Phạn tạng (Sanskrit Canon)avsata_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Bách Duyên (Avadānaśataka)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 12 / 15 (50.000 ký tự/trang)
āntaṃ jānāti | yasya sakāśād garbho 'vakrāmati taṃ jānāti | dārakaṃ jānāti | dārikāṃ jānāti | saced dārako bhavati dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati | sā āttamanāḥ svāmina ārocayati: diṣṭyā āryaputra vardhase | āpannasatvāsmi saṃvṛttā | yathā ca me dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati niyataṃ dārako bhaviṣyatīti | so 'py āttamanāḥ pūrvakāyam abhyunnamayya (Speyer: atyunnamayya) dakṣiṇaṃ bāhum abhiprasārya udānam udānayati: apy evāhaṃ cirakālābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeyam* | jāto me syān nāvajātaḥ | kṛtyāni me kurvīta | bhṛtaḥ pratibibhṛyāt | dāyād yaṃ pratipadyeta | kulavaṃśo me cirasthitikaḥ syāt* | asmākaṃ cāpy atītakālagatānām alpaṃ vā prabhūtaṃ vā dānāni datvā puṇyāni kṛtvā asmākaṃ nāmnā dakṣiṇām ādekṣyati: idaṃ tayor yatratatropapannayor gacchator anugacchatv iti | āpannasatvāṃ caināṃ viditvopariprāsādatalagatām ayantritāṃ dhārayati, śīte śītopakaraṇair uṣṇe uṣṇopakaraṇair vaidyaprajñaptair āhārair nātitiktair nātyamlair nātilavaṇair nātimadhurair nātikaṭukair nātikaṣāyais tiktāmlalavaṇamadhurakaṭukakaṣāyavivarjitair āhāraiḥ | hārārdhahāravibhūṣitagātrīm apsarasam iva nandanavanavicāriṇīṃ mañcān mañcaṃ pīṭhāt pīṭham anavatarantīm adharāṃ bhūmim* | na cāsyāḥ kiṃcid amanojñaśabdaśravaṇaṃ yāvad eva garbhasya paripākāya || sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ | pāṇidvaye cāsya lakṣaṇāhataṃ karmavipākajaṃ dīnāradvayam* | yadā tad apanītaṃ bhavati tadā anyat prādurbhavati | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātayaḥ ūcuḥ: yasmād asya jātamātrasya pāṇidvaye lakṣaṇāhataṃ karmavipākajaṃ dīnāradvayaṃ prādurbhūtam*, tasmād bhavatu dārakasya hiraṇyapāṇir iti nāmeti | hiraṇyapāṇir dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | sa śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko -------------------- Vaidya, p. 207 -------------------- mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ | ya yadā vīthīm avatīrṇo bhavati, tadā śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakān dṛṣṭvā pāṇidvayaṃ prasārayati | tato lakṣaṇāhatasya hiraṇyasuvarṇasya rāśiḥ prādurbhavati, yena tān saṃtarpayati | tasya yaśasā sarvā śrāvastī āpūrṇā || yāvad hiraṇyapāṇir dārako 'pareṇa samayena jetavanaṃ nirgataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike citte prasāditam* | prasādajātaś ca bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tato 'sya bhagavatā dharmo deśitaḥ | sa āyuṣmantam ānandam idam avocat*: icchāmy aham ācārya bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya bhaktaṃ kartum iti | sthavirānandenoktaḥ: vatsa kārṣāpaṇaiḥ prayojanam iti | tato hiraṇyapāṇinā buddhapramukhasya bhikṣusaṃghasya purastāt sthitvā pāṇidvayaṃ prasārya hiraṇyasuvarṇasya mahān rāśiḥ sthāpitaḥ, yaṃ dṛṣṭvā saṃghasthaviro 'nye ca bhikṣavaḥ sthavirānandaś ca paraṃ vismayam āpannāḥ | tato hiraṇyapāṇir dārako buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā hiraṇyapāṇidārikeṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | dṛṣṭasatyo jñātīnāṃ bhāgasaṃvibhāgaṃ kṛtvā śramaṇabrāhmaṇkṛpaṇanīpakān saṃtarpya mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta hiraṇyapāṇinā karmāṇi kṛtāni, yenāsya pāṇidvaye lakṣanāhataṃ dīnāradvayaṃ jātam*, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: hiraṇyapāṇinaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | hiraṇyapāṇinā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_83.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ -------------------- Vaidya, p. 208 -------------------- puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ | tasya rājñā kṛkiṇā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | tatra ca stūpamahe vartamāne dyūtakareṇa dīnāradvayaṃ tasmin stūpe yaṣṭyāṃ samāropitam* | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtavān*: yatra yatra jāyeya, tatra tatra hastagatenaiva suvarṇeneti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena dyūtakara āsīt*, ayaṃ sa hiraṇyapāṇiḥ | yad anena stūpe dīnāradvayaṃ samāropitam*, tenāsyaivaṃvidho viśeṣaḥ saṃvṛttaḥ | yat praṇidhānaṃ kṛtaṃ tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_84 tripiṭakaḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena śrāvastyāṃ rājā prasenajit kauśalo rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | yāvad asau devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ kāṣāyavastraṃ prāvṛtya śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca | sa jātamātraḥ pṛcchati: kiṃ bhagavān ihaiva śrāvastyāṃ śāriputramaudgalyāyanakāśyapānandaprabhṛtayo vā mahāśrāvakā iti | tato 'sya mātā vismayaharṣapūrṇā kathayati: putraka bhagavān ihaiva śrāvastyāṃ mahāśrāvakāś ceti | yāvad eṣo 'rtho rājñaḥ prasenajito niveditaḥ: putras te jātaḥ | kāṣāyavastraṃ prāvṛtya śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca | sa bhagavato mahāśrāvakāṇāṃ ca pravṛttim anveṣata iti | tato rājñā prasenajitā tasyānugrahāryaṃ bhagavān saśrāvakasaṃgho bhaktenopanimantritaḥ | atha bhagavān bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena rājñaḥ prasenajito bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ | tato rājā prasenajit kauśalaḥ putram utsaṅge kṛtvā bhagavato darśayati: ayaṃ me bhagavan putro jātamātra eṣa -------------------- Vaidya, p. 209 -------------------- bhagavantaṃ smarati, mahāśrāvakāṃś ceti | tato bhagavāṃs taṃ kumāram āmantrayate: ārogyaṃ te tripiṭeti | sa kathayati: vande tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham iti | tato rājā prasenajit param vismayam āpannaḥ || yadā saptavarṣo jātas tadā bhagavacchāsane pravrajitas tair eva kāṣāyaiḥ prāvṛtaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta tripiṭena karmāṇi kṛtāni, yena kāṣāyavastraprāvṛto jātaḥ śramaṇaveṣadhārī jātismaraḥ | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: tripiṭenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | tripiṭena karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_84.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad rājñaḥ kṛkiṇaḥ putra ṛṣipatanaṃ gataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya prasādo jātaḥ | sa prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī saṃsāravairāgyikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā saṃsāre doṣadarśī nirvāṇe guṇadarśī bhūtvā rājānaṃ vijñāpayāmāsa: anujānīhi māṃ tāta, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | rājovāca: na śakyam etan mayā kartum* | yasmāt te yuvarājābhiṣeko nacireṇa bhaviṣyatīti | kumāraḥ kathayati: alaṃ me rājyena bahudoṣaduṣṭadharmasaṃpannena | avaśyam evāhaṃ bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | sa pitrā nānujñātaḥ | tenaiko bhaktacchedaḥ kṛtaḥ, dvau trayo vā yāvat ṣaḍ bhaktacchedāḥ kṛtāḥ | tato 'sya vayasyakai rājā vijñaptaḥ | deva anujānīhi kumāraṃ pravrajitum* | mā haiva kālaṃ kariṣyatīti | tato rājñā putraḥ pratijñāṃ -------------------- Vaidya, p. 210 -------------------- karitaḥ: tāvat te 'smākaṃ darśanaṃ na deyam*, yāvat trayaḥ piṭakā adhītā iti | yāvad asau pitaram anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena nacireṇa trayaḥ piṭakā adhītāḥ | yuktam uktapratibhānī dhārmakathikaḥ saṃvṛttaḥ | tasyaitad abhavat*: yanv ahaṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayeyam iti | sa pituḥ sakāśaṃ gataḥ | sa pṛṣṭaś ca: kiṃ putra asti kiṃcid adhītam iti? tenoktam*: trayaḥ piṭakā iti | tatas tena pitus tādṛśī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā rājā āttamanāḥ saṃvṛttaḥ | tataḥ prasādajātaḥ kathayati: putra kena te prayojanam iti | tenoktam*: icchāmy ahaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham upanimantrya ṣaḍbhiḥ pariṣkārair ācchādayitum iti | rājā kathayati: yatheṣṭaṃ kuruṣva, vistīrṇaṃ rājakulam iti | tatas tripiṭena bhagavān viṃśatisahasraparivāraḥ praṇītenāhāreṇa saṃtarpitaḥ | ekaikaś ca bhikṣuḥ ṣaḍbhiḥ pariṣkārair ācchāditaḥ | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam*: yan mayā idānīṃ kṛcchreṇa pravrajyā pratilabdhā, tathāgate ca saśrāvakasaṃghe kārāḥ kṛtāḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yatra yatra jāyeya tatra tatra kāṣāyavastraprāvṛta eva śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca syām iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena kṛkiṇaḥ putraḥ, ayaṃ tripiṭaḥ | tenaiva hetunā āḍhye rājakule putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko jātismaraś ca saṃvṛttaḥ | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_85 yaśomitraḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ sārthavāha āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tena khalu samayena durbhikṣam abhūt kṛcchram* | kāntāradurlabhaḥ (Speyer: durlambhaḥ) piṇḍako yācanakena | -------------------- Vaidya, p. 211 -------------------- naimittikaiś ca nirdiṣṭo devo na varṣiṣyatīti | yāvat sārthavāhapatnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvāṅgopetaḥ | yatra ca divase dārako jātas tatraiva divase 'nāvṛṣṭir bhagnā | tasya yaśasā sarvā śrāvastī āpūritā | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya samantād yaśo visṛtam*, tasmād bhavatu dārakasya yaśomitra iti nāmeti | yaśomitro dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* || yadā yaśomitro mahān saṃvṛttas tadā jetavanaṃ nirgataḥ kenacid eva karaṇīyena | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya prasādo jātaḥ | prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā tādṛśī saṃsāravairāgyikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā saṃsāradoṣadarśī nirvāṇaguṇadarśī bhūtvā mātapitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | tasya daṃṣṭrābhyām aṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ prasravati, yenāsya tṛṣā na bādhate | yadā nidāghakāle bhikṣavas tṛṣārtāḥ pānakasyārthe saṃgham avataranti, tadāpy asau nāvatarati | tato 'sya supremakā bhikṣavaḥ pṛcchanti: kena hetunā bhavatas tṛṣā na bādhata iti | sa kathayati: mamaitābhyāṃ daṃṣṭrābhyām aṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ prasravati, yena na me tṛṣā bādhatā iti || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta yaśomitreṇa karmāṇi kṛtāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ, daṃṣṭrāntarāc cāṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ prasravati, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: yaśomitreṇaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | yaśomitreṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: -------------------- Vaidya, p. 212 -------------------- na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_85.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyataraḥ śreṣṭhiputro 'nyatarasya vṛddhabhikṣoḥ sakāśe pravrajitaḥ | so 'laso necchati samayācārikāṃ caritum* | tataḥ sa brahmacāribhiḥ sthavirasyopasthāyako dattaḥ | sa upasthāyakam ātmānaṃ matvā vṛddhatarāṇāṃ bhikṣūṇāṃ sakāśād upasthānaṃ svīkaroti | tasyākuśalamūlāny aparyantāni || yāvad apareṇa samayena glānyaṃ patitaḥ | sthavireṇāsya vaidyopadeśād ghṛtaṃ pānāya dattam* | sa rātrau tṛṣātrāsitaḥ (Speyer: tṛṣā trāsitaḥ) svakaṃ kamaṇḍalukam upagṛhya pānīyaṃ pāsyāmīti paśyati nirudakam* | evam ācāryopādhyāyānām* | yāvat sāṃghikaṃ pānīyamaṇḍapam avatīrṇaḥ | tad api nirudakaṃ paśyati | yāvan nadīcārikām avatīrṇaḥ | sāpi nirudakā saṃvṛttā | sa udvignaḥ svakānāṃ sabrahmacāriṇām udvejanārthaṃ śraddhādeyasya ca gurutvasaṃdarśanārtham*, nadīcārikāyāḥ parivṛkṣaḥ (Speyer: pare vṛkṣaḥ), tatra śāṭakaṃ baddhvā samabhirūḍhaḥ, svakarmāṇi mamety avetya karmapratiśaraṇāvasthitaḥ (Speyer: karmapratisaraṇāvasthitaḥ) | yāvad dvitīye divase prabhātāyāṃ rajanyām etad vṛttāntaṃ sabrahmacāriṇām ārocayati | tato 'sya sabrahmacāriṇaḥ pretakaraṇaṃ śrutvodvignāḥ, itaś cāmutaś cārocayitum ārabdhāḥ | tato 'sya upādhyāyena pānīyam upanāmitam* | tad api na paśyati | tenāpi saṃvignena bhagavataḥ kāśyapasya niveditam* | bhagavatā kāśyapenoktaḥ: gaṇḍīr ākoṭyatām iti | tata upadhivārikeṇa gaṇḍīr ākoṭitā | buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ saṃnipatitaḥ || eṣa vṛttānto vārāṇasyāṃ nagaryāṃ samantato visṛtaḥ | tato 'nekāni prāṇiśatasahasrāṇi saṃnipatitāni | yāvad upādhyāyena vṛddhānte niṣādayitvā udakapurṇā kuṇḍikā dattā | vatsa etat pānīyaṃ saṃghe cārayeti | sa pratyakṣaphaladarśī tenaiva saṃvegena buddhe bhagavti śrāvakeṣu ca prasādam utpādya tīvreṇāśayena tad udakaṃ saṃghe cāritavān* | tato bhagavatā tasyānugrahārthaṃ gajabhujasadṛśaṃ bāhum abhiprasārya bhītānām āśvāsanakareṇa tad udakaṃ gṛhītaṃ mahāśrāvakaiś ca | na ca kṣīyate | yāvat sarvasaṃghe cāritam*, tadāpi na kṣīyate | tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā anekaiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* | tasyāpi saṃtāne 'kuśalamūlāni pratisaṃhṛtāni | yadā tasmād glānyād vyutthitaḥ, tadā tena buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ pānīyenālpotsukaḥ kṛtaḥ | dvādaśa varṣasahasrāṇi tena saṃghe pānīyaṃ cāritam* | yāvan maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ kṛtavān*: anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yo 'sau bhagavatā kāśyapena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ: bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, tam aham ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam*, daṃṣṭrāntarāc ca me 'ṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ nirgacched iti || -------------------- Vaidya, p. 213 -------------------- bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena bhikṣur āsīt, ayaṃ saḥ | yat tena dvādaśa varṣasahasrāṇi saṃghe pānīyaṃ cāritam*, praṇidhānaṃ ca kṛtam*, teneha janmani daṃṣṭrāntarād aṣṭāṅgopetam pānīyaṃ nirgacchati | tenaiva hetunārhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_86 aupapādukaḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā upagataḥ pāṇḍukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | mātur janitryā dharmaṃ deśayati, anyeṣāṃ ca devānām* | tena khalu samayenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ śrāvastyāṃ varṣā upagato jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | atha catasraḥ parṣado yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenopasaṃkrāntāḥ, mahāmaudgalyāyanapādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ | catasraḥ parṣada āyuṣmān mahāmaudgalyāyano dharmakathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati | anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* | atha catasraḥ parṣada utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenāñjaliṃ praṇamayya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyam idam avocat*: kaccit te bhadanta mahāmaudgalyāyana śrutaṃ kutra bhagavān etarhi varṣā upagata iti | mahāmaudgalyāyana āha: śrutaṃ me bhavanto bhagavān deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā upagataḥ, pāṇḍukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | mātur janitryā dharmaṃ deśayati, anyeṣāṃ ca devānāṃ trāyastriṃśānām iti | atha catasraḥ parṣadaḥ āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam abhinandyānumodya pādau śirasā vanditvotthāyāsanebhyaḥ prakrāntāḥ || atha catasraḥ parṣadas trayāṇāṃ vārṣikāṇām atyayād yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramyāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ | catasraḥ parṣada āyuṣmān mahāmaudgalyāyano dharmyayā kathayā saṃdarśayati (Speyer: saṃpradarśayati) samādāpayati samuttejayati -------------------- Vaidya, p. 214 -------------------- saṃpraharṣayati | anekaparyāyeṇa dhamyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* | atha catasraḥ parṣada utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tenāñjaliṃ praṇamayya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyam idam avocat*: yat khalu bhadantamahāmaudgalyāyano jānīyāt* (Speyer: jānāyāc; MS: -maudgalyāyana jānīyā cira-): ciradṛṣṭo 'smābhir bhagavān*, paritṛṣitāḥ smo vayaṃ bhagavato darśanena | icchāmo vayaṃ bhagavantaṃ draṣṭum* | saced bhadantamahāmaudgalyāyasyāguru, sādhu bhadantamahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmet+ | upasaṃkramyāsmākaṃ vacanena bhagavataḥ pādau śirasā vandasva, alpābādhatāṃ ca pṛccha, alpātaṅkatāṃ ca laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatāṃ ca sparśavihāratāṃ ca | evaṃ ca vada: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣada ākāṅkṣanti bhagavato darśanam* | evaṃ cāhuḥ: nāsti khalu bhadanta jambūdvīpakānāṃ manuṣyāṇāṃ tadrūpā ṛddhir vā anubhāvo vā yena jambūdvīpakā manuṣyā devāṃs trāyastriṃśān (Speyer: trayastriṃśān) abhiroheyuḥ bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramaṇāya paryupāsanāya | asti khalu devānāṃ trāyastriṃśānāṃ tadrūpā ṛddhiś cānubhāvaś ca, yena devās trāyastriṃśā jambūdvīpam avatareyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramaṇāya paryupāsanāya | sādhu bhagavān devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpam avatared anukampām upādāyeti | adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaś catasṛṇāṃ parṣadāṃ tūṣṇībhāvena | atha catasraḥ parṣada āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanebhyaḥ prakrāntāḥ || athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'ciraprakrāntāś catasraḥ parṣado viditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkuñcitaṃ vā bāhuṃ prasārayet*, prasāritaṃ vā saṃkuñcayet*, evam evāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ śrāvastyām antarhito deveṣu trāyastriṃśeṣu pratyaṣṭhāt pāṇdukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | tena khalu samayena bhagavān anekaśatāyā devaparṣado dharmaṃ deśayati | adrākṣīc ca mahāmaudgalyāyano bhagavantam anekaśatāyā devaparṣadaḥ purastān niṣaṇṇaṃ dharmaṃ deśayantam* | dṛṣṭvā ca punaḥ smitaṃ prāvirakārṣīt*: ihāpi bhagavān ākīrṇo viharati tadyathā jambūdvīpe catasṛbhiḥ parṣadbhir iti | atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya cetasā cittam ājñāya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: na khalu maudgalyāyana svairatvam eṣām*, api tu yadā me evaṃ bhavati: āgacchantv iti, tadā āgacchanti | yadā me evaṃ bhavati: gacchantv iti, tadā gacchanti | iti me cetasā cittam ājñāya āgacchanti ca gacchanti || āyuṣmān mahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ | ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān maudgalyāyanaḥ sarvāṃ devaparṣadam avalokya bhagavantam idam avocat: vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatā yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ | -------------------- Vaidya, p. 215 -------------------- atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etan maudgalyāyana, evam evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devatā yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ || atha śakro śakro devānām indro bhagavata āyuṣmataś ca mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etad bhadanta mahāmaudgalyāyana, evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatāḥ, yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santy āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ || athānyatamo devaputro bhagavata āyuṣmataś ca mahāmaudgalyāyanasya śakrasya ca devānām indrasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etad bhadanta mahāmaudgalyāyana, evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatāḥ, yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe | santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannā iti || tatrānekāni devatāśatāni anekāni devatāsahasrāṇy anekāni devatāśatasahasrāṇi bhagavataḥ purastāt pratyekaṃ pratyekaṃ srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtya tatraivāntarhitāni || athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ praviviktāṃ devaparṣadaṃ viditvā ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat*: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣado bhagavataḥ pādau śirasā vandante alpābādhatāṃ ca pṛcchanti, alpātaṅkatāṃ ca laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatāṃ ca sparśavihāratāṃ ca | bhagavān āh: sukhino maudgalyāyana bhavantu jambūdvīpe catasraḥ parṣadas tvaṃ ca | mahāmaudgalyāyana āha: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣada ākāṅkṣanti bhagavato darśanam* | evaṃ cāhuḥ: nāsti bhadanta jāmbūdvīpakānāṃ manuṣyāṇāṃ tadrūpā ṛddhir vā anubhāvo vā yena jāmbūdvīpakā manuṣyā devāṃs trāyastriṃśān abhiroheyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya | asti tu bhadanta devānāṃ trāyastriṃśānāṃ tadrūpā ṛddhiś cānubhāvaś ca, yena devās trāyastriṃśā jambūdvīpam avatareyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya | sādhu bhagavān devebhyaś trāyastriṃśebhyo 'vatared anukampām upādāya | bhagavān āha: tena hi tvaṃ gaccha maudgalyāyana jambūdvīpam* | gatvā ca catasṛṇāṃ parṣadām ārocaya: avatariṣyati bhavanto bhagavān itaḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpaṃ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle iti || athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya pādau śirasā vanditvā tadrūpaṃ samādhiṃ saṃpanno yathā samāhite citte tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkuñcitaṃ bāhuṃ prasārayet*, -------------------- Vaidya, p. 216 -------------------- prasāritaṃ vā saṃkuñcayet*, evam evāyuṣmān mahāmaudgalyāyano deveṣu trāyastriṃśeṣv antarhitaḥ, jambūdvīpe pratyaṣṭhāt* | athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano jambūdvīpam āgatya catasṛṇāṃ parṣadām ārocayati: avatariṣyati bhavanto bhagavān itaḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpaṃ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle iti || avatīrṇo bhagavāṃs tataḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyaḥ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle | yadā bhagavān sāmkāśyaṃ nagaram avatīrṇaḥ, tadā anekāni prāṇiśatasahasrāṇi bhagavato darśanāya saṃnipatitāni | tatropapāduko bhikṣuḥ prādurbhūtaḥ | tena bhagavān saśrāvakasaṃghas te ca devāsuragaruḍakinnaramahoragā bhaktenopanimantritāḥ | yāvad gaṇḍīdeśanākāle sahacittotpādād divyāny āsanāny udārapaṭācchāditāni prādurbhūtāni, divyāni ca bhakṣyabhojyāni | tata upapādukena bhagavān divyenāhāreṇa saṃtarpitaḥ | te ca devāsuragaruḍakinnaramahoragāḥ samyag upasthitāḥ | tato 'sya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvopapādukena bhikṣuṇā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta upapādukena karmāṇi kṛtāni, yenopapādukaḥ saṃvṛttaḥ? sahacittotpādāc cāsya yac cintayati, tat prārthayate, tat sarvaṃ saṃṛdhyatīti | bhagavān āha: upapādukenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | upapādukenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_86.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad anyatarasmin grāmake 'raṇyāyatane pañca bhikṣavo varṣā upagatāḥ tatraikena bhikṣuṇā caturṇāṃ -------------------- Vaidya, p. 217 -------------------- bhikṣūṇāṃ vaiyāvṛtyaṃ kṛtam* | tair yujyamānair ghaṭamānair vyāyacchamānaiḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | pañcamena pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam*: yathaibhir mām āgamya arhatvaṃ sākṣātkṛtam*, anena me kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca pravrajitasya upakaraṇaviśeṣair avaikalyaṃ syād iti || kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yo 'sau tena kālena tena samayena vaiyāvṛtyaṃ kṛtavān*, ayaṃ sa upapāduka iti | bhikṣava ūcuḥ: kiṃ karma kṛtaṃ yenopapādukaḥ saṃvṛttaḥ? bhagavān āha: bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi (Speyer: viṃśatisahasrāyuṣi) prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | tatrānyataraḥ śreṣṭhī | tasya bhāryā prasavakāle duḥkhavedanābhibhūtā ārtasvarā kradanti | sa taṃ śabdaṃ śrutvā paraṃ saṃvegam āpannaḥ | sa śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ | tasya buddhir utpannā: yanv ahaṃ bhagavacchāsane pravrajya praṇidhānaṃ kuryām*, yena na kadācid garbhaśayyāṃ pratyanubhavāmīti | sa tenaiva saṃvegena bhagavataḥ kāśyapasya pravacane pravrajitaḥ | tena praṇidhānaṃ kṛtam*: anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yatra yatra jāyeya, tatra tatropapāduko bhaveyam*, mā kadācid garbhaśayyāṃ pratyanubhaveyam iti || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena sārthavāha āsīt*, ayaṃ sa upapādukaḥ | yat praṇidhānaṃ kṛtam*, tenopapādukaḥ saṃvṛttaḥ | yat tatrānenendriyāṇi paripācitāni, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_87 śobhitaḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kapilavastuni viharati nyagrodhārāme | kapilavastuni anyatamaḥ śākya āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā -------------------- Vaidya, p. 218 -------------------- aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko 'tikrānto mānuṣavarṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇam* | tasya janmany anekāny adbhutāni prādurbhūtāni, yaiḥ kapilavastu nagaraṃ samantataḥ śobhitam* | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya janmani kapilavastu nagaraṃ samantataḥ śobhitam*, tasmād asya bhavatu śobhita iti nāmeti | śobhito dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* || sa yadā mahān samvṛttas tadā nyagrodhārāmaṃ gato bhagavato darśanāya | dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike cittaṃ prasāditam* | prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā śobhitena dārakeṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyo mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta śobhitena karmāṇi kṛtāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko 'tikrānto mānuṣavarṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇam*, janmani cāsyānekāni adbhutāni prādurbhūtāni, yaiḥ kapilavastu nagaraṃ samantataḥ śobhitam*? bhagavān āha: śobhitenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | śobhitenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_87.1 || -------------------- Vaidya, p. 219 -------------------- bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa śobhāvatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | śobhena rājñā keśanakhastūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ | yāvat kasmiṃścit parvaṇi pratyupasthite goṣṭhikāḥ stūpasamīpaṃ gatāḥ | tais taṃ stūpaṃ dṛṣṭvā pasādajātaiḥ puṣpāropaṇaṃ kartum ārabdham* | tatraiko goṣṭhikaḥ kathayati: ahaṃ na karomi, mama vibhavo nāstīti | sa taiś ca goṣṭhikamadhyān niṣkāsitaḥ | tasya vipratisāro jātaḥ | tena vicitrapuṣpasaṃgrahaṃ kṛtvā tasminn eva stūpe puṣpāropaṇaṃ kṛtam* || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena goṣṭhika āsīt, yena vipratisārajātena krakucchandasya keśanakhastūpe puṣpāripaṇaṃ kṛtam*, ayam asau śobhitaḥ | anyāny api hi bhikṣavaḥ śobhitena karmāṇi kṛtāny upacitāni | bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamaḥ śreṣṭhī | tena glānaḥ pratyekabuddho dṛṣṭaḥ | tataḥ prasādajātena pādayor nipatya piṇḍakena pratipāditaḥ paṭena cācchāditaḥ || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena śreṣṭhī, ayaṃ śobhitaḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati daridro 'bhūt kāṣṭhahārakaḥ | sa kāṣṭhānām arthe parvatadarīṃ praviṣṭaḥ | tena stūpo dṛṣṭaḥ | tatra ca stūpāṅgaṇe tṛṇāni jātāni | tatas tena prasādajātena tṛṇāny utpāṭya saṃmārjanīṃ gṛhītvā stūpāṅgaṇaṃ ca saṃmṛṣṭam* | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deydharmaparityāgena ca abhirūpaḥ syāṃ darśanīyaḥ prasādikaḥ, anāgatāṃś ca buddhān ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena kāṣṭhahāraka āsīt, ayam evāsau śobhitaḥ | yad anena stūpāṅgaṇaṃ saṃmṛṣṭam*, tena yatra yatra jātas tatra tatrābhirūpo darśanīyaḥ prasādikaḥ saṃvṛttaḥ | tenaiva hetunedānīm ārhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_88 kapphiṇaḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ -------------------- Vaidya, p. 220 -------------------- saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena dakṣiṇāpathe kalpo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | so 'pareṇa samayena devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā kapphiṇa iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam* | kapphiṇo dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | yasminn eva divase kapphiṇaḥ kumāro jātaḥ, tasminn eva divase aṣṭādaśānām amātyasahasrāṇāṃ putrā jātāḥ, sarve mahānagnāḥ | teṣāṃ pratirūpāṇi nāmāni vyavasthāpitāni || yad rājā kalpaḥ kāladharmeṇa saṃyuktaḥ, tasyātyayāt kapphiṇaḥ kumāro rājye pratiṣṭhitaḥ | tāni cāṣṭādaśāmātyaputrasahasrāṇi sarvāṇy amātyatve niyuktāni | athāpareṇa samayena rājā mahākapphiṇo 'ṣṭādaśāmātyasahasraparivṛto mṛgavadhāya nirgataḥ | purastāt pṛṣṭhataś ca sarvabalaugham avalokyāmātyān āmantrayate: asti bhavantaḥ kasyacid evaṃrūpo balaughaḥ tadyathā mamaivaitarhīti? tataḥ priyavādibhir amātyair abhihitam*: deva nānyasya kasyacid iti | atha madhyadeśād vaṇijo dakṣiṇāpathaṃ gatāḥ | tai rājño mahākapphiṇasya prābhṛtam upanītam* | rājñā uktāḥ: bho vaṇijaḥ, kas tatra rājeti | vaṇijaḥ kathayanti: deva kecid deśā gaṇādhīnāḥ kecid rājādhīnā iti | yāvad rājñā mahākapphiṇena śrāvastyādiṣu ṣaṭsu mahānagareṣu dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* | yady utthitā bhavatha nopaveṣṭavyam*, śīghram āgantavyam*, anyathā va uttamena daṇḍena samanuśāsiṣyāmīti | etad vacanam upaśrutya ṣaṇmahānagaravāsino rājāno bhītās trastāḥ saṃvignā āhṛṣṭaromakūpāḥ saṃgamya samāgamya ekasamūhena śrāvastīm anuprāptāḥ | tato bhagavatsakāśaṃ gatāḥ | taiḥ sa vṛttānto bhagavato vistareṇa niveditaḥ | bhagavatā te samāśvāsitāḥ, uktāś ca: sa dūto matsakāśam ānetavya iti | tatas tair dūtasya niveditam* | asty asmākaṃ rājādhirāja, taṃ tāvat paśyeti || tato bhagavatā dūtāgamanam avetya jetavanaṃ catūratnamayam nirmitaṃ devānām iva sudarśanaṃ nagaram* | atra catvāro mahārājāno dauvārikāḥ sthāpitāḥ, airāvatasadṛśā hastinaḥ, bālāhakasadṛśā aśvāḥ, nandīghoṣasadṛśā rathāḥ, vyāḍayakṣsadṛśā manuṣyāḥ | svayaṃ ca bhagavatā cakravartiveṣo nirmitaḥ, saptatālodgataṃ ca simḥāsanaṃ yatra bhagavān niṣaṇṇāḥ | tato dūtas tathāvidhāṃ śobhāṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ | tato bhagavatā lekhaṃ lekhayitvā sa dūto 'bhihitaḥ: kapphiṇo madvacanād vaktavyaḥ: lekhavācanasamakālam eva yady utthito bhavasi, nopaveṣṭavyam*, śīghram āgantavyam* | -------------------- Vaidya, p. 221 -------------------- athavā nāgacchasi, aham eva mahatā balaughena sārdham āgamiṣyāmīti | tato dūtena gatvā rājño mahākapphiṇasya lekhaṃ vācikaṃ ca yat saṃdiṣṭaṃ tat sarvaṃ niveditam* || tataḥ kapphiṇo rājā aṣṭādaśāmātyagaṇasahasraparivṛto 'nupūrveṇa cañcūryamāṇaḥ śrāvastīm anuprāptaḥ | prātisīmāś ca rājāno rājānaṃ mahākapphiṇaṃ pratyudgatāḥ | tair mahāsatkāreṇa nagaraṃ praveśitaḥ | mārgaśramaṃ prativinodya bhagavato niveditavantaḥ | tato bhagavatā tasyāgamanam avetya jetavanaṃ catūratnamayaṃ nirmitaṃ devānām iva sudarśanaṃ nagaram* | yatra catvāro mahārājāno dauvārikāḥ sthāpitāḥ | airāvatasadṛśā hastinaḥ, bālāhakasadṛśā aśvāḥ, nandīghoṣasadṛśā rathāḥ, vyāḍayakṣasadṛśā manuṣyāḥ | svayaṃ ca bhagavatā cakravartiveṣo nirmitaḥ | saptatālodgataṃ ca siṃhāsanaṃ sarvaṃ tathaiva nirmitam* | tato rājā mahākapphiṇo jetavanaṃ praviṣṭaḥ | sahadarśanād asya yo rūpo rūpamadaḥ, aiśvarye aiśvaryamadaḥ, sa prativigataḥ | baladarpo 'dyāpi pratibādhata eva | tato bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam*: aho bata śakro devendra aindraṃ dhanur ādāya āgacchatv iti | sahacittotpādād bhagavataḥ śakro devendraḥ sārathiveṣeṇa aindraṃ dhanur upanāmayati | bhagavatā mahākapphiṇasyopanāmitam* | tac ca rājā mahākapphiṇa utkraṣṭum api na śaknoti, kutaḥ punar āropayiṣyati | tato bhagavatā saptāyobheryo nirmittāḥ | svayaṃ ca tad dhanur ardhacandrākāreṇāropya śaraḥ kṣiptaḥ, yena tāḥ saptāyobheryaś chidrīkṛtāḥ | tataḥ śabdaṃ nirgataḥ: ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane | dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ || AVŚ_88.1 || yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati | prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati || AVŚ_88.2 || iti sa ca śabdo yāvad akaniṣṭhān devān gataḥ | tato rājñaḥ kapphiṇasya yo 'bhūd balamadaḥ, sa prativigataḥ | tasya buddhir utpannā: kim idam iti | tato bhagavān rājño mahākapphiṇasya cittaprakāram upalakṣya rājaveṣam antardhāpya idaṃ sūtram āradbhavān*: <Cf. DbSū(2)> daśabalasamanvāgato bhikṣavas tathāgato 'han samyaksaṃbuddhaś catur vaiśāradyaviśārada udāram ārṣabhaṃ sthānaṃ pratijānīte, brahmacaryaṃ pravartayati, parṣadi samyaksiṃhanādaṃ nadati: yadutāsmin satīdaṃ bhavati, asyotpādād idam utpadyate | yaduta avidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ | saṃskārapratyayaṃ vijñānam* | vijñānapratyayaṃ nāmarūpam* | nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam* | ṣaḍayatanapratyayaḥ sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā | vedanāpratyayā tṛṣṇā | tṛṣṇāpratyayam upādānam* | upādānapratyayo bhavaḥ | bhavapratyayā jātiḥ | jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti | evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati | yaduta asminn asatīdaṃ na bhavati, asya nirodhād idaṃ nirudhyate | yaduta avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ -------------------- Vaidya, p. 222 -------------------- | saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ | vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ | nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ | ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ | sparśanirodhād vedanānirodhaḥ | vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ | tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ | upādānanirodhād bhavanirodhaḥ | bhavanirodhāj jātinirodhaḥ | jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante | evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati | svākhyāto me bhikṣavo dharmaḥ, uttāno vivṛtaś chinnaplotiko yāvad devamanuṣyebhyaḥ samyaksuprakāśitaḥ | evaṃ svākhyāte me dharme uttāne vivṛte chinnaplotike yāvad devamanuṣyebhyaḥ samyaksuprakāśite yāvad alam eva bhikṣavaḥ śraddhāpravrajitena kulaputreṇa alaṃ yogāya alam apramādāya, alaṃ śāstuḥ śāsane yogam āpattum*, kāmaṃ tvaksnāyvasthy avatiṣṭhatām*, pariśuṣyatu śarīrān māṃsaśoṇitam* | atha ca punar yat tadārabdhavīryeṇa prāptavyaṃ sthāmavatā vīryavatā utsāhinā dṛḍhaparākrameṇānikṣiptadhureṇa kuśaleṣu dharmeṣu, tadvahanānuprāptā na vīryasya sraṃsanaṃ bhaviṣyati | tat kasya hetoḥ? duḥkhaṃ hi kusīdo viharati vyavakīrṇa, pāpakair akuśalair dharmaiḥ sāṃkleśikaiḥ paunarbhavikaiḥ sajvarair duḥkhavipākaiḥ āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyaiḥ mahataś cārthasya parihāṇir bhavati | ārabdhavīryas tu sukhaṃ viharaty avakīrṇaḥ pāpakair akuśalair dharmaiḥ sāṃkleśikaiḥ paunarbhavikaiḥ sajvarair duḥkhavipākaiḥ āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyaiḥ | mahataś cārthasya pāripūrir bhavati | maṇḍayeyam idaṃ pravacanaṃ yaduta śāstā ca saṃmukhībhūtaḥ | dharmaś ca deśyata aupaśamikaḥ pārinirvāṇikaḥ saṃbodhigāmī sugatapraveditaḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ātmārthaṃ ca samanupaśyadbhiḥ parārthaṃ cobhayārthaṃ ca, idaṃ pratisaṃśikṣitavyam: kaccin naḥ pravrajyā amoghā bhaviṣyati, saphalā sukhodayā sukhavipākā | yeṣāṃ ca paribhokṣyāmahe cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān*, teṣāṃ ca te kārāḥ kṛtāḥ kaccid atyarthamahāphalā bhaviṣyanti, mahānuśaṃsā mahādyutayo mahāvaistārāḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe rājñā mahākapphiṇena aṣṭādaśāmātyagaṇasahasraparivāreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyo bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kapphiṇena karmāṇi kṛtāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko 'ṣṭādaśāmātyagaṇasahasraparivāro mahānagnabalaḥ, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: kapphiṇenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | -------------------- Vaidya, p. 223 -------------------- kapphiṇena karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_88.3 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati bandhumatīyake dāve | yāvad anyatamena sārthavāhena mahāsamudrāt prabhūtāni ratnāny ānītāni | vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ saśrāvakasaṃghas traimāsyaṃ bhaktenopanimantritaḥ | vihāraṃ ca kārayitvā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya bhikṣusaṃghāya niryātitavān* || kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yo 'sau sārthavāhaḥ, eṣa evāsau kapphiṇo rājā tena kālena tena samayena | yad anena vipaśyī samyaksaṃbuddhāḥ saśrāvakasaṃghas traimāsyaṃ svāntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ, vihāraṃ ca kārayitvā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya niryātitaḥ ### ### aparāṇy api bhikṣavaḥ kapphiṇena karmāṇi kṛtāny upacitāni | bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ mahānagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati | so 'pareṇa samayena saṃprāpte vasantakālasamaye, saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu, haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvakanirghoṣite vanaṣaṇḍe aṣṭādaśāmātyagaṇasahasraparivṛta udyānaṃ nirgataḥ | tena tatrodyāne glānaḥ pratyekabuddhaḥ dṛṣṭaḥ | sa tena sāṃpreyabhojanena traimāsyam upasthitaḥ | parinirvṛtasya ca śarīrastūpaṃ kārayitvā amātyagaṇasahāyena tailābhiṣeko dattaḥ | tena saparivāro mahānagnabalādhānena saṃvṛttaḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajite babhūva | tatrānenendriyaparipākaḥ kṛtaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo