatāyāḥ skandhatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve skandhatathatā askandhatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā cakṣūrūpacakṣurvijñānatathatā sā bodhisattvo 'nyatra cakṣūrūpacakṣurvijñānatathatāyāś cakṣūrūpacakṣurvijñānatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve cakṣūrūpacakṣurvijñānatathatā acakṣūrūpacakṣurvijñānatathato bodhisattva iti?
(PvsP1-1: 136)
evaṃ śrotraśabdaśrotravijñānatathatā ghrāṇagandhaghrāṇavijñānatathatā jihvārasajihvāvijñānatathatā kāyaspraṣṭavyakāyavijñanatathatāyā manodharmamanovijñānatathatā sā bodhisattvo 'nyatra manodharmamanovijñānatathatāyā manodharmamanovijñānatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve nmanodharmamanovijñānatathatā amanodharmamanovijñānatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā pṛthivīdhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra pṛthivīdhātutathatāyāḥ pṛthivīdhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve pṛthivīdhātutathatā apṛthivīdhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā abdhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatrābdhātutathatāyā abdhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve abdhātutathatā anabdhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā tejodhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra tejodhātutathatāyāḥ tejodhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve tejodhātutathatā atejodhātutathato bodhisattva iti.
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā vāyudhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra vāyudhātutathatāyāḥ vāyudhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve vāyudhātutathatā avāyudhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā ākāśadhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra ākāśadhātutathatāyā ākāśadhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve ākāśadhātutathatā anākāśadhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha:
(PvsP1-1: 137)
tat kiṃ manyase subhūte yā vijñānadhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra vijñānadhātutathatāyā vijñānadhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve vijñānadhātutathatā anvijñānadhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte yadi vyasteṣu dhātuṣu na bodhisattvaḥ samasteṣu bhavatu yā dhātutathatā sā bodhisattvo 'nyatra dhātutathatāyā dhātutathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve dhātutathatā adhātutathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte yā cakṣustathatā sā bodhisattvo 'nyatra cakṣustathatāyāś cakṣustathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve cakṣustathatā acakṣustathato bodhisattva iti. evaṃ yā śrotratathatāghrāṇatathatājihvātathatākāyatathatā,
tat kiṃ manyase subhūe yā manastathatā sā bodhisattvo 'nyatra manastathatāyā manastathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve manastathatā amanastathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā rūpatathatā sā bodhisattvo 'nyatra rūpatathatāyā rūpatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve rūpatathatā arūpatathato bodhisattva iti? evaṃ yāḥ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmatathatāḥ sā bodhisattvo 'nyatra śabdagandharasaspraṣṭavyadharmatathatābhyaḥ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmatathatāsu bodhisattvo bodhisattve śabdagandharasaspraṣṭavyadharmatathatā aśabdagandharasaspraṣṭavyadharmatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: yadi subhūte vyasteṣv āyataneṣu na bodhisattvaḥ samasteṣu bhavatu yā subhūte āyatanatathatā sā bodhisattvo 'nyatrāyatanatathatāyā āyatanatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve āyatanatathatā (PvsP1-1: 138) anāyatanatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yā avidyātathatā sā bodhisattvo 'nyatrāvidyātathatā yā avidyātathatāyā avidyātathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve avidyātathatā anavidyātathato bodhisattva iti?
evaṃ yā saṃskāratathatā vijñānatathatā nāmarūpatathatā ṣaḍāyatanatathatā sparśatathatā vedanātathatā tṛṣṇātathatā upādānatathatā bhavatathatā jātitathatā,
tat kiṃ manyase subhūte yā jarāmaraṇatathatā sā bodhisattvo 'nyatra jarāmaraṇatathatāyā jarāmaraṇatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve jarāmaraṇatathatā ajarāmaraṇatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: tat kiṃ manyase subhūte yadi vyasteṣu pratītyasamutpādāṅgeṣu na bodhisattvaḥ samasteṣu bhavatu yā pratītyasamutpādatathatā sā bodhisattvo 'nyatra pratītyasamutpādatathatāyāḥ pratītyasamutpādatathatāyāṃ bodhisattvo bodhisattve pratītyasamutpādatathatā apratītyasamutpādatathato bodhisattva iti?
subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan.
bhagavān āha: kiṃ punas tvaṃ subhūte 'rthavaśam upādāyaivaṃ vadasi: na rūpaṃ bodhisattva iti, na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ na pṛthivīdhātur nābdhātur na tejodhātur na vāyudhātur nākāśadhātur na vijñānadhātur na rūpāṇi na śabdā na gandhā na rasā na spraṣṭavyā na dharmāḥ, na cakṣur na śrotraṃ na ghrāṇaṃ na jihvā nakāyo na manaḥ, na cakṣūrūpacakṣurvijñānaṃ na śrotraśabdaśrotravijñānaṃ na ghrāṇagandhaghrāṇavijñān