Phạn tạng (Sanskrit Canon)avsata_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Bách Duyên (Avadānaśataka)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 7 / 15 (50.000 ký tự/trang)
adanta | tena hi maudgalyāyana śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ maudgalyāyana vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamaḥ pratyekabuddho hīnadīnānukampī prāntaśayanāsanasevī ca | sa vyādhito vārāṇasīṃ piṇḍāya prāviśati | yāvad asya vaidyena sāṃpreyaṃ bhojanam upadiṣṭam* | sa yenānyatamasya śreṣṭhino niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ | tena ca śreṣṭhinā dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: kena te ārya prayojanam iti | tenoktaṃ kulasāṃpreyeṇa bhojaneneti | tataḥ śreṣṭhinā vadhvā ājñā dattā: āryāya sāṃpreyaṃ bhojanaṃ dātavyam iti | atha tasyā vadhvā mātsaryam utpannam*: yady aham asmai adya bhojanaṃ pradāsyāmi, śvo bhūya āgamiṣyatīti | tayā ekāntam apasṛtya varcasaḥ pātraṃ pūrayitvā upari bhaktena pracchādya tasmai pratyekabuddhāya dattam* | asamanvāhṛtya śrāvakapratyekabuddhānāṃ jñānadarśanaṃ na pravartate | tena pratigṛhītam* | pratigṛhya saṃlakṣitaṃ yathaitad durgandham* | nūnam anayā amedhyasya pūritam iti | tato 'sau mahātmā tadekānte chorayitvā prakrāntaḥ || bhagavān āha: kiṃ manyase maudgalyāyana yāsau tena kālena tena samayena śreṣṭhivadhukā, iyaṃ sā pretī | yad upādāyānayā tādṛkpāpaṃ kṛtam* | tataḥ prabhṛti nityaṃ narakatiryakpreteṣūpapadyate, nityaṃ ca varcāhārā | tasmāt tarhi te maudgalyāyana mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyaṃ yathā ete doṣā na syur ye tasyāḥ pretyā | evaṃ maudgalyāyana śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanā āyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_45 maudgalyāyanaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati sma veṇuvane kalandakanivāpe | tena khalu punaḥ samayena antarā ca rājagṛham antarā ca veṇuvanam atrāntare pañca pretaśatāni dagdhasthūṇākṛtīni nagnāni svakeśasaṃchannāni parvatopamakukṣīṇi sūcīchidropamamukhāni ādīptāni pradīptāni saṃprajvalitāny ekajvālībhūtāny ārtasvaraṃ pralapamānāni duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām -------------------- Vaidya, p. 114 -------------------- amanāpāṃ vedanāṃ vedayamānāni vāyumaṇḍalavadākāśe paribhramanti, na kvacit pratiṣṭhāṃ labhante | athāyuṣmān mahamaudgalyāyanaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣat* | tena te pretā dṛṣṭāḥ, tair api pretair āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ | tatas te ekasamūhenāyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam upasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramya karuṇadīnavilambitair akṣarair ekaraveṇocuḥ: vayaṃ smo bhadanta mahāmaudgalyāyana rājagṛhe pañca śreṣṭhiśatāny abhūvan* | te vayaṃ matsariṇaḥ kuṭukuñjakā āgṛhītapariṣkārāḥ | svayaṃ tāvad asmābhir dānapradānāni na dattāni, pareṣām api dānapradāneṣu dīyamāneṣu vighnāḥ kṛtāḥ, dakṣiṇīyāś ca bahavaḥ pretavādena paribhāṣitāḥ: pretopapannā iva yūyaṃ nityaṃ paragṛhebhyo bhaikṣyam aṭatha (Speyer: aṭhatha) | ete vayaṃ kālaṃ kṛtvā evaṃvidheṣu preteṣūpapannāḥ | iti bhadanta mahāmaudgalyāyana ye 'smākaṃ jñātayo rājagṛhe prativasanti, teṣām asmākīnāṃ karmaplotiṃ nivedya chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā asmākaṃ nāmnā dakṣiṇādeśanāṃ kārayitvā cāsmākaṃ pretayoner mokṣaḥ syād iti | adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ pretānāṃ tūṣṇībhāvena | tata āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena teṣāṃ jñātigṛhebhyaś cchandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo bhaktenopamantritaḥ | pretānāṃ ca niveditam*: śvo bhagavān sabhikṣusaṃgho bhaktenopanimantritaḥ, tatra yuṣmābhir āgantavyam iti | jñātīnām apy ārocitam*: bhavadbhir āgantavyaṃ tatra jñātibhojane | tān pretān drakṣyāmaḥ | athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ svayam evodyukto bhojanaṃ pratijāgaritum* || atha prabhātāyāṃ rajanyām āhāre sajjīkṛte gaṇḍīdeśakāle saṃprāpte tān pretān na paśyati | tata āyuṣmān mahāmaudgalyāyano divyena cakṣuṣā tān pretān samanvāhartuṃ pravṛttaḥ | sarvasminn eva magadhamaṇḍale nādrākṣīt* | yāvat krameṇa cāturdvīpikaṃ vyavalokayituṃ pravṛttaḥ | tatrāpi nādrākṣīt* | tato yāvad asya jñānadarśanaṃ pravartate, tato vyavalokayituṃ pravṛttaḥ | tatrāpi nādrākṣīt* | tata āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃvigno bhagavate nivedayāmāsa: bhagavan, na me dānapatayo dṛśyanta iti | bhagavān āha: ayaṃ maudgalyāyana mā khedam āpadyasva | sarvaśrāvakapratyekabuddhaviṣayam atikramya aparimāṇā lokadhātavaḥ santi | tatra te karmavāyunā kṣiptāḥ | api maudgalyāyana adya tathāgatabalaṃ paśya | sarvajñajñānadarśanaṃ vyaktīkariṣyāmi | tathāgatavikurvitaṃ darśayiṣyāmi | ākoṭyatāṃ gaṇḍīti | tato gaṇḍyām ākoṭitāyāṃ sarvo bhikṣusaṃghaḥ saṃnipatitaḥ, pretajñātayo 'nye ca kautūhalyābhyāgatāḥ satvāḥ pretadarśanotsukāḥ saṃnipatitāḥ | tato bhagavatā ṛddhyā tathā darśitaṃ yathā pretā buddhaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ bhuñjānaṃ paśyanti, smṛtiṃ ca pratilabhante: jñātayo asmad arthe buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayantīti | tato bhagavān pañcāṅgopetena svareṇa dakṣiṇām ādiśati: ito dānād dhi yat puṇyaṃ tat pretān anugacchatu | uttiṣṭhantāṃ kṣipram ete pretalokāt sudāruṇāt* || AVŚ_44.1 || iti || -------------------- Vaidya, p. 115 -------------------- yāvad bhagavatā tad adhiṣṭhānā tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā anekair prāṇiśatasahasrair mātsaryamalaṃ prahāya satyadarśanaṃ kṛtam* | te ca pretā bhagavati cittam abhiprasādya kālagatāḥ, praṇīteṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ || dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyakāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti | paśyanti pretebhyaś cyutāḥ praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ, bhagavato 'ntike cittam ahiprasādyeti | atha pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām etad abhavat: nāsmākaṃ pratirūpaṃ syāt, yad vayaṃ paryuṣitaparivāsā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmema | yan nu vayam aparyuṣitaparivāsā eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmemeti | atha pretapūrviṇo devaputrāś calavimalakuṇḍaladharā hārārdhahāravirājitagātrā maṇiratnavicitramaulayaḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātrās tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmapuṇḍarīkamandāravādīnāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā samantato venuvaṃ kalandakanivāpam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair ākīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | atha bhagavān pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā pretapūrvikair devaputrair mahān viśeṣo 'dhigataḥ | te labdhalābhā iva vaṇijo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya tatraivāntarhitāḥ || tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate | sādhu sādhu mahāmaudgalyāyana | saphalaṃ te vaiyāvṛtyaṃ saṃvṛttam* | yat te # # # pretā deveṣu pratiṣṭhāpitāḥ | te 'syāṃ rātrau matsakāśam upasaṃkrāntāḥ | teṣāṃ mayā dharmo deśitaḥ | te labdhodayā labdhalābhāḥ prakrāntā iti || tata āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena teṣāṃ jñātīnām ārocitam* | te śrutvā paraṃ vismayam upagatā bhagavato 'ntike cittaṃ prasādayāmāsur bhūyaś ca satkāraṃ pracakrur iti | tasmāt tarhi te maudgalyāyana mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyam* | ete doṣā na bhavanti ye teṣāṃ pretānām iti || idam avocad bhagavān | āttamanā āyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_46 uttaraḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati veṇuvane kalandakanivāpe | rājagṛhe 'nyataraḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati -------------------- Vaidya, p. 116 -------------------- ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād uttare nakṣatre jātas tasmād bhavatūttara iti nāma | uttaro dārako unnīto vardhito mahān saṃvṛtaḥ | pitā cāsya kālagataḥ | uttaraś ca gṛhe svāmī saṃvṛttaḥ | tenāpaṇaḥ sthāpitaḥ | krīṇāti vikrīṇīte krayavikrayeṇa jīvikāṃ kalpayati | sa divasānudivasaṃ bhagavatsakāśam upasaṃkrāmati | tasya bhagavatsaṃdarśanāt saddharmaśravaṇāc ca bhagavacchāsane prasādo jātaḥ | tasya pravrajyācittam utpannam* | sa mātaraṃ vijñāpayāmāsa: amba anujānīhi māṃ bhagavacchāsaneṣu pravrajiṣyāmīti | tato mātā kathayati: putra tvam ekaputrakaḥ | yāvad ahaṃ jīvāmi, tāvan na pravrajitavyam* | mṛtāyāṃ mayi yathākaraṇīyaṃ kariṣyasīti | sa cottaro yat kiṃcid upārjayati tat sarvaṃ mātre 'nuprayacchati: anena amba śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakān pratipādayasveti | sā cāsya mātā lubdhā kuṭukuñcikā matsariṇī āgṛhītapariṣkārā tān kārṣāpaṇān gopayitvā ye śramaṇabrāhmaṇāḥ piṇḍārthinas tad gṛhaṃ praviśanti, tān paribhāṣate: pretopapannā iva yūyaṃ nityaṃ paragṛhebhyo bhaikṣam aṭatheti | sā ca putraṃ visaṃvādayati: aham adya iyatāṃ bhikṣūṇāṃ bhojanaṃ prayacchāmīti || yāvad asau kālaṃ kṛtvā preteṣūpapannā | uttaraś ca mātṛviyogād dānāni datvā puṇyāni kṛtvā bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || sa gaṅgātīre parṇakuṭiṃ kṛtvā dhyāyati | sā cāsya mātā pretalokopapannā nagnā dagdhasthūṇāsadṛśī svakeśaromasaṃchannā sūcīchidropamamukhī parvatopamakukṣir ādīptā saṃprajvalitā ekajvālībhūtā ārtasvaraṃ kradantī āyuṣmantam uttaram upasaṃkrāntā | yāvad āyuṣmatā uttareṇa sā pretī dṛṣṭvā pṛṣṭā ca: kā tvam evaṃvidheti | pretī āha: ahaṃ te jananī snigdhā yayā jāto 'si putraka | annapānaviyukteṣu preteṣu samupāgatā || AVŚ_46.1 || pañcaviṃśati varṣāṇi yataḥ kālagatā hy aham* | nābhijānāmi pānīyaṃ kuto bhaktasya darśanam* || AVŚ_46.2 || saphalān vṛkṣān gacchāmi niṣphalā me bhavanti te | pūrṇāni sarāṃsi gacchāmi tāni śuṣkāṇi santi me || AVŚ_46.3 || -------------------- Vaidya, p. 117 -------------------- sukhaṃ bhadantasya hi vṛkṣamūlaṃ udakaṃ bhajate śītala bhājanesmim* | kṛpā janayitvā kṛpaṇāyai mahyaṃ dadasva toyaṃ tṛṣārtitāyai || AVŚ_46.4 || tata uttaro mātaram uvāca: amba nanu purā tvaṃ mayā manuṣyabhūtā dānāni dāpitā, puṇyāni kāriteti | pretī āha: na mayā putraka mātsaryābhibhūtayā dānāni dattāni, puṇyāni vā kṛtāni | sarvaṃ tadarthajātaṃ pāpacittayā agnikhadāyāṃ nikhātam* | tad idānīṃ putraka jñātigṛhaṃ gatvā chandanabhikṣaṃ kṛtvā mama nāmnā buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojaya, dakṣiṇām ādeśaya, deśanāṃ ca kāraya | evaṃ pretayoner mama mokṣaḥ syād iti | uttara āha: evam astu amba | kiṃ tu tvayā buddhānte sthātavyam iti | pretī āha: putrakā, apatrape nagnā hriyānviteti | uttara āha: amba yadā pāpaṃ karoṣi, tadā nāpatrapitā | idānīṃ kimarthaṃ phalakāle vyapatrapasa iti | pretī āha: evaṃ bhavatu, āgamiṣyāmīti || tata uttareṇa jñātigṛhebhyaś chandanabhikṣaṇaṃ kṛtvā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo bhaktenopanimantritaḥ | gaṇḍīkāle ca buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ samnipatitaḥ | sā ca pretī budhānte sthitā | pretīdidṛkṣukāny anekāni prāṇiśatasahasrāṇi saṃnipatitāni | te tāṃ pretīṃ vikṛtāśrayāṃ dṛṣṭvā paraṃ saṃvegam upagatāḥ bhagavato 'ntike cittaṃ prasādayāmāsuḥ | tataḥ āyuṣmān uttaro buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ praṇītenāhāreṇa saṃtarpya pretyā nāmnā dakṣiṇādeśanāṃ kārayāmāsa | bhagavāṃś ca pañcāṅgopetena svareṇa svayam eva dakṣiṇādeśanām ādiśati: ito dānād dhi yat punyaṃ tat pretīm anugacchatu | uttiṣṭhatāṃ kṣipram iyaṃ pretalokāt sudāruṇāt || AVŚ_46.5 || iti || yāvad bhagavatā tad adhiṣṭhānaṃ tasyāḥ pretyā mahataś ca janakāyasya tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā anekaprāṇiśatasahasrair satyadarśanaṃ kṛtam* | sā ca prasannacittā kālagatā pretamaharddhikeṣūpapannā || āyuṣmatottareṇa samanvāhṛtā pretamaharddhikeṣūpapannā | tata āyuṣmatā uttareṇoktam*: amba asti te śaktiḥ | kriyatāṃ dānotsarga iti | pretamaharddhikovāca: putra na śakyāmi | nāsti me dāne 'bhilāṣa iti | tata āyuṣmān uttaraḥ pretamaharddhikām uvāca: adyāpi te tiṣṭhati tac charīraṃ vivṛddhanirmāṃsatvagasthicarmam* | lobhāndhakārāvṛtalocanāyā nivartitaṃ yat tvayā pretaloke || AVŚ_46.6 || iti || yāvad āyuṣmatā uttareṇa subahu paribhāṣya ekā yamalī labdhā | tataḥ sā saṃghāya dattā | yena ca bhikṣuṇā saṃghamadhyāt sā yamalī krītā, tena mānavake sthāpitā | tatas tayā pretyā rātrāv upāgatyāpahṛtā | tatas tena bhikṣuṇā āyuṣmata uttarāya niveditam* | uttareṇa gatvā pretīṃ paribhāṣya punar apy ānīya dattā | evaṃ yāvat trir api tasya bhikṣoḥ sakāśād apahṛtā, āyuṣmatā cottareṇānīya dattā | bhikṣuṇā ca sā pāṭayitvā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya vilepanikāyāṃ -------------------- Vaidya, p. 118 -------------------- sīvitā | tatas tayā na punar apahṛtā | ata eva mātsaryaṃ satvānāṃ viḍambanakaraṃ dṛṣṭvā mātsaryaprahāṇāya dhyāyitavyam* | tathā evaṃvidhā doṣā na syur yathā tasyāḥ pretyā iti || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_47 jātyandhā | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | athāyuṣmān nandakaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrāntaḥ pātracīvaraṃ pratisamarpya pretacārikāṃ carati sma | adrākṣīd āyuṣmān nandakaḥ pretīṃ dagdhasthūṇāsadṛśīṃ jātyandhāṃ svakeśaromasaṃchannāṃ sūcīchidropamamukhīṃ parvatopamakukṣiṃ durgandhāṃ śmaśānasadṛśīṃ kākair gṛdhraiḥ śvabhiḥ śṛgālaiś cābhidrutām* | ye 'syāḥ samantata utpāṭyotpāṭya māṃsaṃ bhakṣayanti | sā marmavedanābhyāhatā ārtasvaraṃ krandati duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayanti | āyuṣmān nandakaḥ saṃvignaḥ pṛchati: kiṃ tvayā bhagini prakṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃvidhaṃ duḥkham anubhavasīti | pretī āha: āditye hi samudgate na dīpena prayojanam* | bhagavantam etam arthaṃ pṛccha | sa te asmākīnāṃ karmaplotiṃ vyākariṣyatīti | yāṃ śrutvā anye 'pīha satvāḥ pāpāt prativiraṃsyantīti | athāyuṣmān nandako yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ || tena khalu punaḥ samayena bhagavān pratisaṃlayanād vyutthāya catasṛṇāṃ parṣadāṃ madhuramadhuraṃ dharmaṃ deśayati kṣaudraṃ madhv ivāneḍakam* | anekaśatā ca parṣad bhagavataḥ sakāśān madhuramadhuraṃ dharmaṃ śṛṇoty anijyamānair indriyaiḥ | tato buddhā bhagavantaḥ pūrvālāpinaḥ ehīti svāgatavādinaḥ smitapūrvaṃgamāś ca | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ nandakam idam avocat*: ehi nanadaka, svāgataṃ te, kutas tvaṃ nandaka etarhy āgacchasīti | nandaka āha: āgacchāmy ahaṃ bhadanta pretacārikāyāḥ | tatrāhaṃ pretīm adrākṣaṃ dagdhasthūṇāsadṛśīṃ svakeśaromasaṃchannāṃ sūcīchidropamamukhīṃ parvatopamakukṣiṃ durgandhāṃ śmaśānasadṛśīṃ kākair gṛdhraiḥ śvabhiḥ śṛgālaiś cābhidrutām*, ye 'syāḥ samantata utpāṭyotpāṭya māṃsaṃ bhakṣayanti | sā marmavedanābhyāhatā ārtasvaraṃ krandati duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayamānām* | āha ca: viśuṣkakaṇṭhoṣṭhapuṭā suduḥkhitā pravṛddhaśailopamacarvitāśrayā | svakeśasaṃchannamukhī digambarā susūkṣmasūcīsadṛśānanā kṛśā || AVŚ_47.1 || -------------------- Vaidya, p. 119 -------------------- nagnā svakeśasaṃchannā asthiyantravaducchritā | kapālapāṇinī ghorā krandantī paridhāvate || AVŚ_47.2 || bubhukṣayā pipāsayā klāntā vyasanapīḍitā | ārtasvaraṃ krandamānā duḥkhāṃ vindati vedanām* || AVŚ_47.3 || kiṃ tayā prakṛtaṃ pāpaṃ martyaloke sudāruṇam* | yena evaṃvidhaṃ duḥkham anubhavati bhayānakam* || AVŚ_47.4 || iti || bhagavān āha: pāpakāriṇī nandaka sā pretī | icchasi tasyā karmaplotiṃ śrotum*? evaṃ bhadanta | tena hi nandaka śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ nandaka asminn eva bhadrakalpe viṃśatisahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | vārāṇasyām anyatamā śreṣṭhiduhitā | sā dharmābhilāṣiṇī | yāvad asau dharmaṃ śrutvā saṃsāradoṣadarśinī nirvāṇe guṇadarśinī saṃvṛttā | sā mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | tasyā arthaṃ jñātibhir bhikṣuṇīvarṣakaḥ kāritaḥ | sā tatra śaikṣāśaikṣībhir bhikṣuṇībhiḥ sārdhaṃ prativasati | yāvat tayā pramādāc chikṣāśaithilyaṃ kṛtam* | tato bhikṣuṇībhir duḥśīleti niṣkāsitā | tatas tayā dānapatir gṛhebhyaḥ pravṛttakāni chandakāni # # # <The gap may be filled ou by ācchinnāni; Speyer: kurkuraiḥ śṛgālaiś ca.> śaikṣāśaikṣīṇāṃ ca avarṇo bhāṣitaḥ | bhikṣavaś ca ye śīlavantaḥ, tān dṛṣṭvā nayane nimīlitavatī || kiṃ manyase nandaka yā sā śreṣṭhiduhitā, iyaṃ sā pretī | yat tayā varṣake mātsaryaṃ kṛtam*, tena preteṣūpapannā | yat tayā naityakasamucchedaḥ kṛtas tena kākair gṛdhraiḥ kurkuraiś cābhidrutā | yat tayā śaikṣāśaikṣīṇāṃ bhikṣuṇīnām avarno bhāṣitaḥ, tena daurgandhyam āsāditam* | yat tayā śīlavato bhikṣūn dṛṣṭvā nayane nimīlite, tena jātyandhā saṃvṛttā | iti hi nandaka ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi te nandaka ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ te nandaka śikṣitavyam* || asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe daśabhiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: ime cānye ca ādīnavā mātsarye vāgduścarite ceti jñātvā mātsaryasya vāgduścaritasya ca prahāṇāya vyāyantavyam* | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 120 -------------------- ******************************************************* AVŚ_48 śreṣṭhī | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | so 'pareṇa samayena jetavanaṃ nirgataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | dṛṣṭvā ca punar bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasmai bhagavatā saṃsāravairāgyikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā saṃsāradoṣadarśī nirvāṇe guṇadarśī bhūtvā bhagavacchāsane pravrajitaḥ | pravrajitaś ca jñāto mahāpuṇyaḥ saṃvṛtto lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām* | sa gṛhītapariṣkāro labdhaṃ labdhaṃ saṃcayaṃ karoti, na tu sabrahmacāribhiḥ saha saṃvibhāgaṃ karoti | sa tena mātsaryeṇa sevitena bhāvitena bahulīkṛtena pariṣkārādhyavasitaḥ kālagataḥ svake layane preteṣūpapannaḥ || tato 'sya sabrahmacāribhir muṇḍikāṃ gaṇḍīṃ parāhatya śarīrābhinirhāraḥ kṛtaḥ | tato 'sya śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā vihāram āgatāḥ | tato layanadvāraṃ vimucya pātracīvaraṃ pratyavekṣitum ārabdhāḥ | yāvat paśyanti taṃ pretaṃ vikṛtakaracaraṇanayanaṃ paramabībhatsāśrayaṃ pātracīvaram avaṣṭabhyāvasthitam* | tathāvikṛtaṃ dṛṣṭvā bhikṣavaḥ saṃvignā bhagavate niveditavantaḥ | tato bhagavāṃs tasya kulaputrasyānugrahārthaṃ śiṣyagaṇasyodvejanārthaṃ mātsaryasya cāniṣṭavipākasaṃdarśanārthaṃ bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛtas taṃ pradeśam anuprāptaḥ | tato 'sau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya bhagavato 'ntike prasādo jātaḥ | sa vyapatrapitavān* | tato bhagavān sajalajaladagambhīradundubhisvaraḥ pretaṃ paribhāṣitavān: bhadramukha tvayaivaitad ātmavadhāya pātracīvaraṃ samudānītam*, yenāsyapāyeṣūpapannaḥ | sādhu mamāntike cittaṃ prasādaya, asmāc ca pariṣkārāc cittaṃ virāgaya | mā haiva itaḥ kālaṃ kṛtvā narakeṣūpapatsyasa iti | tataḥ pretaḥ saṃghe pātracīvaraṃ niryātya bhagavataḥ pādayor nipatya atyayaṃ deśitavān* | tato bhagavatā pretasya nāmnā dakṣiṇā ādiṣṭā: ito dānād dhi yat puṇyaṃ tat pretam anugacchatu | uttiṣṭhatu kṣipram ayaṃ pretalokāt sudāruṇāt* || AVŚ_48.1 || iti || tataḥ sa preto bhagavati cittaṃ prasādya kālagataḥ pretamarddhikeṣūpapannaḥ | tataḥ pretamaharddhikaś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravirājitagātro maṇiratnavicitramauliḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātras -------------------- Vaidya, p. 121 -------------------- tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandāravāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvaṃ jetavanam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | bhagavatā tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā prasādajātaḥ prakrāntaḥ || bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti | tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ, yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ paprachuḥ: kiṃ bhagavan asyām rātrau brahmā sahāṃpatiḥ śakro devendraś catvāro lokapālā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ? bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sahāṃpatir na śakro devendro nāpi catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ | api sa pretaḥ kālaṃ kṛtvā pretamaharddhikeṣūpapannaḥ | sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ | tasya mayā dharmo deśitaḥ | sa prasādajātaḥ prakrāntaḥ | tasmāt tarhi bhikṣavo mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyam* | ete doṣā na bhaviṣyanti, ye tasya śreṣṭhinaḥ pretabhūtasya | ity evaṃ bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_49 putrāḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati sma veṇuvane kalandakanivāpe | athāyuṣmān nāladaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya prāvikṣat* | rājagṛhaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātapratikrāntaḥ pātracīvaraṃ pratisamarpya pretacārikāṃ prakrāntaḥ || sa gṛdhrakūṭaparvatasāmantake pretīṃ dadarśa yamarākṣasasadṛśīṃ rudhirabinducitām asthiśakalāparivṛtāṃ śmaśānamadhya ivāvasthitam* | rātriṃdivena pañca putrān prasūya tādṛśaṃ duḥkham anubhūya putrasnehe saty api kṣutkṣāmatayā putrāṃs tān bhakṣayantīm* | tataḥ sthaviro nāladas tāṃ pṛṣṭavān: kiṃ tvayā prakṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃvidhaṃ duḥkham anubhavasīti | pretī āha: āditye hi samudgate na dīpena prayojanam* | bhagavantam etam arthaṃ paripṛccha | sa te asmākīnāṃ karmaplotiṃ vyākariṣyatīti | yāṃ śrutvā anye 'pīha satvāḥ pāpāt karmaṇaḥ prativiraṃsyantīti | athāyuṣmān nālado yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ || tena khalu samayena bhagavān pratisaṃlayanād vyutthāya catasṛṇāṃ parṣadāṃ madhuramadhuraṃ dharmaṃ deśayati kṣaudraṃ madhv ivāneḍakam* | anekaśatā ca parṣad bhagavataḥ sakāśān madhuramadhuraṃ dharmaṃ -------------------- Vaidya, p. 122 -------------------- śṛṇoty anijyamānair indriyaiḥ | tato buddhā bhagavantaḥ pūrvālāpinaḥ ehīti svāgatavādinaḥ smitapūrvaṃgamāś ca | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ nāladam idam avocat*: ehi nālada, svāgataṃ te, kutas tvaṃ nālada etarhy āgacchasīti | nālada āha: āgacchāmy ahaṃ bhadanta pretacārikāyāḥ | tatrāhaṃ pretīm adrākṣaṃ yamarākṣasasadṛśīṃ rudhirabinducitām asthiśakalāparivṛtāṃ śmaśānamadhya ivāvasthitam* | āha ca: pañca putrān ahaṃ rātrau divā pañca tathāparān* | bhakṣayāmi janitvā tān nāsti tṛptas tathāpi me || AVŚ_49.1 || iti kiṃ tayā prakṛtaṃ pāpaṃ martyaloke sudāruṇam* | yena evaṃvidhaṃ duḥkham anubhavati bhayānakam* || AVŚ_49.2 || iti bhagavān āha: pāpakārī nālada sā pretī | icchasi tasyāḥ karmaplotiṃ śrotum*? evaṃ bhadanta | tena hi nālada śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ nālada atīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām 'nyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato naiva putro na duhitā | sa kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo vyavasthitaḥ: anekadhanasamuditaṃ me gṛham* | na me putro na duhitā | mamātyayāt sarvasvāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti | so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberaśakrabrahmādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate sma | tadyathā ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ | sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate sma | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyad ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇāṃ sthānānām*? mātāpitarāu raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | tasya devatārādhane 'pi sati na putro na duhitā || tasyaivaṃ buddhir utpannā: dvitīyāṃ bhāryām anayāmi | kadācit sā satvavatī syād iti | tena sadṛśāt kulād dvitīyā bhāryā ānītā | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa sā āpannasatvā saṃvṛttā | tayā hṛṣṭatuṣṭapramuditayā svāmine niveditam: diṣṭyā āryputra vardhase | āpannasatvāsmi saṃvṛttā | yathā ca me dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati, niyataṃ dārako bhaviṣyatīti | so 'py āttamanāttamanāḥ pūrvakāyam abhyunnamayya dakṣiṇaṃ bāhum abhiprasārya udānam udanayati: apy evāhaṃ cirakālābhilaṣitaṃ -------------------- Vaidya, p. 123 -------------------- putramukhaṃ paśyeyam* | jāto me syān nāvajātaḥ | kṛtyāni me kurvīta | bhṛtaḥ pratibibhṛyāt* | dāyād yaṃ pratipadyeta | kulavaṃśo me cirasthitikaḥ syāt* | asmākaṃ cāpy atītakālagatānām alpaṃ vā prabhūtaṃ vā dānāni datvā puṇyāni kṛtvā asmākaṃ nāmnā dakṣiṇām ādekṣyate: idaṃ tayor yatrayatropapannayor gacchator anugacchatv iti | āpannasatvāṃ caināṃ viditvopariprāsādatalagatām ayantritāṃ dhārayati śīte śītopakaraṇair uṣṇe uṣṇopakaraṇair vaidyaprajñaptair āhārair nātitiktair nātyamlair nātilavaṇair nātimadhurair nātikaṭukair nātikaṣāyais tiktāmlalavaṇamadhurakaṭukakaṣāyavivarjitair āhāraiḥ | hārārdhahāravirājitagātrīm apsarasam iva nandanavanavicāriṇīṃ mañcān mañcaṃ pīṭhāt pīṭham anavatarantīm adharimāṃ bhūmim* | na cāsyāḥ kiṃcid amanojñaśabdaśravaṇaṃ yāvad eva garbhasya paripākāya || tatas tasyāḥ pūrvikāyāḥ prajāpatyāḥ prathamapatnyās tāṃ bahumānāl lālitāṃ (Speyer: laḍitaṃ) dṛṣṭvā īrṣyā samutpannā | cintayanti: yady eṣā putraṃ janayiṣyati, niyataṃ māṃ bādhayiṣyati | sarvathopāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti | kāmān khalu pratisevyamānasya (Speyer: pratisevamānasya) nāsti kiṃcit pāpaṃ karmācaraṇīyam iti | tayā aniṣṭagatiprapātanamugdhayā visrambham utpādya tathāvidhaṃ garbhaśātanaṃ dravyaṃ dattaṃ yena pītamātreṇaiva tasyās tapasvinyāḥ srasto garbhaḥ | tatas tayā dvitīyapatnyā sarvajñātīn saṃnipātya sā prathamā patnī samanuyujyate: tvayā me visrambham utpādya śātanaṃ dravyaṃ dattam*, yena me srasto garbha iti | tato 'sau prathamapatnī jñātimadhye śapathaṃ kartuṃ pravṛttā: yadi mayā garbhaśātanaṃ dravyam anupradattaṃ syāt*, ahaṃ pretī bhūtvā jātāñ jātān putrān bhakṣayeyam iti || kiṃ manyase nālada yāsau śreṣṭhibhāryā, iyaṃ sā pretī | yat tayā īrṣyāprakṛtayā garbhaśātanaṃ dattaṃ tena preteṣūpapannā | yat tayā mṛṣāvādena śapathaḥ kṛtaḥ, tasya karmaṇo vipākena rātriṃdivena pañca putrān prasūya tān eva bhakṣayati | tasmāt tarhi te nālada vāgduścaritaprahāṇāya vyāyantavyaṃ yathā evaṃvidhā doṣā na syur ye tasyāḥ pretyāḥ | ity evaṃ te nālada śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanā āyuṣmān nālado 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_50 jāmbālaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho vaiśālīm upaniśritya viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām* | tena khalu samayena vaiśālyām anyatarasyāṃ nagaraparikhāyāṃ pañca pretaśatāni prativasanti vāntāśāny ujjhitāśāni kheṭamūtropajīvīni pūyaśoṇitaviṣṭhāhārāṇi ghorāṇi prakṛtiduḥkhitāni ca | āha ca: -------------------- Vaidya, p. 124 -------------------- vāntāśā ujjhitāśāś ca kheṭamūtropajīvitaḥ | pūyaśoṇitaviṣṭhāśā ghorāḥ prakṛtiduḥkhitāḥ || AVŚ_50.1 || iti || tasyāṃ ca vaiśālyām anyataro brāhmaṇaḥ | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | daurgandhaṃ cāsyāḥ kāye saṃvṛttam* | tatas tena brāhmaṇena naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ | te kathayanti: yo 'yam udarastho dārakas tasyāyaṃ prabhāva iti | yāvad asau navānāṃ māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto durvarṇo durdarśano avakoṭimako 'medhyamrakṣitagātro durgandhaś ca | tathāpy asau snehapāśānubaddhābhyāṃ paramabībhatso 'pi mātṛpitṛbhyāṃ saṃvardhitaḥ | so 'medhyasthāneṣv evābhiramate saṃkārakūṭe jambāle, keśāṃl luñcati, amedhyaṃ mukhe prakṣipati | tasya bālo jāmbāla iti saṃjñā saṃvṛttā || yāvad asāv itaś cāmutaś ca paribhraman pūraṇena kāśyapena dṛṣṭaḥ | tasyaitad abhavat: yādṛśeṣu sthāneṣv ayam abhiramate, nūnam ayaṃ siddhapuruṣaḥ | yanv aham enaṃ pravrājayeyam iti | sa tena pravrājito nagnaḥ paryaṭati satkriyāsu ca vartate | tatas tena paryaṭatā vaiśālīparikhāyāṃ pañca pretaśatāni dṛṣṭāni | sa pūrvakarmavipākasaṃbandhāt tāṃ nagaraparikhām avatīrya taiḥ sārdhaṃ saṃgamya samāgamya saṃmodate, sakhitvaṃ cābhyupagataḥ | yāvad apareṇa samayena jāmbālo dārakaḥ kvacit prayojanena vyākṣipto vaiśālīṃ praviṣṭaḥ | bhagavāṃś ca tāṃ nagaraparikhām anuprāptaḥ | dadṛśus te pretā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya bhagavataḥ pādayor nipatitāḥ | bhagavatā uktāḥ: kiṃ bhavatāṃ bādhata iti | te ūcuḥ: pipāsitāḥ smo bhagavann iti | tato bhagavatā pañcabhyo 'ṅgulibhyo 'ṣṭāṅgopetasya pānīyasya pañca dhārā utsṛṣṭāḥ, yena tāni pañca pretaśatāni saṃtarpitāni | tatas te bhagavato 'ntike cittaṃ prasādya kālagatāḥ | praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ || dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyakāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti | te paśyanti pretebhyaś cyutāḥ, praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ, bhagavato 'ntike cittam ahiprasādyeti || atha pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām etad abhavat: nāsmākaṃ pratirūpaṃ syāt, yad vayaṃ paryuṣitaparivāsā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmema | yan nu vayam aparyuṣitaparivāsā eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmemeti | atha pretapūrviṇo devaputrāś calavimalakuṇḍaladharā hārārdhahāravirājitagātrā maṇiratnavicitramaulayaḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātrās tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandāravāṇāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvāṃ kūṭāgāraśālāṃ udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | atha bhagavān pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām āśayānuśayaṃ -------------------- Vaidya, p. 125 -------------------- dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā pañcabhir devaputraśatair viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalam anuprāptam* | sa dṛṣṭasatyā labdhalābhā iva vaṇijaḥ, saṃpannasasyā iva karṣakāḥ, śūrā iva vijitasaṃgrāmāḥ, sarvarogaparimuktā ivāturā yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatās tayaiva vibhūtyā bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya svabhavanaṃ gatāḥ || atha jāmbālo nagaraparikhām āgatas tān pretān nādrākṣīt* | tataḥ samanveṣitum ārabdhaḥ | sa ca tān parimārgamāṇaḥ khedam āpanno na ca tān āsādayati || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttakānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya <ca> buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyām*, kam āryadhanavirahitam āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam*, <kasyājñānatimirapaṭalaparyavanaddhanetrasya jñānāñjanaśalākayā cakṣur viśodhayāmi |> kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_50.2 || tato bhagavāñ jāmbālasya kulaputrasyānugrahārthaṃ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vaiśālīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | yāvad anupūrveṇa piṇḍapātam aṭan vīthīm avatīrṇaḥ | jāmbālaś ca itas tato 'nvāhiṇḍamāno bhagavato 'grataḥ sthitaḥ | atha dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike citaṃ prasāditaṃ* | sa prasādajāto bhagavataḥ pādayor nipatya kṛtakarapuṭa uvāca: yadi bhagavan mādṛśānāṃ satvānām asmin dharmavinaye pravrajyāsti; labheyaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām iti | tato bhagavān mahākaruṇāparigatahṛdayaḥ satvānām āśayānuśayajñas taṃ bhavyarūpaṃ viditvā rajabhujasadṛśaṃ suvarṇavarṇabāhum abhiprasāryedam avocat*: ehi bhikṣor cara brahmacaryam* | ity uktamātre bhagavatā saptāhāvaropitair iva keśair dvādaśavarṣopasaṃpannasyeva bhikṣor īryāpathena pātrakarakavyagrahasto 'vasthitaḥ | āha ca: -------------------- Vaidya, p. 126 -------------------- ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṃghāṭiparītadehaḥ | sadyaḥ praśāntendriya eva tasthāv evaṃ sthito buddhamanorathena || AVŚ_50.3 || tato 'sya bhagavatā manasikāro dattaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | so 'rhatvaprāpto 'pi lūhenābhiramate | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣo 'gro me bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇāṃ lūhādhimuktānām*, yaduta jāmbālo bhikṣur iti || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta jāmbālena sthavireṇa karma kṛtaṃ yenaivaṃvidhaṃ duḥkham anubhavatīti | bhagavān āha: jāmbalenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | jāmbālenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi api kalpaśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_50.4 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa śobhāvatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | tasyāṃ ca rājadhānyām anyatamena gṛhapatinā vihāraḥ kārito yatra nānādigdeśavāsino bhikṣava āgantavyaṃ gantavyaṃ vastavyaṃ ca manyante | tasmiṃś ca vihāre pṛthagjano bhikṣur naivāsikaḥ | sa cātīvātivāmatsarī (Speyer: cātīvāvāsamatsarī) | āgantukān bhikṣūn dṛṣṭvā 'bhiṣajyate kupyati vyāpadyate madguḥ pratitiṣṭhati kopaṃ saṃjanayati | ye tu tasmād vihārād bhikṣavaḥ prakrāmanti, tān dṛṣṭvā prītiprāmodyabahalaḥ pratyudgamyābhāṣate ca | yāvad apareṇa samayena janapadād arhadbhikṣur āgataḥ | sa ca vihārasvāmy anāgāmī | tenāsāv īryāpathena saṃlakṣito 'rhann iti | tataḥ prasādajātena śvo bhaktena jentākasnātreṇa copanimantritaḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena | sa cāvāsiko bhikṣus tatra nāsīt* | yāvad dvitīye divase jentākasnātre pratipādite bhakte sajjīkṛte āvāsiko bhikṣur āgataḥ | so 'pi jentākasnātraṃ praviṣṭaḥ | paśyati vihārasvāminam ekaśāṭakanivasitam āgantukasya bhikṣoḥ parikarma kurvāṇam* | tato 'sya mātsaryam utpannam* | tena praduṣṭacittena kharaṃ -------------------- Vaidya, p. 127 -------------------- vākkarma niścāritam*: varaṃ khalu te bhikṣo amedhyena śarīram upaliptam*, na tu evaṃvidhasya dānapateḥ sakāśād upasthānaṃ svīkṛtam iti | tatas tenārhatā tūṣṇībhāvenādhivāsitam*: mā haivāyaṃ tapasvī gāḍhatarasya karmaṇo bhāgī bhaviṣyatīti | yāvat sāmagrīdeśakāle saṃprāpte naivāsikena bhikṣuṇā śrutam*: arhato 'ntike tvayā cittaṃ pradūṣitam iti | śrutvā cāsya vipratisāro jātaḥ | tato 'rhato bhikṣoḥ pādayor nipatyāha: kṣamasva ārya yan mayā tvayi paruṣā vāg niścāriteti | tato 'rhaṃs tasya prasādābhivṛddhyarthaṃ gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhaḥ | tato 'sya bhūyasā vipratisāraḥ samutpannaḥ | tena tasya purastāt tat karma atyayenādeśitaṃ prakāśitam uttānīkṛtam*, ca na cānena śakitaṃ naiṣṭhikaṃ jñānam utpādayitum* | yāvan maraṇakālasamaye praṇidhiṃ kartum ārabdhaḥ: yan mayārhato 'ntike cittaṃ pradūṣitam*, kharaṃ ca vākkarma niścaritam*, mā asya karmaṇo vipākaṃ pratisaṃvedayeyam* | yat tu mayā paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ dānapradānāni dattāni saṃghasya copasthānām kṛtam*, tasya karmaṇo vipākena anāgatān samyaksaṃbuddhān ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayenāvāsiko bhikṣuḥ, ayam evāsau jāmbālaḥ | yad anenārhato 'ntike kharaṃ vākkarma niścāritam*, asya karmaṇo vipākenānantaṃ saṃsāre duḥkham anubhūtam* | tenaiva ca karmāvaśeṣeṇa etarhi paścime bhave evaṃ durgandhaḥ paramadurgandho 'medhyāvaskarasthānanivāsābhiprāyaḥ saṃvṛttaḥ | yat punar anena tatra paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalam āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtam*, tena mama śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ yan mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyam * | tat kasya hetoḥ? ete doṣā na bhaviṣyanti, ye jāmbālasya pṛthagjanabhūtasya | eṣa eva guṇagaṇo bhaviṣyati, yo 'sau tasyaivārhatvaprāptasya | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 128 -------------------- ṣaṣṭho vargaḥ | tasyoddānam*: kṛṣṇasarpaś ca candraś ca sālaḥ śrīmatir eva ca | vastraṃ śukaś ca dūtaś ca mahiṣaḥ poṣadhaś ca vai | x x x x x haṃso bhavati paścimaḥ || ******************************************************* AVŚ_51 kṛṣṇasarpaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati veṇuvane kalandakanivāpe | rājagṛhe nagaradvāre 'nyataro gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | sa ca matsarī kuṭukuñcaka āgṛhītapariṣkāraḥ kākāyāpi baliṃ na pradātuṃ vyavasyati | sa śramaṇabrāhmaṇavanīpakān dṛṣṭvā cittaṃ pradūṣayati | svake codyāne mahān hiraṇyasuvarṇasya rāśiḥ sthāpitaḥ | sa tatra gṛddho 'dhyavasitaḥ kālagataḥ || sa kālaṃ kṛtvā tasyaivopari āśīviṣa utapanno mahān kṛṣṇasarpo dṛṣṭiviṣaḥ | atha ye tad udyānaṃ janakāyāḥ praviśanti, tān prekṣitamātreṇa jīvitād vyaparopayati | eṣa ca śabdo rājagṛhe nagare samantato visṛtaḥ: ye amukam udyānaṃ praviśanti, sarve te nidhanam upayāntīti | janakāyena ca rājñe bimbisārāya niveditam* || atha rājño bimbisārasyaitad abhavat*: kas taṃ śakyati vinetum anyatra buddhād bhagavata iti | atha rājā bimbisāro mahājanakāyaparivṛto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ | ekāntaniṣaṇṇaṃ rājānaṃ bimbisāraṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati | anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* | atha rājā bimbisāra utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat*: iha bhagavan rājagṛhe nagare 'muṣminn udyāne mahānāśīviṣaḥ kṛṣṇasarpo dṛṣṭiviṣaḥ prativasati, mahājanavipraghātaṃ karoti | sādhu bhagavāṃs tam vinayed anukampām upādāyeti | adhivāsayati bhagavān rājño bimbisārasya tūṣṇībhāvena | atha rājā bimbisāro bhagavatas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ || atha bhagavāṃs tasyā eva rātrer atyayāt pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya yena tad udyānaṃ tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavatā sūryasahasrātirekaprabhāḥ kanakavarṇā marīcaya utsṛṣṭāḥ, -------------------- Vaidya, p. 129 -------------------- yais tad udyānaṃ sarvam avabhāsitam* | kalpasahasraparibhāvitāś ca maitryaṃśava utsṛṣṭāḥ, yair asya spṛṣṭamātraṃ śarīraṃ prahlāditam* | atha sa āśīviṣa itaś cāmutaś ca prekṣitum ārabdhaḥ: kasya prabhāvān mama śarīraṃ prahlāditam iti | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike citaṃ prasāditaṃ* | prassannacittasya ca bhagavatā tan mayyā gatyās tan mayyā yonyā dharmo deśitaḥ: bhadramukha tvayaivaitad dravyam upārjitam* | yena tvam āśīviṣagatim upapāditaḥ | sādhu mamāntike cittaṃ prasādya, asmāc ca nidhānāc cittaṃ virāgaya | mā haiva itaḥ kālaṃ kṛtvā narakeṣūpapatsyasa iti | yadāsya bhagavatā jātiḥ smāritā, tadā rodituṃ pravṛttaḥ | atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthe bhāṣate: idānīṃ kiṃ kariṣyāmi tiryagyonigatasya te | akṣaṇapratipannasya kiṃ rodiṣi nirarthakam* || AVŚ_51.1 || sādhu prasādyatāṃ cittaṃ mahākāruṇike jine | tiryagyoniṃ virāgyeha tataḥ svargaṃ gamiṣyasi || AVŚ_51.2 || iti || yāvad bhagavatā pātre prakṣipya veṇuvanaṃ nītaḥ | atrāntare rājñā māgadhena janakāyena ca śrutaṃ yathāsāv āśīviṣo bhagavatā vinīta iti || athāsāv āśīviṣaḥ svāśrayaṃ jugupsamāno 'nāhāratā pratipannaḥ | bhagavato 'ntike cittaṃ prasādya kālagataḥ, praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ | dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti | paśyati: āśīviṣebhyaś cyutaḥ, praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ, bhagavato 'ntike cittaṃ prasādyeti || athāśīviṣapūrvakasya devaputrasyaitad abhavat: na mama pratirūpaṃ syāt*, yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam* | yan nu aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam iti | athāśīviṣapūrvako devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravirājitagātro maṇiratnavicitracūḍaḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātras tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandāravāṇāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvaṃ veṇuvanaṃ kalandakanivāsam udāreṇāvabhāsenāvabhāsayan bhagavantaṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | atha bhagavān āśīviṣapūrvikasya devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā āśīviṣapūrvakeṇa devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ prāptam* | sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā na rājñā na devatābhir neṣṭena svajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam* | ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ, laṅghitā asthiparvatāḥ, pihitāny apāyadvārāṇi, vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi, pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu | āha ca: -------------------- Vaidya, p. 130 -------------------- tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ | apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ || AVŚ_51.3 || tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ | prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi || AVŚ_51.4 || naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ | bhavasahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam* || AVŚ_51.5 || iti avanamya tataḥ pralambahāraḥ caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ | parigamya ca dakṣiṇaṃ jitārīṃ suralokābhimukho divaṃ jagāma || AVŚ_51.6 || athāśīviṣapūrvako devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ, saṃpannasasya iva karṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ, sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam upagatas tayaiva vibhūtyā tasyām eva rātrau rājño bimbisārasya sakāśam upasaṃkramya sarvaṃ rājakulam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya rājānaṃ prabodhya etad uvāca: mahārāja uttiṣṭha uttiṣṭha, kiṃ svapiṣīti | atha rājā prabuddhaḥ paśyati tam udāram avabhāsaṃ taṃ ca devaputram* | dṛṣṭvā prītamanās taṃ papraccha kas tvam iti | sa kathayati: ahaṃ sa dṛṣṭyāśīviṣo bhagavatā tatrodyāne vinītaḥ, kālaṃ kṛtvā praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ | bhagavantaṃ ca me paryupāsya satyadarśanaṃ kṛtam* | sa idānīṃ prabodhayāmi | gatvā tad udyānam amukasmāt pradeśān mahānidhānam utpāṭya mama nāmnā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ bhojaya, dakṣiṇādeśanāṃ ca kārayeti | adhivāsayati rājā bimbisāro devaputrasya tūṣṇībhāvena | athāśīviṣapūrvako devaputro rājñas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā tatraivāntarhitaḥ || atha sa rājā bimbisāras tasyām eva rātrau māgadhānāṃ paurajānapadānāṃ nivedya tad udyānaṃ gatvā nidhānam utpāṭya bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsyaṃ bhojayitvā bhagavantaṃ papraccha: kāni bhagavann aśīviṣapūrvakeṇa devaputreṇa karmāṇi kṛtāni, yenāśīviṣeṣūpapannaḥ: kāni karmāṇi kṛtāni yena deveṣūpapannaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam iti? bhagavān āha: yat tenātimātro lobha utpāditaḥ, śramaṇabrāhmaṇavanīpakānāṃ cāntike cittaṃ praduṣitam*, tenāśīviṣeṣūpapannaḥ | yan mamāntike cittaṃ prasāditam*, tena deveṣūpapannaḥ | kāśyape ca samykasaṃbuddhe upāsakabhūtena śaraṇagamanaśikṣāpadagrahaṇaṃ kṛtam*, tena satyadarśanaṃ kṛtam iti | tasmāt tarhi mahārāja mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyam* | ete doṣā na bhaviṣyanti ye āśīviṣasya | eṣa eva guṇagaṇo bhaviṣyati, yas tasyaiva devaputrasyety evaṃ te mahārāja śikṣitavyam* | atha rājā bimbisāro bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 131 -------------------- ******************************************************* AVŚ_52 candraḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ karṣako brāhmaṇaḥ | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvajanamanonayanaprahlādanakaraḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya jātau sarvalokānāṃ nayanaprahlādanam*, tasmād bhavatu asya dārakasya candra iti nāmeti | sa ca tena brāhmaṇena kṛcchreṇa labdhaḥ | na cāsyānyaḥ putro na duhitā || sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ | sa sarvalokaprahlādanakaratvād brāhmaṇagṛhapatibhiḥ kṛtsnaṃ nagaram anvāhiṇḍyata iti | sa brāhmaṇas tasmin bhūyasyā mātrayādhyavasito nityam eva kramasthānaśayyāsu saṃrakṣaṇaparo 'vatiṣṭhite | tasya ca brāhmaṇasyānāthapiṇḍadasamīpe gṛham* | atha sa brāhmaṇadārako 'nāthapiṇḍadasaṃsargāj jetavanaṃ gatvā buddhavacanaṃ śṛṇoti | tena bhagavacchāsane prasādaḥ pratilabdhaḥ | sa cālpāyuṣkaḥ kālaṃ kṛtvā praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ || dharmatā khalu d