Phạn tạng (Sanskrit Canon)avsata_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Bách Duyên (Avadānaśataka)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 3 / 15 (50.000 ký tự/trang)
ād vyaparopitaḥ, svayam eva ca rājye pratiṣṭhitaḥ, tadā ye aśrāddhās te balavanto jātāḥ, śrāddhās tu durbalāḥ saṃvṛttāḥ | yāvad anyatamo vṛddhāmātyo 'śrāddho bhagavacchāsanavidveṣī, sa brāhmaṇebhyo yajñam ārabdho yaṣṭum* | tatrānekāni brāhmaṇaśatasahasrāṇi saṃnipatitāni | taiḥ kriyākāraḥ kṛtaḥ: na kenacic chramaṇagautamaṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* | atha te brāhmaṇāḥ kṛtāvayaḥ samagrāḥ saṃmodamānā vīthīmadhye vedoktena vidhinā śakram āyācituṃ pravṛttāḥ: ehy ehi ahalyājāra || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttakānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya <ca> buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyām*, kam āryadhanavirahitam āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam*, <kasyājñānatimirapaṭalaparyavanaddhanetrasya jñānāñjanaśalākayā cakṣur viśodhayāmi |> kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_15.1 || paśyati bhagavān: ime brāhmaṇāḥ pūrvāvaropitakuśalamūlā gṛhītamokṣamārgāḥ svahitaiṣiṇo 'bhimukhā nirvāṇe bahirmukhāḥ saṃsārād akalyāṇamitrasaṃsārgād idānīṃ macchāsanaṃ vidviṣanti, yanv aham eṣāṃ vinayahetor autsukyam āpadyeyeti | atha bhagavāñ chakraveṣam abhinirmāya taṃ yajñavāṭaṃ divyenāvabhāsenāvabhāsya avataritum ārabdhaḥ | tatas te brāhaṇā hṛṣṭatuṣṭapramuditā udagraprītisaumanasyajātā -------------------- Vaidya, p. 39 -------------------- ekasamūhenoktavantaḥ: ehy ehi bhagavan, svāgataṃ bhagavata iti | tato bhagavān śakraveṣadhārī prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ | eṣa śabdo rājagṛhe samantato visṛtaḥ: yajñe śakro devendro 'vatīrṇa iti | yaṃ śutvānekāni prāṇiśatasahasrāṇi saṃnipatitāni | tato bhagavān āvarjitā brāhmaṇā iti viditvā śakraveṣam antardhāpya buddhaveṣeṇaiva sthitvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā ṣaṣṭyā brāhmaṇasahasrair viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam*, anekaiś ca prāṇiśatasahasrair bhagavati śraddhā pratilabdhā || tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yāvad ebhir brāhmaṇair bhagavantam āgatya satyadarśanaṃ kṛtam*, anekaiś ca prāṇiśatasahasrair mahān prasādo 'dhigata iti | bhagavān āha: tathāgatenaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_15.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani indradamano nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | sā rājadhānī tīrthikāvaṣṭabdhā | aśrauṣīd anyatamo rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ: indradamanaḥ samyaksaṃbuddho 'smākaṃ vijitam anuprāpta iti | śrutvā ca punar mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena samanvāgato yenendradamanaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavata indradamanasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | ekānte niṣaṇṇaṃ rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktam indradamanaḥ samyaksaṃbuddho bodhikarakair (Speyer: bodhisatvakarakair) dharmaiḥ samādāpayati | atha sa rājā labdhaprasāda utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yenendradamanaḥ samyaksaṃbuddhas tenāñjaliṃ praṇamya indradamanaṃ samyaksaṃbuddham idam avocat*: adhivāsayatu me bhagavāṃs traimāsyavāsāya | ahaṃ bhagavantaṃ upasthāsyāmi cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair iti | bhagavān āha: asti te mahārāja vijite kaścid vihāro yatrāgantukā gamikāś ca bhikṣavo vāsaṃ kalpayiṣyantīti? rājovāca: nāsti bhagavan, kiṃ tarhi tiṣṭhatu bhagavān, ahaṃ vihāraṃ kārayiṣyāmi, yatrāgantukā gamikāś ca bhikṣavo vāsaṃ kalpayiṣyantīti | tato rājñā tathāgatasyārthe vihāraḥ kāritaḥ aviddhaprākāratoraṇo gāvākṣaniryūhajālārdhacandravedikāpratimaṇḍita -------------------- Vaidya, p. 40 -------------------- āstaraṇopeto jalādhārasaṃpūrṇas tarugaṇaparivṛto nānāpuṣpaphalopetaḥ | kṛtvā ca bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya niryātitaḥ | adhīṣṭaś ca bhagavān mahāprātihāryaṃ prati | tato bhagavatā indradamanena samyaksaṃbuddhena rājño 'dhyeṣayā mahāprātihāryaṃ vidarśitaṃ buddhāvataṃsakavikrīḍitam*, yaddarśanād rājā sāmātyanaigamajānapadaḥ sarve ca nāgarāḥ suprasannāḥ śāsane saṃraktatarāḥ saṃvṛttāḥ || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | mayā sā indradamanasya samyaksaṃbuddhasyaivaṃvidhā pūjā kṛtā | tasya me karmaṇo vipākena saṃsāre 'nantaṃ sukham anubhūtam* | idānīṃ me tathāgatasya sata iyaṃ śāsanaśobhā | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_16 pāñcavārṣikam* | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati sma veṇuvane kalandakanivāpe | yadā devadattena mohapuruṣeṇa bhagavacchāsane 'narthasahasrāṇi kṛtāni, na ca śakitaṃ bhagavato romeñjanam api kartum*, tadā rājānam ajātaśatrum āmantritavān*: kriyatāṃ rājagṛhe kriyākāro na kenacic chramaṇasya gautamasyopasaṃkramitavyam*, piṇḍakena vā pratipādayitavyaḥ | evam ayam alabdhalābho 'labdhasaṃmāno niyatam anyadeśaṃ saṃkrāntiṃ kariṣyatīti | rajñā tathā kāritam* | tatra ye upāsakā dṛṣṭasatyās te rodituṃ pravṛttāḥ: hā kaṣṭam anāthībhūtaṃ rājagṛhanagaraṃ yatra hi nābhodumbarapuṣpadurlabhaprādurbhāvaṃ (Speyer: nāmodumbarapuṣpadurlabhaprādurbhāvaṃ) buddhaṃ bhagavantam āsādya tasya na śakyate saṃgrahaḥ kartum iti | eṣa śabdaḥ śrutiparaṃparayā bhikṣubhiḥ śrutaḥ | tata āyuṣmatānandena yathāśrutaṃ bhagavato niveditaḥ | bhagavān āha: alpotsukas tvam ānanda bhava, tathāgatā evātra kālajñāḥ | api tu yāvac chāsanaṃ me tāvac chrāvakāṇām upakaraṇavaikalyaṃ na bhaviṣyati prāg evedānīm iti || atrāntare śakrasya devānām indrasyādhastāj jñānadarśanaṃ pravartate | sa paśyati bhagavacchāsanasyaivaṃvidhāṃ vikṛtim* | sahadarśanād eva dāyakadānapatīnāṃ utsāhasaṃjananārthaṃ buddhotpādasya māhātmyasaṃjananārtham ajātaśatror devadattasya ca madadarpacchittyartham ātmanaś ca prasādasaṃjananārthaṃ sakalaṃ rājagṛham udāreṇāvabhāsenāvabhāsyoccaiḥśabdham udāritavān: eṣo 'ham adyāgreṇa bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ divyaiś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair upasthāsyāmi | ity uktvā yena -------------------- Vaidya, p. 41 -------------------- bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte sthitaḥ | atha śakro devendro bhagavantam idam avocat: adhivāsayatu me bhagavān asminn eva rājagṛhe nagare | ahaṃ bhagavantam upasthāsyāmi cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair iti | bhagavān āha: alaṃ kauśika kṛtam etad yāvad eva cittam abhiprasannam* | bahavo hi loke puṇyakāmā iti | śakraḥ prāha: adhivāsayatu me bhagavān pañca varṣāṇi | tathāgatasyārthe pañcavārṣikaṃ kariṣyāmīti | bhagavān āha: alaṃ kauśika kṛtam etad yāvac cittam abhiprasannam* | bahavo hi loke puṇyakāmā iti | śakraḥ prāha: adhivāsayatu me bhagavān pañca divasān iti | tato bhagavān svapuṇyabalapratyakṣīkaraṇārthaṃ śakrasya ca devendrasyānugrahārtham anāgatapañcavārṣikaprabandhahetoś cādhivāsitavāṃs tūṣṇībhāvena || atha śakro devendro bhagavas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā tad veṇuvanaṃ vaijayantaṃ prāsādaṃ pradarśitavān*, divyāni cāsanāni, divyāḥ puṣkaraṇīr divyaṃ ca bhojanam* | atha bhagavān prajñapta eva āsane niṣaṇṇaḥ | tataḥ śakro devendraḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā anekadevatāsahasraparivṛtaḥ svahastaṃ saṃtarpayati saṃpravārayati | anekaparyāyeṇa svahastaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tato bhagavān śakraṃ devendraṃ saparivāraṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati | paśyati ca rājā ajātaśatrur upariprāsādatalagataḥ san bhagavato veṇuvane evaṃvidhāṃ pūjāṃ* | dṛṣṭvā ca punar vipratisārajāto mahāntaṃ prasādaṃ praveditavān* | rājagṛhanivāsinaś ca paurā dharmavegapṛaptā rājānam upasaṃkramyaivam ūcuḥ: muṣyante deva mahārāja rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ, yatra nāma devāḥ pramattāḥ santaḥ pramādavihāriṇo divyān viṣayān apahāya bhagavantaṃ pūjayanti | sādhu deva ughāṭyatāṃ kriyākāra iti || tato rājñā ajātaśatruṇā kriyākāram udghāṭya rājagṛhe nagare ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam*: kriyatāṃ bhagavataḥ satkāro yathāsukham iti | tato rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ saparivārā hṛṣṭatuṣṭapramuditā udagraprītisaumanasyajātāḥ puṣpagandhamālyāny ādāya bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ | tato devair manuṣyaiś ca bhagavato mahān satkāraḥ kṛtaḥ, bhagavatā ca tad adhiṣṭhānaṃ devamanuṣyāṇāṃ tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā anekair devamanuṣyaiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* || bhikṣavo bhagavataḥ pūjāṃ dṛṣṭvā saṃśayajātā buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavataḥ śāsane evaṃvidha utsava iti | bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, -------------------- Vaidya, p. 42 -------------------- na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_16.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ratnaśailo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | tasyāṃ ca rājadhānyāṃ dharmabuddhir nāma rājā rājyaṃ kārayati tasyāṃ ca rājadhānyāṃ mahatī ītiḥ | tatas tena rājñā ītipraśamanahetor bhagavān śrāvakasaṃghatraimāsye bhaktenopanimantritaḥ |trāyāṇāṃ māsānām atyayena sā ītiḥ praśāntā | tato rājño nāgaraiś cāvarjitamānasais tathāgatasya saśrāvakasaṃghasya pañcavārṣikaṃ kṛtam* | āha ca: rājabhūtena ānanda ratnaśailo mahādyutiḥ | avīṣṭaḥ śāntikāmena akārṣīt pañcavārṣikam* || AVŚ_16.2 || iti || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | yan mayā ratnaśailasya tathāgatasya pañcavārṣikaṃ kṛtam*, tena me saṃsāre mahatsukham anubhūtam* | taddhaitukaś cedānīṃ tathāgatasyaivaṃvidhaḥ satkāraḥ | parinirvṛtasya ca me śāsane anekāni pañcavārṣikaśatāni bhaviṣyati | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_17 stutiḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena śrāvastyāṃ pañcamātrāṇi gāndharvikaśatāni goṣṭhikānāṃ prativasanti | tatra ca kāle supriyo nāma gāndharvikarājo 'bhyāgataḥ | tasyaivaṃvidhā śaktiḥ: ekasyāṃ tantryāṃ sāpta svarān ādarśayati, ekaviṃśatiṃ mūrcchināḥ | sa ṣaṇmahānagarāṇy apaṭukāny udghoṣayamāṇaḥ śrāvastīm anuprāptaḥ | śrāvastīnivāsibhiś ca gāndharvikai rājñe niveditam* | rājāha: alpotsukā bhavantu bhavantaḥ, vayam atra kālajñā bhaviṣyāma iti || -------------------- Vaidya, p. 43 -------------------- atha supriyasya gāndharvikarājasyaitad abhavat: evam anuśrūyate rājā prasenajid gāndharve 'tīva kuśalaḥ | yanv aham anena saha vādam ārocayeyam iti | tataḥ supriyo gāndharvikarājo yena rājā prasenajit kauśalas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya rājānaṃ prasenajitaṃ kauśalam idam āvocat*: śrutaṃ me rājan yathā tvaṃ gāndharvakuśala iti | yadi te aguru, mīmāṃsasveti | tato rājñā prasenajitā tasya vikṣepaḥ kṛtaḥ | uktaś ca: sādho asti me gurur jetavane sthito 'nuttaro gāndharvikarājaḥ | ehi tat samīpaṃ yāsyāma iti | atha rājā prasenajit kauśalaḥ pañcamātrair gāndharvikaśataiḥ parivṛtaḥ supriyeṇa gāndharvikarājenānekaiś ca prāṇiśatasahasrair jetavanaṃ gataḥ || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttakānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya <ca> buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyām*, kam āryadhanavirahitam āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam*, <kasyājñānatimirapaṭalaparyavanaddhanetrasya jñānāñjanaśalākayā cakṣur viśodhayāmi |> kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_17.1 || tato bhagavān vaineyajanānugrahārthaṃ laukikaṃ cittam utpāditavān* | aho bata pañcaśikho gandharvaputraḥ saptagandharvasahasraparivṛto vaiḍūryadaṇḍāṃ vīṇām ādāya matsakāśam upasaṃkrāmed iti | sahacittotpādāt pañcaśikho gandharvaputraḥ saptagandharvasahasraparivṛto bhagavantaṃ yathāvad abhyarcya bhagavato vaiḍūryadaṇḍāṃ vīṇām upanayati sma | tataḥ supriyo gandharvarājo bhagavataḥ purastād vīṇām anuśrāvitum ārabdhaḥ | yata ekasyāṃ tantryāṃ sapta svarāṇi ekaviṃśatiṃ mūrcchanāś ca darśayitum ārabdhaḥ, yac chravaṇād rājā prasenajid anyatamaś ca mahājanakāyaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ | tato bhagavān api vaiḍūryadaṇḍāṃ vīṇām āśrāvitavān*: yata ekaikasyāṃ tantryām aneke svaraviśeṣā mūrcchanāś ca bahuprakārā darśitāḥ, te ca śūnyākāreṇaiva | idaṃ ca śarīraṃ vīṇāvad ādarśitavān*, svarān indriyavat, mūrcchanāś cittadhātuvat* | yac chravaṇād āvarjitaḥ supriyo gandharvarājo vīṇāṃ gandhakuṭyāṃ niryātya bhagavatsakāśe pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā -------------------- Vaidya, p. 44 -------------------- parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || tata āvarjitā devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragā bhhagavacchāsane rakṣāvaraṇaguptiṃ kartum ārabdhāḥ | pañcānām api gāndharvikaśatānāṃ prītisaumanasyajātānām etad abhavat*: vayaṃ nīce karmaṇi vartāmahe kṛcchravṛttayaś ca | yan nu vayaṃ rājānaṃ vijñāpya bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ nagarapraveśenopanimantrayemahīti | yāvat tair gāndharvikair labdhānujñair bhagavān saśrāvakasaṃgho nagarapraveśenopanimantritaḥ | adhivāsitaṃ ca bhagavatā teṣāṃ gāndharvikāṇāṃ tūṣṇībhāvena | tatas tair gāndharvikair rājāmātyapaurajānapadasahāyaiḥ sarvā śrāvastī nagarī apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallā gandhodakapariṣiktā nānāpuṣpāvakīrṇā vicitradhūpadhūpitā puṣpavitānamaṇḍitā | te ca gāndharvikāḥ svayam eva vīṇām ādāya mṛdaṅgaveṇupaṇavādiviśeṣair upasthānaṃ cakruḥ, praṇītena cāhāreṇa bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ saṃtarpayāmāsuḥ || tato bhagavān smitam akārṣīt* | dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti, tasmin samaye nīlapītalohitāvadātā arciṣo mukhān niścārya kāścid adhastād gacchanti, kāścid upariṣṭād gacchanti | yā adhastād gacchanti, tāḥ saṃjīvaṃ kālasūtraṃ saṃghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tapanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudaṃ aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakān gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā nipatanti, ye śītanarakās teṣūṣṇībhūtā nipatanti | tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante | teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ, āhosvid anyatropapannā iti | teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati | teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvaivaṃ bhavati: na hy eva vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ, nāpy anyatropapannāḥ | api tv ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ, asyānubhāvenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhā iti | te nirmite cittam abhiprasādya tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti, yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti | yā upariṣṭād gacchanti, tāś cāturmahārājikāṃs trayastriṃśān, yāmāṃs tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartino brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhāñ śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmety udghoṣayanti, gāthādvayaṃ ca bhāṣante: ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane | dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ || AVŚ_17.2 || yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati | prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati || AVŚ_17.3 || -------------------- Vaidya, p. 45 -------------------- atha tā arciṣas trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti | tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante | anāgataṃ karma vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante | narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādatale 'ntardhīyante | tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pārṣṇyām antardhīyante | pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādāṅguṣṭhe 'ntardhīyante | manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, jānunor antardhīyante | balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, vāme karatale 'ntardhīyante | cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, dakṣiṇe karatale 'ntardhīyante | devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, nābhyām antardhīyante | śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati, āsye 'ntardhīyante | pratyekāṃ bodhiṃ vyākartukāmo bhavati, ūrṇāyām antardhīyante | anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati, uṣṇīṣe antardhīyante || atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ | athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha: nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ | avabhāsitā yena diśaḥ samantād divākareṇodayatā yathaiva || AVŚ_17.4 || gāthāś ca bhāṣate: vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ | nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauraṃ smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ || AVŚ_17.5 || tatkālaṃ svayam adhigamya vīra buddhyā śrotṝṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām* | dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ || AVŚ_17.6 || nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ | yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ || AVŚ_17.7 || iti bhagavān āha: evam etad ānanda, evam etat | nāhetvapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti | paśyasy ānanda ebhir gāndharvikair mamaivaṃvidhaṃ satkāraṃ kṛtam* | evaṃ bhadanta | ete ānanda gāndharvikāḥ anena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yathākālānugatāṃ pratyekāṃ bodhiṃ samudānīya anāgate 'dhvani varṇasvarā nāma pratyekabuddhā bhaviṣyanti hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya | ayam eṣāṃ deyadharmo yo mamāntike cittaprasāda iti || -------------------- Vaidya, p. 46 -------------------- bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayānāṃ chettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta bhagavatā kuśalamūlāni kṛtāni yeṣām ayam anubhāva iti | bhagavān āha: tathāgatenaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_17.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani prabodhano nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | atha rājña udyānaṃ sarvakuśalasaṃpannaṃ babhūva | atha sa bhagavāṃs tad udyānaṃ praviśya rājānugrahārtham anyatamaṃ vṛkṣam upaniśritya niṣaṇṇaḥ | tataḥ saṃstaraṃ prajñapya tejodhātuṃ samāpannaḥ | atha rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ strīmayena tūryeṇa vādyamānenodyānaṃ praviṣṭaḥ | atha sa rājā tad udyānam anuvicaran dadarśa bhagavantaṃ prabodhanaṃ samyaksaṃbuddhaṃ prāsādikaṃ prasādanīyaṃ śāntamānasaṃ parameṇa cittadamavyupaśamena samanvāgataṃ suvarṇayūpam iva śriyā jvalantam* | dṛṣṭvā ca punaḥ prasādajātaḥ sa rājā sāntaḥpuro vividhena vādyena vādyamānena bhagavantaṃ tataḥ samādheḥ prabodhayāmāsa, praṇītena cāhareṇa pratipāditavān*, anuttarāyāṃ ca samyaksaṃbodhau kṛtavān* || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | yan mayā prabodhanasya samyaksaṃbuddhasya pūjā kṛtā, tenaiva hetunā idānīṃ mama gāndharvikair evaṃvidhaṃ satkāraḥ kṛtaḥ | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_18 varadaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | atha śrāvastyām anyatamaḥ pāradāriko maline karmaṇi vartate | sa rājapuruṣair gṛhītvā rājña upanāmitaḥ | -------------------- Vaidya, p. 47 -------------------- tato rājñā aparādhika iti kṛtvā vadhya utsṛṣṭaḥ | sa rājapuruṣair nīlāmbaravasanair udyataśastraiḥ karavīramālābaddhakaṇṭheguṇo rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣv anuśrāvyamāṇo dakṣiṇena nagaradvāreṇa apanīyate || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttakānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya <ca> buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyām*, kam āryadhanavirahitam āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam*, <kasyājñānatimirapaṭalaparyavanaddhanetrasya jñānāñjanaśalākayā cakṣur viśodhayāmi |> kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_18.1 || atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | dadarśa sa puruṣo buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam śītyānuvañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | dṛṣṭvā ca punar bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat*: varāho 'smi bhagavan*, iṣṭaṃ me jīvitaṃ prayaccheti | tato bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: gaccha ānanda rājānaṃ prasenajitam* | vada: anuprayaccha me etaṃ puruṣam*, pravrājayāmīti | athāyuṣmān ānando yena rājā prasenajit kauśalas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya rājānaṃ prasenajitaṃ kauśalaṃ bhagavadvacanenovāca: anujānīhi, bhagavān etaṃ puruṣaṃ pravrājayatīti | bhavyarūpa iti viditvā rājñā prasenajitkauśalenānujñātaḥ | sa bhagavatā pravrājita upasaṃpaditaś ca | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayānāṃ chettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavatā sarvaṃ cintitamātraṃ samṛdhyatīti | bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu -------------------- Vaidya, p. 48 -------------------- jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_18.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani indradhvajo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | tasyāṃ rājadhānyāṃ brāhmaṇo vedavedāṅgapārago rājño 'grāsanikaḥ | athendradhvajaḥ samyaksaṃbuddhāḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya tāṃ rājadhānīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | adrākṣīt sa brāhmaṇa indradhvajaṃ samyaksaṃbuddhaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyaṃjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | dṛṣṭvā ca punar mūlanikṛtta iva drumo bhagavataḥ pādayor nipatyovāca: vāraho 'smi sugata, niṣīdatu bhagavān agrāsana iti | atha bhagavān indradhvajaḥ samyaksaṃbuddhas tasyānugrahārtham agrāsane niṣaṇṇaḥ | agrāsane niṣaṇṇaś cendradhvajaḥ samyaksaṃbuddhas tena brāhmaṇena padaśatena stutaḥ, praṇītena cāhareṇa pratipāditaḥ, anuttarāyāṃ ca samyaksaṃbodhau praṇidhānaṃ kṛtam* | taddhaitukaṃ yāvad āvarjitā rājāmatyapaurāḥ || tat kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena brāhmaṇo babhūva, ahaṃ saḥ | yan me indradhvajasya tathāgatasya pūjā kṛtā, taddhaitukaṃ ca me saṃsāre anantaṃ sukham anubhūtam* | api yac cintayāmi, yat prārthaye, tat sarvaṃ samṛdhyati | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_19 kāśikavastram* | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati sma veṇuvane kalandakanivāpe | yadā rājñā bimbisāreṇānekaprāṇiśatasahasraparivāreṇa satyāni dṛṣṭāni, tadā tena kṛtapratyupakārasaṃdarśanārthaṃ buddhapūjāsaṃvartanārthaṃ gṛhavistarasaṃdarśanārthaṃ buddhotpādabahumānasaṃjananārthaṃ ca bhagavān -------------------- Vaidya, p. 49 -------------------- saśrāvakasaṃgho rājakule bhaktenopanimantritaḥ, māgadhakānāṃ ca paurāṇām ājñā dattā: bhagavato nagarapraveśe puṣpagandhamālyavilepanaiḥ pūjā kartavyā, sarvaṃ ca rājagṛhaṃ nagaram apagatapāṣāṇasarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpayitavyam*, nānāpuṣpāvakīrṇam ucchritadhvajapatākaṃ yāvac ca veṇuvanaṃ yāvac ca rājagṛham*, atrāntarā sarvo mārgo vicitrair vastrāir ācchādayitavya iti | amātyaiś ca sarvam anuṣṭhitam* | tato rājā bimbisāraḥ svayam eva bhagavato mūrdhni śataśalākaṃ chatraṃ dhārayati, pariśeṣāḥ paurāḥ bhikṣusahasrasya || atha bhagavān dānto dāntaparivāraḥ śāntaḥ śāntaparivāro mukto muktaparivāra āśvasta āśvastaparivāro vinīto vinītaparivāro 'rhann arhatparivāro vītarāgo vītarāgaparivāraḥ prāsādikaḥ prāsādikaparivāro vṛṣabha iva gogaṇaparivṛto gaja iva kalabhagaṇaparivṛtaḥ siṃha iva daṃṣṭrigaṇaparivṛto haṃsa iva haṃsagaṇaparivṛto suparṇīva pakṣigaṇaparivṛto vipra iva śiṣyagaṇaparivṛtaḥ svaśva iva turagagaṇaparivṛtaḥ śūra iva yodhagaṇaparivṛto deśika ivādhvagagaṇaparivṛtaḥ sārthavāha iva vaṇiggaṇaparivṛtaḥ śreṣṭhīva paurajanaparivṛtaḥ koṭṭarāja iva mantrigaṇaparivṛtaś cakravartīva putrasahasraparivṛtaś candra iva nakṣatragaṇaparivṛtaḥ sūrya iva raśmisahasraparivṛto dhṛtarāṣṭra iva gandharvagaṇaparivṛto virūḍha iva kumbhāṇḍagaṇaparivṛto virūpākṣa iva nāgagaṇaparivṛto dhanada iva yakṣagaṇaparivṛto vemacitrīvāsuragaṇaparivṛtaḥ śakra iva tridaśagaṇaparivṛto brahmā iva brahmakāyikaparivṛtaḥ stimita iva jalanidhiḥ sajala iva jaladharo vimada iva gajapatiḥ sudāntair indriyair asaṃkṣobhiteryāpathapracāro 'nekair āveṇikair buddhadharmaiḥ parivṛto bhagavāṃs tat puraṃ praviśati || yadā ca bhagavatā indrakīle pādo nyastaḥ, tadeyaṃ mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ prakampitā | bhagavataḥ purapraveśe evaṃrūpāṇy adbhutāni bhavanty anyāni ca | tadyathā: saṃkṣiptāni viśālībhavanti, hastinaḥ krośanti aśvāś ca heṣante ṛṣabhā nardante gṛhagatāni vividhavādyabhāṇḍāni svayaṃ nadanti, andhāś cakṣūṃṣi pratilabhante, badhirāḥ śrotraṃ mūkāḥ pravyāharaṇasamarthā bhavanti, pariśiṣṭendriyavikalā indriyāṇi paripūrṇāni pratilabhante, madyamadākṣiptā vimadībhavanti, viṣapītā nirviṣībhavanti, anyonyavairiṇo maitrīṃ pratilabhante, gurviṇyaḥ svastinaḥ prajāyante, bandhanabaddhā vimucyante, adhanā dhanāni pratilabhante, āntarikṣāś ca devāsuragaruḍakinnaramahoragā divyaṃ puṣpam utsṛjanti || atha bhagavān evaṃvidhayā vibhūtyā rājakulaṃ praveṣṭum ārabdhaḥ | rājā ca bimbisāraḥ svayam eva bahirdvāraśālastho gośirṣacandanodakena pādyaṃ gṛhītvā bhagavataḥ pādau bhikṣusaṃghasya ca prākṣalayati | sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śatarasenāhāreṇa pratipādayāmāsa | bhuktavantaṃ kāśikavastrair ācchāditavān* | taddhaitukaṃ ca āvarjitā māgadhakāḥ paurāḥ || tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kutremāni bhagavatā kuśalamūlāni kṛtāni, yato bhagavata evaṃvidhā pūjā bhikṣusaṃghasya ceti | -------------------- Vaidya, p. 50 -------------------- bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca | na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_19.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani kṣemaṃkaro nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | aśrauṣīd rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ: kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddho janapadacārikāṃ carann asmākaṃ rājadhānīm anuprāpta iti | śrutvā ca mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena samanvāgataḥ | yena bhagavān kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya kṣemaṃkarasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | ekānte niṣaṇṇaṃ rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktam kṣemaṃkaraḥ samyaksaṃbuddho bodhikarakair dharmaiḥ samādāpayati | atha sa rājā labdhaprasādaḥ kṣemaṃkaraṃ samyaksaṃbuddhaṃ rājakule nimantrya śatarasenāhāreṇa pratipādayāmāsa | śatasāhasreṇa ca vastreṇācchādayāmāsa | parinirvṛtasya ca samantayojanaṃ stūpaṃ kāritavān krośam uccatvena || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | yan mayā kṣemaṃkarasya samyaksaṃbuddhasyaivaṃvidhāṃ pūjā kṛtā, tena mayā saṃsāre 'nantaṃ sukham anubhūtam* | idānīṃ tenaiva hetunā rājā bimbisāreṇāpi tathāgatasya me evaṃvidhā pūjā kṛtā | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_20 divyabhojanam* | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe | tatra anyataraḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito -------------------- Vaidya, p. 51 -------------------- vaiśravaṇadhanapratispardhī tīrthyābhiprasannaś ca | sa āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanenāvarjitaḥ śāsane ca avatārito bhagavaty atyartham abhiprasannaḥ | sa ca gṛhapatir udārādhimuktaḥ | tenāyuṣmān mahāmaudgalyāyana uktaḥ: sahāyo me bhava, icchāmi bhagavataḥ pūjāṃ kartum iti | adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tasya gṛhapates tūṣṇībhāvena, athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas taṃ gṛhapatim ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ, upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavantam idam avocat: ayaṃ bhadanta gṛhapatir ākāṅkṣati bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ bhojayitum* | tad asya bhagavān adhivāsayed anukampām upādāyeti | adhivāsayati bhagavāṃs tasya gṛhapates tūṣṇībhāvnea | atha sa gṛhapatir bhagavatas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā śatarasam āhāraṃ samudānayati, puṣpagandhamālyavilepanāni ca | āyuṣmatāpi mahāmaudgalyāyanena śakro devendro 'dhīṣṭaḥ: kriyatām asya gṛhapater upasaṃhāra iti | tataḥ śakreṇa devendreṇa veṇuvanaṃ nandavanam abhinirmitam*, airāvaṇasupratiṣṭhitasadṛśāni ca nāgasahasrāṇi # # # [gap?] vālavyajanena vījayanti | supriyapañcaśikhatumbaruprabhṛtīni (Speyer: ŚtumburuŚ) cānekāni gandharvasahasrāṇy upanītāni ye vicitrair vādyaviśeṣair vādyaṃ kurvanti, divyaṃ ca sudhābhojanam* | tataḥ sa gṛhapatir divyamānuṣair upakaraṇair bhagavantam upasthāya sarvāṅgeṇa bhagavataḥ pādayor nipatya praṇīdhānaṃ kartum ārabdhaḥ: anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca andhe loke anāyake apariṇāyake buddho bhūyāsam atīrṇānāṃ satvānāṃ tārayita, amuktānāṃ mocayitā, anāśvastānām āśvāsayitā, aparinirvṛtānāṃ parinirvāpayiteti || atha bhagavāṃs tasya gṛhapater hetuparaṃparāṃ karmaparaṃparāṃ ca jñātvā smitaṃ prāvirakārṣīt | dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātā arciṣo mukhān niścārya kāścid adhastād gacchanti, kāścid upariṣṭād gacchanti | yā adhastād gacchanti, tāḥ saṃjīvaṃ kālasūtraṃ saṃghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tapanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudaṃ aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakān gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā nipatanti, ye śītanarakās teṣūṣṇībhūtā nipatanti | tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante | teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavanta itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannā iti | teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati | teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvaivaṃ bhavati: na hy eva vayaṃ bhavanta itaś cyutā nāpy anyatropapannāḥ | api tv ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ, asyānubhāvenāsmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhā iti | te nirmite cittam abhiprasādya tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti, yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti | yā upariṣṭād gacchanti, tāś cāturmahārājikāṃs trayastriṃśān, yāmāṃs tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartino brahmakāyikān -------------------- Vaidya, p. 52 -------------------- brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhāñ śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmety udghoṣayanti, gāthādvayaṃ ca bhāṣante: ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane | dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ || AVŚ_20.1 || yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati | prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati || AVŚ_20.2 || iti atha tā arciṣas trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti | tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante | anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante | narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādatale 'ntardhīyante | tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pārṣṇyām antardhīyante | pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, pādāṅguṣṭhe 'ntardhīyante | manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, jānunor antardhīyante | balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, vāme karatale 'ntardhīyante | cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati, dakṣiṇe karatale 'ntardhīyante | devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati, nābhyām antardhīyante | śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati, āsye 'ntardhīyante | pratyekāṃ bodhiṃ vyākartukāmo bhavati, ūrṇāyām antardhīyante | anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati, uṣṇīṣe antardhīyante || atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūṣṇīṣe 'ntarhitāḥ | athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha: nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ | avabhāsitā yena diśaḥ samantād divākareṇodayatā yathaiva || AVŚ_20.3 || gāthāś ca bhāṣate: vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ | nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauraṃ smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ || AVŚ_20.4 || tatkālaṃ svayam adhigamya vīra buddhyā ** śrotṝṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām* | dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ || AVŚ_20.5 || -------------------- Vaidya, p. 53 -------------------- nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ | yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ || AVŚ_20.6 || iti bhagavān āha: evam etad ānanda, evam etat | nāhetvapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti | paśyasy ānanda anena gṛhapatinā mamaivaṃvidhaṃ satkāraṃ kṛtam* | evaṃ bhadanta | eṣa ānanda gṛhapatir anena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca trikalpāsaṃkhyeyasamudānītāṃ bodhiṃ samudānīya mahākaruṇāparibhāvitāḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūrya divyānnado nāma samyaksaṃbuddhā bhaviṣyanti daśabhir balaiś caturbhir vaiśāradyais tribhir āveṇikaiḥ smṛtyupasthānair mahākaruṇayā ca | ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ | etac ca prakaraṇaṃ rājā bimbisāro māgadhakāś ca paricārakāḥ śrutvā paraṃ vismayam āpannāḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhagavan yāvad anena gṛhapatinā bhagavān saśrāvakasaṃgho divyamānuṣībhir ṛddhibhir abhyarcita iti || bhagavān āha: tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | mayaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | ** sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_20.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani pūrṇo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | atha pūrṇaḥ samyaksaṃbuddho janapadacārikāṃ carann anyatamāṃ rājadhānīm anuprāptaḥ | aśrauṣīd rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ: pūrṇaḥ samyaksaṃbuddho janapadacārikāṃ carann asmākaṃ rājadhānīm anuprāpta iti | śrutvā ca punar mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena samanvāgato yena bhagavān pūrṇaḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya pūrṇasya samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | ekānte niṣaṇṇaṃ rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ pūrṇaḥ samyaksaṃbuddho bodhikarakair dharmaiḥ samādāpayati | atha rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ pūrṇaṃ samyaksaṃbuddhaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair upanimantritavān* | adhivāsitaṃ ca pūrṇena samyaksaṃbuddhena rājñas tūṣṇībhāvena | atha rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ pūrṇasya samyaksaṃbuddhasya tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair upasthāpya bhagavato ratnamayapratimāṃ kārayitvā buddhaharṣaṃ kāritavān*, yatrānekaiḥ prāṇiśatasahasrair mahāprasādo labdhaḥ | tathetutatpratyayaṃ ca te parinirvṛtāḥ || -------------------- Vaidya, p. 54 -------------------- kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ahaṃ saḥ | yan mayā pūrṇasya samyaksaṃbuddhasya tādṛśī pūjā kṛtā, tena me saṃsāre 'nantaṃ sukham anubhūtam*, tenaiva ca hetunā tathāgatasya ca me śreṣṭhinā śakreṇa ca īdṛśī pūjā kṛtā | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 55 -------------------- tṛtīyo vargaḥ | tasyoddānam*: candano hy atha padmaś ca cakraṃ daśaśirās tathā | sūkṣmatvak* śītadīptaś ca nāvikā gandhamādanaḥ | nirmalo valgusvaraś ca vargo bhavati sattamaḥ || ******************************************************* AVŚ_21 candanaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho magadheṣu janapadeṣu cārikāṃ caran gaṅgātīram anuprāptaḥ | tena khalu punaḥ samayena gaṅgātīrasya nātidūre stūpam avarugṇaṃ vātātapābhyāṃ pariśīrṇam* | bhikṣubhir dṛṣṭvā bhagavān pṛṣṭaḥ kasya bhagavann ayaṃ stūpa iti | bhagavān āha: candano nāma pratyekabuddho babhūva, tasyeti | bhikṣava ūcuḥ: kuto bhagavaṃś candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ceti | bhagavān āha: icchatha yūyaṃ bhikṣavaḥ śrotuṃ yathā candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ca? evaṃ bhadanta | tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati | so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberaśakrabrahmādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate tadyathā: ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ | sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ca | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyad ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇām* | mātāpitarāu raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati | tasya codyāne mahāpadmini | tatra padmam atipramāṇaṃ jātam* | tad divase divase vardhate na tu phullati | tata ārāmikeṇa rājñe niveditam* | rajñā uktaḥ parīkṣyatām etat padmam iti | yāvad apareṇa samayena sūryodaye tat padmaṃ vikasitam* | tasya ca padmasya karṇikāyāṃ dārakaḥ paryaṅkaṃ baddhvāvasthitaḥ, abhirūpo darśanīyaḥ -------------------- Vaidya, p. 56 -------------------- prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaś chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭaḥ uccaghoṣaḥ saṃgatabrūs tuṅganāsaḥ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtagātro 'śītyānuvyañjanair virājitagātraḥ | tasya mukhāt padmagandho vāti śarīrāc ca candanagandhaḥ | tata ārāmikeṇa rājñe niveditam* | tato rājā sāmātyaḥ sāntaḥpuraś ca tad udyānaṃ gataḥ | sahadarśanāt tena dārakeṇa rājā saṃbhāṣitaḥ: ehi tāta, ahaṃ te 'putrasya putra iti | tato rājā hṛṣṭatuṣṭapramudita uvāca: evam eva putra yathā vadasīti | tato rājā padminīm avagāhya taṃ dārakaṃ padmakarṇikāyāṃ gṛhītvā pāṇitale sthāpitavān* | yatra yatra sa dārakaḥ pādau sthāpayati, tatra tatra padmāni prādurbhavanti | tatas tasya candana iti nāma kṛtam* || yadā candano dārako 'nupūrveṇa mahān saṃvṛttaḥ, tadā nāgarai rājā vijñaptaḥ: ihāsmākaṃ deva nagaraparva pratyupasthitam* | tad arhati devaś candanaṃ kumāram utsraṣṭam* (Speyer: utsraṣṭum)| asmābhiḥ saha parvānubhaviṣyati, padmaiś ca sarvam adhiṣṭhānam alaṃkariṣyatīti | rājāha: evam astv iti | tataś candanaḥ sarvālaṃkāravibhūṣito 'mātyaputraparivṛto vividhair vādyair vādyamānai rājakulād bahir upayāti nagaraparva pratyanubhavitum* | tatra tasya gacchataḥ padavinyāse padavinyāse padmāni prādurbhavanti darśanīyāni manoramāṇi ca | tāny arkaraśmibhiḥ spṛṣṭamātrāṇi mlāyanti śuṣyanti || atha tasya śuddhasatvasya kalyāṇāśayasya pūrvabuddhāvaropitakuśalamūlasya taddarśanād yoniśo manasikāra utpannaḥ: yathemāni padmāni utpannamātrāṇi śobhante, arkaraśmiparitāpitāni mlāyanti śuṣyanti, evam etad api śarīram iti | tasyaivaṃ cintayatas tulayata uparīkṣamāṇasya saptatriṃśad bodhipakṣyadharmā abhimukhībhūtāḥ | te tasyaiva janakāyasya madhye sthitena pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtā | yāvac chuddhāvāsakāyikair devais tasmai kāṣāyāṇy upanāmitāni | tāni ca prāvṛtya gaganatalam utpatitaḥ, vicitrāṇi ca prātihāryāṇi kartuṃ pravṛttaḥ, yaddarśanād rājñāmātyanaigamasahāyena mahān prasādaḥ pratilabdho vicitrāṇi ca kuśalamūlāny avaropitāni | bhagavān āha: ataś candanasya pratyekabuddhasyotpattir nāmābhinirvṛttiś ceti || bhikṣavo bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta candanena pratyekabuddhena karmāṇi kṛtāni yenāsya śarīraṃ sugandhi tīkṣṇendriyaś ceti | bhagavān āha: kāśyape bhagavati pravrajito babhūva, tatrānena keśanakhastūpe gandhāvasekaḥ kṛtaḥ, puṣpāṇi cāvaropitāni, pratyekabodhau cānena mārgo bhāvitaḥ | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 57 -------------------- ******************************************************* AVŚ_22 padmaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurai