Phạn tạng (Sanskrit Canon)avsata_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Bổn Sanh Bách Duyên (Avadānaśataka)
Chuyện bổn sanh (Avadāna/Jātaka) kể về tiền thân và hành trạng của đức Phật và các đệ tử. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 11 / 15 (50.000 ký tự/trang)
nte, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_75.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa śobhāvatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad dakṣiṇāpathād anyataro naṭācārya āgataḥ | tatra śobhanena (Speyer: śobhena) rājñā bhagavataḥ sakāśāt satyadarśanaṃ kṛtvā naṭācāryāṇām ājñā dattā: bauddhaṃ nāṭakaṃ mama purastān nāṭayitavyam iti | tair ājñā śirasi pratigṛhītā: evaṃ bhadanteti | tataḥ sarvanaṭair bauddhaṃ nāṭakaṃ vicārya muninirjitaṃ kṛtam* | yāvad rājño 'mātyagaṇaparivṛtasya purato naṭā nāṭayitum ārabdhāḥ | tatra naṭācāryaḥ svayam eva buddhaveṣeṇāvatīrṇaḥ, pariśiṣṭā naṭā bhikṣuveṣeṇa | tato rājñā hṛṣṭatuṣṭapramuditena naṭācāryapramukho naṭagaṇo mahatā dhanaskandhenācchāditaḥ | tatas te bhagavacchāsane labdhaprasādā dānapradānāni datvā samyakpraṇidhānaṃ cakruḥ: anena vayaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca anāgatān buddhān ārāgayema, mā virāgayemeti || kiṃ manyadhve bhikṣavo ye te naṭāḥ, ime te kuvalayāpramukhāḥ | yad ebhis tatra praṇidhānaṃ kṛtaṃ tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 188 -------------------- ******************************************************* AVŚ_76 kāśisundarī | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho vārāṇasyāṃ viharati ṛṣipatane mṛgadāve | vārāṇasyāṃ nagaryāṃ rājā brahmadatto rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | yāvad asau rājā devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa devī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ kāśirājasya duhitā surūpā ca, tasmād bhavatu dārikāyāḥ kāśisundarīti nāmeti | kāśisundarī dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* || yadā kāśisundarī dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadā prātisīmaiḥ ṣaḍbhiḥ rājabhī rājñe brahmadattasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: śrutam asmābhir yathā tava duhitā jāteti | tad arhasy asmākaṃ putrāṇām anyatarasmai anupradātum iti | tato rājā śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaś cintayati: yady ekasmai dāsyāmi, apareṇa saha me (Speyer: me saha) virodho bhaviṣyatīti | kāśisundarī dārikā sarvālaṃkāravibhūṣitā pituḥ sakāśam upasaṃkrāntā | tayā pitā śokārto dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: tāta kimarthaṃ śokaḥ kriyata iti | pitrā asyā yathābhūtaṃ samākhyātam* | tataḥ kāśisundarī pitaram uvāca: kriyatāṃ tāta prātisīmānāṃ rājñāṃ dūtasaṃpreṣaṇam* | saptame divase kāśisundarī dārikā svayaṃvaram avatariṣyati | yena vo yat karaṇīyaṃ sa tat karotv iti | yāvat saptame divase ṣaṭ prātisīmā rājānaḥ saṃnipatitāḥ | kāśisundary api ratham abhiruhya kāṣāyaṃ dhvajam ucchrāpya buddhapaṭaṃ hastena gṛhītvā rājasabhāṃ gatvovāca: śṛṇvantu bhavantaḥ prātisīmā rājānaḥ | nāhaṃ bhavatāṃ rūpayauvanakulabhogaiśvaryaṃ tulayāmi, api tu nāhaṃ kāmair arthinī | ya eṣa eva me bhagavān buddhaḥ paṭe likhitas tasyāhaṃ śrāvikā | asya śāsane pravrajiṣyāmīti || yāvad ṛṣipatanaṃ gatvā bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā bhagavantam idam avocat*: labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* | careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti | tato bhagavato mahāprajāpatyāṃ saṃnyastā | tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā ca | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ -------------------- Vaidya, p. 189 -------------------- viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā | tatas te rājaputrās tasyā rūpayauvanaśobhāṃ samanusmṛtya rāgamadamattāḥ pravrajitām api prārthayituṃ pravṛttāḥ | sā taiḥ prārthyamānā vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam (Speyer: gagaṇatalam) abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhā | āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī | tatas te rāputrā atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā āhṛṣṭaromakūpāḥ pādayor nipatya kṣamāpayitum ārabdhāḥ: marṣaya bhagini | yathaite tvayā dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ, asthānam etad yat tvaṃ kāmān parimuñjīthā iti | tataḥ kāśisundarī dārikā gaganatalād avatīrya janakāyasya purastāt sthitvā tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavatī, yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasrair mahān viśeṣo 'dhigataḥ || tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kāśisundaryā karmāṇi kṛtāni, yenaivam ābhirūpā darśanīyā prāsādikā | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam api | bhagavān āha: kāśisundaryaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | kāśisundaryā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_76.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe triṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kanakamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | ### <The name of the place is missing.> | yāvat tatrānyatarā rājaduhitā śrāddhā bhadrā kalyāṇāśayā ātmahitaparahitapratipannā | tayā vihāraṃ kārayitvā sarvopakaraṇaiḥ paripūrya bhagavate saśrāvakasaṃghāya pratipāditaḥ | kanakamunau ca samyaksaṃbuddhe pravrajya daśavarṣasahasrāṇi maitrī bhavitā || kiṃ manyadhve bhikṣavo yā sā rājaduhitā, iyaṃ sā kāśisundarī dārikā | yad anayā vihāraḥ pratipāditas tenābhirūpā darśanīyā prāsādikā saṃvṛttā | yat kanakamunau bhagavati pravrajya daśavarṣasahasrāṇi maitrī bhāvitā tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 190 -------------------- ******************************************************* AVŚ_77 muktā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyāṃ puṣyo nāma śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā muktāmālayā śirasi baddhayā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asyā jātamātrāyā muktamālā śirasi prādurbhūtaṃ, tasmād bhavatu dārikāyā mukteti nāmeti | muktā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* || yāvan muktā dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā | tasyāḥ sā muktāmālā avatāritā punaḥ prādurbhavati | tataḥ sā dārikā kṛpaṇavanīpakān dṛṣṭvā bhāgasaṃvibhāgaṃ karoti | yadā ca pradeyā saṃvṛttā, tadā tasyā bahavo yācanakā āgacchanti rājaputrā amātyaputrāḥ śreṣṭhiputrāś ca | tato 'syāḥ pitā śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaś cintayati: yady ekasmai dāsyāmi, anye me 'mitrā bhaviṣyantīti | tato 'sau dārikā pitaraṃ vijñāpayāmāsa: tāta kimarthaṃ śokaḥ kriyata iti | tena yathāvṛttaṃ sarvaṃ tat samākhyātam* | tato dārikā kathayati: tāta nāhaṃ kāmair arthinī | bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | yāvad anāthapiṇḍadasya supriyo nāma kanīyaḥ putras tena pitā vijñaptaḥ | mamārthāyaitāṃ dārikāṃ yācasveti | tato 'nāthapiṇḍadena puṣyasya gṛhapater dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: dīyatāṃ muktā dārikā mama putrāya | evaṃ kṛtaṃ sāṃbandhikaṃ yāvajjīvasukhyaṃ kṛtaṃ ca bhaviṣyatīti | tataḥ puṣyeṇa gṛhapatinā svasyāṃ duhitari so 'rtho niveditaḥ | sā kathayati: samayato yadīndriyāṇāṃ paripākān mayā saha bhagavacchāsane pravrajati, evam ahaṃ taṃ bhartāraṃ varayāmīti | tena tathaiva kṛtam* | yāvad ubhāv eva gṛhān niṣkramya bhagavacchāsane pravrajitau | tābhyāṃ yujyamānābhyāṃ ghaṭamānābhyāṃ vyāyacchamānābhyām idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantau saṃvṛttau traidhātukavītarāgau samaloṣṭakāñcanāv ākāśapāṇitalasamacittau vāsīcandanakalpau vidyāvidāritāṇḍakośau vidyābhijñāpratisaṃvitprāptau bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhau | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyau mānyāv abhivādyau ca saṃvṛttau || -------------------- Vaidya, p. 191 -------------------- bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta muktayā karmāṇi kṛtāni yena muktāmālayā śirasy ābaddhayā, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: muktayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | muktayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_77.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyatamaḥ sārthavāhaḥ sa mahāsamudram avatīrṇaḥ | tataḥ svasti susiddhayānapātra āgataḥ | tatas tena muktāhāraḥ paramaśobhana ānitaḥ | tasya ca bhāryā abhirūpā darśanīyā prāsādikā | tena tasyāḥ śirasi baddhaḥ || vārāṇasyām anyatamo gṛhaptiḥ śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ | tasya buddhir utpannā: yanv ahaṃ chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā bhagavataḥ kāśyapasya śāsane pañcavārṣikaṃ kuryām iti | tena rājñaḥ kṛkiṇo niveditam*: icchāmy ahaṃ chandakabhikṣaṇaṃ samādāpya bhagavataḥ pañcavārṣikaṃ kartum iti | rājñā evam astv iti samanujñātaḥ | athāsau gṛhapatir hastiskandhārūḍho vārāṇāsyāṃ nagaryāṃ rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu cchandakabhikṣaṇaṃ yācituṃ pravṛttaḥ | yāvat sārthavāhabhāryā muktāhāraṃ śiraso 'vamucya tasmiṃś chandakabhikṣaṇe dattavatī | yāvat sārthavāha āgatas taṃ muktāhāraṃ śiraso 'panītaṃ dṛṣṭvā pṛṣṭavān*: bhadre kvāsau muktāhāra iti | tatas tayoktam*: āryaputra prītiṃ janaya, prasādam utpādaya, bhagavacchāsane chandakabhikṣaṇe datta it | yāvat sārthavāhena puṣkalena mūlyena niṣkrīya tasyai patnyai dattaḥ | sā necchati punas taṃ grahītum*, parityakto (Speyer: parityaktā) me iti | svāminocyate: bhadre mayā prabhūtena hiraṇyasuvarṇenāyaṃ krītaḥ | kasmān necchasīti | tato 'sau dārikā taṃ gṛhītvā prabhūtaṃ puṣpasaṃgrahaṃ kṛtvā gandhamālyāni ca gṛhītvā ṛṣipatanaṃ gatā | tato gandhakuṭyāṃ gandhapralepaṃ kṛtvā puṣpair ākīrya muktāhāraṃ bhagavato mūrdhni kṣiptavatī | sa sahasā bhagavataḥ kāśyapasya mūrdhani sthitaḥ | tataḥ prasādajātayā praṇidhānaṃ kṛtam*: aham apy evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ labhinī syām*, evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti || kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau tena kālena tena samayena sārthavāhabhāryā, iyaṃ sā muktā | yad anayā bhagavati kāśyape kārāḥ kṛtās tenābhirūpā darśaniyā prāsādikā | muktāhāraś cāsyāḥ -------------------- Vaidya, p. 192 -------------------- śirasi prādurbhūtaḥ | tenaiva hetunedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_78 kacaṅgalā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kacaṅgalāyāṃ viharati kācaṅgalīye vanaṣaṇḍe | tasyāṃ kacaṅgalāyāṃ kacaṅgalā nāma vṛddhā | sā ghaṭam ādāya udakārthinī kūpam upasṛptā | tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: gaccha ānanda, etasyāṃ vṛddhāyāṃ kathaya: bhagavāṃs trṣitaḥ, pānīyam anuprayacchasveti | sā ānandenoktā: ahaṃ svayam evāneṣyāmīti | yāvat kacaṅgalā pānīyaghaṭaṃ pūrayitvā bhagavataḥ sakāśaṃ gatā | dadarśa kacaṅgalā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanād asyāḥ putrasnehaḥ samutpannaḥ, stanābhyāṃ kṣīradhārāḥ prasūtāḥ | sā ūrdhvabāhuḥ putra putreti bhagavantaṃ pariṣvaktum ārabdhā | bhikṣavas tāṃ vārayanti | bhagavān āha: mā yūyaṃ bhikṣava imāṃ vṛddhāṃ vārayata | tat kasya hetoḥ: pañca janmaśatāny eṣā mama mātā āsīn nirantaram* | iyaṃ me putrasnehena gātreṣu samaślikṣata || AVŚ_78.1 || saced eṣā nivāryeta mama gātreṣu śleṣaṇāt* | idānīṃ rudhiraṃ hy uṣṇaṃ kaṇṭhād asyāḥ sravet kṣaṇāt* || AVŚ_78.2 || kṛtajñatām anusmṛtya dṛṣṭvemāṃ putralālasām* | kāruṇyād gātrasaśleṣaṃ dadāmi anukampyayā || AVŚ_78.3 || yāvad asau putrasnehaṃ vinodya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | bhagavān cāsyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā kacaṅgalayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sā dṛṣṭasatyā gāthā bhāṣate: yat kartavyaṃ hi putreṇa mātur duṣkarakariṇā | tat kṛtaṃ bhavatā mahyaṃ cittaṃ mokṣaparāyaṇam* || AVŚ_78.4 || -------------------- Vaidya, p. 193 -------------------- durgatibhyaḥ samuddhṛtya svarge mikṣe ca te aham* | sthāpitā sarvayatnena viśeṣaḥ sumahān kṛtaḥ || AVŚ_78.5 || yāvad asau svāminam anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā | yadā bhagavān bhikṣuṇīnāṃ saṃkṣepeṇoddiśya pratisaṃlayanāya praviśati, tadā kacaṅgalā bhikṣuṇīnāṃ vyākaroti | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣāgra me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ sūtrāntavibhāgakartrīṇāṃ yaduta kacaṅgalā bhikṣuṇīti || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kacaṅgalayā karma kṛtaṃ yena vṛddhā pravrajitā, kiṃ karma kṛtaṃ yena bhagavān paścimagarbhavāsena ** dhāritaḥ, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam*, sūtrāntavibhāgakartrīṇāṃ cāgrā nirdiṣṭā iti | bhagavān āha: kacaṅgalayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | kacaṅgalayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_78.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani bodhisatvacaryāyāṃ vartamānasyaiṣā me pañca janmaśatāni mātā āsīt* | nirantaraṃ yadāhaṃ pravrajitum icchāmi, tadā mām eṣā vārayati | tasya karmaṇo vipākena vṛddhā pravrajitā | dānaṃ dadato me dānāntarāyo 'nayā kṛtaḥ | tena daridrā saṃvṛttā | kiṃ tv anayā naivaṃvidhāni maheśākhyasaṃvartanīyāni karmāṇi kṛtāni, yathā mahāmāyā kṛtavatī | tenāham anayā paścime na dhāritaḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajitā āsīt* | tatrānayā śaikṣāśaikṣā bhikṣuṇyo dāsīvādena samudācīrṇāḥ | tena dāsī saṃvṛttā | yat tatrānayā paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthanakauśalaṃ ca kṛtam*, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam*, sūtrantavibhākartrīṇāṃ cāgratāyāṃ nirdiṣṭā | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 194 -------------------- ******************************************************* AVŚ_79 kṣemā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena rājā prasenajit kauśalo rājā ca brāhmadatta ubhāv apy etau parasparaviruddhau | yāvad rājā prasenajit kauśalaḥ svaviṣayaparyantaṃ gatvā kāṣṭhavāṭaṃ baddhvāvasthitaḥ, rājā brahmadattaś ca caturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ nadyāḥ kūle kāṣṭhavāṭaṃ baddhvāvasthitaḥ | yāvad rājñā prasenajitkauśalena tatraivāgramahiṣī nītā | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | brahmadatto 'pi devyā saha krīḍati ramate paricārayati | yenaikadivasa eva rājñaḥ prasenajitkauśalasya duhitā jātā, brahmadattasya putraḥ || yāvad ubhayor api skandhāvāre ### brahmadattasya skandhāvāre pravartate yenāyam evaṃvidha utsava iti | tair ākhyātam*: rājño brahmadattasya putro jāta iti | brahmadattenāpi tathaiva pṛṣṭam* | kathayanti: rājñaḥ prasenajito duhitā jāteti | tato rājñā brahmadattena rājñaḥ prasenajito dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: śrutaṃ mayā yathā tava duhitā jāteti | diṣṭyā vardhase | asmākam api putro jātaḥ | kiṃ tu dīyatām eṣā dārikā mama putrāya | evaṃ kṛte sāṃbandhike yāvajjīvaṃ vairotsargaḥ kṛto bhaviṣyatīti | rājñā prasenajitā pratijñātam*: evam bhavatv iti | tatas tābhyāṃ parasparaṃ prītau kṛtāyāṃ kṣeme jāte rājñā brahmadattena dārakasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ kṣemaṃkara iti | rājñā prasenajitā kauśalena dārikāyā jātāyā jātimahaṃ kṛtvā kṣemeti nāmadheyaṃ kṛtam* | tāv ubhāv apy unnītau vardhitau | yāvat krameṇa mahāntau saṃvṛttau || atha sa dārako dārikāyā hārārdhahāramālāṃ badhnan kaṇṭhemaṇīn preṣayati | yadāsau dārikā mahatī saṃvṛttā, tayā te pṛṣṭāḥ: kuta etāni prābhṛtāny āgacchanti? preṣyair vistareṇa sa vṛtānta (Speyer: vṛttānta) āveditaḥ | śrutvā ca pitaraṃ vijñāpayāmāsa: tāta nāhaṃ kāmair arthinī, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmi, anujānīhi māṃ tāteti | rājā kathayati: naitad dārike śakyaṃ mayā kartum*, yasmāt tava janmani mama kṣemaṃ jātam iti | tato rājñā prasenajitā kauśalena rājño brahmadattasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: eṣā me dārikā pravrajitum icchati | āgatyaināṃ gṛhāṇeti | yāvad rājñā brahmadattena divasaḥ pratigṛhītaḥ: saptame 'hani āgacchāmīti | yat te kṛtyaṃ vā karaṇīyaṃ vā tat kuruṣveti | eṣa vṛttāntaḥ kṣemayā dārikayā śrutaḥ: saptame divase vivāho bhaviṣyatīti | tataḥ kṣemā bhītā trastā saṃvignā āhṛṣṭaromakūpā śaraṇapṛṣṭham abhiruhya jetavanābhimukhī buddhaṃ bhagavantam āyācituṃ pravṛttā | āha ca: -------------------- Vaidya, p. 195 -------------------- kṛpakaruṇavihāro dhyāyamāno maharṣiḥ praśamadamavidhijñaḥ pāpahaḥ śāntacittaḥ | mama vidhivadapāyān mocaya tvaṃ hi nāthaḥ śaraṇam upagatāhaṃ lokanāthaṃ hy anāthā || AVŚ_79.1 || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇām ekavīrāṇām advitīyānām advayavādināṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_79.1 || atha bhagavān kṣemāyā vinayakālam avekṣya ṛddhyā upasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā kṣemayā anāgāmiphalaṃ prāptam abhijñānirhāraś ca | atha kṣemā atikrāntakāmadhātau labdhapratiṣṭhā || yāvat saptame divase vivāhakāle saṃprāpte pratyupasthite rājakumāre anekajanaśatasahāye vedīmadhyagatāyāṃ brāhmaṇena purohitena lājā ghṛtasarpiṣānupradattā | tato dārakadārikāhastasaṃśleṣaṇe kriyamāṇe kṣemā paśyatām anekeṣāṃ prāṇiśatasahasrāṇāṃ vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhiruhya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhā | tato rājā prasenajit kauśalo rājā ca brahmadattaḥ kṣemaṃkaraś ca rājakumāro 'nye ca kutūhalābhyāgatāḥ satvā vismayam upagatāḥ pādayor nipatya vijñāpayitum ārabdhāḥ: marṣaya bhagini ya ete tvayā dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ, asthānam etad yat tvaṃ kāmān parimuñjīthā iti | atha kṣemā gaganatalād avatīrya janakāyasya puraḥ sthitvā tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavatī, yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* | tataḥ kṣemā dārikā pitaram anujñāpya bhagavatsakāśam upasaṃkrāntā | bhagavatā ca mahāprajāpatyāḥ saṃnyastā | tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā ca | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī -------------------- Vaidya, p. 196 -------------------- saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā | yadā bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣā agrā me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ mahāprājñānāṃ mahāpratibhānāṃ yaduta kṣemā bhikṣuṇīti || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kṣemayā karmāṇi kṛtāni yena mahāprājñānāṃ mahāpratibhānām agrā nirdiṣṭā | bhagavān āha: kṣemayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | kṣemayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_79.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvat tatrānyatarā śreṣṭhiduhitā bhagavataḥ kāsyapasya śāsane pravrajitā | tayā bhagavataḥ kāśyapasya śāsane dānapradānāni dattāni, dvādaśa varṣasahasrāṇi ca brahmacaryavāsaḥ paripālitaḥ, na ca kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ, yasyās tūpādhyāyikāyāḥ sakāśe pravrajitā āsīt*, sā bhagavatā kāśyapena prajñāvatīnām agrā nirdiṣṭā | tatas tayā praṇidhānaṃ kṛtam*: yathaiṣā upādhyāyikā prajñāvatīnām agrā nirdiṣṭā, evam aham apy anāgate 'dhvani yo 'sau bhagavatā kāśyapena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ: bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti, tasyāhaṃ śāsane pravrajitvā prajñāvatīnām agrā bhaveyam iti || bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau tena kālena tena samayena śreṣṭhiduhitā, iyaṃ sā kṣemā bhikṣuṇī | yat tayā dānāni pradattāni, tenāḍhye kule pratyājātā | yat tayā dvādaśa varṣasahasrāṇi brahmacaryavāsaḥ paripālitaḥ, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 197 -------------------- ******************************************************* AVŚ_80 virūpā | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena prasenajit kauśalo rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | yāvat sa rājā anyatamayā devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā aṣṭādaśabhir daurvarṇikair aṅgaiḥ samanvāgatā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā virūpeti nāmadheyaṃ vyavasthāpyate | yadā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadā yasmai pradīyate, sa tāṃ virūpeti kṛtvā na pratigṛhṇāti || yāvad dakṣiṇāpathād gaṅgo nāma sārthavāho 'bhyāgato vistīrṇavibhavaḥ | tato rājñaḥ prasenajito buddhir utpannā: ayaṃ gaṅgasārthavāha etasyā doṣeṣv anabhijñaḥ | yanv aham asmai dāsyāmīti | tato rājñā rātrau saṃprāptāyāṃ bhagnacakṣuṣpathe (Speyer: bhagne cakṣuṣpathe) gaṅgaṃ dūtenāhvāpya sā dārikā sarvālaṃkāravibhūṣitā bhāryārthe dattā gaṅgāya | ### gaṅgarasthā gaṅgarastheti saṃjñā prādurbhūtā || yāvad gaṅgena sārthavāhena dvitīye divase prabhātāyāṃ rajanyāṃ sā dārikā dṛṣṭā paramabībhatsā | yāṃ dṛṣṭvā rājāpekṣayā na śaknoty avamoktum* | svagṛhe dhārayati || yāvad gaṅgaḥ sārthavāhaḥ kasmiṃścit parvaṇy upasthite goṣṭhikānāṃ madhyaṃ gataḥ | goṣṭhikaiś ca kriyākāraḥ kṛtaḥ: saha bhāryayā amukam udyānaṃ yo no yāsyati, sa goṣṭhikānāṃ pañca purāṇaśatāni daṇḍam anupradāsyatīti | tato gaṅgaḥ svagṛham āgatya śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo vyavasthitaḥ | tasya buddhir utpannā: varam ahaṃ daṇḍaṃ dadyām*, na cāham etām eteṣāṃ darśayeyam* | sahadarśanāc cāvagīto bhaviṣyāmīti | atha gaṅgo dvāraṃ baddhvā pañca purāṇaśatāni -------------------- Vaidya, p. 198 -------------------- daṇḍaṃ gṛhītvā goṣṭhikānāṃ madhyaṃ gataḥ | tato dārikāyā mahad daurmanasyam utpannam*: kiṃ mamānenaivaṃvidhena jīvitena, yatra me na ca svāmicittaṃ sukhitam*, na cāham* | kim atra prāptakālam* | ātmānaṃ ghātayiṣyāmīti | tato rajjuṃ gṛhītvā avarakaṃ praviṣṭā udbandhanahetoḥ || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇām śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ, ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_80.1 || tato bhagavatā jetavanāvasthitena kanakavarṇā prabhā utsṛṣṭā, yayā tad gṛhaṃ sūryasahasreṇevāvabhāsitam* | ṛddhyā copasaṃkramya tadgalād udbandhanam avamucya dārikāṃ samāśvāsitavān* | ṣaṇṇāṃ sthānānām āścaryādbhuto loke prādurbhāvaḥ | tathāgatasya tathāgatapraveditasya dharmavinayasya manuṣyatvasya āryāyatane pratyājātatvasya indriyair avikalatvasya kuśaladharmacchandakasya āścaryādbhuto loke prādurbhāvaḥ | tato bhagavatā tasyā dārikāyās tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | tato labdhaprasādayā bhagavān bhaktena pratipāditaḥ paṭena cācchāditaḥ | tato dārikāyā apagatā alakṣmīḥ | lakṣmīḥ prādurbhūtā | devakanyeva cāvarakam avabhāsamānā sthitā | bhagavān api prakrāntaḥ || tato goṣṭhikānāṃ buddhir utpannā: nūnam asya bhāryā paramadarśanīyā saṃvṛttā | sa eṣa īrṣyāprakṛtir daṇḍam utsahate dātum*, na ca tāṃ darśayitum icchati | yan nu vayam enaṃ viruddhair madyaiḥ pāyayitvā tāḍam ādāya gṛham asya gatvā bhāryāṃ paśyemeti | tatas tais taṃ ghanaghanena viruddhamadyena pānena kṣībaṃ (Speyer: kṣīvaṃ) kṛtvā tāḍam apahṛtya gṛhaṃ gatvā dvāram avamucya dārikā dṛṣṭā | tato dṛṣṭvā paraṃ vismayam upagatāś cintayanti: sthāne 'sau na darśayaty asmākam iti | tatas te punar āgatya madyavaśāt suptam utthāpya -------------------- Vaidya, p. 199 -------------------- ūcuḥ: lābhās te gaṅga sulabdhāḥ, yasya te evaṃvidhā darśanīyā dāriketi | tato gaṅgo bhūyasyā mātrayā duḥkhī durmanā saṃvṛttā | daṇḍaḥ svayaṃ mayā dattaḥ, ahaṃ cāvagīto jāta iti | tato durmanāḥ svagṛham āgataḥ | dvāram avamucya tāṃ bhāryāṃ dṛṣṭavān vanadevatām iva kusumitamadhye 'tīva vibhrājamānām* | tataḥ pṛcchati: bhadre kim etat*? kiṃ kṛto rūpaviśeṣa iti | tatas tayā yathāvṛttaṃ svāmine samākhyātam* | śrutvā tenāpi bhagavati śraddhā pratilabdhā || yāvad asau dārikā krameṇa bhartāram anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta gaṅgarasthayā karma kṛtam*, yenāḍhye jātā | kiṃ karma kṛtaṃ yena virūpā saṃvṛttā, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: gaṅgarasthayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | gaṅgarasthayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_80.1 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamā śreṣṭhibhāryā caṇḍā rabhasā karkaśā | asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya | yāvad anyataraḥ pratyekabuddhas tad gṛhaṃ praviṣṭo virūpaḥ | sa tayā bahu paribhāṣya gṛhān niṣkāsitaḥ: kenāyaṃ virūpo mama gṛhe praveśita iti | tataḥ pratyekabuddhas tasyā anugrahārthaṃ vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhaḥ | tataḥ śreṣṭhibhāryayā vipratisārajātayā ### | yāvad asau kṣamitaḥ piṇḍakena pratipāditaś ca | praṇidhānaṃ ca kṛtam*: yan mayā pratyekabuddhaḥ paribhāṣitaḥ, mā asya karmaṇo vipākam anubhaveyam*, evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhinī syāṃ*, prativiśiṣṭataraṃ ca śāstāram ārāgayeyam iti || -------------------- Vaidya, p. 200 -------------------- kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau śreṣṭhibhāryā, iyam asau gaṅgarasthā | yad anayā pratyekabuddhaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ, tasya karmaṇo vipākenāḍhye rājakule pratyāgatā | yad virūpāvavādena samudācarya gṛhān niṣkāsitaḥ, tena virūpā saṃvṛttā | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajitā āsīt* | tatrānayā paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalam āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ kṛtam*, brahmacaryavāsaś ca paripālitaḥ, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || -------------------- Vaidya, p. 201 -------------------- navamo vargaḥ | tasyoddānam*. samudraḥ sumanāś caiva hiraṇyapāṇis tripiṭena ca | yaśomitropapādau ca śobhitaḥ kapphiṇas tathā | bhadriko rāṣṭrapālaś ca vargo bhavati samudditaḥ || ******************************************************* AVŚ_81 samudraḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ sārthavāhaḥ | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato buddhir utpannā: yāvad ahaṃ yuvā, tāvad dhanasaṃcayaṃ karomi | paścād vṛddhāvasthāyāṃ sukhaṃ parimokṣye iti | tataḥ sārthavāhaḥ pañcavaṇikchataparivāro ** yānapātram ādāya bhāryāsahāyo mahāsamudram avatīrṇaḥ | yāvad prajāvatī āpannasatvā jātā | yāvat taraiva samudramadhye prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitam*: yasmāt samudramadhye jātas tasmāt samudra iti nām | yāvad asau sārthavāhaḥ svastikṣemābhyāṃ saṃsidhhayānapātro mahāsamudrāt pratyāgataḥ || yadā samudro darako mahān saṃvṛttas tadā pitrā sārthavāhatve pratiṣṭhāpya pañcavaṇikchataparivāro ** mahāsamudraṃ saṃpreṣitaḥ | so 'nupūrveṇa cañcūryamāṇo grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīpaṭṭanāny avalokayan samudratīram anuprāptaḥ | sa pñcabhiḥ purāṇaśatair vahanaṃ bhṛtvā pañca pauruṣeyān* gṛhītvā āhāraṃ nāvikaṃ kaivartaṃ karṇadhāraṃ ca trir api ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā mahāsamudram avatīrṇaḥ | tatas teṣāṃ samudramadhyagatānāṃ kālikāvātena tad vahanam itaś cāmutaś ca paribhrāmyate | samudraś ca sārthavāhas tīrthikābhiprasannaḥ | so 'kālamṛtyubhayabhītaḥ ṣaṭ śāstṝn āyācituṃ pravṛttaḥ | tathāpi tad vahanaṃ vāyunā bhrāmyata eva | yāvad anye vaṇijo devatāsahasrāṇy āyācituṃ pravṛttāḥ | āhuś ca: śivavaruṇakuberā vāyur agni mahendro bhuvi ca tuvimagho yo viśvadevo maharṣiḥ | vayam iha maraṇārtā vaḥ prapannāḥ sma śīghraṃ vyasanam idam upetaṃ trātum icchantu sārtham* || -------------------- Vaidya, p. 202 -------------------- tatas teṣām evam api paridevamānānāṃ nāsti kaścit trātā | yāvat tatrānyatama upāsakaḥ samārūḍhaḥ | sa uvāca: kiṃ vo bhavantaḥ ṣaṭ śāstāra anye ca devatāḥ kariṣyanti? buddhaṃ bhagavantaṃ pratyakṣadevataṃ bhāvena śaraṇaṃ prapadyadhvam* | sa vas trātā bhaviṣyatīti | tataḥ samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni ekasvareṇa bhagavantaṃ śaraṇaṃ prapannāni || atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇām śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ, ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca: apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ | na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet || AVŚ_81.1 || yāvad bhagavatā jetavanāvasthitena sūryasahasrātirekaprabhāḥ kanakavarṇā marīcaya utsṛṣṭāḥ, yais te vaṇijaḥ samantād avabhāsitāḥ | kalpasahasraparibhāvitāś cāṃśava utsṛṣṭāḥ, yaiḥ prahlāditāḥ | kālikāvātaś ca pratyāgataḥ || yāvat samudraḥ svastikṣemābhyāṃ saṃsiddhayānapātraḥ pratyāgatas tenaiva maraṇasaṃvegena dānapradānāni datvā bandhujanaṃ samāśvāsya śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakān saṃtarpya pañcavaṇikchataparivāro bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ || bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavatā imāni samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni iṣṭena jīvitenācchāditāni, vyasanāt paritrātāni, atyantaniṣṭe ca nirvāṇe pratiṣṭhāpitānīti | bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ imāni samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni iṣṭena jīvitenācchāditāni, -------------------- Vaidya, p. 203 -------------------- vyasanāt paritrātāni, atyantaniṣṭe ca nirvāṇe pratiṣṭhāpitānīti | yat tu mayā atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ ime vaṇijaḥ paritrātāḥ | tac chṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta, bhāṣiṣye || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany anyatarasmin samudratīre pañcābhijñaḥ ṛṣiḥ prativasati, kaṣṭatayā mūlaphalāmbubhakto 'jinavalkalavāsī agnihotrikaḥ (Speyer: agnihotrakaḥ) | sa ca kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalo vyasanagatānāṃ paritrātā | yāvad vārāṇasyāṃ pañcavaṇikchatāni samudram avatartukāmāni | tāny anupūrveṇa cañcūryamāṇāni samudratīram anuprātāni | tam ṛṣiṃ dṛṣṭvā prasādajātāni pādayor nipatya vijñāpayitum ārabdhāni: yady asmākaṃ bhagavan samudramadhyagatānāṃ kiṃcid vyasanam utpadyate, bhagavatā tāvad ete paritrātavyā iti | tenādhivāsitam*: evaṃ bhavatv iti | tatas te vaṇijo ratnāny ādāya jambudvīpābhimukhāḥ saṃprasthitāḥ | yāvat kālikayā rākṣasyā saṃtrāsitum ārabdhāḥ | tatas tena ṛṣiṇā paritrārāḥ | tataḥ saṃsiddhayānapātrāḥ pratyāgatā ṛṣisamīpam upagamyocuḥ: bho maharṣe anena duṣkareṇa vyavasāyena kāruṇyabhāvāc ca kiṃ prārthayasa iti | tenoktam*: andhe loke 'nāyake buddho bhūyāsam atīrṇānāṃ satvānāṃ tārayitā, amuktānāṃ mocayitā, anāśvastānām āśvāsayitā, aparinirvṛtānāṃ parinirvāpayiteti | tair uktam*: yadā tvaṃ buddho bhaves tadā asmān api samanvāharethā iti | ṛṣir āha: evam astv iti || kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena ṛṣir āsīt*, ahaṃ saḥ | ye te vaṇijaḥ, ime te samudrapramukhās tadāpy ete mayā paritrātāḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajitā babhūvuḥ | tatraibhir indrayaparipākaḥ kṛtaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_82 sumanāḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati -------------------- Vaidya, p. 204 -------------------- ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putrāḥ prajāyante ca mriyante ca | tasmiṃś ca gṛhe sthaviro 'niruddhaḥ kulopagataḥ | tato gṛhapater iyaṃ buddhir utpannā: ayaṃ sthavirāniruddho vipākamaheśākhyaḥ, etaṃ tāvad āyāciṣye: yadi me putro jāyate, asya paścācchramaṇaṃ dasyāmīti | tato gṛhapatinā sthavirāniruddho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ | tataḥ piṇḍakena pratipādyāyācitaḥ: yadi me putro jāto jīvati, sthavirasya paścācchramaṇaṃ dasyāmīti | sthavirāniruddhenoktam*: evam astu, kiṃ tu smartavyā te pratijñeti || yāvad apareṇa samayena patnyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | tasyāḥ kāyāt surabhir gandhaḥ pravāti | yāvan navānāṃ māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko divyasumanaḥkañcikayā prāvṛtaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā sumanā iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam* | tataḥ sthavirāniruddham antargṛhe bhaktenopanimantrya sa dārako niryātitaḥ | tataḥ sthavirāniruddhenāsmai kāṣāyāṇi dattāni, āśīr vādaś ca: dīrghāyur bhavatv iti || yadā saptavarṣo jātas tadā mātāpitṛbhyāṃ sthavirāya dattaḥ | tataḥ sthavirāniruddhena pravrājya manasikāro dattaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | sa ca tīkṣṇendriyaḥ | yadā pāṃsukūlaṃ pratisaṃskaroti, tadā ekaikasmin* sūcīpradeśe aṣṭau vimokṣān samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca || yāvad apareṇa samayena sthavirāniruddhenoktaḥ: gaccha putraka, nadyā ajiravatyā udakam ānayeti | tataḥ sumanāḥ śramaṇoddeśo ghaṭam ādāyājiravatīm avatīrṇaḥ | tatra snātvā udakasya ghaṭaṃ pūrayitvā vihāyasaṃ prasthitaḥ | agrato ghaṭo gacchati, tataḥ sumanāḥ śramaṇoddeśaḥ | tasmiṃś ca samaye bhagavān pratisaṃlayanād vyutthāya catasṛṇāṃ parṣadāṃ dharmaṃ deśayati | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate: imaṃ paśya śāriputra śramaṇoddeśam āgacchantam udakasya ghaṭaṃ pūrayitvā smṛtimantaṃ susamāhitendriyam* | hitvā rāgaṃ ca dveṣaṃ ca abhidhyāṃ ca virāgayan* | saṃghārayann imaṃ dehaṃ śobhate udahārakaḥ || -------------------- Vaidya, p. 205 -------------------- yadā bhagavatā sumanāḥ śramaṇoddeśo bhikṣusaṃghasya purastāt stutaḥ praśastaś ca, tadā bhikṣūṇāṃ saṃdeho jātaḥ | kāni bhadanta sumanasā karmāṇi kṛtāny upacitāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko divyayā ca sumanasāṃ kañcukayā prāvṛtto jātaḥ, tīkṣnendriyaḥ, arhatvaṃ ca prāptam iti | sumanasaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | sumanasā tāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca: na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api | sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* || AVŚ_81.2 || bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad anyatamaḥ sārtavāhaḥ | tasya taruṇāvasthāyāṃ pravrajyācittam utpannam* | tena na śakitaṃ pravrajitum* | yadā vṛddho bhūtas tadā tasya vipratisāro jātaḥ: na me śobhanaṃ kṛtaṃ yad ahaṃ bhagavacchāsane na pravrajita iti | tatas tena keśanakhanastūpe sumanaḥpuṣpāropaṇaṃ kṛtam*, vipaśyī ca samyaksaṃbuddhaḥ saśrāvakasaṃghaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ | tataḥ tena pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam*: anenāhaṃ kuśalamūlema cittotpādena deyadharmaparityāgena ca anāgatān samyaksaṃbuddhānām ārāgayeyam* | yasya ca śāsane pravrajeyam*, tatra daharāvasthāyām āryadharmān adhigaccheyam iti | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajito babhūva | tatrānena daśa varṣasahasrāṇi brahmacaryāvāsaḥ paripālitaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* || idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* || ******************************************************* AVŚ_83 hiraṇyapāṇiḥ | (ed. Speyer, vol. II) buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito -------------------- Vaidya, p. 206 -------------------- vaiśravaṇadhanapratispardhī | na cāsya putro na duhitā | sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: anekadhanasamuditaṃ me gṛham*, na me putro na duhitā | mamātyayāt sarvasvāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti | sa śramaṇabrāhmaṇasuhṛtsaṃbandhibāndhavair ucyate: devatārādhanaṃ kuruṣveti | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyat*, ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇām* | mātāpitarāu raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eteṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati || anyatamaś ca satvo 'nyatamasmād devanikāyāc cyutvā tasya prajāpatyāḥ kukṣim avakrāntaḥ | pañcāveṇikā dharmā ekatye paṇḍitajātīye mātṛgrāme | katame pañca | raktaṃ puruṣaṃ jānāti, viraktaṃ puruṣaṃ jānāti | kālaṃ jānāti ṛtuṃ jānāti | garbham avakr