Phạn tạng (Sanskrit Canon)avsata_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Bách Duyên (Avadānaśataka)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 10 / 15 (50.000 ký tự/trang)
cintayati ca: lābhā me sulabdhā yasya me īdṛśāḥ putrā utpatsyantīti | tena tathaiva kṛtam* | yāvat saptame divase sā māṃsapeśī sphuṭitā | kumāraśatam utpannam* | sarve abhirūpā darśanīyāḥ prāsādikāḥ sarvāṅgapratyaṅgopetā mahānagnabalinaḥ || yāvat krameṇa unnītā vardhitā mahāntaḥ saṃvṛttāś ca | sarve yauvanamadamattā itaś cāmutaś ca paribhramanto nyagrodhārāmaṃ gatāḥ | atha te dadṛśur buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | teṣāṃ bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā sarvair evaṃ viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | te dṛṣṭasatyā mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitāḥ | taiḥ sarvair yujyamānair ghaṭamānair vyāyacchamānaiḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhanto babhūvas traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhāḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyāś ca saṃvṛttāḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kumāraśatena karmāṇi kṛtāny yena mahānagnabalinaḥ saṃvṛttāḥ, sahitāś ca bhrātara iti | bhagavān āha: ebhir eva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | ebhir kṛtānikarmāṇy upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_68.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena, yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi kārān kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti | yāvad goṣṭhikānāṃ -------------------- Vaidya, p. 170 -------------------- śataṃ nirgatam* | taṃb stūpaṃ dṛṣṭvā tathāgataguṇān anusmṛtya tais tatra stūpe ekapuruṣeṇa vā ekadehinā vā ekātmanā vā ekacitteneva ekātmabhāveneva (Speyer: ekapuruṣeṇevaikadehinevaikātmanevaikacittenevaikātmabhāveneva) sarvair ekasamūhībhūtaiḥ prasannacittakaiḥ prītijātair ekātmanībhūtais tatra stūpe puṇyadhūpagandhamālyavilepanāni naivedyarasarasāgrabhojyāni sarvopahārāṇi copaḍhaukitāni | dhvajavitānacchatrāṇi cāropitāni | āropya ekasamūhībhūtvā ekasvareṇa stūtiṃ kṛtvā pradakṣiṇaśatasahasraṃ kṛtam* | tatas taiḥ sarvair ekātmabhāvenaikacittakena praṇidhānaṃ kṛtvā: anena kuśalamūlenāsmākaṃ tathaivaikātmajātā ekacittakāḥ samānadehāḥ samānācārāḥ samānadharmāḥ samānapuṇyāḥ samanirvāṇā bhavantu iti | tatraiva stūpe evaṃ bhaktiparāyaṇā nirvṛttāḥ || ### <The text in all MS is mutilated. The para must beginn with kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ ... saṃvṛttāḥ.> | tenaiva hetunā idānīm ekapeśījātāḥ samarūpāḥ samadehabhāvāḥ samātmacittāḥ samabalavīryaparākramāḥ samācārāḥ samadharmeṣu parāyaṇāḥ samaṃ srotāpattiphalaṃ prāptāḥ, samaṃ cārhatvaṃ prāptāḥ | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_69 sūryaḥ | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kapilavastuni viharati nyagrodhārāme | kapilavastuni anyatamaḥ śākya āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko maheśākhyaḥ śirasi maṇiratnayuktaḥ | ### <Tib transl. seems to add afew sentaneces here, describing the sun line splendour of the gem on the crest. Cf. tasya maṇiratnasya prabhayā sarvaṃ gṛham avabhāsitaṃ sūryasyeva.> | tasya jatau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya dārakasya śirasi maṇiratnaṃ prādurbhūtam*, tasya maṇiratnasya prabhayā sarvaṃ gṛham avabhāsitaṃ sūryasyeva, tasmād asya -------------------- Vaidya, p. 171 -------------------- sūryo nāma bhavatu iti | sūryo dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | sa ca śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalas tyāgaruciḥ pradānakauśalo mahati tyāge vartate | yāvad apareṇa samayena sūryo dārako nyagrodhārāmaṃ gataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike cittaṃ prasādya svaśirasi maṇiratnam uddhṛtya bhagavata upanāmitam* | tataḥ prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tato bhagavatā sūryasyānukampām upādāya tan maṇiratnam upagṛhyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā tena sūryeṇa dārakeṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyo dānapradānāni datvā śramaṇabrāhmaṇavanīpakān duḥkhitān satvān saṃtarpayitvā mātāpitarāv anujñāpya bhagavataḥ śāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta sūryeṇa dārakeṇa karmāṇi kṛtāny yena śirasi maṇiratnaṃ jātam*, yena ca maheśākhyo 'rhatvaṃ ca prāptam iti | bhagavān āha: sūryeṇaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | sūryeṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_69.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ -------------------- Vaidya, p. 172 -------------------- sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi kārān kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti | tatra stūpamaho vartate | śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo vicitrair gandhamālyavilepanaiś chatrair dhvajaiḥ patākābhiḥ pūjāṃ kurvanti | yāvad apareṇa puruṣeṇa rājñāḥ sakāśād dyūtaṃ krīḍataḥ sūryābhāsaṃ (Speyer: sūryāvabhāsaṃ) maṇiratnaṃ nirjitam* | tatas tena prasādajātena vipaśyinaś caitye varṣāsthālyāṃ samāropitam* | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam*: anenāhaṃ kuśalena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syām*, evaṃvidhaṃ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam*, evaṃvidhena cūḍāyāṃ baddhena mātuḥ kukṣer nirgaccheyam iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena akṣadhūrta āsīt*, ayaṃ sa sūryaḥ | yat tena vipaśyinaḥ stūpe ratnaṃ samāropitaṃ tenāsya śirasi maṇiratnaṃ prādurbhūtam* | tenaiva hetunā abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | arhatvaṃ ca sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_70 mallapatākā | (ed. Speyer, vol. I) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kapilavastuni viharati nyagrodhārāme | kapilavastuni anyatamaḥ śākya āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko 'tikrānto mānuṣaṃ varṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇam* | yadāsau kumāro jātas tadā devatābhir divyāḥ patākāḥ samantata ucchrāpitāḥ, divyāni vādyabhāṇḍāni parāhatāni, divyāni cotpalakumudapadmapuṇḍarīkamāndāravāṇāṃ puṣpāṇi kṣiptāni, sarvaṃ ca kapilavastu nagaraṃ yaśasā āpūritam*, sarvagṛheṣu cāsya nāmnā patākā ucchrāpitāḥ | tasya jatau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya jātasya yaśasā sarvaloka -------------------- Vaidya, p. 173 -------------------- āpūritaḥ, tasmād bhavatu dārakasya viditayaśā iti nāmeti | viditayaśā dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | sa ca śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ | yāvad apareṇa samayena nyagrodhārāmaṃ gataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike cittaṃ prasāditam* | prasādajātaś ca bhagavatpādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasmai bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā tena viditayaśasā dārakeṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyaḥ śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakebhyo dānapradānāni datvā mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | sa yācitacīvaraṃ paribhuṅkte alpam ayācitam*, yācitapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān paribhuṅkte alpam ayācitam* || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta viditayaśasā karmāṇi kṛtāny yena jātamātrasya devatābhiḥ patākā ucchrāpitāḥ, yaśasā ca sarvaloka āpūrṇaḥ, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: viditayaśasaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | viditayaśasā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_70.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho -------------------- Vaidya, p. 174 -------------------- bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | yatra anekāni prāṇiśatasahasrāṇi kārān kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti | yāvad rājñā bandhumatā stūpamahaḥ kāritaḥ | tatra ca stūpamahe vartamāne mallānāṃ madhye patākā ucchrāpitā | yāvad rājamallena rājamallo nihataḥ | tatas tena mallapatākā āsāditā | sa tām ādāya anekaprāṇiśatasahasraparivṛto nānāvicitrair vādyair vādyamānair yena vipaśyinaḥ stūpas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya tathāgataguṇānām anusmaraṇaṃ kṛtvā tāṃ patākāṃ stūpayaṣṭyāṃ baddhvā praṇidhānaṃ kṛtavān*: aham apy evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syām*, evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena malla āsīt*, ayaṃ sa viditayaśāḥ | yad anena vipaśyinaḥ stūpe kārāḥ kṛtās tena saṃsāre 'nantaṃ sukham anubhūtavān* | tenaiva hetunā idānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 175 -------------------- aṣṭamo vargaḥ | tasyoddānam*: suprabhā supriyā caiva śuklā somā tathāparā | kuvalayā sundarī yaiva muktā caiva kacaṅgalā | kṣemā virūpā + + vargo bhavati samuddhitaḥ || ******************************************************* AVŚ_71 suprabhā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā divyālaṃkārabhūṣitā maṇiratnena kaṇṭhe ābaddhena | tasmāc ca prabhā nirgacchati, yayā sarvā śrāvastī avabhāsate | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād anayā jātamātrayā maṇiratnāvabhāsena sarvā śrāvastī avabhāsitā, tasmād bhavatu dārikāyāḥ suprabheti nāmeti | sā suprabhā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā aṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | sā dārikā śrāddhā bhadrā kalyāṇāśayā ātmahitaparahitapratipannā | tasyā ye ye yācanakā āgacchanti, tebhyas tebhyaḥ kaṇṭhād alaṃkāram avamucya prayacchati | datte ca punar alaṃkāraḥ prādurbhavati || yāvad asau dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadā tasyā bahavo yācanakā āgacchanti, rājaputrā amātyaputrāḥ śreṣṭhiputrāś ca | tair upadrūyamāṇaḥ pitā cāsyāḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: yady ekasmai dāsyāmi, anye me amitrā bhaviṣyantīti | yāvad asau dārikā pitaraṃ cintāparam avekṣyovāca: tāta kim asi cintāpara iti | tena so 'rtho vistareṇa samākhyātaḥ | dārikā kathayati: tāta na te śokaḥ kartavyaḥ | svayam evāhaṃ saptame divase svayaṃvaram avatariṣyāmīti | tataḥ śreṣṭhī rājñaḥ prasenajito nivedya śrāvastyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayāmāsa: saptame divase suprabhā dārikā svayaṃvaram avatariṣyati, yena vo yat karaṇīyaṃ sa tat karotv iti || -------------------- Vaidya, p. 176 -------------------- tataḥ saptame divase suprabhā dārikā rathābhirūḍhā kāṣāyaṃ dhvajam ucchrāpya buddhaṃ bhagavantaṃ citrapaṭe lekhayitvā abhiṣṭuvatī vīthīm avatīrṇā | sā tatra rājaputrair amātyaputraiḥ śreṣṭhiputraiś ca sotkaṇṭhKh̲dvīkṣyamāṇā vicitrābhiḥ kathābhiḥ saṃjñapyovāca: sarvathāhaṃ na kenacid aṃśena bhavatāṃ paribhavaṃ karomi | kevalaṃ tu nāhaṃ kāmenārthinī | buddhaṃ śaraṇaṃ gatāsmi | tasya sakāśe pravrajiṣyāmīti | tatas te nirbhartsitāḥ pratinivṛttāḥ | suprabhāpi dārikā bhagavatsakāśam upasaṃkramya bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | tasyā bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā suprabhayā dārikayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam*, abhinirhāraś ca kṛtaḥ | atha suprabhā dārikā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat*: labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣuṇībhāvam* | careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti | tato bhagavān saṃlakṣayati: anayā asmāc chāsane (Speyer: asmacchāsane) mahadvineyākarṣaṇaṃ kartavyam iti | tato bhagavatoktā: gaccha dārike parṣadam avalokayeti | tataḥ suprabhā dārikā jetavanān nirgatya tatrāgatā | tatraikaikasyaivaṃ bhavati: balenaināṃ harāma iti | te tām ākramitum ārabdhāḥ | tataḥ suprabhā dārikā tair upakramyamāṇā vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi darśayitum ārabdhā | āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī | tatas te tad atyadbhūtaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā uddaṇḍaromāṇo mūlanikṛtta iva drumāḥ pādayor nipatya vijñāpayitum ārabdhāḥ: avatara avatara bhagini, yayaite tvayā dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ | asthānam etad yat tvaṃ kāmān paribhuñjīthā iti | tataḥ suprabhā dārikā gaganatalād (Speyer: gagaṇatalād) avatīrya janakāyasya purastāt sthitvā tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavatī, yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* | tato bhagavatā mahāprajāpatyāḥ saṃnyastā | tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā ca | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta suprabhayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenābhirūpā darśanīyā prāsādikā, maṇiratnaṃ ca kaṇṭhe prādurbhūtam*, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: suprabhayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi -------------------- Vaidya, p. 177 -------------------- kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_71.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvendhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | yā bandhumato rājño 'gramahiṣī vṛddhībhūtā, tayā vicitrāṇy ābharaṇāni śarīrād avamucya tatra stūpe dattāni | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtavatī: anena kuśalamūlema cittotpādena deyadharmaparityāgena cārhatvaṃ prāpnuyām iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yā sā tena kālena tena samayena rājño bandhumato agramahiṣī āsīt*, iyaṃ sā suprabhā | yad anayā vipaśyinaḥ stūpe vicitrāṇy ābharaṇāni samāropitāni, tenābhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā saṃvṛttā | yat praṇidhānaṃ kṛtam*, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_72 supriyā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā śrāvastyadhivāsino janakāyasyātīva priyā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ priyā sarvajanasya, tasmād bhavatu dārikāyāḥ supriyeti nāmeti | jātismarā jātamātrā gāthāṃ bhāṣate: -------------------- Vaidya, p. 178 -------------------- dattaṃ hi dānaṃ bahu vālpakaṃ vā vistīryate kṣetraviśeṣayogāt* | tasmād dhi deyaṃ viduṣā prayatnāt* buddhāya lokendrasureśvarāya || AVŚ_72.1|| āthāsyā mātāpitarāv anye ca gṛhavāsinas taṃ vākyavyāhāraṃ śrutvā bhītās trastāḥ saṃvignā ākṛṣṭaromakūpāḥ (Speyer: āhṛṣṭaromakūpāḥ) kathayanti: piśācīva seyaṃ dāriketi | sā kathayati: amba nāhaṃ piśācī nāpi rākṣasī, kiṃ tarhi dārikā | icchāmi dānāni dātum iti | tato 'syā mātrā anāthapiṇḍadasya gṛhapater niveditam*: evam eṣā dārikā brūta iti | tatas tena gṛhapatinā hṛṣṭatuṣṭapramuditena bhagavān antargṛhe sabhikṣusaṃgho bhojitaḥ, tasyāś ca nāmnā dakṣiṇādeśanaṃ kāritam* || yāvad asau dārikā krameṇa saptavarṣā saṃvṛttā, mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | sā sarvāsāṃ bhikṣuṇīnām iṣṭā kāntā priyā manāpā | yāvat tatra kālena mahādurbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ durbhikṣāntarakalpasadṛśam*, yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi annapānaviyogāt kālaṃ kurvanti | tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma: gaccha ānanda, madvacanāt supriyāṃ vada: catasras te parṣadas traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ pratipādayitavyā iti | tata āyuṣmān ānandaḥ supriyāṃ gatvovāca: bhagavān āha: catasras te pariṣadas traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ pratipādayitavyā iti | tataḥ supriyā kṛtakarapuṭā bhagavata ājñāṃ śirasi kṛtvā kathayati: evam astv iti || supriyā śrāvastīm abhisaṃprasthitā gocaravyavalokanārtham* | yāvad eṣā pravṛttir anāthapiṇḍadena śrutā | sa tvaritaṃ supriyāyā agrato bhūtaḥ kathayati: supriye kva gacchasīti | sā kathayati: bhagavān āha traimāsyaṃ vaiyāvṛtyakarmaṇi niyukteti | anāthapiṇḍada uvāca: alpotsukā bhava, ahaṃ tvāṃ sarveṇa pravārayāmīti | supriyā kathayati: kim atrāścaryaṃ yadi tāto dṛṣṭasatyaḥ pravārayati samantato 'ntarhitāni nidhānāny abhisamīkṣya | ahaṃ tu daridrajanasyānugrahaṃ karomīti | tathā pañcabhir upāsakaśatair alpotsukā kriyate | mālikayā devyā, varṣākārayā kṣatriyayā, ṛṣidattapurāṇābhyāṃ sthapatibhyāṃ, viśākhayā mṛgāramātrā, rājñā prasenajitā | aṭavīgatā tatrāpy amanuṣyair manuṣyaveṣadhāribhiḥ pravāryate | tayā evaṃ pravāryamāṇayā bhagavān saśrāvakasaṃghas traimāsyam upasthitaś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ | tatraiva ca traimāsye yujyamānaghaṭamānavyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā || -------------------- Vaidya, p. 179 -------------------- atha bhagavāṃs traimāsyātyayāt kṛtacīvaro niṣṭhitacīvaraḥ samādāya pātracīvaraṃ śrāvastyā rājagṛhaṃ saṃprasthitaḥ sārdhaṃ śrāvakasaṃghena | tataḥ supriyayā bhagavān antarmārge alpotsukaḥ kṛtaḥ | yāvad asau ### dikām aṭavīm anuprāptaḥ, gaṇḍīdeśakālo jātaḥ, pathyadanaṃ ca nāsti | tayā bhagavān saśrāvakasaṃgha upaniveśitaḥ | tataḥ pātraṃ vāme pāṇau pratiṣṭhāpyovāca, pravyāhṛtavatī: yadi puṇyānām asti vipākaḥ, pātram evaṃvidhabhakṣyabhojyādinā paripūryeteti | tato devatayā divyayā sudhayā paripūritam* | tataḥ supriyayā anuparipāṭikayā sarvasya bhikṣusaṃghasya pātrāṇi pūritāni | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣā agrā me bhikṣavo bhikṣūṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ kṛtapuṇyānāṃ yaduta supriyā bhikṣuṇī || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta supriyayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenāḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā abhimatā sarvajanasya, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: supriyayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | supriyayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_72.2 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ purvāhṇe nivāsya pātracivaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vārāṇasīṃ nagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | yāvad anyataraḥ śreṣṭhī saparijana udyānaṃ gataḥ, prabhūtaṃ ca khādanīyaṃ bhojanīyaṃ nītam* | yāvat tasya preṣyadārikayā ### <Acording to Kalpadrumāvadāna it is: peśām ādāya paiṣṭikīm.> | bhagavān saśrāvakasaṃgho 'ntarmārge dṛṣṭaḥ | tasyāḥ prasādajātāyā buddhir utpannā: kiṃ māṃ svāmī dvir api dāsīkariṣyati, yanv ahaṃ bhagavantaṃ bhojayeyam iti | tatas tayā bandhanatāḍanam agaṇayitvā bhaktapeḍām uddhāṭya bhagavān saśrāvakasaṃgho vicitreṇāhāreṇa saṃtarpitaḥ | tataḥ śreṣṭhinaḥ sakāśam upasaṃkrāntā | yāvac chreṣṭhinā uktā: dārike kva sā bhaktapeḍeti | sā kathayati: bhagavān me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhāḥ piṇḍakena pratipāditaḥ | iti -------------------- Vaidya, p. 180 -------------------- śrutvā śreṣṭhī paraṃ vismayam āpannaḥ | tatas tena hṛṣṭatuṣṭapramuditenoktā: gaccha dārike, adyāgreṇa tvam adāsī bhava, yā tvaṃ mama suptasya jāgarṣīti | sā kṛtakarapuṭā gṛhapatiṃ vijñāpitavatī: anujānīhi maṃ*, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | tato 'syāḥ śreṣṭhinā pātracīvaraṃ dattam* | sā svakena pātracīvareṇa bhagavacchāsane pravrajitā | bhagavataḥ kāśyapasya pravacane daśavarṣasahasrāṇi vaiyāvṛtyaṃ kṛtam*, bhaktais tarpaṇair yavāgūpānair nityakair naimittikair (Speyer: nimittikair) dīpamālābhiḥ kaṭhinacīvarair dānapradānāni datvā praṇidhānaṃ kṛtam*: yan mayā bhagavate kāśyapāya kṛcchreṇa samudānīya dānapradānāni dattāni, anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca bhagavataḥ śākyamuneḥ pravrajyāhartvaṃ prāpnuyām iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau preṣyadārikā, iyam asau supriyā | yad anayā bhagavān kāsyapaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ, tena āḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā abhimatā sarvajanasya | yat praṇidhānaṃ kṛtaṃ tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_73 śuklā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kapilavastuni viharati nyagrodhārāme | śākyeṣu rohiṇo nāma śākyaḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ na putro na duhitā | sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: anekadhanasamuditaṃ me gṛham*, na me putro na duhitā | mamātyayāt sarvasvāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti | sa śramaṇabrāhmaṇanaimittikasuhṛtsaṃbandhibāndhavair ucyate: devatārādhanaṃ kuruṣveti | so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberavāsavādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate | tadyathā ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ | sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate sma | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyat*, ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇām* | mātāpitarāu -------------------- Vaidya, p. 181 -------------------- raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā ca kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eteṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca || sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati | anyatamā ca dārikā anyatamasmāt devanikāyāc cyutvā tasya prajāpatyāḥ kukṣim avakrāntā | tayā svāmine niveditam* | tataḥ svāminocyate: bhadre yadi putraṃ janiṣyasīty evaṃ kuśalam*, atha duhitaram*, tayaiva saha tvāṃ niṣkāsayāmīti | yāvad asāv aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā atikrāntā mānuṣyāṃ varṇam asaṃprāptā ca divyaṃ varṇam*, śuklair vastraiḥ prāvṛtā anupaliptaiva garbhamalena | yāvad rohiṇena śrutaṃ prajāptī te prasūtā dārikā jāteti, sa kupitaḥ praviṣṭaḥ | tato 'sya prajāptyā divyavastrapravṛtā dārikopanītā | tato rohiṇaḥ śākyo dārikāṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ śuklavastraparivṛtā jātā, tasmād bhavatu dārikāyāḥ śukleti nāmeti | śuklā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā aṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | yathā yathā ca śuklā dārikā vardhate, tathā tathā tāny api vastrāṇi vardhante na ca malinībhavanti, na cāsyāḥ kāyo malenābhibhūyate || yadā śuklā dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadāsyā bahavo yācanakā āgacchanti, rājaputrā amātyaputrāś ca | tatas tair upadrūyamāṇaḥ pitā cāsyāḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: yady ekasmai dāsyāmi, anye me amitrā bhaviṣyantīti | yāvad asau dārikā pitaraṃ cintāparam avekṣyovāca: tāta kim asi cintāpara iti | tena so 'rtho vistareṇa samākhyātaḥ | dārikā kathayati: tāta na te śokaḥ kartavyaḥ, nāhaṃ kāmenārthinī, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmi, anujānīhi māṃ tāteti | yāvad asau mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | yenaiva vastreṇa prāvṛtā jātā, tata eva paripūrṇaṃ pañcacīvaraṃ saṃpannam* | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta śuklayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenāḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā, śuklavastraprāvṛttā | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: śuklayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | śuklayā -------------------- Vaidya, p. 182 -------------------- karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_73.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyatarā śreṣṭhibhāryā śrāddhā bhadrā kalyāṇāśayā kenacid eva karaṇīyena ṛṣipatanaṃ gatā | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc ca bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | tato 'syā bhagavatā kāśyapena dharmo deśitaḥ | tayā labdhaprasādayā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham antargṛhe bhojayitvā bhikṣusaṃghāya kaṭhinacīvaram anupradattam*, krameṇa ca mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā || kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau śreṣṭhibhāryā, eṣaivāsau śuklā bhikṣuṇī | yad anayā bhikṣusaṃghāya kaṭhinacīvaram anupradattaṃ tena śuklavastraprāvṛttā jātā | yad brahmacaryavāsaḥ paripālitas teneha janmany arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_74 somā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamo brāhmaṇa āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī trayāṇāṃ vedānāṃ pāragataḥ sanighaṇṭakaiṭabhānāṃ sākṣaraprabhedānām itihāsapañcamānāṃ padaśo vyākaraṇaḥ | sa pañca māṇavakaśatāni brāhmaṇakān mantrān pāṭhayati | tena -------------------- Vaidya, p. 183 -------------------- putrahetoḥ sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: prāyaśo 'smākaṃ putrapautrikayā somanāmāni kriyante | bhavatu dārikāyāḥ someti nāmeti | somā dārikā unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* || yadā krameṇa mahatī saṃvṛttā, sā paṇḍitā vyaktā medhāvinī paṭupracārā smṛtimatī śrutidharā ca | yāvad asyāḥ pitā māṇavakān mantrān pāṭhayati, sā śrutamātreṇodgṛhṇāti | śrutvā ca teṣāṃ śāstrāṇāṃ pūrvāpareṇa vyākhyānaṃ karoti | tato 'syā yaśasā sarvā śrāvastī sphuṭā saṃvṛttā | tīrthyāś cāsyā ahanyahani darśanāyopasaṃkrāmanti, tayā ca saha viniścayaṃ kurvanti | yadā bhagavān anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ tadā śrāvastīm āgataḥ | prāyeṇa ye paṇḍitāḥ paṇḍitasaṃkhyātāḥ, te bhagavato darśanāyopasaṃkrāmanti | tataḥ sā tān na paśyantī antarjanam āmantrayate: ko 'tra bhavanto hetur yenaitarhi śāstravido nopasaṃkrāmantīti | te kathayanti: bhagavān sarvajñaḥ śākyamunir nāmeha saṃprāptaḥ, sarve tatpravaṇāḥ saṃvṛttā iti | tato buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvāsyāḥ sarvaromakūpā hṛṣṭāḥ (Speyer: sarvaromakūpāhṛṣṭāḥ ) | tatra somā dārikā buddhaśabdaśravaṇād bhagavatsakāśam upasaṃkrāntā | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc ca bhagavatpādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | atha bhagavān somāyā dārikāyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān*, yāṃ śrutvā somayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sā dṛṣṭasatyā mahāprajāpatyāḥ sakāśe pravrajitā | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā || yadā bhagavatā bhikṣubhya ājñā dattā: yūyam eva bhikṣavo 'nvardhamāsaṃ prātimokṣasūtroddeśam uddiśateti, tadā mahāprajāpatyā: uddiśatu bhagavān prātimokṣam*, uddiśatu sugataḥ prātimokṣam iti | bhagavān āha: na hi bhikṣuṇyas tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhaḥ padaśo dharmam uddiśanti | yadi yuṣmākaṃ kācid utsahate (Speyer: ucchahate) sakṛduktaṃ dhārayitum*, evam aham uddiśeyam iti | tena khalu samayena sā bhikṣuṇī tasyām eva parṣadi saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | atha sā bhikṣuṇī utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam etad avocat*: uddiśatu bhagavān prātimokṣam*, -------------------- Vaidya, p. 184 -------------------- uddiśatu sugataḥ prātimokṣam* | ahaṃ sakṛduktaṃ dhārayiṣye | tato bhagavatā vistareṇoddiṣṭaḥ, somayā sakṛdukto dhāritaḥ | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣā agrā me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ bahuśrutānāṃ śrutadharīṇāṃ yaduta somā bhikṣuṇī || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta somayā bikṣuṇyā karmāṇi kṛtāny upacitāni, yenāḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā śrutidharā ca saṃvṛtteti | bhagavān āha: somayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | somayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_74.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyatarā brāhmaṇadārikā bhagavataḥ kāsyapasya śāsane pravrajitā | tayā tatroddiṣṭaṃ paṭhitaṃ skandhakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtam* | na tu śaktitaṃ naiṣṭhikaṃ jñānam utpādayitum* | yasyāś copādhyāyikāyāḥ sakāśe pravrajitāsīt*, sā bhagavatā kāśyapena śrutadharīṇām agrā nirdiṣṭā | tataḥ somayā bhikṣuṇyā maraṇakāle praṇidhānaṃ kṛtam*: yathā me upādhyāyikā śrutadharīṇām agrā nirdiṣṭā, evam aham apy anāgate 'dhvani yo 'sau bhagavatā kāśyapenottaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ: bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti, tasya śāsane pravrajitā bhagavatā śākyamuninā śrutidharīṇām agrā nirdiśyeya || kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau brāhmaṇadārikā āsīt*, iyaṃ sā somā bhikṣuṇī | yad anayā praṇidhānaṃ kṛtam*, tena śrutidharīṇām agrā nirdiṣṭā | yad anayā tasyoddiṣṭaṃ paṭhitaṃ svādhyāyitam*, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 185 -------------------- ******************************************************* AVŚ_75 kuvalayā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛham upaniśritya viharati veṇuvane kalandakanivāpe | tena khalu samayena rājagṛhe nagare girivalgusamāgamo nāma parva pratyupasthitam* | tatra sarvebhyaḥ ṣaḍbhyo mahānagarebhyo janakāyaḥ saṃnipatati | yāvad dakṣiṇāpathān naṭācārya āgataḥ | tasya duhitā kuvalayā nāma abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā | sā rūpayauvanārogyamadamattā | yadā raṅgamadhyam avatarati, tadā sarvaprekṣakaiḥ sotkaṇṭhair udvīkṣyate | ye cāpratisaṃkhyānabahulās teṣāṃ manāṃsyākarṣati | tatra yadā parva pratyupasthitaṃ bhavati, tadā pūraṇaprabhṛtayaḥ saparṣatkā upasaṃkrāmanti | tataḥ kuvalayā dārikā janakāyam uvāca: asti bhavanto rājagṛhe nagare kaścin manuṣyabhūto yo me rūpeṇa samo viśiṣṭataro veti | janakāyenoktā: asti śramaṇo gautamaḥ saparivāra iti | kuvalayovāca: kim asau manuṣyabhūto 'tha deva iti | manuṣyabhūtaḥ sa tu sarvajña iti || tatas tadvacanam upaśrutya kuvalayā sarvālaṃkārabhūṣitā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntā | upasaṃkramya bhagavataḥ purastāt sthitvā nṛtyati gāyati vādayate strīliṅgāni strīcihnāni strīnimittāni copadarśayati | ye sarāgā bhikṣavas te tayā saṃbhrāmitāḥ | tato bhagavān rāgabahulānāṃ bhikṣūṇāṃ vinayanārthaṃ kuvalayāyāś ca rūpayauvanamadāpanayanārthaṃ tadrūpān ṛddhyabhisaṃkārān abhisaṃkṛtavān*, yena kuvalayā jīrṇā vṛddhā palitaśiraskā khaṇḍadantā kubjagopānasīvaktrā nirmitā | tatkālasamanantaram eva kuvalāyā ātmānaṃ bībhatsam abhivīkṣya yo 'sau rūpayauvanamadaḥ sa prativigataḥ | rāgabahulāś ca bhikṣavaḥ saṃvignāḥ | tataḥ kuvalayā apagatamadā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ vijñāpitavatī: sādhu me bhagavāṃs tathā dharmaṃ deśayatu, yathāham asmāt pūtikalevarād (Speyer: pūtikaḍevarād) alpakṛcchreṇa parimucyeyeti | atha bhagavān kuvalāyās teṣāṃ cāvītarāgāṇāṃ bhikṣūṇām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tāthavidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān*, yāṃ śrutvā kaiścid viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam*, kaiścit sakṛdāgāmiphalam*, kaiścid anāgāmiphalm*, kaiścit pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | kuvalayāpi labdhaprasādā bhagavatsakāśe pravrajitā | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā -------------------- Vaidya, p. 186 -------------------- bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā | tair api naṭais tena saṃvegena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavatā kuvalayā naṭadārikā rūpayauvanamadamattā jarayā saṃvejya yāvad atyantaniṣṭhe nirvāṇe pratiṣṭhāpitā iti | bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena kuvalayā dārikā rūpayauvanamadamattā jarayā saṃvejya yāvad atyantaniṣṭhe nirvāṇe pratiṣṭhāpitā | yat tu mayā atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ kuvalayā dārikā saṃvejya pañcasu vratapradeśeṣu pratiṣṭhāpitā | tac chṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ kārayati | yāvad asau rājā devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa devī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dāriko jāto abhirūpo darśanīyo prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaś chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭa uccaghoṣaṇaḥ saṃgatabrūs tuṅganāsaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya pitā kāśirājaḥ, ayaṃ cābhirūpo darśaniyaḥ prāsādikaḥ, tasmād bhavatu dārikasya kāśisundara iti nāma | kāśisundaro dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo datto dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | yadā mahāvṛttas tadā yauvarājye 'bhiṣiktaḥ | so 'nekadoṣaduṣṭam anarthamūlaṃ rājatvaṃ viditvā ṛiṣiṣu pravrajitaḥ | sa ca himavatkandare prativasati phalamūlāṃbubhakto 'jinavalkaladhārī agnihotrikaḥ | yāvad apareṇa samayena phalānām artham anyataraṃ parvatakandaram anupravṛttaḥ | yāvat tatra kinnaradārikā | ṛiṣikumāraṃ dṛṣṭvā saṃraktā nṛtyati gāyati vādayati strīcihnāni strīnimittāni strīvikrīḍitāny upadarśayati | yāvat kāśisundareṇa ṛṣiṇā tasyā dārikāyā dharmadeśanā dattā | jīrṇāsi bhagini, prathamas te svaro madhuraḥ snigdhaś ca, paścimas te jarjarībhūta iti | tatas tena tasyā dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā kinnarakanyāyā yo 'bhūd rūpamadaḥ -------------------- Vaidya, p. 187 -------------------- sa prativigataḥ | tayā prasādajātayā praṇidhānaṃ kṛtam*: yasmin samaye 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyethāḥ, tadā te 'haṃ śrāvikā syām iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena ṛṣikumāro babhūva, ahaṃ saḥ | kinnarakanyā imam eva kuvalayā | bhikṣavo buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchanti: kāni bhadanta kuvalayayā karmāṇi kṛtāny upacitāni, yenābhirūpā darśanīyā prāsādikā saṃvṛttā, kāni karmaṇi kṛtāni yenārhatvaṃ sākṣātkṛtam api | bhagavān āha: kuvalayayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | kuvalayayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacya