Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_2-3u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển II-III (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā II-III)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 2 / 8 (50.000 ký tự/trang)
ṃvidāveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ parigraho nāsti. tat kasya hetos? tathā hy āveṇikabuddhadharmā nāveṇikabuddhadharmān parigṛhṇanti. tathā hy āyuṣmañ śāriputra sarvajñatāyāḥ parigraho nāsti. tat kasya hetos? tathā hi sarvajñatā na sarvajñatāṃ parigṛhṇāti. adhyātmaśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya. etaṃ hy āyuṣmañ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāparigrahāya sarvajñatāyāṃ śikṣate sarvajñatāyāṃ niryāsyati.
śāriputra āha: evaṃ śikṣamāṇa āyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvajñatāyāṃ niryāsyati.
subhūtir āha: evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvajñatāyāṃ niryāsyati sarvadharmāṇām aparigrahayogena. iti tatraiva kṣāntigatam
śāriputra āha: evaṃ śikṣamāṇa āyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇām aparigrahāya nāntardhānāya śikṣitvā kathaṃ sarvajñatāyāṃ niryāsyati?
subhūtir āha: tathā hy āyuṣmañ śariputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpasyotpādaṃ paśyati na nirodhaṃ nodgrahaṃ notsargaṃ na saṃkleśaṃ na vyavadānaṃ nācayaṃ nāpacayaṃ na hāniṃ na vṛddhiṃ. tat kasya hetos? tathā hy āyuṣmañ śariputra rūpaṃ rūpasvabhāvena na vidyate, vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasyāyuṣmañ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo notpādaṃ paśyati na nirodhaṃ nodgrahaṃ notsargaṃ na saṃkleśaṃ na vyavadānaṃ nācayaṃ nāpacayaṃ na hāniṃ na vṛddhim. tat kasya hetos? athā hy āyuṣmañ śariputra vijñānaṃ vijñānasvabhāvena na vidyate. evaṃ vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanānāṃ pratītyasamutpādasya pāramitānāṃ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnām abhijñānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ balānāṃ vaiśāradyānāṃ (PSP_2-3:27) pratisaṃvidām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ yāvat sarvajñatāyā notpādaṃ paśyati na nirodhaṃ nodgrahaṃ notsargaṃ na saṃkleśaṃ na vyavadānaṃ nācayaṃ nāpacayaṃ na hāniṃ na vṛddhiṃ. tat kasya hetos? tathā hy āyuṣmañ śāriputra sarvajñatā sarvajñatāsvabhāvena na saṃvidyate, evaṃ hy āyuṣmañ śariputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇām anutpādāyānirodhāyānudgrahāyānutsargāyāsaṃkleśāyāvyavadānāya nācayāya nāpacayāya na hānaye na vṛddhaye śikṣate prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvajñatāyāṃ niryāsyati aśikṣāniryāṇayogena.
iti tatraivāgradharmagatam ity uktaḥ pratyekabuddhamārgaḥ
atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: prajñāpāramitā bhadanta śāriputra kuto gaveṣitavyā?
śāriputra āha: prajñāpāramitā kauśika subhūteḥ parivartād gaveṣitavyā.
atha khalu śakro devānām indraḥ subhūtiṃ sthaviram etad avocat: tavaiva āryasubhūte, anubhāvas tavaitad adhiṣṭhānaṃ yad āryaśāriputra, evaṃ vadati; prajñāpāramitā kauśikāyuṣmataḥ subhūteḥ parivartād gaveṣitavyeti.
subhūtir āha: na mamaiṣa kauśikānubhāvaḥ na mamaitad adhiṣṭhānam.
śakra āha: kasyaiṣo 'nubhāvaḥ kasyaitad adhiṣṭhānam.
subhūtir āha: tathāgatasyaiṣa kauśikānubhāvas tathāgatasyaitad adhiṣṭhānaṃ na cānyatra niradhiṣṭhānadharmatāyās tathāgata upalabhyate, na cānyatra tathatāyās tathāgata upalabhyate, niradhiṣṭhānā devāndra sarvadharmāḥ.
devendra āha: katham āryasubhūte niradhiṣṭhāneṣu sarvadharmeṣu evaṃ vadasi? tathāgatasyaiṣo 'nubhāvas tathāgatasyaitad adhiṣṭhānam iti.
subhūtir āha: evam etat kauśikaivam etat, nānyatra niradhiṣṭhānadharmatāyās tathāgata upalabhyate, nānyatra tathatāyās tathāgata upalabhyate, na ca niradhiṣṭhānadharmatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tathāgate niradhiṣṭhānadharmatā upalabhyate, na ca tathatayāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tāthāgate tathatopalabhyate, na rūpatathatāyāṃ tahāgata upalabhyate, na ca tathāgate rūpatathatopalabhyate, na rūpadharmatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tathāgate rūpadharmatā na vedanātathatāyāṃ na saṃjñātathatayāṃ na saṃskāratathatāyāṃ na vijñānatathatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca (PSP_2-3:28) tathāgate vijñānatathatopalabhyate, na vijñānadharmatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tathāgate vijñānadharmatā, evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu pāramitābhijñāsatyeṣu saptatriṃśadbodhipakṣadharmāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu sarvaśūnyatāyāṃ sarvasamādhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmeṣu yāvan na sarvajñatātathatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tathāgate sarvajñatātathatā upalabhyate, na sarvajñatādharmatāyāṃ tathāgata upalabhyate, na ca tathāgate sarvajñatādharmatā. tat kasya hetor? yaḥ kauśika tathāgato na rūpatathatāyāṃ saṃyukto na visaṃyukto vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānatathatāyāṃ saṃyukto na visaṃyuktaḥ. yaḥ kauśika tathāgato na rūpadharmatāyāṃ saṃyukto na visaṃyukto vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānadharmatāyāṃ saṃyukto na visaṃyuktaḥ, na cānyatra rūpatathatāyāḥ saṃyukto na visaṃyuktaḥ. na cānyatra rūpadharmatāyāḥ saṃyukto na visaṃyuktaḥ. vedanāsaṃjñāsaṃskārā na cānyatra vijñānatathatāyāḥ saṃyukto na visaṃyukto na cānyatra vijñānadharmatāyāḥ saṃyukto na visaṃyuktaḥ. vistareṇa yāvad yas tathāgato na sa sarvajñatātathatāyāṃ saṃyukto na visaṃyuktaḥ, na sarvajñatādharmatāyāṃ saṃyukto na visaṃyuktaḥ, na cānyatra sarvajñatāyāḥ saṃyukto na visaṃyuktaḥ na cānyatra sarvajñatādharmatāyāḥ saṃyukto na visaṃyuktaḥ yo hi kauśika sarvadharmeṣu na saṃyukto na visaṃyuktaḥ tasyaiṣo 'nubhāvas tasyaitad adhiṣṭhānam anadhiṣṭhānayogena. yat punaḥ kauśika evaṃ vadasi: kuto bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā gaveṣitavyeti? na rūpato gaveṣitavyā nānyatra rūpato gaveṣitavyā, na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārebhyo na vijñānato gaveṣitavyā nānyatra vijñānād gaveṣitavyā. tat kasya hetos? tathā hi kauśika yā ca prajñāpāramitā yac ca rūpaṃ yā ca vedanā yā ca saṃjñā ye ca saṃskārā yac ca vijñānaṃ yā ca gaveṣaṇā sarva ete dharmā na saṃyuktā na visaṃyuktā arūpiṇo 'nidarśanā apratighā ekalakṣaṇā yad utālakṣaṇāḥ.
punar aparaṃ kauśika bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā na dhātuto geveṣitavyā nāyatanebhyo na pratītyasamutpādebhyo na pāramitābhyo na bodhipakṣyebhyo dharmebhyo nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattibhyo na (PSP_2-3:29) satyebhyo nābhijñābhyo na samādhibhyo na dhāraṇīmukhebhyo na balebhyo na vaiśāradyebhyo na pratisaṃvidbhyo nāṣṭādaśabhya āveṇikebhyo buddhadharmebhyo yāvan na sarvākārajñatāyā gaveṣitavyā nānyatra sarvākārajñatāyā gaveṣitavyā. tat kasya hetos? tathā hi kauśika yā ca prajñāpāramitā yā ca sarvākārajñatā yā ca gaveṣaṇā sarva ete dharmā na saṃyuktā na visaṃyuktā arūpiṇo 'nidarśanā apratighā ekalakṣaṇā yad utālakṣaṇāḥ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika na rūpaṃ prajñāpāramitā nānyatra rūpāt prajñāpāramitā na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ prajñāpāramitā nāpy anyatra vijñānāt prajñāpāramitā evaṃ vyastasamastāḥ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitāsatyābhijñāsaptatriṃśadbodhipakṣyā dharmā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvida āveṇikabuddhadharmā yāvan na sarvākārajñatā prajñāpāramitā nānyatra sarvākārajñatāyāḥ prajñāpāramitā. evaṃ na rūpatathatā prajñāpāramitā nāpy anyatra rūpatathatāyāḥ prajñāpāramitā na vedanātathatā na saṃjñātathatā na saṃskāratathatā na vijñānatathatā prajñāpāramitā na cānyatra vijñānatathatāyāḥ prajñāpāramitā. na rūpadharmatā prajñāpāramitā nānyatra rūpadharmatāyāḥ prajñāpāramitā na vedanādharmatā na saṃjñādharmatā na saṃskāradharmatā na vijñānadharmatā prajñāpāramitā nānyatra vijñānadharmatāyāḥ prajñāpāramitā, yāvan na sarvajñatātathatā prajñāpāramitā nānyatra sarvajñatātathatāyāḥ prajñāpāramitā, na sarvajñatādharmatā prajñāpāramitā nānyatra sarvajñatādharmatāyāḥ prajñāpāramitā. tat kasya hetos? tathā hi kauśika sarva ete dharmā na saṃvidyante nopalabhyante. evam eva sarvadharmeṣv asaṃvidyamāneṣv anupalabhyamāneṣu na rūpaṃ prajñāpāramitā nānyatra rūpāt prajñāpāramitā, na rūpatathatā prajñāpāramitā nānyatra rūpatathatāyāḥ prajñāpāramitā. na rūpadharmatā prajñāpāramitā nānyatra rūpadharmatāyāḥ prajñāpāramitā. na vedanā na saṃjñā na saṃskārā, na vijñānaṃ prajñāpāramitā nānyatra vijñānāt prajñāpāramitā. na vijñānatathatā prajñāpāramitā nānyatra vijñānatathatāyāḥ prajñāpāramitā. na vijñānadharmatā prajñāpāramitā (PSP_2-3:30) nānyatra vijñānadharmatāyāḥ prajñāpāramitā. evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu pāramitāsatyābhijñāsaptatriṃśadbodhipakṣyā dharmā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ. sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā na sarvākārajñatā prajñāpāramitā nānyatra sarvākārajñatāyāḥ prajñāpāramitā. na sarvākārajñatātathatā prajñāpāramitā nānyatra sarvākārajñatātathatāyāḥ prajñāpāramitā. na sarvākārajñatādharmatā prajñāpāramitā nānyatra sarvākārajñatādharmatāyāḥ prajñāparamitā.
iti sānuśaṃsaṃ darśanamārgam adhikṛtya duḥkhe dharmajñānakṣāntiḥ
atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ subhūtiṃ sthaviram etad avocat: mahāpāramiteyaṃ bhadanta subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā, apramāṇapāramiteyaṃ yad uta prajñāpāramitā, aparimāṇapāramiteyaṃ yad uta prajñāpāramitā, anantapāramiteyaṃ bhadanta subhūte yad uta prajñāpāramitā, yasyāṃ śikṣamāṇaiḥ srotaāpannaiḥ srotaāpattiphalaṃ prāptam, evaṃ sakṛdāgāmibhir anāgāmibhir arhadbhiḥ pratyekabuddhaiḥ pratyekabodhiḥ prāptā. bodhisattvair mahāsattvaiḥ sarvākārajñatā 'nuprāptā 'nuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā 'bhisaṃbuddhyate 'bhisaṃbhotsyate ca.
subhūtir āha: evam etat kauśikaivam etat, mahāpāramiteyam apramāṇapāramiteyam aparimāṇapāramiteyaṃ anantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā, yatra śikṣamāṇaiḥ. srotaāpannaiḥ srotaāpattiphalaṃ prāptam, evaṃ sakṛdāgāmibhir anāgāmibhir arhadbhiḥ pratyekabuddhaiḥ pratyekabodhiḥ prāptā. bodhisattvair mahāsattvaiḥ sarvākārajñatā 'nuprāptā 'nuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā 'bhisaṃbuddhyate 'bhisaṃbhotsyate ca. tat kasya hetoḥ? rūpamahattayā kauśika mahāpāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ tat kasya hetos? tathā hi kauśika rūpasya na pūrvanta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhyam upalabhyate, vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānamahattayā kauśika mahāpāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ tat kasya hetos? tathā hi kauśika vijñānasya na (PSP_2-3:31) pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhyam upalabhyate. evaṃ vyastasamastānāṃ pratītyasamutpādāṅgānāṃ pāramitānāṃ satyānām abhijñānāṃ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ sarvaśūnyatānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ catasṛṇāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ yāvat sarvākārajñatāmahattayā kauśika mahāpāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika sarvākārajñatāyā na pūrvānta upalabhyate nāparānta upalabhyate na madhyam upalabhyate. anena kauśika paryāyeṇa mahāpāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām. iti duḥkhe dharmajñānam
rūpāpramāṇatayā kauśikāpramāṇapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika rūpasya pramāṇaṃ nopalabhyate, tadyathāpi nāma kauśikākāśasya pramāṇaṃ nopalabhyate, evam eva kauśika rūpasya pramāṇaṃ nopalabhyate. ākāśāpramāṇatayā ca rūpāpramāṇatā, rūpāpramāṇatayā ca prajñāpāramitāpramāṇatā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānāpramāṇatayā kauśika, apramāṇapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām. tat kasya hetos? tathā hi kauśika vijñānasya pramāṇaṃ nopalabhyate, tadyathāpi nāma kauśika, ākāśasya pramāṇaṃ nopalabhyate, evam eva kauśika vijñānasya pramāṇaṃ nopalabhyate. ākāśāpramāṇatayā ca vjñānāpramāṇatā, vijñānāpramāṇatayā ca prajñāpāramitāpramāṇatā bodhisattvānāṃ mahāsattvānām. evaṃ vyastasamastāḥ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādāṅgapāramitābodhipakṣyadharmāḥ satyābhijñāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā yāvat sarvākārajñātatāpraṃāṇatayā kauśika, apramāṇapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika sarvākārajñatāyāḥ pramāṇaṃ nopalabhyate, tadyathāpi nāma kauśika, ākāśasya pramāṇaṃ nopalabhyate, evam eva kauśika sarvākarajñatāyāḥ pramāṇaṃ nopalabhyate. ākāśāpramāṇatayā ca sarvākārajñatāpramāṇatā, sarvākārajñatāpramāṇatayā ca prajñāpāramitāpramāṇatā. anena kauśika paryāyeṇāpramāṇapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām.
(PSP_2-3:32)
iti duḥkhe 'nvayajñānakṣāntiḥ
rūpāparimāṇatayā kauśika, aparimāṇapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika rūpasya parimāṇaṃ nopalabhyate, tadyathāpi nāma kauśikākāśasya parimāṇaṃ nopalabhyate, evam eva kauśika rūpasya parimāṇaṃ nopalabhyate. ākāśāparimāṇatayā ca rūpāparimāṇatā, rūpāparimāṇatayā ca prajñāramitāparimāṇatā bodhisattvānāṃ mahāsattvānām evaṃ yāvat sarvākārajñatā vaktavyā. iti duḥkhe 'nvayajñānam
rūpānantatayā kauśikānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ. tat kasya hetos? tathā hi rūpasya nānto na madhyam upalabhyate. vedanāsaṃjñāsaṃskārāṇāṃ vijñānānantatayā kauśikānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām. tat kasya hetos? tathā hi kauśika vijñānasya nānto na madhyam upalabhyate. evaṃ vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu pāramitābhijñāsatyeṣu smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu sarvaśūnyatāsu sarvasamādhiṣu sarvadhāraṇīmukheṣu daśabalavaiśāradyeṣu pratisaṃvidāveṇikabuddhadharmeṣu sarvākārajñatānantatayā kauśika, anantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānaṃ. tat kasya hetos? tathā hi kauśika sarvākārajñatāyā nānto na madhyam upalabhyate. anena kauśika paryāyeṇa anantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ rūpānantatām upādāya yāvat sarvākārajñatānantatām upādāya. iti hetupratiṣedhaḥ
punar aparaṃ kauśikārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā.
devendra āha: kathaṃ bhadanta subhūte ārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā?
subhūtir āha: sarvākārajñatārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā. iti samudayapratiṣedhaḥ
punar aparaṃ kauśikārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā.
devendra āha: kathaṃ bhadanta subhūte ārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ (PSP_2-3:33) bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā?
subhūtir āha: dharmadhātvārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā. iti prabhavapratiṣedhaḥ
punar aparaṃ kauśika tathatārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā.
devendra āha: kathaṃ bhadanta subhūte tathatārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā?
subhūtir āha: tathā hi kauśika tathatānantatayārambaṇānantatā, evaṃ tathatārambaṇānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā. iti pratyayapratiṣedhaḥ
punar aparaṃ kauśika sattvānantatayānantapāramiteyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā.
devendra āha: kathaṃ bhadanta subhūte sattvānantatayānantapāramitāyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yad uta prajñāpāramitā?
subhūtir āha: tat kiṃ manyase? kauśika katamasyaitad dharmasyādhivacanaṃ yad uta sattvaḥ sattva iti.
devendra āha: nedaṃ bhadanta subhūte dharmādhivacanam āgantukam etan nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ, avastukam etan nāmadheyaṃ prakṣiptam, anārambaṇam etan nāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yad uta sattvaḥ sattva iti.
subhūtir āha: tat kiṃ manyase kauśika kācid iha prajñāpāramitāyāṃ sattvaparidīpanā kṛtā?
devendra āha: na bhadanta subhūte.
subhūtir āha: yatra kauśika na sattvaparidīpanā kṛtā na kācit tatra sattvānantatā. sacet kauśika tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho gaṅgānadīvālukopamān kalpān tiṣṭhan sattvaḥ sattva iti vācaṃ bhāṣeta. tat kiṃ manyase kauśika, api nu tatra kaścit sattva utpanno vā niruddho vā?
devendra āha: no bhadanta subhūte, tat kasya hetoḥ? ādiśuddhatvāt sattvasya.
subhūtir āha: anena kauśika paryāyeṇa sattvānantatayā prajñāpāramitānantatā veditavyā. iti tatraiva sattvadhātūddeśikatāṃ paridīpayatīti samudaye dharmajñānakṣāntiḥ
(PSP_2-3:34)
atha khalu sendrakā devāḥ sabrahmakāḥ saprajāpatikāḥ sanārīnararṣigaṇās trir udānam udānayāmāsuḥ, aho dharmaḥ, aho dharmaḥ, aho dharmasya dharmatā yeyaṃ subhūtinā sthavireṇa deśyate yad uta tathāgatānubhāvena tathāgatādhiṣṭhānena sūcyate prabhāvyate prakāśyate tathāgatān eva tān bhagavan bodhisattvān mahāsattvān dhārayiṣyāmo ye 'nayā prajñāpāramitayāvirahitā bhaviṣyanti, na ca nāma kaścid dharma upalabhyate rūpaṃ vā vedanā vā saṃjñā vā saṃskārā vā vijñānaṃ vā yāvat sarvākārajñatā vā, kutaḥ punas trayāṇāṃ yānānāṃ vyavasthānaṃ prajñāyate śrāvakayānasya vā pratyekabuddhayānasya vā mahāyānasya vā.
atha khalu bhagavāṃs tān devaputrān āmantrayāmāsa: evam etad devaputrā evam etat, yathā vācaṃ bhāṣadhve na ca nāma kaścid dharma upalabhyate rūpaṃ vā vedanā vā saṃjñā vā saṃskārā vā vijñānaṃ vā yāvat sarvākārajñatā vā trayāṇāṃ ca yānānāṃ vyavasthānaṃ prajñāyate śrāvakayānasya vā pratyekabuddhayānasya vā mahāyānasya vā. tathāgataḥ sa devaputrā bodhisattvo mahāsattvo dhārayitavyo yo 'nayā prajñāpāramitayāvirahito bhaviṣyati anupalambhayogena. tat kasya hetos? tathā hy atra prajñāpāramitāyāṃ trīṇi yānāni vistareṇopadiṣṭāni śrāvakayānaṃ vā pratyekabuddhayānaṃ vā mahāyānaṃ vā. na cānyatra dānapāramitāyās tathāgata upalabhyate, evaṃ śīlapāramitāyāḥ kṣāntipāramitāyā vīryapāramitāyā dhyānapāramitāyā na cānyatra prajñāpāramitāyās tathāgata upalabhyate. na cānyatrādhyātmaśūnyatāyā na cānyatra bahirdhāśūnyatāyā na cānyatrādhyātmabahirdhāśūnyatāyāḥ, yāvan na cānyatrābhāvasvābhāvaśūnyatāyās tathāgata upalabhyate. na cānyatra smṛtyupasthānebhyas tathāgata upalabhyate. evaṃ na cānyatra samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgābhijñāsatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattisamādhidhāraṇīmukhebhyas tathāgata upalabhyate. na cānyatra daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmebhyas tathāgata upalabhyate. na cānyatra sarvākārajñatāyās tathāgata upalabhyate. bodhisattvā mahāsattvāś ca devaputrāḥ sarveṣv eva dharmeṣu śikṣante dānapāramitāyām ādiṃ kṛtvā yāvat sarvākārajñatāyāṃ śikṣante. tasmāt tarhi (PSP_2-3:35) devaputrāḥ sa bodhisattvo mahāsattvas tathāgata eveti vaktavyo yo 'nayā prajñāpāramitayāvirahitaś carati. yadāhaṃ devaputrā dīpaṃkarasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāntike dīpavatyāṃ rājadhānyām antarāyaṇamadhyagato dānapāramitayāvirahito bhaveyam. evaṃ śīlapāramitayā kṣāntipāramitayā vīryapāramitayā dhyānapāramitayā prajñāpāramitayāvirahito bhaveyam. evam adhyātmaśūnyatayāvirahito bhaveyam. evaṃ bahirdhāśānyatayādhyātmabahirdhāśūnyatayā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayāvirahito bhaveyam. evaṃ smṛtyupasthānair avirahito bhaveyam. evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgair avirahito bhaveyaṃ. evaṃ caturbhir dhyānaiś caturbir apramāṇaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśabhiś cāveṇikair buddhadharmaiḥ. mahāmaitryā mahākaruṇayā cānyaiś cāpramāṇair buddhadharmair avirahito bhaveyaṃ tac cānupalambhayogena. tadāhaṃ devaputrās tena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena vyākṛto; bhaviṣyasi tvam anāgate 'dhvany asminn eva sahālokadhātav asaṃkhyaiḥ kalpaiḥ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyānāṃ ca buddho bhagavān.
iti samudaye dharmajñānam
atha khalu te devaputrā bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavan yāvad iyaṃ prajñāpāramitā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ sarvākārajñatāyā anuparigrāhikā rūpasyāparigrahānutsargayogena. vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasyāparigrahānutsargayogena. evaṃ vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanānāṃ pratītyasamutpādāṅgānāṃ pāramitānāṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāṇāṃ dhyānārūpyasamāpattināṃ sarvaśūnyatānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmāṇāṃ yāvat sarvākārajñatayā aparigrahānutsargayogeneti āryapañcaviṃśatisāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyām abhisamayālaṃkārānusāreṇa pariśodhitāyāṃ śakraparivarto nāma dyitīyaḥ.
atha khalu bhagavāṃś catasraḥ pariṣado bhikṣubhibhṣuṇyupāsakopāsikā bodhisattvān mahāsattvāṃś caturo mahārājāṃś cāturmahārājakāyikāṃś ca devaputrān yāvad akaniṣṭhāṃś ca devaputrān saṃnipatitān saṃniṣaṇṇāṃś (PSP_2-3:36) ca sarvān sākṣiṇaḥ sthāpayitvā śakraṃ devānām indram etad avocat: ye kecit kauśika bodhisattvā mahāsattvā bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā vā kulaputrā vā kuladuhitaro vā devaputrā devakanyā vā imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti bhāvayiṣyanti parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayiṣyanti yoniśo manasikariṣyanti, ye ca sarvākārajñatācittenāvirahitā bhaviṣyanti teṣāṃ mārā vā mārakāyikā vā avatāraṃ na lapsyante. tat kasya hetos? tathā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca rūpaśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. evaṃ vedanā saṃjñāsaṃskārāvijñānaśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. tat kasya hetor? na hi śūnyatā śūnyatāyām avatāraṃ labhate, nānimittam ānimitte 'vatāraṃ labhate, nāpraṇihitam apraṇihite 'vatāraṃ labhate. evaṃ vyastasamastā skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. evaṃ pāramitāsatyābhijñāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. evaṃ sarvaśūnyatā sarvasamādhisarvadhāraṇīmukhasmṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgaśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. evaṃ daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmaśūnyataiva svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. yāvat sarvākārajñatāśūnyataiva taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca svadhiṣṭhitā bhaviṣyati. tat kasya hetos? tathā hi na śūnyatā śūnyatāyām avatāraṃ labhate, nānimittam ānimitte 'vatāraṃ labhate, nāpraṇihitam apraṇihite 'vatāraṃ labhate. tat kasya hetos? tathā hi teṣāṃ svabhāvo na saṃvidyate, yenāvatāraṃ labheran, yatra vāvatāraṃ labheran, yasya vāvatāraṃ labheran.
iti samudaye 'nvayajñānakṣāntiḥ
na khalu punaḥ kauśika teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ vā manuṣyo vāmanuṣyo vāvatāraṃ lapsyate. tathā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca sarvasattvānām antike maitrīkaruṇāmuditopekṣā bhāvitā sā cānupalambhayogena. (PSP_2-3:37) na ca te kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā viṣamāparihāreṇa kālaṃ kariṣyanti tat kasya hetos? tathā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca dānapāramitāyāṃ caradbhiḥ sarvasattvāḥ samyakparicaryayā upasthitāḥ. yair vā kauśika cāturmahārājakāyikair devaputrair iha trisāhasramahāsāhasre lokadhātau trayastriṃśair vā yāmair vā tuṣitair vā nirmāṇaratibhir vā paranirmitavaśavartibhir vā brahmakāyikair vā brahmapurohitair vā brahmapārṣadyair vā yāvad akaniṣṭhair vā devaputrair anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam utpāditaṃ na cāyaṃ prajñāpāramitā śrutā nodgrahītā na dhāritā na vācitā na paryavāptā, tair devaputrair iyaṃ prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā yoniśaś ca manasikartavyā sarvajñatācittenāvirahitaiḥ.
iti samudaye 'nvayasjñānam
punar aparaṃ kauśika ye kulaputrā vā kuladuhitaro vā imāṃ prajñāpāramitām udgṛhīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti avirahitāḥ sarvākārajñatācittena bhaviṣyanti, na khalu punaḥ kauśika teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ vā śūnyāgāragatānāṃ vā abhyavakāśagatānāṃ vā utpathagatānāṃ vā bhayaṃ vā stambhitatvaṃ vā bhaviṣyati. tat kasya hetos? tathā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś cādhyātmaśūnyatā subhāvitā anupalambhayogena, bahirdhāśūnyatā subhāvitā anupalambhayogena, adhyātmabahirdhāśūnyatā subhāvitā anupalambhayogena yāvad abhāvasvabhāvasunyatā subhāvitā anūpalambhayogena.
atha khalu tāvad eva trisāhasramahāsāhasre lokadhātau ye cāturmahārājakāyikā devaputrās trāyastriṃśā yāmās tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paramrmitavaśavartino yāvac chuddhāvāsakāyikā devaputrās te bhagavantam etad avocat: vayaṃ bhagavaṃs teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca satatasamitaṃ rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyāmaḥ ya imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti likhiṣyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti avirahitāś ca bhaviṣyanti sarvajñatācittena. (PSP_2-3:38) tat kasya hetos? tathā hi bhagavan bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya nirayā ucchidyante, tiryagyoniyamalokā asurāḥ kāyā manuṣyadāridryā upadravā upasargāḥ. sarve 'py ucchidyante. bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya daśānāṃ kuśalānāṃ karmapathanāṃ loke prādurbhāvo bhavati. caturṇāṃ dhyānānāṃ caturṇām apramāṇānāṃ catasṛṇām ārūpyasamāpattīnāṃ dānapāramitāyāḥ śīlapāramitāyāḥ kṣāntipāramitāyā vīryapāramitāyā dhyānapāramitāyāḥ prajñāpāramitāyā loke prādurbhāvo bhaviṣyati adhyātmaśūnyatāyā bahirdhāśūnyatāyā adhyātmabahirdhāśūnyatāyā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyā loke prādurbhāvo bhaviṣyati. caturṇāṃ smṛtyupasthānānāṃ caturṇāṃ samyakprahāṇānāṃ caturṇām ṛddhipādānāṃ pañcānām indriyāṇāṃ pañcānāṃ balānāṃ saptānāṃ bodhyaṅgānām āryāṣṭāṅgikasya mārgasya caturṇām āryasatyānāṃ caturṇām apramāṇānāṃ ṣaṇṇām abhijñānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ catasṛnāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ loke prādurbhāvo bhaviṣyati. anekeṣāṃ samādhīnām anekeṣāṃ dhāraṇīmukhānāṃ sarvajñatāyā bodhisattvamārgasya loke prādurbhāvo bhaviṣyati.
punar aparaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya kṣatriyamahāśālakulāni loke prajñāyante, brāhmaṇamahāśālakulāni loke prajñāyante, gṛhapatimahāśālakulāni prajñāyante, cakravartimahāśālakulāni prajñāyante, cāturmahārājakāyikā devaputrāḥ prajñāyante. evaṃ trāyastriṃśā yāmās tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartino brahmakāyikā brahmapurohitā brahmapārṣadyā mahābrahmāṇo yāvad akaniṣṭhāś ca devaputrā loke prajñāyante.
punar aparaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya srotaāpattiphalaṃ prajñāyate, srotaāpannaḥ. prajñāyate. evaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ sakṛdāgāmī anāgāmiphalam anāgāmī arhattvam arhal loke prajñāyate, pratyekabodhiḥ pratyekabuddhā loke prajñāyante.
punar aparaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya sattvaparipākaḥ prajñāyate, buddhakṣetrapariśuddhiḥ prajñāyate, tathāgato 'rhan (PSP_2-3:39) samyaksaṃbuddho loke prajñāyate, dharmacakrapravartanaṃ prajñāyate, buddharatnaṃ prajñāyate, dharmaratnaṃ prajñāyate, saṃgharatnaṃ prajñāyate. anena bhagavan paryāyeṇa boodhisattvasya mahāsattvasya sadevamānuṣāsuragandharvayakṣagaruḍakiṃnaramahoragamanuṣyāmanuṣyeṇa lokena rakṣāvaraṇaguptiḥ saṃvidhātavyā.
evam ukte bhagavāñ śakraṃ devānām indram etad avocat: evam etat kauśikaivam etat, bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya nirayatiryagyoniyamaloke gataya ucchidyante, devadāridryaṃ manuṣyadāridryam upadravā upasargāḥ sarve 'py ucchidyante. bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya daśānāṃ kuśalānāṃ karmapathānāṃ loke prādurbhāvo bhavati. daśānāṃ pāramitānāṃ daśānāṃ bodhisattvabhūmīnām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ saptatriṃśadbodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇāṃ satyānām abhijñānāṃ sarvaśūnyatānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ loke prādurbhāvo bhavati. daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ sarvākārajñatāyā bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya loke prādurbhāvo bhavati. kṣatriyamahāśālakulāni brāhmaṇamahāśālakulāni gṛhapatimahāśālakulāni bodhisattvaṃ mahāsāttvam āgamya loke prajñāyante, cakravartirājyakulāni loke prajñāyante, cāturmahārājakāyikā devaputrā yāvad akaniṣṭhā devaputrāḥ prajñāyante, srotaāpattiphalaṃ srotaāpannaḥ, evaṃ sakṛdāgāmiphalaṃ sakṛdāgāmī anāgāmiphalam anāgāmī arhattvam arhaś ca loke prajñāyate, pratyekabodhiḥ pratyekabuddhā loke prajñāyante, bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya sattvaparipākaḥ prajñāyate, buddhakṣetrapariśuddhiḥ prajñāyate, tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke prajñāyate, dharmacakrapravartanaṃ loke prajñāyate, buddharatnasya dharmaratnasya saṃgharatnasya bodhisattvaṃ mahāsattvam āgamya loke prādurbhāvo bhavati tasmāt tarhi kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ sadevamānuṣāsureṇa lokena satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ satatasamitaṃ cātra nu rakṣāvaraṇaguptiḥ saṃvidhātavyā, imāṃ prajñāpāramitāṃ sa kauśika satkartavyāṃ gurukartavyāṃ mānayitavyāṃ pūjayitavyāṃ manyeta yo bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ satkartavyaṃ gurukartavyaṃ manyeta, tasmād bodhisattvo mahāsattvaḥ sadevakena (PSP_2-3:40) lokena satkartavyaḥ satatasamitaṃ cātra nu rakṣāvaraṇaguptiḥ saṃvidhātavyā. yaś ca kauśika imaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ śrāvakapratyekabuddhapratipūrṇaṃ, tadyathāpi nāma ikṣuvanaṃ vā naḍavanaṃ vā veṇuvanaṃ vā śaravanaṃ vā sālivanaṃ vā tilavanaṃ vā kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā satkuryād gurukuryād mānayet pūjayed, yaś ca prathamacittotpādikaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvam avirahitaṃ ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ satkuryād gurukuryād mānayet pujayed ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati tat kasya hetor bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati? tathā hi na kauśika śrāvakapratyekabuddhān āgamya bodhisattvās tathāgatāś cārhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke prajñāyante, bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ punar āgamya śrāvakapratyekabuddhās tathāgatāś cārhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke prajñāyante, tasmāt tarhi kauśika sadevamānuṣāsureṇa lokena bodhisattvo mahāsattvaḥ satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ satatasamitaṃ cātra nu rakṣāvaraṇaguptiḥ saṃvidhātavyā. iti nirodhe dharmajñānakṣāntiḥ
atha khalu śakro devānām indro bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavan yāvad amī bodhisattvā mahāsattvāḥ prajñāpāramitām udgṛhṇantaḥ paryavāpnuvanto dhārayanto vācayanto yoniśaś ca manasikurvantaḥ, imān dṛṣṭadhārmikān guṇān parigṛhṇanti, sattvāṃś ca paripācayanti buddhakṣetraṃ ca pariśodhayanti, buddhakṣetrāc ca buddhakṣetraṃ saṃkrāmanti buddhān bhagavataḥ paryupāsanāya, yaiś ca kuśalamūlair ākāṅkṣeyus tān buddhān bhagavataḥ pūjayituṃ taiḥ pūjayeyus. tac caiṣāṃ tathaiva ṛdhyate. yaṃ ca teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatām antike sthitvā dharmaṃ śṛṇvanti sa caiṣāṃ dharmas tāvad eva na pramuṣyate yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhāḥ. iti kulasaṃpadaṃ ca parigṛhṇanti jananīsaṃpadaṃ ca parivārasaṃpadaṃ ca lakṣaṇasaṃpadaṃ ca prabhāsaṃpadaṃ ca cakṣuḥsaṃpadaṃ ca svarasaṃpadaṃ ca samādhisaṃpadaṃ ca dhāraṇīsaṃpadaṃ ca parigṛhṇanti. upāyakauśalyena (PSP_2-3:41) ātmānaṃ buddhavigrahaṃ nirmāya lokadhātor lokadhātuṃ saṃkrāmanti, yatra buddhānāṃ bhagavatām utpādo nāsti te tatra gatvā dānapāramitāyā varṇaṃ bhāṣante. evaṃ śīlapāramitāyāḥ kṣāntipāramitāyā vīryapāramitāyā dhyānapāramitāyāḥ prajñāpāramitāyā varṇaṃ bhāṣante. adhyātmaśūnyatāyā varṇaṃ bhāṣante. evaṃ bahirdhāśūnyatāyā adhyātmabahirdhāśūnyatāyā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyā varṇaṃ bhāṣante. dhyānānāṃ varṇaṃ bhāṣante. apramāṇānām ārūpyasamāpattīnāṃ varṇaṃ bhāṣante. smṛtyupasthānānāṃ varṇaṃ bhāṣante. evaṃ samyakprahāṇānām ṛddhipādānām indriyāṇāṃ balānāṃ bodhyaṅgānām āryāṣṭāṅgikasya mārgasya varṇaṃ bhāṣante. caturṇām āryasatyānām abhijñānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānāṃ vaiśāradyānāṃ pratisaṃvidāṃ yāvad aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ varṇaṃ bhāṣante. upāyakuśalena ca dharmaṃ deśayanti yānatrayeṇa ca sattvān vinayanti, śrāvakayānena pratyekabuddhayānena buddhayānena. iti nirodhe dharmajñānam
atha khalu śakro devānām indro bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavan yāvad anayā gambhīrayā prajñāpāramitāyā parigṛhītayā sarvāḥ pāramitāḥ parigṛhīta bhavanti. yad uta dānapāramitā śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitā sarve bodhipakṣyā dharmāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni sarvaśūnyatā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ satyābhijñā daśabalāni vaiśāradyāni pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ yāvad vyastasamastāḥ skandhadhātava āyatanāni pratītyasamutpādāṅgāni ca parigṛhītāni bhavanti. srotaāpattiphalaṃ parigṛhītaṃ bhavati. evaṃ sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam arhattvaṃ pratyekabodhiḥ sarvākārajñatā parigṛhitā bhavati.
evam ukte bhagavān śakraṃ devānām indram etad avocat: prajñāpāramitayā parigṛhītayā sarvāḥ pāramitāḥ parigṛhitā bhavanti. evaṃ sarve bodhipakṣyā dharmāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni sarvaśūnyatā apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ satyābhijñāḥ sarve kuśalāḥ karmapathā daśabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā yāvad vyastasamastāni skandhadhātvāyatanani pratityasamutpādāṅgāni yāvat sarvākārajñatā parigṛhītā bhavati.
(PSP_2-3:42)
punar aparaṃ kauśika prajñāpāramitayā udgṛhītayā dhāritayā vācitayā paryavāptayā likhitayā yoniśo manasikṛtayā yān guṇān sa kulaputro vā kuladuhitā vā pratilabhate dṛṣṭa eva dharme tān śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye 'haṃ te. evaṃ bhagavann iti śakro devānām indro bhagavataḥt pratyaśroṣīt bhagavān etad avocat: yaḥ kaścit kauśikānyatīrthikaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā māro vā mārakāyikā vā devatā abhimāniko vā pudgalo bodhisattvaṃ mahāsattvam itaḥ prajñāpāramitāto vivecayitukāmo bhaviṣyati, vivaditukāmo bhaviṣyati, vigrahītukāmo bhaviṣyati, virodhayitukāmo bhaviṣyati, teṣāṃ vivecayitukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ vigrahītukāmānāṃ virodhayitukāmānām utpannotpannā vigrahā vivādā virodhāḥ kṣipraṃ punar evāntardhāsyanti, teṣāṃ vivecayitukāmānāṃ vigrahītukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ virodhayitukāmānāṃ na te 'bhiprāyāḥ paripūriṃ gamiṣyanti. tat kasya hetos? tathā hi kauśika bodhisattvena mahāsattvena dīrgharātraṃ dānapāramitāyāṃ caratā, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ caratā. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ vigrahān vivādān virodhān āpadyante te 'dhyātmikabāhyā dharmāḥ sarve sarvadā parityaktā. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ sattvadauḥśīlyam āpadyante tān bodhisattvo mahāsattva ādhyātmikabāhyān dharmān parityajya tān sattvān śīle pratiṣṭhāpayati. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ krodhavyāpādavihiṃsām āpadyante tān bodhisattvo mahāsattva ādhyātmikabāhyān dharmān parityajya tān sattvān kṣāntau pratiṣṭhāpayati. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ kausīdyam āpadyante tān bodhisattvo mahāsattva ādhyātmikabāhyān dharmān parityajya tān sattvān vīryapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayati. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ vikṣiptacittam āpadyante tān bodhisattvo mahāsattva ādhyātmikabāhyān dharmān parityajya tān sattvān dhyāne pratiṣṭhāpayati. yeṣāṃ kṛtaśaḥ sattvā dīrgharātraṃ dauṣprajñām āpadyante tān bodhisattvo mahāsattva ādhyātmikabāhyān dharmān parityajya tān sattvān mahāprajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayati. yeṣāṃ kṛtaśaḥ kauśika sattvā dīrgharātraṃ saṃsāre saṃsaranti yad utānunayapratighaparyavasthāne tadbodhisattvo mahāsattva (PSP_2-3:43) upāyakauśalyena teṣāṃ sattvānāṃ vinīya tān sattvāṃś caturṣu dhyāneṣu pratiṣṭhāpayati. caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu pratiṣṭhāpayati, caturṣu smṛtyupasthāneṣu pratiṣṭhāpayati. evaṃ samyakprahāneṣv ṛddhipādeṣv indriyeṣu baleṣu vaiśāradyeṣv āryāṣṭāṅgeṣu mārgeṣu śūnyatāyāṃ vānimitte 'praṇihite samādhidhāraṇīmukheṣu ca pratiṣṭhāpayati. caturṣv āryasatyeṣv abhijñāsu daśabalavaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhāpayati. srotaāpattiphale sakṛdāgāmiphale 'nāgāmiphale 'rhattve pratiṣṭhāpayati. pratyekabodhau pratiṣṭhāpayati. anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayati. ime te kauśika bodhisattvasya mahāsattvasya bodhisattvacārikāṃ carato dṛṣṭā dhārmikā guṇānuśaṃsā bhaviṣyanti. saṃparāye cānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate. dharmacakraṃ pravartya sattvān yathāpraṇidhāne pratiṣṭhāpya nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāpayiṣyanti. ime kauśika bodhisattvasya mahāsattvasya sāmparāyikā guṇānuśaṃsā bhaviṣyanti. iti nirodhe 'nvayajñānakṣāntiḥ
punar aparaṃ kauśika yasmin pṛthivīpradeśe kulaputrā vā kuladuhitaro vā imāṃ prajñāpāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, na tatra pṛthivīpradeśe mārā vā mārakāyikā vā devatā anyatīrthikā vā parivrājakā vā ābhimānikā vā pudgalāḥ śakṣyanti cittavikṣepaṃ kartuṃ asyāṃ prajñāpāramitāyāṃ vigrahāya vivādāya virodhāya. uttare ca teṣāṃ guṇānuśaṃsā bhaviṣyanti yad utāsyāḥ prajñāpāramitāyāḥ śravaṇenānupūrveṇa tribhir yānair niryāya duḥkhasyāntaṃ kariṣyanti. tadyathāpi nāma kauśika maghi nām' auṣadhī tatra āśīviṣeṇa jantunā bubhukṣitenāhārārthinā āhāragaveṣiṇā kaścid eva prāṇakajāto dṛṣṭo bhavet, sa taṃ prāṇakajātaṃ punaḥ khāditukāmaḥ prāṇakajātam anudhāvet.
atha khalu sa prāṇajātaḥ yena sā maghi nām' auṣadhi tenopasaṃkrāmed atha sa āśīviṣas tasyā auṣadhyā gandhena pratyudāvartate. tat (PSP_2-3:44) kasya hetoḥ? tathā hi tasyā auṣadhyā bhaiṣajyaguṇaḥ yat tasyāśīviṣasya tad viṣam abhibhavati. evaṃ balavatī hi sā kauśika auṣadhī evam eva kauśika yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati. tatra kauśika ye utpannotpannā vigrahā vivādā virodhā bhaviṣyanti te prajñāpāramitāyās tejasā prajñāpāramitāyā balena kṣipram evāntardhāsyanty upaśamiṣyanti yato yata evotpatsyante tatra tatraivāntardhāsyanti na vivardhiṣyanty upaśamiṣyanti.
iti nirodhe 'nvayajñānam
tat kasya hetos? tathā hi kauśika prajñāpāramitā sarvadharmāṇam upaśamayitrī na vivardhikā, katameṣāṃ dharmāṇām? yad uta rāgasya doṣasya mohasyāvidyāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasya nāmarūpaṣaḍāyatanasparśavedanātṛṣṇopādānabhavajātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyānām upaśamayitrī na vivardhikā sarvaduḥkhaskandhasya nivaraṇāvaraṇānuśayaparyavasthānānām ātmadṛṣṭeḥ sattvadṛṣṭer jīvadṛṣṭeḥ poṣadṛṣṭeḥ puruṣadṛṣṭeḥ pudgaladṛṣṭer manujadṛṣṭer mānavadṛṣṭeḥ kārakadṛṣṭer vedakadṛṣṭer jānakadṛṣṭeḥ paśyakadṛṣṭer ucchedadṛṣṭeḥ śāśvatadṛṣṭer astidṛṣṭer nāstidṛṣṭer yāvat sarvadṛṣṭikṛtānāṃ mātsaryadauḥśīlyavyāpādasya kauśīdyasya vikṣepasya dauṣprajñasya nityasaṃjñāsukhasaṃjñātmasaṃjñāśucisaṃjñāśubhasaṃjñātṛṣṇāvicaritānāṃ rūpagrāhasya vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānagrāhasya dānapāramitāgrāhasya śīlapāramitāgrāhasya kṣāntipāramitāgrāhasya vīryapāramitāgrāhasya dhyānapāramitāgrāhasya prajñāpāramitāgrāhasyādhyātmaśūnyatāgrāhasya bahirdhāśūnyatāgrāhasyādhyātmabahirdhaśūnyatāgrāhasya yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāgrāhasya smṛtyupastānagrāhasya samyakprahāṇarddhipādāndriyabalabodhyaṅgagrāhasyāpramāṇadhyānarūpyasamāpattigrāhasya satyābhijñāgrāhasya sarvasamādhidhāraṇīmukhagrāhasya daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmagrāhasya sarvākārajñatāgrāhasya nirvāṇagrāhasyopaśamayitrī na vivardhikā. iti mārge dharmajñānakṣāntiḥ
atha khalu ya iha trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mahārājāno (PSP_2-3:45) lokapālāḥ śakrā devendrā ye ca brahmāṇo brahmā ca sahāpatir yāvad akaniṣṭhā devaputrās te satatasamitaṃ tasya bodhisattvasya mahāsattvasya rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyanti yatra kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati likhiṣyati likhāpayiṣyati yoniśaś ca manasikariṣyati. ye 'pi te daśasu dikṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti te 'pi tasya kulaputrasya vā kuladuhitur vā rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyanti ya imāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati likhiṣyati likhāpayiṣyati yoniśaś ca manasikariṣyati yathā kuśalair dharmair na parihāsyate, kuśalair dharmair vivardhiṣyate. yad uta dānapāramitāśīlapāramitākṣāntipāramitāvīryapāramitādhyānapāramitāprajñāpāramitābhir vivardhiṣyate na parihāsyati anupalambhayogena. adhyātmaśūnyatayā vivardhiṣyate na parihāsyati. evaṃ bahirdhāśūnyatayādhyātmabahirdhāśūmyatayā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā vivardhiṣyate na parihāsyati anupalambhayogena. smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgair vivardhiṣyate na parihāsyati. apramāṇadhyānārūpyasamāpattibhir vivardhiṣyate na parihāsyati. satyābhijñābhir daśabalair vaiśāradyaiḥ pratisaṃvidbhir āveṇikair buddhadharmair vivardhiṣyate na parihāsyati anupalambhayogena. sarvasamādhibhiḥ sarvadhāraṇīmukhair vivardhiṣyate na parihāsyati, yāvat sarvākārajñatayā vivardhiṣyate na parihāsyati anupalambhayogena. iti mārge dharmajñānam
sa ādeyavacanaś ca mitavacanaś ca bhaviṣyati, na krodhādhibhūto bhaviṣyati, na mānābhibhūtaś bhaviṣyati, na matsarī bhaviṣyati, nerṣyālur bhaviṣyati.
ātmanā ca prāṇātipātāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca prāṇātipatavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, prāṇātipātavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye prāṇātipātāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cādattādānāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś cādattādānavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, adattādānavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi (PSP_2-3:46) cānye 'dattādānāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca kāmamithyācārāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca kāma mithyācāravairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, kāmamithyācāravirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye kāmamithyācārāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca mṛṣāvādāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca mṛṣāvādavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, mṛṣāvādavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye mṛṣāvādāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca piśunavacanāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca piśunavacanavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, piśunavacanavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye piśunavacanāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca paruṣavacanāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca paruṣavacanavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, paruṣavacanavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye paruṣavacanāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca saṃbhinnapralāpāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca saṃbhinnapralāpavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, saṃbhinnapralāpavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye saṃbhinnapralāpāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cābhidhyāyāḥ prativirato bhaviṣyati, parāṃś cābhidhyāvairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, abhidhyāvirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye 'bhidhyāyāḥ prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca vyāpādāt prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca vyāpādavairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, vyāpādavirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye vyāpādāt prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca mithyādṛṣṭeḥ prativirato bhaviṣyati, parāṃś ca mithyādṛṣṭivairamaṇe pratiṣṭhāpayiṣyati, mithyādṛṣṭivirateś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye mithyādṛṣṭeḥ prativiratā bhaviṣyanti teṣām api varṇavādī (PSP_2-3:47) bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, pārāṃś ca dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, dānapāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate. ye 'pi cānye dānapāramitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca śīlaparamitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca śīlapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, śīlapāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye śīlapāramitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca kṣāntipāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca kṣāntipāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, kṣāntipāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣīṣyate, ye 'pi cānye kṣāntipāramitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca vīryapāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca vīryapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, vīryapāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye vīryapāramitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, dhyānapāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye dhyānapāramitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, prajñāpāramitāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye prajñāpārmitāyāṃ caranti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cādhyātmaśūnyatāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś cādhyātmaśūnyatāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, adhyātmaśūnyātāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate. ye 'pi cānye 'dhyātmaśūnyatāṃ bhāvayanti teṣām api varṇavādi bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca bahirdhāśūnyatāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca (PSP_2-3:48) bahirdhāśūnyatāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, bahirdhāśūnyatāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye bahirdhāśūnyatāṃ bhāvayanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cādhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś cādhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, adhyātmabahirdhāśūnyatāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye 'dhyātmabahirdhāśūnyatāṃ bhāvayanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś cābhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, abhāvasvabhāvaśūnyatāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye 'bhāvasvabhāvaśūnyatāṃ bhāvayanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca sarvasamādhīn samāpatsyate, parāṃś ca sarvasamādhisamāpattau pratiṣṭhāpayiṣyati, sarvasamādhisamāpattīnāṃ varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye sarvasamādhisamāpattīḥ samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca dhāraṇīpratilabdho bhaviṣyati, parāṃś ca dhāraṇīpratilambhāya samādāpayiṣyati, dhāraṇīpratilambhasya varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye dhāraṇīpratilabdhā bhavanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca prathamaṃ dhyānaṃ samāpatsyate, parāṃś ca prathamadhyānasamāpattau pratiṣṭhāpayiṣyati, prathamadhyānapratiṣṭhānasya ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye prathamaṃ dhyānaṃ samāpadya viharanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca dvitīyaṃ dhyānaṃ samāpatsyate yāvat tṛtīyaṃ dhyānaṃ samāpatsyate. ātmanā ca caturthaṃ dhyānaṃ samāpatsyate, parāṃś ca caturthadhyāne pratiṣṭhāpayiṣyati, caturthadhyānapratiṣṭhānasya varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye caturthaṃ dhyānaṃ samāpadya viharanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca maitrīṃ samāpatsyate, parāṃś ca maitryāṃ samādāpayiṣyati, maitrīsamādheś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye maitrīṃ (PSP_2-3:49) samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca karuṇāmuditopekṣāḥ samāpatsyate, parāṃś ca karuṇāmuditopekṣāsu samādāpayiṣyati, karuṇāmuditopekṣāṇāṃ ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye karuṇāmuditopekṣāḥ samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cākāśānantyāyatanaṃ samāpatsyate, parāṃś cākāśānantyāyatanasamāpattau samādāpayiṣyati, ākāśānantyāyatanasamāpatteś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye ākāśānantyāyatanasamāpattiṃ samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca vijñānānantyāyatanaṃ samāpatsyate. ātmanā cākiṃcanyāyatanaṃ samāpatsyate. ātmanā ca naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ upasaṃpadya vihariṣyati, parāṃś ca naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattau samādāpayiṣyati, naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpatteś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam upasaṃpadya viharanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca catvāri smṛtyupasthānāni bhāvayiṣyati, parāṃś ca smṛtyupasthānabhāvanāyāṃ samādāpayiṣyati, smṛtyupasthānabhāvanāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye smṛtyupasthānāni bhāvayiṣyanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
evam ātmanā ca catvāri samyakprahāṇāni bhāvayiṣyati, catura ṛddhipādān pañcendriyāṇi pañcabalāni saptabodhyaṅgāni, āttnanā cāryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ bhāvayiṣyati, parāṃś ca mārgabhāvanāyāṃ samādāpayiṣyati, mārgabhāvanāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye mārgaṃ bhāvayanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca catvāry āryasatyāni bhāvayiṣyati, parāṃś ca caturṣv āryasatyeṣu pratiṣṭhāpayiṣyati, caturṇāṃ āryasatyānāṃ ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye catvāry āryasatyāni bhāvayanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca śūnyatānimittāpraṇihitān samādhīn bhāvayiṣyati, parāṃś ca śūnyatānimittāpraṇihitasamādhibhāvanāyāṃ pratiṣṭhāpayiṣyati, śūnyatānimittāpraṇihitasamādhibhāvanāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye śūnyatānimittāpraṇihitān samādhīn bhāvayanti teṣām api varṇavādi bhaviṣyati samanujñaḥ.
(PSP_2-3:50)
ātmanā cāṣṭavimokṣān samāpatsyate, parāṃś cāṣṭavimokṣasamāpattau samādāpayiṣyati, aṣṭānāṃ ca vimokṣāṇāṃ varṇaṃ bhāsiṣyate, ye 'pi cānye 'ṣṭavimokṣān samāpadyante teṣāṃ api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca navānupūrvavihārasamāpattīḥ samāpatsyate, parāṃś ca navānupūrvavihārasamāpattau samādāpayiṣyati, navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye navānupūrvavihārasamāpattīḥ samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca daśatathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ samāpatsyate, parāṃś ca daśatathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu samādāpayiṣyati daśānāṃ tathāgatabalānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye daśatathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvidaḥ samāpadyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān samāpatsyate, parāṃś cāṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu samādāpayiṣyati, aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān samāpatsyante teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā cāsaṃmoṣadharmā bhaviṣyati, parāṃś cāsaṃmoṣadharmatāyāṃ samādāpayiṣyati, asaṃmoṣadharmatāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye 'saṃmoṣadharmatāyāṃ pratiṣṭāpitā bhavanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ.
ātmanā ca sarvākārajñatāyāṃ pratiṣṭhito bhaviṣyati, parāṃś ca sarvākārajñatāyāṃ samādāpayiṣyati sarvākārajñatāyāś ca varṇaṃ bhāṣiṣyate, ye 'pi cānye sarvākārajñatāyāṃ pratiṣṭhitā bhavanti teṣām api varṇavādī bhaviṣyati samanujñaḥ. iti mārge 'nvayajñānakṣāntiḥ
punar aparaṃ kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu caran yad dānaṃ dadāti tat sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty anupalambhayogena. yac chīlaṃ rakṣati tat sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty (PSP_2-3:51) anupalambhayogena. yāṃ kṣāntiṃ bhāvayati tāṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty anupalambhayogena. yad vīryam ārabhate tat sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty anupalambhayogena. yad dhyānaṃ samāpadyate tat sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty anupalambhayogena. yāṃ prajñāṃ bhāvayati tāṃ sarvasattvasādhāraṇaṃ kṛtvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayaty anupalambhayogena. evaṃ carataḥ kauśika kulaputrasya vā kuladuhitur vā ṣaṭsu pāramitāsu smṛtir evam utpadyate: yady ahaṃ dānaṃ na dāsyāmi, durgateṣu me kuleṣūpapattir bhaviṣyati, na ca me sattvaparipāko bhaviṣyati, na ca me buddhakṣetraṃ pariśodhanaṃ bhaviṣyati, na ca sarvajñatāṃ pratilapsye. tasyaivaṃ bhavati: yady ahaṃ śīlaṃ na rakṣiṣyāmi, tisṛṇaṃ durgatīnāṃ me 'pāvṛtāni dvārāṇi bhaviṣyanti, na devamanuṣyopapattir me bhaviṣyati, na sattvaparipāko na buddhakṣetrapariśodhanaṃ, kuta eva sarvajñatāpratilābhas. tasyaivaṃ bhavati: yady ahaṃ kṣāntiṃ na bhāvayiṣyāmi, indriyāṇi me paribhetsyante, mukhamaṇḍalaṃ me dhyāmībhaviṣyati, na ca rūpasaṃpadaṃ pratilapsye, yayā rūpasaṃpadā bodhisattvacārikāṃ me carataḥ. sattvāḥ saha darśanena niyatā bhaviṣyanty anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, na ca rūpasaṃpadā sattvān paripācayiṣyāmi, na buddhakṣetraṃ pariśodhayiṣyāmi, kutaḥ punaḥ sarvajñatāṃ pratilapsye. tasyaivaṃ bhavati: saced ahaṃ kusīdo bhaviṣyāmi, naiva bodhisattvamārgaṃ bhāvayiṣyāmi, na vīryam ārapsye kathaṃ buddhadharmān paripūrayiṣyāmi, kuta eva sarvajñatāṃ pratilapsye, tasyaivaṃ bhavati: saced ahaṃ vikṣiptacitto bhaviṣyāmi, na śikṣiṣyāmi sarvasamā