Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_2-3u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển II-III (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā II-III)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 5 / 8 (50.000 ký tự/trang)
āvat parinirvāṇam iti. bhagavān āha: evam etat kauśikaivam etat. yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ satkariṣyati gurukariṣyati mānayiṣyati pūjayiṣyaty arcayiṣyaty apacāyiṣyate puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ, parasmai ca likhitvā dadyād evaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. iti prathamā stutimātra punar aparaṃ kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ yathopadiṣṭāṃ parebhyo gatvā ācakṣīta deśayet prakāśayed vibhajed uttānīkuryād ayaṃ sa kulaputro vā kuladuhitā vā tataḥ pūrvakāt kulaputrād vā kuladuhitur vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. śāsteti vā pratikāṃkṣitavyaḥ, anyatarānyataro vā gurusthānīyaḥ sabrahmacārī. tat kasya hetor? eṣa evātra śāstā draṣṭavyo yeyaṃ prajñāpāramitā na hy anyaḥ śāstā anyā prajñāpāramitā, prajñāpāramitaiva śāstā, śāstaiva prajñāpāramitā. tat kasya hetor? atra hi prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā kulaputrāḥ kuladuhitaro vā atītānāgatapratyutpannās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke prādurbhūtāḥ, ye 'pi te 'bhijñāḥ sabrahmacāriṇo 'nyatarānyatare 'vinivartanīyatve sthitās, te 'pi bodhisattvā mahāsattvā ihaiva prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim (PSP_2-3:102) abhisaṃbuddhāḥ. atraiva kauśika prajñāpāramitāyāṃ śrāvakāḥ śikṣitāḥ, arhanto 'rhattvaṃ prāptāḥ, pratyekabuddhāḥ pratyekabodhiṃ prāptā, bodhisattvā bodhisattvaniyāmam avakrāmanti avakrāntāś ca avakramiṣyanti ca. tasmāt tarhi kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā tathāgatān arhataḥ samyaksaṃbuddhān saṃmukhaṃ satkartukāmena gurukartukāmena mānayitukāmena pūjayitukāmena puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ. iyam eva prajñāpāramitā pustakalikhitā satkartavyā gurukartavyā mānayitavyā pūjayitavyā puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatra dhvajapatākābhiḥ. imam api cārthavaśaṃ saṃpaśyamānasya mamānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhasyaitad abhūt; kan nv ahaṃ dharmam upaniśritya vihareyaṃ satkuryāṃ gurukuryāṃ mānayeyaṃ pūjayeyam iti. so 'haṃ kauśika yadā nādrākṣaṃ sadevake loke sabrahmake samārake saśramaṇabrāhmaṇikāyāṃ prajāyāṃ sadevamānuṣāsurāyāṃ sadṛśam. tasya me sadṛśaṃ samanupaśyamānasya etad abhūt; yan nūnam ahaṃ ya eva mayā dharmābhisaṃbuddhas tam eva dharmaṃ satkuryāṃ gurukuryāṃ mānayeyaṃ pūjayeyam iti, dharmam eva copaniśrāya vihareyam iti. ayam eva kauśika saddharmo yeyaṃ prajñāpāramitā. aham eva kauśika imāṃ prajñāpāramitāṃ satkaromi gurukaromi mānayāmi pūjayāmi satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvā upaniśrāya ca viharāmi. kiṃ vā punaḥ kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena iyam eva prajñāpāramitā na satkartavyā na gurukartavyā na mānayitavyā na pūjayitavyā puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ. tat kasya hetos? tathā hi śrāvakapratyekabuddhayānikaiḥ kulaputrair vā kuladuhitṛbhir vā iyam eva prajñāpāramitā satkartavyā gurukartavyā mānayitavyā pūjayitavyā puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvracchatradhvajapatākābhiḥ. tat kasya hetoḥ? prajñāpāramitānirjātā hi bodhisattvā, bodhisattvanirjātāś ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās, tathāgatanir jātāś ca sarvaśrāvakapratyekabuddhās. tasmāt tarhi kauśika mahāyānikaiḥ kulaputrair vā kuladuhitṛbhir vā śrāvakayānikaiś ca iyam eva prajñāpāramitā satkartavyā gurukartavyā mānayitavyā (PSP_2-3:103) pūjayitavyā puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ, yatra śikṣitvā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā abhisaṃbudhyante abhisaṃbhotsyante. iti dvitīyā stutimātrā ekaṃ kauśika sattvaṃ srotaāpattiphale pratiṣṭhāpya aprameyaṃ puṇyaṃ prasavati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya. tat kasya hetor? daśasu kauśika kuśaleṣu karmapatheṣu sattvāḥ pratiṣṭhāpitā aparimuktā eva nirayatiryagyoniyamalokāsuragatibhyaḥ, srotaāpattiphale pratiṣṭhāpitaḥ punaḥ sarvadurgatibhyo mukto bhavati. iti tṛtīyā stutimātrā sakṛdāgāmiphale evaṃ sattvaṃ pratiṣṭhāpya bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya. iti caturthī stutimātrā evam anāgāmiphale ekaṃ sattvaṃ pratiṣṭhāpya bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya. iti pañcamī stutimātrā evam ekaṃ sattvam arhattve pratiṣṭhāpya bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya. iti ṣaṣṭhī stutimātrā evam ekaṃ sattvaṃ pratyekabodhau pratiṣṭhāpya bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpya. iti saptamī stutimātrā yaḥ kaścit kauśika kulaputro vās kuladuhitā vā jāmbudvīpakān sattvān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayet, yo vānyaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā ekaṃ sattvam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayed ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. tat kasya hetos? tathā hi buddhanetryāḥ so 'nupacchedāya pratyupasthito bhavati. iti aṣṭamī stutimātrā evaṃ yaḥ sarvajāmbudvīpakān sattvān sakṛdāgāmiphale pratiṣṭhāpayed, yo vānya ekaṃ sattvam anuttarāyāṃ sanyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayed ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. iti navamī stutimātrety uktā stutiḥ evaṃ yaḥ sarvajāmbudvīpakān sattvān anāgāmiphale pratiṣṭhāpayed, yo vānya ekaṃ sattvam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayed ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. iti prathamā stobhamātrā (PSP_2-3:104) evaṃ yaḥ sarvajāmbudvīpakān sattvān arhattve pratiṣṭhāpayed, yo vānya ekaṃ sattvam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayed ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. iti dvitiyā stobhamātrā evaṃ yaḥ sarvajāmbudvīpakān sattvān pratyekabodhau pratiṣṭhāpayed, yo vānyaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā ekaṃ sattvam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayed ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. tat kasya hetos? tathā hi buddhanetryāḥ. so 'nupacchedāya pratyupasthito bhavati, ya ekaṃ sattvam apy anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayet. tat kasya hetor? bodhisattvanirjātā hi kauśika yāvantas tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ. tad anena kauśika paryāyeṇaivaṃ veditavyaṃ bodhisattvo 'pi pūjayitavyaḥ sadevamānuṣāsureṇa lokena. iti tṛtīyā stobhamātrā punar aparaṃ kauśika yaḥ. kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā jāmbudvīpakān sattvān daśakuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitāṃ kṛtvā parasmai dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi. tat kasya hetor? atra hi prajñāpāramitāyām anāsravā dharmā vistareṇopadiṣṭā, yatra kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca śikṣitvā samyaktvaniyāmam avakrāntāś cāvakramiṣyanti cāvakrāmanti ca. yāvad arhattvaṃ prāptāḥ prāpsyante prāpnuvanti ca. pratyekāṃ bodhiṃ prāptāḥ prāpsyante prāpnuvanti ca. bodhisattvā bodhisattvaniyāmam avakrāntā avakramiṣyanti ca avakrāmanti, anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā abhisaṃbhotsyante abhisaṃbudhyante ca. katame ca te kauśika anāsravā dharmās? tadyathā pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāś catvāry āryasatyāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayo 'ṣṭa vimokṣā navānupūrvaṃ vihārasamāpattayaḥ śūnyatānimittāpraṇihitābhijñā adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā yāvad aparimāṇā buddhadharmā vistareṇopadiṣṭās tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ prajñāpāramitāyāṃ tad anenāpi te kauśika (PSP_2-3:105) paryāyeṇaivaṃ veditavyam. yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitām api kṛtvā parebhyo dadyāl likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. tat kasya hetos? tathā hi atra kauśika prajñāpāramitāyāṃ vistareṇa sarvadharmā upadiṣṭā, yair dharmaiḥ kṣatriyamahāśālakulāni brāhmaṇamahāśālakulāni gṛhapatimahāśālakulāni prajñayante, cāturmahārājakāyikā devāḥ prajñāyante, trāyastiṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartmo brahmapārṣadyā brahmapurohitā mahābrahmāṇo yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagā devā prajñāyante, sarvapāramitāḥ prajñāyante, saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāḥ prajñāyante, āryasatyāny aṣṭavimokṣā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ prajñāyante, śūnyatānimitāpraṇihitāni ṣaḍ abhijñāḥ prajñāyante, sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni prajñāyante, daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ prajñāyante, mahāmaitrī mahākaruṇā prajñāyante, sarvajñatāḥ prajñāyante, srotaāpannāḥ prajñāyante, sakṛdāgāmino 'nāgāmino 'rhantaḥ pratyekabuddhāḥ prajñāyante, tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ prajñāyante. tiṣṭhantu kauśika jāmbudvīpakāḥ sattvā yāvat pratyekāyāṃ bodhau pratiṣṭhāpitā yāvantaḥ kauśika cāturmahādvīpake lokadhātau sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu yāvat pratyekabodhau pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitāṃ kṛtvā parasmai dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi. tat kasya hetos? tathā hi kauśika prajñāpāramitānirjātāḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhabodhisattvadharmā buddhadharmāś ca. tiṣṭhantu kauśika cāturmahādvīpdvīpake lokadhātau sattvā daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu yāvat pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpitā, yaḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā ye sāhasre lokadhātau sattvās tan sarvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayet, srotaāpattiphale sakṛdāgāmiphale 'nāgāmiphale 'rhattve pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayed, yaś ca kulaputro vā (PSP_2-3:106) kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitām antaśaḥ pustakalikhitām api kṛtvā parasmai dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: tiṣṭhantu kauśika sāhasre lokadhātau sattvā yāvat pratyekāyāṃ bodhau pratiṣṭhāpitā, yaḥ kaścit kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā ye dvisāhasre lokadhātau sattvās tān sarvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu yāvat pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitāṃ kṛtvā parasmai dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. tiṣṭhantu kauśika dvisāhasre lokadhātau sattvā yāvat pratyekabodhau pratiṣṭhāpitā, ye kecit kauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pṛtiṣṭhāpayet yāvat pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayed, yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitām api kṛtvā parebhyo dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tataḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. tiṣṭhantu kauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvā yāvat pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpitāḥ yāvantaḥ kāuśika daśasu dikṣu gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭāpayed yāvat pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayet, yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitām api kṛtvā parasmai dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tataḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. tat kasya hetor? atra hi prajñāpāramitāyām anāsravā dharmā vistareṇopadiṣṭās, tatra kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca śikṣitvā samyaktvaniyāmam avakrāntā avakramiṣyanti avakrāmanti ca, yāvad arhattvaṃ prāptāḥ prāpsyante prāpnuvanti ca. pratyekāṃ bodhiṃ prāptāḥ prāpsyante prāpnuvanti ca. bodhisattvāś ca mahāsattvāś ca bodhisattvaniyāmam avakrāntā avakramiṣyanti avakrāmanti ca. anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā abhisaṃbudhyante abhisaṃbhotsyante ca. katama eva kauśika (PSP_2-3:107) anāsravā dharmās? tadyathā pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāś catvāri satyāni adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā śūnyatāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo daśa tathāgatabalāni yāvad aparimāṇā buddhadharmā vistareṇopadiṣṭās tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ prajñāpāramitāyāṃ tad anenāpi te kauśika paryāyeṇaivaṃ veditavyaṃ, yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ pustakalikhitām api kṛtvā parebhyo dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, tat kasya hetos? tathā hy atra kauśika prajñāpāramitāyāṃ vistareṇa sarvadharmā upadiṣṭā, yair dharmaiḥ kṣatriyamahāśālakulāni brāhmaṇamahāśālakulāni gṛhapatimahāśālakulāni prajñāyante, cāturmahārājakāyikā devāḥ prajñāyante yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagā devāḥ prajñāyante, pāramitāḥ prajñāyante yāvat saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāḥ prajñāyante, sarvajñatāḥ prajñāyante, srotaāpannāḥ prajñāyante, sakṛdāgāmino 'nāgāmino 'rhantaḥ pratyekabuddhāḥ prajñāyante, tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ prajñāyante. punar aparaṃ kauśika ye jāmbudvīpakāḥ sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā caturṣu dhyāneṣu pratiṣṭhāpayet. caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu pañcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā parebhyo dadyād antaśo likhanāyāpi vācanāyāpi. tat kasya hetor? atra hi prajñāpāramitāyām anāsravā dharmā vistareṇopadiṣṭāḥ. punar aparaṃ kauśika yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati, idan tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasūtaṃ bhaviṣyati, na tv eva jāmbudvīpakān sattvāṃś cāturdvīpakān sāhasre dvisāhasre trisāhasre lokadhātau sarvasattvān daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu dhyānāpramāṇeṣv ārūpyābhijñāsu pratiṣṭhāpya. tatrāyaṃ yoniśo manasikāro na dvayacarito bodhau prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati, na dvayacarito bodhau dhyānapāramitāṃ (PSP_2-3:108) vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ, na dvayacarito bodhau dānapāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati. na dvayacarito bodhau adhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatām adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ yoniśo manasikariṣyati. na dvayacarito bodhau smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān yoniśo manasikariṣyati. na dvayacarito bodhau aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān sarvākārajñatāṃ yoniśo manasikariṣyati. iti caturthī stobhamātrā punar aparaṃ kauśika yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā anekaparyāyeṇa prajñāpāramitāṃ parebhyo deśayiṣyati vistareṇa saṃprakāśayiṣyati bhāvayiṣyati vicariṣyati uttānīkariṣyati artham upadekṣyati. tatrāyaṃ prajñāpāramitārtho 'dvaye na prajñāpāramitāṃ drakṣyati na dvaye, na nimittato nānimittataḥ nāyūhato na niryūhataḥ, notkṣepato na prakṣepataḥ, na saṃkleśato na vyavadānataḥ, notpādato na nirodhataḥ, na grāhato notsargataḥ, na sthānato nāsthānataḥ, na bhūtato nābhūtataḥ, na yogato nāyogataḥ, na śeṣato nāśeṣataḥ, na pratyaṃśato nāpratyaṃśataḥ na dharmato nādharmataḥ, na tathatāto nātathatātaḥ, na bhūtakoṭito nābhūtakoṭitaḥ. ayam eva kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasaviṣyati, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ parebhyo vistareṇa saṃprakāśayiṣyati svādhyāsyati deśayiṣyati bhāvayiṣyati uttānīkariṣyati arthaṃ copadekṣyati. na tv eva yaḥ kevalam ātmane codgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati. iti pañcamī stobhamātrā punar aparaṃ kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā svayaṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati, tāṃ ca parebhyo vistareṇa saṃprakāśayiṣyati prajñāpayiṣyati prasthāpayiṣyati vibhāvayiṣyati uttānīkariṣyati arthaṃ copadekṣyati, ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasaviṣyati. śakra āha: evam etad bhagavann evam etat sugata. bhagavān āha: evaṃ khalu kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitā upadeṣṭavyā sārthā savyañjanā, evam upadiśan kauśika kulaputro vā (PSP_2-3:109) kuladuhitā vā aprameyāsaṃkhyeyāparimāṇena puṇyaskandhena samanvāgato bhaviṣyati. iti ṣaṣṭhī stobhamātrā sacet kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā daśasu dīkṣv ekaikasyāṃ diśy aprameyān asaṃkhyeyān aparimāṇāṃs tathāgatān arhataḥ samyaksaṃbuddhān yāvajjīvaṃ sukhopadhānena satkuryād gurukuryād mānayet pūjayet puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ, yaḍ ca khalu punaḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitām anekaparyāyeṇa parebhyo vistareṇa deśayed artham asyā vijñāpayet saṃprakāśayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād ayam eva tataḥ kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. tat kasya hetor? atra hi prajñāpāpāramitāyāṃ śikṣitvā tair atītānāgatapratyutpannais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā abhisaṃbuddhyate abhisaṃbhotsyate ca. iti saptamī stobhamātrā punar aparaṃ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā asaṃkhyeyān aparimāṇān kalpān dānaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñāpāramitāṃ parebhyo vistareṇa saṃprakāśayet kathayed yāvat sūcayet tac cānupalambhayogena, ayan tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. tatra kauśika katama upalambhaḥ? yad bodhisattvasyopalambhayogena dānan dadataḥ, evaṃ bhavati; ahaṃ dānan dadāmi, idaṃ dānan dadāmi, parasmai dānan dadato dānam eva sthāsyati, na dānapāramitā. idaṃ śilam, ahaṃ śīlavān, amūn sattvān rakṣāmi neyaṃ śīlapāramitā. ahaṃ kṣāntim ārabhe, imāṃ kṣāntiṃ parasmai kṣamāmi, asyāṃ kṣāntau sthāsyāmi, neyaṃ kṣāntipāramitā. ahaṃ vīryam ārabhe, idaṃ vīryam eṣām arthāya, asmin virye sthāsyāmi, neyaṃ vīryapāramitā. ahaṃ dhyānaṃ samāpatsye, idaṃ dhyānam eṣām arthāya samāpatsye, atra dhyāne sthāsyāmi, neyaṃ dhyānapāramitā. ahaṃ prajñāṃ bhāvayāmi, iyaṃ prajñā eṣām arthāya, asyāṃ prajñāyāṃ sthāsyāmi, nāyaṃ prajñāpāramitā. evaṃ hi kauśika upalambhe caritasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā na dānapāramitā paripūryate, na śīlapāramitā na kṣāntipāramitā na vīryapāramitā na dhyānapāramitā, na prajñāpāramitā paripūryate. śakra āha: kathaṃ carato bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā paripūryate? kathaṃ śīlapāramitā paripūryate? kathaṃ kṣāntipāramitā (PSP_2-3:110) paripūryate? kathaṃ vīryapāramitā paripūryate? kathaṃ dhyānapāramitā paripūryate? kathaṃ prajñāpāramitā paripūryate? bhagavān āha: iha kauśika bodhisattvo mahāsattvo dānan dadan na dāyakam upalabhate na pratigrāhakam upalabhate na deyam upalabhate, iyam ucyate dānapāramitā. na śilam upalabhate na śīlavantaṃ na sattvam upalabhate, iyam ucyate śīlapāramitā. na kṣāntim upalabhate na kṣamyaṃ na kṣamiṇam upalabhate, iyam ucyate kṣāntipāramitā. na vīryam upalabhate na kāyaṃ na cittam upalabhate, iyam ucyate vīryapāramitā. na dhyānam upalabhate na dhyāyinaṃ na dhyātavyam upalabhate, iyam ucyate dhyānapāramitā. na prajñām upalabhate na prajñāvantaṃ na prajñeyam upalabhate yeṣām arthāya bhāvayati, iyam ucyate prajñāpāramitā. evaṃ carataḥ kauśika bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitā paripūryate, śīlapāramitā paripūryate kṣāntipāramitā paripūryate vīryapāramitā paripūryate dhyānapāramitā paripūryate prajñāpāramitā paripūryate. evaṃ hi kauśika kulaputrasya vā kuladuhitur vā anupalambheneyaṃ prajñāpāramitā sārthā savyañjanopadeṣṭavyā. evaṃ dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā dānapāramitā anupalambheneyaṃ sārthā savyañjanopadeṣṭavyā. tat kasya hetor? bhaviṣyanti kauśikānāgate 'dhvani kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca te prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. tatra kulaputrasya vā kuladuhitur vā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitasya prajñāpāramitāprativarṇikāśravaṇena vināśayiṣyanti teṣām apīyaṃ prajñāpāramitā sārthā savyañjanopadeṣṭavyā. śakra āha: katamā sā bhagavan prajñāpāramitāprativarṇikā? bhagavān āha: iha kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā imāṃ prajñāpāramitām upadekṣyāma iti prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. tatreyaṃ prajñāpāramitāprativarṇikā rūpam anityam ity upadekṣyanti. vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānam anityam ity upadekṣyanti. evaṃ copadekṣyanti ya evaṃ ca carati sa carati prajñāpāramitāyām iti. yeṣām upadekṣyanti kulaputrāṇāṃ vā kuladuhitṛṇāṃ vā te rūpam anityam iti gaveṣiṣyanti. evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānam anityam iti gaveṣiṣyanti. te prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. te prajñāpāramitāprativarṇikāyāṃ cariṣyanti. te cakṣur anityam ity upadekṣyanti. evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano 'nityam ity upadekṣyanti. rūpam anityam ity upadekṣyanti. evaṃ śabdā gandhā rasāḥ spraṣṭavyā dharmā anityā ity upadekṣyanti. pṛthivīdhātum anitya ity upadekṣyanti. abdhātuṃ tejodhātuṃ vāyudhātum (PSP_2-3:111) ākāśadhātuṃ vijñānadhātum anitya ity upadekṣyanti. cakṣurdhātum anitya ity upadekṣyanti. śrotradhātuṃ ghrāṇadhātuṃ jihvādhātuṃ kāyadhātuṃ manodhātum anitya ity upadekṣyanti. rūpadhātum anitya ity upadekṣyanti. śabdadhātum anitya ity upadekṣyanti. gandhadhātuṃ rasadhātuṃ spraṣṭavyadhātuṃ dharmadhātum anitya ity upadekṣyanti. cakṣurvijñānadhātum anītya ity upadekṣyanti. śrotravijñānadhātuṃ ghrāṇavijñānadhātuṃ jihvāvijñānadhātuṃ kāyavijñānadhātuṃ manovijñānadhātum anitya ity upadekṣyanti. cakṣuḥsaṃsparśadhātuni anitya ity upadekṣyanti. śrotrasaṃsparśadhātuṃ ghrāṇasaṃsparśadhātuṃ jihvāsaṃsparśadhātuṃ kāyasaṃsparśadhātuṃ manaḥsaṃsparśadhātum anitya ity upadekṣyanti. cakṣuḥsaṃsparśapratyayā vedanā anityā ity upadekṣyanti. evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayā vedanā anityā ity upadekṣyanti. rūpaṃ duḥkham anityam anātmety aśubham ity upadekṣyanti. vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānaṃ duḥkham anityam anātmety aśubham ity upadekṣyanti. pṛthivīdhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. abdhātuṃ tejodhātuṃ vāyudhātum ākāśadhātuṃ vijñānadhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. rūpaśabdagandharasasparśadharmā duḥkhā iti anātmāna ity aśubhā ity upadekṣyanti. cakṣur duḥkham ity anātmety aśubham ity upadekṣyanti. śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano duḥkham ity anātmety aśubham ity upadekṣyanti. rūpadhātuṃ śabdadhātuṃ gandhadhātuṃ rasadhātuṃ spraṣṭavyadhātuṃ dharmadhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. cakṣurdhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. śrotradhātuṃ ghrāṇadhātuṃ jihvādhātuṃ kāyadhātuṃ manodhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. cakṣurvijñānadhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti, śrotravijñānadhātuṃ ghrāṇavijñānadhātuṃ jihvāvijñānadhātuṃ kāyavijñānadhātuṃ manovijñānadhātuṃ duḥkha ity anātmety aśubha ity upadekṣyanti. cakṣuḥsaṃsparśadhātuṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayā vedanā duḥkhety anātmikety aśubhety upadekṣyanti. evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśadhātuṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayā vedanā duḥkhety anātmety (PSP_2-3:112) aśubhety upadekṣyanti. evaṃ te prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. evaṃ dhyānapāramitāprativarṇikāṃ vīryapāramitāprativarṇikāṃ kṣāntipāramitāprativarṇikāṃ śīlapāramitāprativarṇikāṃ dānapāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. evaṃ rūpaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānam anityaṃ duḥkham anātmāśubham ity upadekṣyanti. yāvac cakṣū rūpaṃ cakṣurvijñānadhātum anityo duḥkho 'nātmāśubha ity upadekṣyanti. evaṃ yāvac chrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānadhātum anityo duḥkho 'nātmāśubha ity upadekṣyanti. evaṃ prajñāpāramitā anityā duḥkhānātmāśubhety upadekṣyanti. evaṃ dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā dānapāramitā anityā duḥkhānātmāśubhety upadekṣyanti. evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīr anityā duḥkhānātmānośubhā ity upadekṣyanti, prajñāpārmitāyāṃ carantaḥ. evam upadekṣyanti smṛtyupasthānāny anityāni duḥkhāny anātmāny aśubhānīty upadekṣyanti. evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān anityā duḥkhā anātmāno 'śubhā ity upadekṣyanti prajñāpāramitāyāṃ caranto yāvat sarvākārajñatām anityā duḥkhānātmāśubhety upadekṣyanti. evaṃ ca vakṣyanti ya evaṃ carati sa prajñāpāramitāyāṃ caratīti, iyaṃ kauśika prajñāpāramitāprativarṇikā. punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitām upadiśanta evam upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya sa tvaṃ prajñāpāramitāṃ bhāvayamānaḥ prathamāyāṃ bhūmau sthāsyasi yāvad daśamyāṃ bhūmau sthāsyasi. evaṃ dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ bhāvayamānaḥ prathamāyāṃ bhūmau sthāsyasi yāvad daśamyāṃ bhūmau sthāsyasi. tac ca nimittayogenopalambhayogena sarvākārasaṃjñayā prajñāpāramitāṃ bhāvayiṣyati, iyaṃ sā kauśika prajñāpāramitāprativarṇikā. punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā evam upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya sa tvaṃ prajñāpāramitāṃ bhāvayamānaḥ śrāvakabhūmiṃ samatikramiṣyasi, pratyekabuddhabhūmiṃ samatikramiṣyasi, iyaṃ sā kauśika prajñāpāramitāprativarṇikā. (PSP_2-3:113) punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ mahāyānikānāṃ kulaputrāṇāṃ vā kuladuhitṛṇāṃ vā prajñāpāramitām upadiśanta evam upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya sa tvaṃ prajñāpāramitāṃ bhāvayamāno bodhisattvaniyāmam avakramiṣyasi, iyaṃ sā kauśika prajñāpāramitāprativarṇikā. punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitām upadiśamānā evam upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya sa tvaṃ prajñāpāramitāṃ bhāvayamāno 'nutpattikadharmakṣāntiṃ pratilapsyase sa tvam anutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabhya bodhisattvābhijñāsu sthāsyasi sa tvam abhijñāsu sthitvā buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkramiṣyasi buddhānāṃ bhagavatāṃ satkaraṇāya gurukaraṇāya mānanāya pūjanāyārcanāyāpacāyanāya, evam upadekṣyanti. evam upadiśamānāḥ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ vā kuladuhitṛṇāṃ vā evam upadekṣyanti, yaḥ kulaputraḥ prajñāpāramitām udgṛhīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśo manasikariṣyati so 'saṃkhyeyam aprameyam aparimāṇaṃ puṇyaskandhaṃ prasaviṣyati. evaṃ copadiśamānāḥ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. punar aparaṃ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇām upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra atītānāgatapratyutpannānāṃ tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ yat kuśalamūlaṃ prathamacittotpādam upādāya yāvad anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtānāṃ tat sarvam anumodya ekataḥ piṇḍīkṛtyānuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmaya. evam upadiśamānāḥ kauśika te kulaputra vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. śakra āha: katham upadiśantas te kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ bodhisattvayānasaṃprasthitānāṃ kulaputrāṇāṃ vā kuladuhitṛṇāṃ vā na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti? (PSP_2-3:114) bhagavān āha: iha kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ bodhisattvayānasaṃprasthitānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ vā prajñāpāramitām upadekṣyanti, ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvayamāno rūpam anityato mā drākṣīs. tat kasya hetoḥ? rūpaṃ rūpasvabhāvena śūnyaṃ, yaś ca rūpasvabhāvaḥ so 'bhāvo, yaś cābhāvaḥ sā prajñāpāramitā, yā prajñāpāramitā tatra rūpan na nityam iti vā anityam iti vā vyapadiśyate. tat kasya hetos? tathā hi rūpam eva tatra na saṃvidyate. kuto nityaṃ vā anityaṃ vā bhaviṣyati? evaṃ copadiśantas te kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānam anityato mā drākṣīs. tat kasya hetor? vijñānaṃ vijñānasvabhāvena śūnyaṃ, yaś ca vijñānasvabhāvaḥ so 'bhāvo, yaś cābhāvaḥ sā prajñāpāramitā, yā prajñāpāramitā tatra vijñānaṃ na nityam iti vā anityam iti vā vyapadiśyate. tat kasya hetos? tathā hi vijñānam eva tatra na saṃvidyate. kuto nityaṃ vā anityaṃ vā bhaviṣyati? evam upadiśantas te kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādāṅgeṣu sarvapāramitāsu sarvaśūnyatāsu sarvasamādhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu saptatriṃśadbodhipakṣyeṣu dharmeṣu satyeṣv aṣṭavimokṣeṣu navānupūrvavihārasamāpattiṣv apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu śūnyatānimittāpraṇihiteṣu ṣaṭsv abhijñāsu daśasu tathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu kartavyam. ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya mā ca tvaṃ kulaputra sarvajñatām anityato drākṣīs. tat kasya hetos? tathā hi sarvajñatā sarvajñatāsvabhāvena śūnyā, yaṣ ca sarvajñatāyāḥ svabhāvaḥ so 'bhāvo, yo 'bhāvaḥ sā prajñāpāramitā, yā prajñāpāramitā na tatra sarvajñatāyā nityatā vā anityatā vā vyapadiśyate. tat kasya hetos? tathā hi sarvajñataiva na saṃvidyate. kutaḥ punar nityatā vā anityatā vā bhaviṣyati? evaṃ copadiśantaḥ. kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. punar aparaṃ kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā teṣāṃ mahāyānikānāṃ kulaputrāṇāṃ vā kuladuhitṛṇāṃ vā evaṃ na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti, (PSP_2-3:115) ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitāṃ bhāvaya mā ca tvaṃ kaṃcid dharmaṃ drākṣīḥ, mā ca kasmiṃcid dharme sthāḥ. tat kasya hetos? tathā hi prajñāpāramitāyāṃ na sa dharmaḥ saṃvidyate yo dharmo draṣṭavyo yatra vā pratiṣṭhātavyaḥ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika sarvadharmā svabhāvena śūnyāḥ, yaś ca dharmaḥ svabhāvena śūnyaḥ so 'bhāvo, yaś cābhāvaḥ sā prajñāpāramitā, yā prajñāpāramitā sā na kasyacid dharmasyāyuhalaṃ vā niryūhalaṃ vā utpādo vā nirodho vā ucchedo vā śaśvato vā ekārthatā vā nānārthatā vā āgamo vā nirgamo vā. evam upadiśantaḥ kauśika te kulaputrā vā kuladuhitaro vā na prajñāpāramitāprativarṇikām upadekṣyanti. tasmāt tarhi kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā evaṃ prajñāpāramitāyā artho vyapadeṣṭavyaḥ. evam upadiśan kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasaviṣyati. na tv eva te pūrvakāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca. ity aṣṭamī stobhamātrā punar aparaṃ kauśika ye jāmbudvīpakāḥ sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanāṃ parebhyo naikaiḥ paryāyaiḥ kathayiṣyati deśayiṣyati vibhāvayiṣyati uttānīkariṣyati saṃprakāśayiṣyati. evaṃ ca vakṣyanti ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhṇīṣva paryavāpnuhi dhāraya vācaya yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. tat kasya hetor? ato hi kauśika prajñāpāramitāyāḥ srotaāpannaś ca srotaāpattiphalaṃ ca prabhāvyate. tiṣṭhantu kauśika jāmbudvīpakāḥ sarvasattvāḥ srotaāpattiphale vinītās, tiṣṭhantu cāturdvīpakāḥ sarvasattvāḥ srotaāpattiphale vinītās, tiṣṭhantu sāhasre lokadhātau sarvasattvāḥ srotaāpattiphale vinītās, tiṣṭhantu dvisāhasre lokadhātau sarvasattvāḥ srotaāpattiphale vinītāḥ. tiṣṭhantu kauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sarvasattvsḥ srotaāpattiphale vinītāḥ, yāvantaḥ kauśika pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadivālukopameṣu lokadhātuṣu sarvasattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā (PSP_2-3:116) srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayet. evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ vidikṣūrdhvam adho gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati. ya imāṃ prajñāpāramitāṃ parebhyaḥ. sārthāṃ savyañjanāṃ vistareṇa kathayed deśayed artham asyāḥ saṃprakāśayed vibhajed vibhāvayed vicared uttānīkuryāt saṃprakāśayed, evaṃ ca vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhṇīṣva paryavāpnuhi dhāraya vācaya yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. tat kasya hetor? ato hi kauśika prajñāpāramitāyāḥ srotaāpannaḥ prabhāvyate. iti navamī stobhamātrety uktaḥ stobhaḥ punar aparaṃ kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā yāvanto jāmbudvīpakāḥ sattvās tān sarvān sakṛdāgāmiphale pratiṣṭhapayet. iti prathamā praśaṃsāmātrā yāvad anāgāmiphale pratiṣṭhāpayet. iti dvitīyā praśaṃsāmātrā yāvad arhattve pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanāṃ vistareṇopadiśet kathayet saṃprakāśayed vibhajed vibhāvayed vicared uttānīkuryād, evaṃ vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhāṇa paryavāpnuhi dhāraya vācaya yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. tat kasya hetor? ato hi kauśika prajñāpāramitāyāḥ sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam arhattvaṃ prajñāyate. tiṣṭhantu kauśika jāmbudvīpakāḥ sattvāḥ sakṛdāgāmy anāgāmy arhattve vinītā yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā cāturdvīpakān sarvasattvān arhattve pratiṣṭhāpayet. sāhasre lokadhātau sarvasattvān arhattve pratiṣṭhāpayet. dvisāhasre lokadhātau sarvasattvān arhattve pratiṣḥāpayet. trisāhasre (PSP_2-3:117) lokadhātau sarvasattvān arhattve pratiṣṭhāpayet, yāvantaḥ kauśika pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sarvasattvās tān sarvān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā yāvad arhattve pratiṣṭhāpayet. evaṃ dakṣiṇasyāṃ diśi paścimāyām uttarasyāṃ diśi vidikṣūrdhvam adho gaṅgānadīvālukpameṣu lokadhātuṣu sarvasattvās tān sarvān yāvad arhattve pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanāṃ parebhyaḥ saṃprakāśayed deśayet kathayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād, evaṃ vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhāṇa paryavāpnuhi dhāraya vācaya yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. tat kasya hetor? ato hi kauśika prajñāpāramitāyāḥ sakṛdāgāmyanāgāmyarhantaḥ prajñāyante. iti tṛtiyā praśaṃsāmātrā punar aparaṃ kauśika yāvanto daśasu dikṣu gaṅgānadīvālukpameṣu lokadhātuṣv ekaikasyāṃ diśi sattvās tān sarvān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā pratyekabuddhatve pratiṣṭhāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanām arthikebhyaḥ chandikebhyo vistareṇopadiśet kathayet saṃprakāśayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād, evaṃ ca kathayed evaṃ vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhāṇa paryavāpnuhi dhāraya vācaya yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. tat kasya hetor? ato hi kauśika prajñāpāramitāyāḥ pratyekabuddhaḥ prabhāvyate. iti caturthī praśaṃsāmātrā punar aparaṃ kauśika ye jāmbudvīpe sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau samādāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. (PSP_2-3:118) śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanāṃ parebhyo vistareṇopadiśet kathayed deśayet saṃprakāśayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād, evaṃ vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhāṇa dhāraya vācaya deśaya saṃprakāśaya paryavāpnuhi yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. yathāyathā tvaṃ kulaputra yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ pratipatsyase tathātathā tvaṃ kulaputra sarvajñatāyā lābhī bhaviṣyasi. yathāyathā ca te sarvajñatāparipūriṃ gamiṣyati tathātathā ca te bhūyasyā mātrayā prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gamiṣyati. yathāyathā ca te prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gamiṣyati tathātathā tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase. tat kasya hetor? ato nirjātā hi kauśika prathamacittotpādikā bodhisattvā, ye ca kecana daśasu dikṣv ekaikasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu bodhisattvās teṣām api sarveṣāṃ prajñāpāramitānirjātā prathamacittotpādikā bhūmiḥ. iti pañcamī praśaṃsāmātrā yāyantaś cāturdvīpakāḥ sattvāḥ iti ṣaṣṭhī praśaṃsāmātrā yāyantaḥ sāhasre sattvāḥ. iti saptamī praśaṃsāmātrā yāyanto dvisāhasre trisāhasre sattvāḥ. punar aparaṃ kauśika yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā ye daśasu dikṣv ekaikasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sattvās tān sarvān anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau samādāpayet. tat kiṃ manyase? kauśikāpi nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. śakra āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ sārthāṃ savyañjanāṃ parebhyo vistareṇopadiśed yāvat saṃprakāśayed, evaṃ ca vaded ehi tvaṃ kulaputra prajñāpāramitām udgṛhāṇa dhāraya vācaya deśaya saṃprakāśaya paryavāpnuhi yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva. yathāyathā (PSP_2-3:119) tvaṃ kulaputra yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ pratipatsyase tathātathā tvaṃ kulaputra sarvajñatāyā lābhī bhaviṣyasi. yathāyathā te sarvajñatāparipūriṃ gamiṣyati tathātathā te bhūyasyā mātrayā prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gamiṣyati. yathāyathā te prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gamiṣyati tathātathā tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase. tat kasya hetor? ato nirjātā hi kauśika prathamacittotpādikā bodhisattvā ye ca kecana daśasu dikṣv ekaikasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu bodhisattvās teṣām api sarveṣāṃ prajñāpāramitānirjātā prathamacittotpādikā bhūmiḥ. ity aṣṭamī praśaṃsāmātrā punar aparaṃ kauśika yāvanto jāmbudvīpakās sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā avinivartanīyabhūmau pratiṣṭhāpayed yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ teṣāṃ sarvasattvānāṃ sārthāṃ savyañjanām upadiśed yāvat saṃprakāśayed, evaṃ ca vaded ehi tvaṃ kulaputra imāṃ prajñāpāramitām udgṛhṇīṣva dhāraya vācaya paryavāpnuhi yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasva, yathāyathā tvaṃ yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ pratipatsyase tathātathā tvaṃ prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇo 'vinivartānīyatve sthāsyasi, anupūrveṇa cānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase, ayaṃ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, yāvantaś cāturdvīpake lokadhātau sattvā yāvat sāhasre lokadhātau sarvasattvā yāvad dvisāhasre lokadhātau sarvasattvā yāvantaś ca trisāhasramahāsāhasre lohadhātau sarvasattvā yāvad daśasu dikṣv ekaikasyāṃ diśi gangānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sarvasattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhita vā avinivartanīyabhūmau pratiṣṭhāpayed, yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ teṣāṃ sattvānām upadiśed yāvat saṃprakāśayet sārthāṃ savyañjanām, evaṃ vaded ehi tvaṃ kulaputra imāṃ prajñāpāramitām udgṛhāṇa dhāraya vācaya deśaya saṃprakāśaya paryavāpnuhi yoniśo manasikuru yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyasvātra hi tvaṃ pratipadyamāno 'vinivartanīyabhūmau sthāsyasi, anupūrveṇānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase, ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. punar aparaṃ kauśika yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā yāvanto (PSP_2-3:120) jāmbudvīpakāḥ sattvās tān sarvān avinivartanīyatve sthāpayed anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau tebhyaś ca prajñāpāramitām upadiśet saṃprakāśayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād vibhajet sārthāṃ savyañjanāṃ tebhyo 'nyatarebhyo brūyād ahaṃ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsya iti, tasmin kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ vistareṇa sārthaṃ savyañjanām upadiśed deśayet saṃprakāśayed vibhāvayed vibhajed vistareṇottānikuryād ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasaved yāvad daśasu dikṣv ekaikasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu sattvās tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā avinivartanīyatve sthāpayet tebhyaḥ kaścid eva imāṃ prajñāpāramitām upadiśet tebhyaś caikaḥ kaścid evaṃ brūyād ahaṃ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsya iti, yaś ca tasmai imāṃ prajñāpāramitām upadiśed deśayet saṃprakāśayed vibhāvayed vicared uttānīkuryād vibhajet sārthāṃ savyañjanām ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet. tat kasya hetor? avaivartikebhyo hi bodhisattvebhyo 'tyarthaṃ dharma upadeṣṭavyo niyatā hi te saṃbodhiparāyaṇā na te bhūyo vinivartante 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodher amī bhūtkaṇṭhitāḥ saṃsārād mahākaruṇāsaṃpīḍitāś ca. iti navamī praśaṃsāmātrety uktvā praśaṃsā śakra āha: yathāyathā bhagavan bodhisattvo mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodhes tathātathā bodhisattvo mahāsattvo 'vavaditavyo 'nuśāsanīyaḥ prajñāpāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ dānapāramitāyām avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ, sarvaśūnyatāsv avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ, smṛtyupasthāṇeṣu samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgeṣv avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ, apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣv āryasatyeṣu śūnyatānimittāpraṇihiteṣv avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ, aṣṭavimokṣeṣu navānupūrvavihārasamāpattiṣv abhijñāsv avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ, sarvasamādhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu daśasu tathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśāsv āveṇikeṣu buddhadharmeṣv avavaditavyo 'nuśāsitavyaḥ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair anugrāhyaḥ, sa ca bodhisattvo mahāsattvo dharmāmiṣāsaṃgrahābhyām anugrahitavyaḥ. ayam eva dharmāmiṣānugrāhakas tato bahutaraṃ (PSP_2-3:121) puṇyaṃ prasavet. tat kasya hetoḥ? evam etad bhavati yad bodhisattvo mahāsattvaḥ pāramitāsv avavādyate 'nuśāsyate. sarvaśūnyatāsu sarvabodhipakṣyeṣu dharmeṣv apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣv āryasatyeṣu śūnyatānimittāpraṇihiteṣv abhijñāsu samādhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu daśasu tathāgatabaleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣv avabodhyate 'nuśāsyate. atha khalv āyuṣmān subhūtiḥ śakraṃ devānām indram etad avocat: sādhu sādhu kauśika yas tvaṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cotsāhaṃ dadāsi, evam eva tvayā karaṇīyaṃ ya āryaśrāvakāḥ sattvān anugrahītukāmās te bodhisattvānāṃ mahāsattvānām anugrahaṃ kurvanti, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau anugṛhṇanti dharmāmiṣānugrahābhyāṃ cānupālayanti. tat kasya hetor? ataḥ prabhavo hi bhagavataḥ śrāvakasaṃghaḥ, ataḥ pratyekabuddhayānam ato mahāyānam. yadi hi bodhisattvena mahāsattvenānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittaṃ notpāditam abhaviṣyat, tadā bodhisattvo mahāsattvo nāśikṣiṣyat ṣaṭsu pāramitāsu na saptatriṃśadbodhipakṣyeṣu dharmeṣu nāryasatyeṣu nāṣṭasu vimokṣeṣu na navānupūrvavihārasamāpattiṣu nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu na ṣaṭsu pāramitāsu na śūnyatānimittāpraṇihiteṣu nādhyātmaśūnyatāyāṃ na bahirdhāśūnyatāyāṃ nādhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ yāvan nābhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na sarvasamādhiṣu na sarvadhāraṇīmukheṣu na tathāgatabaleṣu na vaiśāradyeṣu na pratisaṃvitsu nāṣṭādaśāsv āveṇikeṣu buddhadharmeṣv aśikṣiṣyatāśikṣamāṇe na teṣu dharmeṣu nānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyeta anabhisaṃbudhyamāne tasmin nānuttarā samyaksaṃbodhiḥ prajñāyeta na pratyekabuddhabodhir na śrāvakabodhiḥ. yasmāt tarhi kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu sarvaśūnyatāsu sarvasamādhhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu śūnyatānimittāpraṇihiteṣu saptatriṃśadbodhipakṣyeṣu dharmeṣv apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣv āryasatyeṣu cāṣṭasu vimokṣeṣu navānupūrvavihārasamāpattiṣu ṣaṭsv abhijñāsu daśasu tathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu yāvat sarvadharmeṣu śikṣate, tasmād bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhya sarvalokadhātor nirayān ucchīnatti, tiryagyoniṃ pitṛviṣayam ucchīnatti. kṣatriyamahāśālakulaprādurbhāvo bhavati. brāhmaṇamahāśālakulaprādurbhāvo bhavati. gṛhapatimahāśālakulaprādurbhāvo bhavati. cāturmahārājakāyikānāṃ prādurbhāvo bhavati. trāyastriṃśānāṃ yāmānāṃ tuṣitānāṃ nirmāṇaratīnāṃ paranirmitavaśavartināṃ brahmapārṣadyānāṃ brahmapurohitānāṃ (PSP_2-3:122) mahābrahmāṇāṃ parīttābhānām apramāṇābhānām ābhāsvarāṇāṃ parīttaśubhānām apramāṇaśubhānāṃ śubhakṛtsnānām anabhrakānāṃ puṇyaprasavānāṃ bṛhatphalānāṃ suddhāvāsānām avṛhāṇām atapānāṃ sudṛśānāṃ sudarśanānām akaniṣṭhānām ākāśānatyāyatanopagānāṃ devānāṃ vijñānānantyāyatanopagānāṃ devānām akiñcanyāyatanopagānāṃ devānāṃ naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagānāṃ devānāṃ loke prādurbhāvo bhavati. dānapāramitāyā loke prādurbhāvo bhavati. śīlapāramitāyā loke prādurbhāvo bhavati. kṣāntipāramitāyā loke prādurbhāvo bhāvati. vīryapāramitāyā loke prādurbhāvo bhavati. dhyānapāramitāyā loke prādurbhāvo bhavati. prajñāpāramitāyā loke prādurbhāvo bhavati. adhyātmaśūnyatāyā bahirdhāśūnyatāyā adhyātmabahirdhāśūnyatāyā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyā loke prādurbhāvo bhavati. saptatriṃśadbodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇāṃ caturṇām āryasatyānāṃ loke prādurbhāvo bhavati. apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnām aṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ ṣaṇṇām abhijñānāṃ loke prādurbhāvo bhavati. sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ bodhisattvabhūmīnāṃ loke prādurbhāvo bhavati. daśānāṃ tathāgatabalānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ catasṛṇāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ loke prādurbhāvo bhavati. sarvajñatāyā loke prādurbhāvo bhavati. śrāvakayānasya pratyekabuddhayānasya mahāyānasya ca loke prādurbhāvo bhavati. iti stuty ādi padārthopasaṃhāraḥ kṛtaḥ atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvaḥ subhūtiṃ sthaviram etad avocat: yad bhadanta subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyānumodanāsahagataṃ puṇyakriyāvastu sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmitaṃ tac cānupalambhayogena. yac ca sarvasattvānām anumodanāsahagataṃ puṇyakriyāvastu, yac ca śrāvakayānasaṃprasthitānāṃ, yac ca pratyekabuddhayānasaṃprasthitānāṃ dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ puṇyakriyāvastu bhāvanāmayaṃ puṇyakriyāvastu tato bodhisattvasya mahāsattvasyānumodanāsahagataṃ puṇyakriyāvastu sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmitam agram ākhyāyate śreṣṭham ākhyāyate jyeṣṭham ākhyāyate varam ākhyāyate pravaram ākhyāyate praṇītam ākhyāyate (PSP_2-3:123) uttamam ākhyāyate 'nuttamam ākhyāyate. asamam ākhyāyate asamasamam ākhyāyate. iti viśeṣapariṇāmaḥ tat kasya hetos? tathā hi yat sarvaśrāvakapratyekabuddhayānikānāṃ dānamayaṃ śīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ puṇyakriyāvastu sarvaṃ tad ātmadamanāya ātmaśamanāya ātmaparinirvāṇāya yāvat saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāḥ śūnyatānimittāpraṇihitaṃ catvāry āryasatyāny apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ, aṣṭavimokṣā navānupūrvavihārasamāpattayaś catasraḥ pratisaṃvidaḥ ṣaḍ abhijñā ātmadamanāya ātmaśamanāya ātmaparinirvāṇāya bhavanti. bodhisattvasya mahāsattvasya punar anumodanāsahagataṃ puṇyakriyāvastu sarvasattvānāṃ damanāya śamanāya parinirvāṇāya anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmitaṃ bhavati. iti pariṇāmanākāritram atha khalv āyuṣmān subhūtir maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvam etad avocat: yat punar ayaṃ maitreya bodhisattva ye te buddhā bhagavantaḥ pūrvasyāṃ diśy asaṃkhyeyāprameyāparimāṇeṣu lokadhātuṣu, evaṃ dakṣiṇapaścimottarāsu digvidikṣūrdhvam adhaḥ, ekaikasyāṃ diśi yāvad asaṃkhyeyāprameyāparimāṇā buddhā bhagavantaḥ parinirvṛtās teṣāṃ yāvat prathamacittotpādam upādāya yāvac cānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhānāṃ yāvad nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtānāṃ yāvat saddharmo nāntarhitaḥ, etasminn antare yat kuśalamūlam ṣaṭpāramitiāpratisaṃyuktaṃ, yac ca teṣāṃ śrāvakayānikānāṃ, yac ca pratyekabuddhayānikānāṃ dānamayaṃ śīlamayaṃ bhāvanāmyaṃ puṇyakriyāvastu, yāni ca śaikṣāny anāsravāṇi kuśalamūlāni, yāni cāśaikṣāṇy anāsravāṇi kuśalamūlāni, yaś ca teṣāṃ tathāgatānāṃ śīlaskandhaḥ samādhiskandhaḥ prajñāskandho vimuktiskandho vimuktijñānadarśanaskandhaḥ, yā ca hitaiṣitā, yā ca mahāmaitrī, yā ca mahākaruṇā, aprameyāsaṃkhyeyāś ca buddhadharmā, yaś ca tair buddhair bhagavadbhir dharmo deśito, ye ca tatra dharmadeśanāyāḥ srotaāpattiphalaṃ prāptāḥ sakṛdāgāmiphalaṃ prāptā anāgāmiphalaṃ prāptā arhattvaṃ prāptāḥ pratyekabodhiṃ prāptā bodhisattvaniyāmam avakrāntās teṣāṃ yāni kuśalamūlāni, yaiś ca tatra tathāgateṣv arhatsu vā parinirvṛteṣu vā kuśalamūlāny avaropitāni tat sarvam abhisaṃkṣipyāgrayā anumodanayā jyeṣṭhayā śreṣṭhayā varayā pravarayā uttamayā anuttamayā asamayā asamasamayā (PSP_2-3:124) anumodanayā anumodate, anumodyānumodanāsahagataṃ kuśalamūlaṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher āhārakaṃ bhavatv iti. yat punar ayaṃ māhāyānika evaṃ tathā cittaṃ pariṇāmayati yair ārambaṇair yair vastubhis tac cittam utpāditam, api nu tāni vastūni tāny ārambaṇāni tathā saṃvidyante tathopalabhyante yathā tair mahāyānikaiḥ kulaputrair nimittīkṛtāni? maitreya āha: na tāni bhadanta subhūte vastūni, na tāny ārambaṇāni tathopalabhyante yathā tair mahāyānikaiḥ kulaputrair nimittīkṛtyānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmitām. subhūtir āha: yadi tāvad asaṃvidyamānair vastubhir asaṃvidyamānair ārambaṇais te buddhā bhagavanto nimittīkṛtās tadā ye te daśasu dikṣu sarvadiglokadhātuprasareṣu tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti teṣāṃ yāni kuśalamūlāni prathamacittotpādam upādāya yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhānāṃ yāvad anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtānāṃ yāvat saddharmasthitiḥ, yāni ca teṣāṃ śrāvakayānikānāṃ pudgalānāṃ, yāni ca pratyekabuddhayānikānāṃ pudgalānāṃ kuśalamūlāni, yāni ca śaikṣāṇy anāsravāṇi kuśalamūlāni, yāni cāśaikṣāṇy anāsravāṇi kuśalamūlāni tāni sarvāṇy abhisaṃkṣipyānuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmitāni ānimittayogena mā cāsya saṃjñāviparyāso 'bhūt. anitye nityam iti saṃjñāviparyāsaś cittaviparyāso dṛṣṭiviparyāso 'bhūt. duḥkhe sukham iti, anātmīye ātmīyam iti, aśānte śāntam iti saṃjñāviparyāsaś cittaviparyāso dṛṣṭiviparyāsaḥ. atha punaḥ kiṃ yathaiva vastu yathaivārambaṇaṃ tathā bodhis tathā cittaṃ tathā dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā tathā saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmās tathā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ, tathā āryasatyāni tathā adhyātmaśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā tathā śūnyatānimittāpraṇihitāni tathā aṣṭavimokṣās tathā navānupūrvavihārasamāpattayas tathā ṣaḍabhijñās tathā sarvasamādhayas tathā sarvadhāraṇīmukhāni tathā daśatathāgatabalāni tathā vaiśāradyāni tathā pratisaṃvidas tathā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmās tathā sarvajñatā. (PSP_2-3:125) yadi tāvad yathaiva vastu yathārambaṇaṃ tathā bodhis tathā cittaṃ tathā rūpaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vi