Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_1u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển I (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā I)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 12 / 14 (50.000 ký tự/trang)
 svabhāvo na pratiśrutkāyāḥ svabhāvo na pratibhāsasya svabhāvo na pratibimbasya svabhāvo na gandharvanagarasya svabhāvo na tathāgatanirmitasya svabhāvas traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte svapnasvabhāvaḥ svapnasvabhāvena śūnyo, marīcisvabhāvo marīcisvabhāvena śūnyaḥ, māyāsvabhāvo māyāsvabhāvena śūnyaḥ, pratiśrutkāsvabhāvaḥ pratiśrutkāsvabhāvena śūnyaḥ, pratibhāsasvabhāvaḥ pratibhāsasvabhāvena śūnyaḥ, (PvsP1-2: 106) pratibimbasvabhāvaḥ pratibimbasvabhāvena śūnyaḥ, gandharvanagarasvabhāvaḥ gandharvanagarasvabhāvena śūnyaḥ, tathāgatanirmitasvabhāvas tathāgatanirmitasvabhāvena śūnyaḥ.
iti darśanamārge prathamagrāhyavikalpapratipakṣaḥ
dānapāramitāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, evaṃ śīlapāramitāyāḥ kṣāntipāramitāyā vīryapāramitāyā dhyānapāramitāyāḥ prajñāpāramitāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo dānapāramitāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati, evaṃ śīlapāramitāyāḥ kṣāntipāramitāyā vīryapāramitāyā dhyānapāramitāyāḥ tathā hi yaḥ prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte dānapāramitāsvabhāvo dānapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ, śīlapāramitāsvabhāvaḥ śīlapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ, kṣāntipāramitāsvabhāvaḥ kṣāntipāramitāsvabhāvena śūnyaḥ, vīryapāramitāsvabhāvo vīryapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ, dhyānapāramitāsvabhāvo dhyānapāramitāsvabhāvena śūnyaḥ, prajñāpāramitāsvabhāvaḥ prajñāpāramitāsvabhāvena śūnyaḥ.
adhyātmaśūnyatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, bahirdhāśūnyatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, adhyātmabahirdhāśūnyatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi yo 'dhyātmaśūnyatāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tathā hi yo bahirdhāśūnyatāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati, tathā hi yo 'dhyātmabahirdhāśūnyatāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati, evaṃ yāvad yo 'bhāvasvabhāvaśūnyatāyāḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte adhyātmaśūnyatā adhyātmaśūnyatayāśūnyā, bahirdhāśūnyatā bahirdhāśūnyatayā śūnyā, adhyātmabahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatayā śūnyā, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā (PvsP1-2: 107) yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā śūnyā.
smṛtyupasthānānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaḥ smṛtyupasthānānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte smṛtyupasthānāni smṛtyupasthānaiḥ śūnyāni.
samyakprahāṇānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaḥ samyakprahāṇānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte samyakprahāṇāni samyakprahāṇaiḥ śūnyāni.
ṛddhipādānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ya ṛddhipādānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ṛddhipādā ṛddhipādaiḥ śūnyāḥ.
indriyāṇāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ya indriyāṇāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte indriyāṇi indriyaiḥ śūnyāni,
balānāṃ sa suabhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo balānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte balāni balaiḥ śūnyāni.
bodhyaṅgānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo bodhyaṅgānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati, tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte bodhyaṅgāni bodhyaṅgaiḥ śūnyāni.
mārgasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo mārgasya svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte mārgo mārgeṇa śūnyaḥ.
evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ sa subhūte niryāṇam icched (PvsP1-2: 108) yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo 'pramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo 'pramāṇadhyānārūpyasamāpattisvabhāvena śūnyaḥ.
daśānāṃ tathāgatabalānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yas tathāgatabalānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte daśatathāgatabalāni daśatathāgatabalaiḥ śūnyāni.
caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte catvāri vaiśāradyāni caturbhir vaiśāradyaiḥ śūnyāni.
catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte catasraḥ pratisaṃvidaś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhiḥ śūnyāḥ.
aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmasvabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte buddhadharmā buddhadharmaiḥ śūnyāḥ.
iti darśanamārge dvitīyagrāhyavikalpapratipakṣaḥ
arhataḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo 'rhataḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte arhatsvabhāvo 'rhataḥ svabhāvena śūnyaḥ.
pratyekabuddhasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaḥ pratyekabuddhasvabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ (PvsP1-2: 109) sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte pratyekabuddhasvabhāvaḥ pratyekabuddhasvabhāvena śūnyaḥ.
bodhisattvasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo bodhisattvasya mahāsattvasya svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte bodhisattvasvabhāvo bodhisattvasvabhāvena śūnyaḥ.
tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yas tathāgatasya svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte tathāgatasvabhāvas tathāgatasvabhāvena śūnyaḥ.
srotaāpattiphalasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, evaṃ sakṛdāgāmiphalasya anāgāmiphalasya arhattvasya pratyekabodher mārgajñatāyāḥ sarvākārajñatāyāḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaḥ srotaāpattiphalasya svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi srotaāpattiphalasvabhāvaḥ srotaāpattiphalasvabhāvena śūnyaḥ.
evaṃ sakṛdāgāmiphalasya yaḥ svabhāvo 'nāgāmiphalasya yaḥ svabhāvo 'rhattvasya yaḥ svabhāvaḥ pratyekabuddhatvasya yaḥ svabhāvo mārgajñatāyāyaḥ svabhāvaḥ sarvākārajñatāyā yaḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi sarvākārajñatāyāḥ svabhāvaḥ sarvākārajñatāsvabhāvena śūnyaḥ.
iti darśanamārge prathamagrāhakavikalpapratipakṣaḥ
nāmnaḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet, evaṃ nimittasya saṃketasya vyavahārasya prajñapteḥ sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo nāmnaḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte nāmasvabhāvo nāmasvabhāvena śūnyaḥ. evaṃ saṃketasyayaḥ svabhāvo vyavahārasya yaḥ svabhāvaḥ prajñapter yaḥ svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? (PvsP1-2: 110) tathā hi prajñaptisvabhāvaḥ prajñaptisvabhāvena śūnyaḥ.
anutpādasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo 'nutpādasya svabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi anutpādasvabhāvo 'nutpādasvabhāvena śūnyaḥ.
evam anirodhasyāsaṃkleśasyāvyavadānasyānabhisaṃskārasya sa subhūte niryāṇam icched yo 'lakṣaṇānāṃ dharmāṇāṃ niryāṇam icchet. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yo 'nabhisaṃskārasvabhāvo na sa traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi anabhisaṃskārasvabhāvo 'nabhisaṃskārasvabhāvena śūnyaḥ.
evaṃ hi subhūte na mahāyānaṃ traidhātukān niryāsyati na sarvākārajñatāyāṃ sthāsyati, acalitaṃ tad yānam.
iti darśanamārge dvitīyagrāhakavikalpapratipakṣaḥ
yat punaḥ subhūtir evam āha, kva tad yānaṃ sthāsyatīti, na tad yānaṃ kvacit sthāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte asthitāḥ sarvadharmāḥ, api tu subhūte asthānaṃ na sthānayogena tad yānaṃ sthāsyati, tadyathāpi nāma subhūte dharmadhātur na sthito nāsthitaḥ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ, tadyathāpi nāma subhūte 'nutpādo 'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam anabhisaṃskāro na sthito nāsthitaḥ, evam eva subhūte tan mahāyanaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ, tathā hi subhūte dharmadhātur dharmadhātunā śūnyaḥ. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte dharmadhātusvabhāvaḥ sthito vā asthito va. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte dharmadhātusvabhāvo dharmadhātusvabhāvena śūnyaḥ, evam anutpādo 'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam abhisaṃskāro 'nabhisaṃskāreṇa śūnyaḥ. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte 'nabhisaṃskārasvabhāvaḥ sthito vā asthito vā. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte anabhisaṃskārasvabhāvo 'nabhisaṃskārasvabhāvena śūnyaḥ, evaṃ hi subhūte tad yānaṃ na kvacit sthāsyati, asthitam asthānayogena acālyayogena.
iti bhāvanāmārge prathamagrāhyavikalpapratipakṣaḥ
yat punaḥ subhūtir evam āha, kas tena yānena niryāsyatīti, na kaścit tena yānena niryāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yac ca tad yānaṃ yena ca niryāsyati yaś ca niryāsyati yataś ca niryāsyati sarva ete (PvsP1-2: 111) dharmā na saṃvidyante, evam asaṃvidyamānānāṃ sarvadharmāṇāṃ katamo dharmaḥ katamena dharmeṇa niryāsyati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte nātmā upalabhyate na sattvo na jīvo na poṣo na puruṣo na pudgalo na manujo na mānavo na kārako na vedako na jānako na paśyaka upalabhyate, ātmano 'tyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ yāvat paśyakasyātyantaviśuddhitām upādāya, dharmadhātur nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evam anutpādo 'nirodho 'saṃkleśo 'vyavadānam anabhisaṃskāro nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, skandhadhātvāyatanāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya, pratītyasamutpādo nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, dānapāramitā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya. adhyātmaśūnyatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, bahirdhāśūnyatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, adhyātmabahirdhāśūnyatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya. smṛtyupasthānāni nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgā nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya, apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ daśa tathāgatabalāni nopalabhyante catvāri vaiśāradyāni nopalabhyante catasraḥ pratisaṃvido nopalabhyante aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā nopalabhyante atyantaviśuddhitām upādāya, srotaāpanno nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, sakṛdāgāmī nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, anāgāmī nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, arhan nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, pratyekabuddho nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, bodhisattvo nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, tathāgato nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, srotaāpattiphalan nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ sakṛdāgāmiphalan nopalabhyate atyantaviśuddhitāmupādāya, anāgāmiphalan nopalabhyate, arhattvan nopalabhyate, pratyekabodhir nopalabhyate, tathāgatatvan nopalabhyate, sarvākārajñatā nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, pramuditābhūmir nopalabhyateatyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ vimalā prabhākarī arciṣmatī (PvsP1-2: 112) sudurjayā abhimukhī dūraṅgamā acalā sādhumatī dharmameghā bhūmir nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, pūrvānto nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, aparānto nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, pratyutpanno nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evam agatir nopalabhyate gatir nopalabhyate sthitir nopalabhyate cyutir nopalabhyate upapattir nopalabhyate hānir nopalabhyate vṛddhir nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya.
kasyānupalabdhyā nopalabhyate? dharmadhātor anupalabdhyā nopalabhyate. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte dharmadhātur upalabhyate anupalabdhyā nopalabhyate, anutpādasyānirodhasyāsaṃkleśasyāvyavadānasyānabhisaṃskārasyānupalabdhyā nopalabhyate abhisaṃskāraḥ, skandhadhātvāyatanānupalabdhyā nopalabhyante skandhadhātvāyatanāni, pratītyasamutpādānupalabdhyā nopalabhyate pratītyasamutpādaḥ, dānapāramitānupalabdhyā nopalabhyate dānapāramitā, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitānupalabdhyā nopalabhyate prajñāpāramitā, adhyātmaśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate adhyātamasūnyatā, bahirdhāśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatānupalabdhyā nopalabhyate, adhyātmabahirdhāśūnyatā, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatānupalabdhyā abhāvasvabhāvaśūnyatā nopalabhyate, smṛtyupasthānānupalabdhyā smṛtyupasthānāni nopalabhyante, samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgānupalabdhyāsamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgā nopalabhyante, apramāṇadhyānārūpyasamāpattyanupalabdhyā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo nopalabhyante, evaṃ daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmānupalabdhyā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā nopalabhyante.
iti bhāvanāmārge dvitīyagrāhyavikalpapratipakṣaḥ
srotaāpannaḥ srotaāpannānupalabdhyā nopalabhyate. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte srotaāpanna upalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya, evaṃ sakṛdāgāmy anāgāmy arhann arhadanupalabdhyā nopalabhyate, pratyekabuddhaḥ pratyekabuddhānupalabdhyā nopalabhyate, yāvat tathāgatas tathāgatānupalabdhyā nopalabhyate. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte tathāgata upalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya.
(PvsP1-2: 113)
iti bhāvanāmārge prathamagrāhakavikalpapratipakṣaḥ
srotaāpattiphalaṃ srotaāpattiphalānupalabdhyā nopalabhyate, evaṃ sakṛdāgāmiphalam ānāgāmiphalam arhattvaṃ pratyekabuddhatvaṃ bodhisattvatvaṃ buddhatvaṃ buddhānupalabdhyā nopalabhyate. evaṃ pramuditā bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, vimalābhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, prabhākalī bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, arciṣmatī bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, sudurjayā bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, abhimukhī bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, dūraṅgamā bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, acalā bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, sādhumatī bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, dharmameghā bhūmir bhūmyanupalabdhyā nopalabhyate, atyantaviśuddhitām upādāya.
punar aparaṃ subhūte daśa bhūmayo bhūmyanupalabdhyā nopalabhyante. katamā daśa? śuklavidarśanābhūmir gotrabhūmir aṣṭamakabhūmir darśanabhūmis tanūbhūmiḥ vītarāgabhūmiḥ kṛtāvībhūmiḥ pratyekabuddhabhūmir bodhisattvabhūmir buddhabhūmiḥ.
adhyātmaśūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate, bahirdhāśūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate, adhyātmabahirdhāśūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā prathamā bhūmir nopalabhyate, yāvad daśamī bhūmir adhyātmaśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate, bahirdhāśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate, adhyātmabahirdhāśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā daśamī bhūmir nopalabhyate, atyantaviśuddhitām upādāya.
adhyātmaśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate, bahirdhāśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate, adhyātmabahirdhāśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā sattvaparipāko nopalabhyate atyantaviśuddhitām upādāya.
adhyātmaśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate, bahirdhāśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate, adhyātmabahirdhāśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā buddhakṣetrapariśuddhir nopalabhyate, atyantaviśuddhitām upādāya.
(PvsP1-2: 114)
adhyātmaśūnyatayā pañca cakṣūṃṣi nopalabhyante, bahirdhāśūnyatayā pañca cakṣūṃṣi nopalabhyante, adhyātmabahirdhāśūnyatayā pañca cakṣūṃṣi nopalabhyante, evaṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā pañca cakṣūṃṣi nopalabhyante, atyantaviśuddhitām upādāya. evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'nupalambhayogena sarvadharmāṇāṃ mahāyānena sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati.
iti bhāvanāmārge dvitīyagrāhakavikalpapratipakṣaḥ
ity uktā saṃbhārapratipattiḥ
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: mahāyānaṃ mahāyānam itīdaṃ bhagavann ucyate, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati tenocyate mahāyānam iti, ākāśasamaṃ tad yānaṃ, tadyathāpi nāma bhagavann ākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ, evam eva bhagavann asmin mahāyāne aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. evaṃ hi bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, tadyathāpi nāma bhagavan ākāśasya nāpy āgamo dṛśyate na nirgamo na sthānaṃ dṛśyate, evam evāsya bhagavan mahāyānasya naivāgama upalabhyate na nirgamo na sthānam upalabhyate, tadyathāpi nāma bhagavann ākāśasya nāpi pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhya upalabhyate adhyavasamatām upādāya. evam eva bhagavann asya mahāyānasya na pūrvānto nāparānto na madhya upalabhyate, adhvasamatām upādāya, evam idaṃ bhagavan mahāyānaṃ mahāyānam ity ucyate.
bhagavān āha: evam etat subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ, yad imāḥ ṣaṭ pāramitā, dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā, idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam.
punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ yad uta sarvadhāraṇīmukhāni sarvasamādhimukhāni śūraṅgamaḥ samādhir vistareṇa kāryaḥ, yāvad asaṅgākāśavimuktinirupalepaḥ samādhiḥ, idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsattvasya mahāyānam.
punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ yad uta adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā, idaṃ subhūte bodhisatvasya mahāsattvasya (PvsP1-2: 115) mahāyānam.
punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānaṃ yad uta catvāri smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāny āryāṣṭaṅgo mārgaḥ catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni catasra ārūpyasamāpattayo daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāyānam.
yat punaḥ subhūtir evam āha, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya tad yānaṃ niryāsyatīti, katamaś ca sadevamānuṣāsuro loko yad uta kāmadhātū rūpadhātur ārūpyadhātuḥ
sacet subhūte kāmadhātus tathatā avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte kāmadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito 'yathāvat sarvam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi, abhāvas tasmād idaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati,
sacet subhūte rūpadhātus tathatābhaviṣyad avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte rūpadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito 'yathāvat sarvam idam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati,
sacet subhūte ārūpyadhātus tathatābhaviṣyad avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte ārūpyadhātuḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito 'yathāvat sarvam idam anityam adhruvam aśāśvataṃ vipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte rūpaṃ tathatābhaviṣyad avitathatā ananyatathatā (PvsP1-2: 116) aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte rūpaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ,
sacet subhūte vijñānaṃ tathatābhaviśyad avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ, yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte vijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte cakṣus tathatābhaviśyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ, yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuaraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyaḥ,
sacet subhūte manas tathatābhaviṣyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ, yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte manaḥ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte rūpaṃ tathatābhaviṣyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte rūpaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya (PvsP1-2: 117) niryāsyati, evaṃ śabdagandharasasparśāḥ,
sacet subhūte dharmas tathatābhaviṣyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvatam avipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte dharmaḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito 'nityo 'dhruvo 'śāśvato 'vipariṇāmadharmī, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte cakṣurvijñānaṃ tathatā sadevamānuṣāsuraṃ bhaviṣyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte cakṣurvijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ,
sacet subhūte manovijñānaṃ tathatābhaviṣyad avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmi bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte manovijñānaṃ kalpitaṃ viṭhapitaṃ saṃdarśitam anityam adhruvam aśāśvatam avipariṇāmadharmi, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte cakṣuḥsaṃsparśas tathatābhaviśyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityaṃ dhruvaṃ śāśvatam avipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥsaṃsparśaḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito anityo 'dhruvo 'śāśvato 'vipariṇāmadharmī, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśaḥ,
sacet subhūte manaḥsaṃsparśas tathatā abhaviśyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ, yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato (PvsP1-2: 118) 'vipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte manaḥsaṃsparśaḥ kalpito viṭhapitaḥ saṃdarśito 'nityo 'dhruvo 'śāśvato 'vipariṇāmadharmī, abhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā tathatābhaviśyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā kalpitā viṭhapitā saṃdarśitā anityā adhruvā aśāśvatā avipariṇāmadharmiṇī, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ śrotrasaṃsparśajā vedanā ghrāṇasaṃsparśajā vedanā jihvāsaṃsparśajā vedanā kāyasaṃsparśajā vedanā,
sacet subhūte manaḥsaṃsparśajā vedanā tathatābhaviśyat, avitathatā ananyatathatā aviparītaṃ bhūtaṃ tattvaṃ, yathāvan nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmiṇī bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte manaḥsaṃsparśajā vedanā kalpitā viṭhapitā saṃdarśitā anityā adhruvā aśāśvatā avipariṇāmadharmiṇī, abhāvas tasmān mahāyānaṃ, sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte dharmadhātur bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte dharmadhātur abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ tathatā bhūtakoṭiḥ.
sacet subhūte acintyadhātur bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte acintyadhātur abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirnāsyati.
sacet subhūte dānapāramitā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte dānapāramitābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā (PvsP1-2: 119) vīryapāramitā dhyānapāramitā,
sacet subhūte prajñāpāramitā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte prajñāpāramitābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte adhyātmaśūnyatābhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte adhyātmaśūnyatābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte bahirdhāśūnyatā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte bahirdhāśūnyatābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte adhyātmabahirdhāśūnyatā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte adhyātmabahirdhāśūnyatābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
evaṃ yāvat sacet subhūte abhāvasvabhāvaśūnyatā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte abhāvasvabhāvaśūnyatābhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte catvāri smṛtyupasthānāni bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte catvāri smṛtyupasthānāny abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
evaṃ catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni.
sacet subhūte āryāṣṭāṅgamārgo bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte āryāṣṭāṅgo mārgo 'bhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya (PvsP1-2: 120) nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo 'bhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
evaṃ daśa balāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ.
sacet subhūte aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
ity agratāniryāṇam
sacet subhūte gotrabhūdharmā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte gotrabhūdharmā abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte aṣṭamakadharmā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte aṣṭamakadharmā abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
evaṃ srotaāpannnadharmāḥ sakṛdāgāmidharmā anāgāmidharmā arhaddharmāḥ pratyekabuddhadharmā bodhisattvadharmāḥ.
sacet subhūte buddhadharmā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte buddhadharmā abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte gotrabhūmir bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte
gotrabhūmir abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
evam aṣṭamakaḥ srotaāpannaḥ sakṛdāgāmy anāgāmy arhan pratyekabuddho bodhisattvaḥ.
sacet subhūte buddho bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte buddho 'bhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
(PvsP1-2: 121)
sacet subhūte sadevamānuṣāsuro loko bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte sadevamānuṣāsuro loko 'bhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
iti prahāṇaniryāṇam
sacet subhūte prathamacittotpādam upādāya bodhisattvasya mahāsattvasya yāvad ā bodhimaṇḍād etasminn antare ye cittotpādās te bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naivedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya nirayāsyat, yasmāt tarhi subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prathamacittotpādam upādāya yāvad ā bodhimaṇḍād etasminn antare ye cittotpādās te abhāvo na bhāvas tasmān mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya vajropamaṃ jñānaṃ bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naiva bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvavāsanānusaṃdhikleśān abhāvān viditvā sarvākāravaropetaṃ sarvajñajñānam anuprāpnuyāt, yasmāt subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya vajropamaṃ jñānam abhāvo na bhāvas tasmād bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvavāsanānusaṃdhikleśān abhāvān iti viditvā sarvākāravaropetaṃ sarvajñajñānam anuprāpnoti, evaṃ mahāyānaṃ sadevanānuṣāsuraṃ lokam abhibhūya niryāsyati.
sacet subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya dvātriṃśan mahāpuruṣalakṣaṇāni bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naiva tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sadevamānuṣāsuraṃ lokaṃ tejasā ca śriyā cābhyabhaviṣyat, yasmāt subhūte dvātriṃśan mahāpuruṣalakṣaṇāny abhāvo nabhāvas tasmāt tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sadevamānuṣāsuraṃ lokaṃ tejasā ca śriyā cābhibhavanti.
sacet subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naiva tathagato 'rhan samyaksaṃbuddho gaṅgānadīvālukopamān lokadhātūn avabhāsenāsphāriṣyat, yasmāt tarhi subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'bhāvo na bhāvas tasmāt tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho gaṅgānadīvālukopamān lokadhātūn avabhāsena sphārati.
sacet subhūte tathāgatasya ṣaṣṭyaṅgopetaḥ svaro bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naiva tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho daśasu dikṣu aprameyāsaṃkhyeyān (PvsP1-2: 122) lokadhātūn svareṇābhivyajñāpayiṣyat, yasmāt tarhi subhūte tathāgatasya ṣaṣṭyaṅgopetaḥ svaro 'bhāvo na bhāvas tasmāt tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho daśasu dikṣv aprameyasaṃkhyeyān lokadhātūn svareṇābhivijñapayati.
sacet subhūte tathāgatasya triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmacakraṃ bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo naiva tathāgatas triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmacakraṃ prāvartayiṣyat, apravartanīyaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā punar loke sahadharmeṇa, yasmāt tarhi subhūte tathāgatasya triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmacakram abhāvo na bhāvas tasmāt tathagatena triparivartaṃ dvādaśākāraṃ dharmacakraṃ pravartitam apravartanīyaṃ śramaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā māreṇa vā brahmaṇā vā kenacid vā punar loke saha dharmeṇa.
sacet subhūte sattvā bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvo yeṣāṃ kṛtaśas tathāgatena dharmacakraṃ pravartitaṃ naiva te sattvā anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyan yasmāt tarhi subhūte sattvā abhāvo na bhāvo yeṣāṃ kṛtaśas tathāgatena dharmacakraṃ pravartitaṃ tasmāt te sattvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyanti.
ity adhigamaniryāṇam
iti trividham uddeśaniryāṇam
yat punaḥ subhūtir evam āha, ākāśasamaṃ tad yānam iti, evam etat subhūte evam etat, ākāśasamaṃ tad yānaṃ, yathākāśasya na pūrvā dik prajñāyate na dakṣiṇā na paścimā nottarā na vidiśo nādho nordhvā dik prajñāyate, evam eva subhūte tasya yānasya na pūrvā dik prajñāyate na dakṣiṇā na paścimā nottarā na vidiśo nādho nordhvā dik prajñāyate,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na dīrghaṃ na hrasvaṃ na vṛttaṃ na caturasraṃ na samaṃ na viṣamaṃ na nīlaṃ na pītaṃ na lohitaṃ nāvadātaṃ na mañjiṣṭhaṃ na sphāṭikarajatavarṇam, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na dīrghaṃ na hrasvaṃ na vṛttaṃ na caturasraṃ na samaṃ na viṣamaṃ na nīlaṃ na pītaṃ na lohitaṃ nāvadātaṃ na māñjiṣṭhaṃ na sphāṭikarajatavarṇaṃ, tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ nātītaṃ nānāgataṃ na pratyutpannaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ nātītaṃ nānāgataṃ na (PvsP1-2: 123) pratyutpannaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśasya na hānir na vṛddhiḥ, evam eva subhūte tasya mahāyānasya na hānir na vṛddhis tenocyate, ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśasya na saṃkleśo na vyavadānaṃ, evam eva subhūte tasya mahāyānasya na saṃkleśo na vyavadānaṃ tenocyate, ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśasya notpādo na nirodho na sthitir na viṣṭhitir na sthiter anyathātvaṃ, evam eva subhūte tasya mahāyānasyanotpādo na nirodho na sthitir na viṣṭhitir na sthiter anyathātvaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na kuśalaṃ nākuśalaṃ na vyākṛtaṃ nāvyākṛtaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na kuśalaṃ nākuśalaṃ na vyākṛtaṃ nāvyākṛtaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ na mataṃ na vijñātaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ na mataṃ na vijñātaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na jñeyaṃ nājñeyaṃ na parijñeyaṃ na parijñātavyaṃ na prahātavyaṃ na sākṣātkartavyaṃ na bhāvayitavyaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na jñeyaṃ nājñeyaṃ na parijñeyaṃ na parijñātavyaṃ na prahātavyaṃ na sākṣātkartavyaṃ na bhāvayitavyaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na vipāko na vipākadharmi, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na vipāko na vipākadharmi tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na kāmadhātuparyāpannaṃ na rūpadhātuparyāpannaṃ nārūpyadhātuparyāpannaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na kāmadhātuparyāpannaṃ na rūpadhātuparyāpannaṃ nārūpyadhātuparyāpannaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśe na prathamacittotpādo na dvitīyo na tṛtīyo na caturtho na pañcamo na ṣaṣṭho na saptamo nāṣṭamo na navamo na daśamaś cittotpādaḥ, evam eva subhūte tatra mahāyāne na prathamacittotpādo na dvitīyo na tṛtīyo na caturtho na pañcamo na ṣaṣṭho (PvsP1-2: 124) na saptamo nāṣṭamo na navamo na daśamaś cittotpādas tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśe na śuklavidarśanābhūmir na gotrabhūmir nāṣṭamakabhūmir na darśanabhūmir na tanūbhūmir na vītarāgabhūmir na kṛtāvibhūmiḥ, evam eva subhūte tatra mahāyāne na śuklavidarśanābhūmir na gotrabhūmir nāṣṭamakabhūmir na darśanabhūmir na tanūbhūmir na vītarāgabhūmir na kṛtāvibhūmis tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśe na srotaāpattiphalaṃ na sakṛdāgāmiphalaṃ nānāgāmiphalaṃ nārhattvaṃ na pratyekabuddhatvaṃ na buddhatvaṃ, evam eva subhūte tatra mahāyāne na srotaāpattiphalaṃ na sakṛdāgāmiphalaṃ nānāgāmiphalaṃ nārhattvaṃ na pratyekabuddhatvaṃ na buddhatvaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśe na śrāvakabhūmir na pratyekabuddhabhūmir na samyaksaṃbuddhabhūmiḥ, evam eva subhūte tatra mahāyānena śrāvakabhūmir na pratyekabuddhabhūmir na samyaksaṃbuddhabhūmis tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na rūpi nārūpi na sanidarśanaṃ nānidarśanaṃ na sapratighaṃ nāpratighaṃ na saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na rūpi nārūpi na sanidarśanaṃ nānidarśanaṃ na sapratighaṃ nāpratighaṃ na saṃyuktaṃna visaṃyuktaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na nityaṃ nānityaṃ na sukhaṃ na duḥkhaṃ nātmā nānātmā na śāntaṃ nāśāntaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na nityaṃ nānityaṃ na sukhaṃ na duḥkhaṃ nātmā nānātmā na śāntaṃ nāśāntaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na śūnyaṃ nāśūnyaṃ na nimittaṃ nānimittaṃ na praṇihitaṃ nāpraṇihitaṃ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na śūnyaṃ nāśūnyaṃ na nimittaṃ nānimittaṃ na praṇihitaṃ nāpraṇihitaṃ tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na viviktaṃ nāviviktaṃ nāloko nāndhakāraḥ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na viviktaṃ nāviviktaṃ nāloko nāndhakāras tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
(PvsP1-2: 125)
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na labhyate nopalabhyate, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na labhyate nopalabhyate tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam iti,
tadyathāpi nāma subhūte ākāśaṃ na pravyāhāro nāpravyāhāraḥ, evam eva subhūte tan mahāyānaṃ na pravyāhāro nāpravyāhāras tenocyate ākāśasamaṃ tad yānam.
iti samatāniryāṇam
yat punaḥ subhūtir evam āha, yathā ākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ, evam eva tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśa iti, evam etat subhūte evam etat, yathā ākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ, evam eva tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? sattvāsattayā hi subhūte ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, anenāpi subhūte paryāyeṇa tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ sarvam etan nopalabhyate.
punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāprameyaṃ sarvam etan nopalabhyate.
punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā asaṃkhyeyāsattā veditavyā,
evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāsaṃkhyeyaṃ sarvam etan nopalabhyate.
punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā tathāgatāsattā veditavyā, tathāgatāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aparimāṇāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām (PvsP1-2: 126) avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye ca sattvā yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāparimāṇaṃ sarvam etan nopalabhyate.
punar aparaṃ subhūte sattvāsattayā tathāgatāsattā veditavyā, tathāgatāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā asaṃskṛtāsattā veditavyā, saṃskṛtāsattayāprameyāsattā veditavyā, aprameyāsattayā asaṃkhyeyāsattā veditavyā, asaṃkhyeyāsattayā aparimāṇāsattā veditavyā, aparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye ca sattvā yaś ca tathāgato yac cākāśaṃ yac ca mahāyānaṃ yac cāsaṃskṛtaṃ yac cāprameyaṃ yac cāsaṃkhyeyaṃ yac cāparimāṇaṃ ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā bhūtakoṭyasattā veditavyā, bhūtakoṭyasattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yaś ca yāvaj jānakapaśyako yā ca bhūtakoṭir yac cāprameyam asaṃkhyeyam aparimāṇaṃ ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, yāvaj jānakapaśyakāsattayā acintyadhātvasattā veditavyā, acintyadhātvasattayā rūpaskandhāsattā veditavyā, rūpaskandhāsattayā vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānaskandhāsattā veditavyā, vijñānaskandhāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā (PvsP1-2: 127) veditavyā, jānakapaśyakāsattayā cakṣurasattā veditavyā, cakṣurasattayā śrotraghrāṇajihvākāyamano 'sattā veditavyā, mano 'sattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā dānapāramitāsattā veditavyā, dānapāramitayāsattayā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitāsattā veditavyā, prajñāpāramitāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāsattā veditavyā, abhāvasvabhāvaśūnyatāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyāṇām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā smṛtyupasthānāsattā veditavyā, smṛtyupasthānāsattayā samyakprahāṇāsattā veditayā, samyakprahāṇāsattayā ṛddhipādāsattā veditavyā, ṛddhipādāsattayā indriyāsattā veditavyā, indriyāsattayā balāsattā veditavyā, balāsattayā bodhyaṅgāsattā veditavyā, bodhyaṅgāsattayā mārgāsattā veditavyā, mārgāsattayā apramāṇāsattā veditayā, (PvsP1-2: 128) apramāṇāsattayā dhyānāsattā veditavyā, dhyānāsattayā ārūpyasamāpattyasattā veditavyā, ārūpyasamāpattyasattayā pratisaṃvidasattā veditavyā, pratisaṃvidasattayā daśabalāsattā veditavyā, daśabalāsattayā vaiśāradyāsattā veditavyā, vaiśāradyāsattayā āveṇikabuddhadharmāsattā veditavyā, āveṇikabuddhadharmāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā gotrabhūmyasattā veditavyā, gotrabhūmyasattayā aṣṭamakabhūmyasattā veditavyā, aṣṭamakabhūmyasattayā darśanabhūmyasattā veditavyā, darśanabhūmyasattayā tanūbhūmyasattā veditavyā, tanūbhūmyasattayā vītarāgabhūmyasattā veditavyā, vītarāgabhūmyasattayā kṛtāvibhūmyasattā veditavyā, kṛtāvibhūmyasttayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattā veditavyā, aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇāsattayā sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvadye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā srotaāpannāsattā veditavyā, srotaāpannāsattayā sakṛdāgāmyasattā veditavyā, sakṛdāgāmyasattayā anāgāmyasattā veditavyā, anāgāmyasattayā arhadasattā veditavyā, arhadasattayā pratyekabuddhāsattā veditavyā, pratyekabuddhāsattayā yāvad ākāśamahāyānāprameyāsaṃkhyeyāparimāṇasarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
punar aparaṃ subhūte ātmasattvāsattayā yāvaj jānakapaśyakāsattā veditavyā, jānakapaśyakāsattayā śrāvakayānāsattā veditavyā, śrāvakayānāsattayā (PvsP1-2: 129) pratyekabuddhayānāsattā veditavyā, pratyekabuddhayānāsattayā tathāgatāsattā veditavyā, tathāgatāsattayā sarvākārajñatāsattā veditavyā, sarvākārajñatāsattayā ākāśāsattā veditavyā, ākāśāsattayā mahāyānāsattā veditavyā, mahāyānāsattayā yāvat sarvadharmāsattā veditavyā, evaṃ hi subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte yaś cātmā yāvad ye ca sarvadharmāḥ sarva ete nopalabhyante.
tadyathāpi nāma subhūte nirvāṇadhātāv aprameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ, evam eva subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ.
tadyathāpi nāma subhūte ākāśe 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ, evam eva subhūte tasmin mahāyāne 'prameyāṇām asaṃkhyeyānām aparimāṇānāṃ sattvānām avakāśaḥ.
iti sattvārthaniryāṇam
yad api subhūtir evam āha, nāpi tasya mahāyānasya āgatir dṛśyate nāpi gatir na sthānaṃ dṛśyata iti. evam etat subhūte tasya mahāyānasyāgatir na dṛśyate nāpi gatir na sthānaṃ dṛśyate. tat kasya hetoḥ? acalā hi subhūte sarvadharmās te na kvacid gacchanti na kutaścid āgacchanti na kvacit tiṣṭhanti. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte rūpasya prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ, na hi subhūte vijñānasya prakṛtiḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte rūpatathatā kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ, na subhūte vijñānasya tathatā kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte rūpasvabhāvaḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na vedanāyāḥ svabhāvaḥ na saṃjñāyāḥ svabhāvo na saṃskārāṇāṃ svabhāvo na subhūte vijñānasya svabhāvaḥ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte rūpasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, na vedanāyā lakṣaṇaṃ na saṃjñāyā lakṣaṇaṃ na saṃskārāṇāṃ lakṣaṇaṃ na subhūte vijñānasya lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati (PvsP1-2: 130) na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte cakṣuṣaḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, evaṃ na śrotrasya na ghrāṇasya na jihvāyā na kāyasya na subhūte manasaḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte pṛthivīdhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati, evaṃ nābdhātor na tejodhātor na vāyudhātor nākāśadhātor na subhūte vijñānadhātoḥ prakṛtir na tathatā na svabhāvo na lakṣaṇaṃ kutaścid āgacchati na kvacid gacchati na kvacit tiṣṭhati,
na subhūte dharmadhātoḥ prakṛtiḥ kutaśc