Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu049_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Tám ngàn bài tụng (Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 7 / 15 (50.000 ký tự/trang)
cintyāḥ / evaṃ caritāvī śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kvaciccarati, carati prajñāpāramitāyām / evaṃ sa caritāvītyucyate, caritāvīti nāmadheyaṃ labhate //
atha khalu āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā / ratnarāśirbhagavan prajñāpāramitā / śuddharāśirbhagavan prajñāpāramitā ākāśaśuddhatāmupādāya / āścaryaṃ bhagavan syādyadenāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca bahavo'ntarāyā utpadyeran / evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evametat / bahavaḥ subhūte antarāyā imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca (Vaidya 110) bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi subhūte imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca māraḥ pāpīyānautsukyamāpatsyate'ntarāyaṃ kartum / tatra śīghraṃ likhatā sacenmāsena vā māsadvayena vā māsatrayeṇa vā likhyeta, likhitavyaiva bhavet / sacetsaṃvatsareṇa tato vāpareṇa likhitā bhavet, tathāpi likhitavyaiva khalu punaḥ subhūte bhavati tena kulaputreṇa kuladuhitrā vā iyaṃ prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatsubhūte bhavati yanmahāratnānāṃ bahavo'ntarāyā utpadyante //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - iha bhagavan prajñāpāramitāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ pravartyamānāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ likhyamānāyāṃ ca māraḥ pāpīyān bahuprakāramautsukyamāpatsyate, antarāyakarmaṇa udyogaṃ ca kariṣyati / bhagavānāha - kiṃcāpi subhūte māraḥ pāpīyānudyogamāpatsyate antarāyakarmaṇaḥ asyāṃ prajñāpāramitāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ pravartyamānāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ likhyamānāyāṃ ca, atha ca punarna prasahiṣyate'cchidrasamādānasya bodhisattvasya mahāsattvasyāntarāyaṃ kartum //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - yadā bhagavan imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca māraḥ pāpīyānautsukyamāpatsyate antarāyakaraṇāya, tadā kathametarhi bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca? kasya cānubhāvena bhagavaṃste kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - buddhānāṃ śāriputra bhagavatāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmanubhāvena te kulaputrāḥ kuladuhitaraśca imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / tatkasya hetoḥ? eṣā hi śāriputra dharmāṇāṃ dharmatā, ye te'prameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāhariṣyanti parigrahīṣyanti bhāṣyamāṇāmudgṛhyamāṇāṃ dhāryamāṇāṃ vācyamānāṃ paryavāpyamānāṃ pravartyamānāṃ deśyamānāmupadiśyamānāmuddiśyamānāṃ svādhyāyyamānāṃ likhyamānāṃ ca / ye caināṃ prajñāpāramitāṃ kulaputrāḥ kuladuhitaraścodgrahīṣyanti (Vaidya 111) dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, tāṃśca te buddhā bhagavantaḥ samanvāhariṣyanti parigrahīṣyanti ca / na hi śāriputra buddhasamanvāhṛtānāṃ buddhaparigṛhītānāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca śakyamantarāyaṃ kartum //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - ye'pi te bhagavan bodhisattvā mahāsattvā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, sarve te bhagavan buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena buddhaparigraheṇa ca imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya ca śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, evaṃ ca saṃpādayiṣyanti //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / sarve te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena buddhaparigraheṇa ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante / jñātāste śāriputra tathāgatena / adhiṣṭhitāste śāriputra tathāgatena / dṛṣṭāste śāriputra tathāgatena / vyavalokitāste śāriputra tathāgatena buddhacakṣuṣā / ye te bodhisattvā mahāsattvā imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, tathatvāya ca śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, śrutvo udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya likhitvā tathatvāya śikṣamāṇāstathatvāya pratipadyamānāstathatvāya yogamāpadyamānā āsannībhaviṣyantyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, tathatvāya sthāsyantyanuttarāyai samyaksaṃbodhaye / ye'pi śāriputra enāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti, na ca tathatvāya śikṣiṣyante, na ca tathatvāya pratipatsyante, na ca tathatvāya yogamāpatsyante, te na tathatvāya śikṣamāṇā na tathatvāya pratipadyamānā na tathatvāya yogamāpadyamānā na tathatāyāṃ sthāsyantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, te'pi śāriputra tathāgatena jñātāḥ / te'pi tathāgatenādhiṣṭhitāḥ / te'pi tathāgatena dṛṣṭāḥ / te'pi tathāgatena vyavalokitā buddhacakṣuṣā / teṣāmapi śāriputra mahārthiko mahānuśaṃso mahāphalo mahāvipākaśca sa pariśramaḥ parispandaśca bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi prajñāpāramitā paramārthopasaṃhitā sarvadharmāṇāṃ yathābhūtaprativedhāya pratyupasthitā sarvasattvānām / (Vaidya 112) ime khalu punaḥ śāriputra ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāḥ sūtrāntāstathāgatasyātyayena dakṣiṇāpathe pracariṣyanti, dakṣiṇāpathātpunareva vartanyāṃ pracariṣyanti, vartanyāḥ punaruttarapathe pracariṣyanti / navamaṇḍaprāpte dharmavinaye saddharmasyāntardhānakālasamaye samanvāhṛtāste śāriputra tathāgatena kulaputrāḥ kuladuhitaraśca / tasmin kāle ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti, vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, antaśo likhitvā pustakagatāmapi kṛtvā dhārayiṣyanti, jñātāste śāriputra tathāgatena / adhiṣṭhitāste śāriputra tathāgatena / dṛṣṭāste śāriputra tathāgatena / vyavalokitāste śāriputra tathāgatena buddhacakṣuṣā //
śāriputra āha - iyamapi bhagavan prajñāpāramitā evaṃgambhīrā paścime kāle paścime samaye vaistārikī bhaviṣyatyuttarasyāṃ diśi uttare digbhāge? bhagavānāha - ye tatra śāriputra uttarasyāṃ diśyuttare digbhāge imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā atra prajñāpāramitāyāṃ yogamāpatsyante, te vaistārikīṃ kariṣyati / cirayānasaṃprasthitāste śāriputra bodhisattvā mahāsattvā veditavyāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante //
śāriputra āha - kiyantaste bhagavan bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti uttarasyāṃ diśi uttare digbhāge, bahava utāho alpakāḥ? ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante? bhagavānāha - bahavaste śāriputra subahavaḥ uttarāpathe uttarasyāṃ diśyuttare digbhāge bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti / kiṃcāpi śāriputra bahavaste, tebhyo'pi bahubhyo'lpakāste bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti likhiṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, prajñāpāramitāyāṃ ca bhāṣyamāṇāyāṃ nāvaleṣyante na saṃleṣyante, na viṣatsyanti na viṣādamāpatsyante, na vipṛṣṭhīkariṣyanti mānasam, na bhagnapṛṣṭhīkariṣyanti, notrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsamāpatsyante, cirayānasaṃprasthitāste bodhisattvā mahāsattvā veditavyāḥ / anubaddhāstaiḥ paurvakāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, paripṛṣṭāḥ paripṛcchitāḥ paripraśnīkṛtāḥ / pūjitāśca taiḥ paurvakāstathāgatā arhanta samyaksaṃbuddhāḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśca bodhisattvayānikaiḥ pudgalaiḥ / śīleṣu ca te paripūrṇakāriṇo bhaviṣyanti, bahujanasya ca te'rthaṃ kariṣyanti, yaduta imāmevānuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya / tatkasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ (Vaidya 113) kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca mayaiva sarvajñatāpratisaṃyuktaiva kathā kṛtā / teṣāṃ jātivyativṛttānāmapi eta eva sarvajñatāpratisaṃyuktāḥ prajñāpāramitāpratisaṃyuktāḥ samudācārā bhaviṣyanti / enāmeva ca te kathāṃ kariṣyanti, enāmeva ca kathāmabhinandiṣyanti, yaduta anuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya / teṣu ca susthitāḥ samāhitāśca bhaviṣyanti asyāṃ prajñāpāramitāyām / māreṇāpi te na śakyā bhedayitum, kutaḥ punaranyaiḥ sattvaiḥ, yaduta cchandato vā mantrato vā / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma taddṛḍhasthāmatvādanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / te ca kulaputrāḥ kuladuhitaraśca śrutvā enāṃ prajñāpāramitāmudāraṃ prītiprāmodyaprasādaṃ pratilapsyante / bahujanasya ca te kuśalamūlānyavaropayiṣyanti yadutānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? evaṃ hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśca mamāntike saṃmukhaṃ vāgbhāṣitā - bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi bodhisattvacaryāṃ caranto vayamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmaḥ saṃprabhāvayiṣyāmaḥ saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, avinivartanīyān kariṣyāma iti / tatkasya hetoḥ? anumoditaṃ hi śāriputra mayā teṣāṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca cittena cittaṃ vyavalokya yairiyaṃ vāgbhāṣitā - bodhāya caranto vayaṃ bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmaḥ saṃprabhāvayiṣyāmaḥ, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyāma iti, avinivartanīyān kariṣyāma iti / evaṃ ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraśca udārādhimuktikā bhaviṣyanti, yadanyānyapi te buddhakṣetrāṇyadhyālambitavyāni maṃsyante / yatra saṃmukhībhūtāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā dharmaṃ deśayiṣyanti, tatra saṃmukhībhūtānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikātpunarevaināṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ vistareṇa śroṣyanti / teṣvapi te buddhakṣetreṣu bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatāni bahūni prāṇikoṭīsahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyanti saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti saṃprabhāvayiṣyanti, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyanti, avinivartanīyān kariṣyanti //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvadidaṃ tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣu nāsti kiṃcidadṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā avijñātaṃ vā / na sa kaściddharmo yo na jñāto na sa kāciccaryā sattvānāṃ yā na vijñātā, yatra hi nāma anāgatānāmapi bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ caryāṃ jñātā bodhicchandikānāmadhyāśayasaṃpannānāmārabdhavīryāṇām / (Vaidya 114) ye tasmin kāle imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti likhiṣyanti ca, ye ca tasmin kāle āsāṃ ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ kṛtaśaḥ sarvasattvānāmarthāya udyogamāpadya anveṣiṣyante paryeṣiṣyante, gaveṣiṣyante, teṣāṃ ca kulaputrānāṃ kṛladuhitṝṇāṃ ca anveṣamāṇānāṃ paryeṣamāṇānāṃ kecidgaveṣamāṇā bodhisattvā lapsyante, kecinna lapsyante, kecidagaveṣayanto'pi lapsyante enāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām / kimatra bhagavan kāraṇam? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evametacchāriputra, evametat / nāsti kiṃcittathāgatasya atītānāgatapratyutpanneṣu dharmeṣvadṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā avijñātaṃ vā / tasmin khalu punaḥ śāriputra kāle tasmin samaye kecidbodhisattvā mārgayamāṇā paryeṣamāṇā gaveṣamāṇā api lapsyante imāṃ prajñāpāramitām / kecidbodhisattvā amārgayamāṇā aparyeṣamāṇā agaveṣayanto'pi lapsyante / tatkasya hetoḥ? tathā hi tairbodhisattvairmahāsattvairiyaṃ prajñāpāramitā pūrvāntato'pi anikṣiptadhurairmārgitā ca paryanviṣṭā ca / te tenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlacchandena enāṃ prajñāpāramitāmamārgayanto'pi aparyeṣamāṇā api agaveṣayanto'pi lapsyante / yānyapi ca tato'nyānyapi sūtrāṇi enāmeva prajñāpāramitāmabhivadanti, tāni caiṣāṃ svayamevopagamiṣyanti upapatsyante upanaṃsyante ca / tatkasya hetoḥ? evametacchāriputra bhavati - ya enāṃ prajñāpāramitāṃ bodhisattvo mahāsattvo'nikṣiptadhuro mārgayati ca paryeṣate ca, sa jātivyativṛtto'pi janmāntaravyativṛtto'pi enāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyate / tato'nyāni ca sūtrāṇi prajñāpāramitāpratisaṃyuktāni tasya svayamevopagamiṣyanti, upapatsyante upanaṃsyante ceti //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - ime eva kevalaṃ bhagavaṃsteṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāḥ sūtrāntā upapatsyante upanaṃsyante, nānye? bhagavānāha - ye cānye'pi śāriputra gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntā bhaviṣyanti, te'pi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca svayamevopapatsyante svayamevopanaṃsyante ca / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetacchāriputra bhavati - ye bodhisattvā mahāsattvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau prasthāpayiṣyanti saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti prabhāvayiṣyanti, saṃbodhaye pratiṣṭhāpayiṣyanti, avinivartanīyān kariṣyanti, svayaṃ ca tatra śikṣiṣyante, teṣāṃ śāriputra jātivyativṛttānāmapi ime gambhīrā gambhīrā anupalambhapratisaṃyuktāḥ śūnyatāpratisaṃyuktāḥ ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktāśca sūtrāntāḥ svayamevopagamiṣyanti, svayamevopapatsyante svayamevopanaṃsyante ceti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ dhāraṇaguṇaparikīrtanaparivarto nāma daśamaḥ //
_______________________________________________________________
(Vaidya 115)
ASP_11: mārakarmaparivarta ekādaśaḥ /
atha khalu āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - guṇā ime bhagavaṃsteṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca bhagavatā parikīrtitāḥ / kecitpunarbhagavaṃsteṣāmantarāyā utpatsyante? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - bahūni subhūte teṣāṃ mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpasyante / subhūtirāha - kiyadrūpāṇi bhagavaṃsteṣāṃ bahūni mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpatsyante? bhagavānāha - teṣāṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ cireṇa pratibhānamutpatsyate / idaṃ subhūte prathamaṃ mārakarma veditavyam / tad api ca pratibhānaṃ jāyamānameva vikṣepsyate / idam api subhūte mārakarma veditavyam / te vijṛmbhamāṇā hasanta uccagghayanto likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / vikṣiptacittāḥ paryavāpsyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / anyonyavijñānasamaṅgino likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / smṛtiṃ na pratilapsyante / idam api subhūte mārakarma veditavyam / parasparamupahasanto likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / parasparamuccagghayamānā likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / vikṣiptacakṣuṣo likhiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / likhatāmanyonyaṃ visāmagrī bhaviṣyati / idam api subhūte mārakarma veditavyam / na vayamatra gādhaṃ nāsvādaṃ labhāmahe ityutthāyāsanātprakramiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / na vayamatra vyākṛtāḥ prajñāpāramitāyāmityaprasannacittā utthāyāsanātprakramiṣyanti / idam api subhūte mārakarma veditavyam / na no 'tra grāmasya vā nagarasya vā nigamasya vā nāmadheyaṃ parigṛhītaṃ yatra no janma, na no 'tra nāma gotraṃ vā gṛhītam, na mātāpitrornāma gotraṃ vā gṛhītam, nāpi kulasya yatra no janmeti, te prajñāpāramitāṃ na śrotavyāṃ maṃsyante, tato 'pakramitavyaṃ maṃsyante / yathā yathā ca apakramiṣyanti, tairyāvadbhiścittotpādaistathā tathā tāvataḥ kalpān saṃsārasya punaḥ punaḥ parigrahīṣyanti, yatra taiḥ punareva yogamāpattavyaṃ bhaviṣyati / tatkasmāt? imāṃ hi subhūte prajñāpāramitāmaśṛṇvanto bodhisattvā mahāsattvā laukikalokottareṣu dharmeṣu na nirjāyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte bodhisattvayānikāḥ pudgalā imāṃ prajñāpāramitāṃ sarvajñajñānasyāhārikāṃ vivarjya utsṛjya ye te sūtrāntā naiva sarvajñajñānasyāhārikāstān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / yathā khalu punaḥ subhūte na laukikalokottareṣu śikṣitukāmā na laukikalokottareṣu dharmeṣu niryātukāmā iha prajñāpāramitāyāṃ na śikṣante / prajñāpāramitāyāmaśikṣamāṇā na laukikalokottareṣu dharmeṣu niryānti / evaṃ te parīttabuddhayo laukikalokottarāṇāṃ yathābhūtaparijñāyā mūlaṃ prajñāpāramitāṃ vivarjya utsṛjya praśākhāmadhyālambitavyāṃ maṃsyante / tadyathāpi nāma subhūte kukkuraḥ svāmino 'ntikātpiṇḍāṃśchorayitvā karmakarasyāntikātkavalaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta, evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ, pudgalāḥ, ye imāṃ prajñāpāramitāṃ sarvajñajñānasya mūlaṃ chorayitvā śākhāpatrapalālabhūte śrāvakapratyekabuddhayāne (Vaidya 116) sāraṃ vṛddhatvaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tatkasya hetoḥ? na hi te 'lpabuddhayo jñāsyanti - prajñāpāramitā āhārikā sarvajñajñānasyeti / te prajñāpāramitāṃ vivarjya utsṛjya chorayitvā tato 'nye sūtrāntā ye śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti, tānadhikataraṃ paryavāptavyān maṃsyante / śākhāpatrapalālopamāḥ pratipannāste tathārūpā bodhisattvā veditavyāḥ / tatkasya hetoḥ? na hi subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyaṃ yathā śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante / kathaṃ ca subhūte śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante? teṣāṃ subhūte evaṃ bhavati - ekamātmānaṃ damayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ śamayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ parinirvāpayiṣyāmaḥ, ityātmadamaśamathaparinirvāṇāya sarvakuśalamūlābhisaṃskāraprayogānārabhante / na khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyam / api tu khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṃ śikṣitavyam - ātmānaṃ ca tathatāyāṃ sthāpayiṣyāmi sarvalokānugrahāya, sarvasattvān api tathatāyāṃ sthāpayiṣyāmi, aprameyaṃ sattvadhātuṃ parinirvāpayiṣyāmīti / sarvakuśalamūlābhisaṃskāraprayogā bodhisattvena mahāsattvenaivamārabdhavyāḥ, na ca tairmantavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo hastinamapaśyan hastino varṇasaṃsthāne paryeṣeta / so 'ndhakāre hastinaṃ labdhvā yena prakāśaṃ tenopanidhyāyeta / tenopanidhyāyan hastipadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / hastipadācca hastino varṇasaṃsthāne grahītavye manyeta / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ purūṣo bhavet? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte tathārūpāste bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāmajānānā aparipṛcchantastāṃ chorayitvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmā ye te sūtrāntāḥ śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti, tān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte ratnārthikaḥ puruṣo mahāsamudraṃ dṛṣṭvā nāvagāheta, ratnāni na nidhyāyet nādhyālambeta
/ sa ratnahetorgoṣpadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / sa goṣpadodakena mahāsamudraṃ samīkartavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte - api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyaḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte tathārūpāste bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labdhvāpyanavagāhamānā avijānantastakṣyanti / ye ca sūtrāntāḥ śrāvakabhūmimabhivadanti, pratyekabuddhabhūmimabhivadanti alpotsukavihāritayā tān paryeṣitavyān maṃsyante / yatra bodhisattvayānaṃ na saṃvarṇyate, kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇameva ity api pratisaṃlayanamiti / srotaāpattiphalaṃ prāpnuyāmiti, sakṛdāgāmiphalamityanāgāmiphalamityarhattvaṃ prāpnuyāmiti, pratyekabodhiṃ prāpnuyāmiti, dṛṣṭa eva dharme anupādāya āsravebhyaścittaṃ vimocya parinirvāpayāmiti / idamucyate śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktamiti / nātra bodhisattvairmahāsattvairevaṃ cittamutpādayitavyam / tatkasya hetoḥ? mahāyānasaṃprasthitā hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā mahāsaṃnāhasaṃnaddhā bhavanti / na taiḥ (Vaidya 117) kadācidalpotsukatāyāṃ cittamutpādayitavyam / tatkasya hetoḥ? lokapariṇāyakā hi bhavanti te satpuruṣā lokārthakarāḥ / tasmāttairnityakālaṃ satatasamitaṃ ṣaṭpāramitāsu śikṣitavyam / ye ca khalu punaḥ subhūte aparipakvakuśalamūlāḥ parīttakubuddhikā mṛdukādhyāśayā bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, te ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktān sūtrāntānajānānā anavabuddhyamānā imāṃ prajñāpāramitāṃ chorayitvā ye te sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivandanti, tān paryeṣitavyān maṃsyante / idam api subhūte mārakarma veditavyaṃ teṣāṃ tathārūpāṇāṃ bodhisattvayānikānāṃ pudgalānām tadyathāpi nāma subhūte palagaṇḍo vā palagaṇḍāntevāsī vā vaijayantasya prāsādasya pramāṇena prāsādaṃ kartukāmo nirmātukāmaḥ syāt / sa sūryācandramasorvimānapramāṇaṃ maṇḍalaṃ paryeṣeta / paryeṣamāṇaḥ sa sūryācandramasorvimānaṃ paśyet / sa tataḥ pramāṇaṃ grahītavyaṃ manyate / tatkiṃ manyase subhūte vaijayantaprāsādapramāṇaṃ prāsādaṃ kartukāmena nirmātukāmena sūryācandramasorvimānātpramāṇaṃ grahītavyaṃ bhavati? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ye prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante, ye te sūtrāntā evamabhivadanti - ekamātmānaṃ damayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ śamayiṣyāmaḥ, ekamātmānaṃ parinirvāpayiṣyāma iti / kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇamevopanayanti, tathārūpān sūtrāntān paryeṣyante, tathā ca śikṣitavyaṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu te paṇḍitajātīyāḥ bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo rājānaṃ ca cakravartinaṃ bhraṣṭukāmo bhavet, sa rājānaṃ cakravartinaṃ paśyet / dṛṣṭvā ca īdṛśo rājā cakravartī varṇena saṃsthānena tejasā ṛddhyā ceti nimittaṃ gṛhītvā koṭṭarājaṃ paśyet / sa tasya koṭṭarājasya varṇaṃ saṃsthānaṃ teja ṛddhiṃ ca nimittaṃ ca gṛhītvā apratibalo viśeṣagrahaṇaṃ prati evaṃ vadet - īdṛśa eva sa rājā cakravartī varṇena saṃsthānena tejasā ṛddhyā ca nimittena ceti / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyo yaścakravartinaṃ koṭṭarājena samīkartavyaṃ manyeta? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / na khalu punarahaṃ subhūte ebhirevaṃrūpaiḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktaiḥ sūtrāntairbodhisattvasya mahāsattvasya sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ vadāmi / api tu khalu punaḥ subhūte yattathāgatena prajñāpāramitāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmupāyakauśalyamākhyātam, tatrāśikṣitvā bodhisattvo mahāsattvo na niryāsyatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? (Vaidya 118) dhandhako hyanyeṣu sūtrānteṣu bodhisattvasamudāgamaḥ / tasmāttarhi subhūte tathāgata enāmanuśaṃsāṃ prajñāpāramitāyāṃ paśyan anekaparyāyeṇa bodhisattvān mahāsattvānasyāṃ prajñāpāramitāyāṃ saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati saṃniveśayati pratiṣṭhāpayati - evaṃ bodhisattvā mahāsattvā avinivartanīyā bhaveyuranuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvāḥ pratibhānti, ye avinivartanīyayānaṃ mahāyānamavāpya samāsādya punareva tadvivarjya vivartya hīnayānaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - tadyathāpi nāma subhūte bubhukṣitaḥ puruṣaḥ śatarasaṃ bhojanaṃ labdhvā hitavipākaṃ sukhavipākaṃ yāvadāyuḥparyantaṃ kṣutpipāsānivartakam, tadapāsya ṣaṣṭikodanaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta / ṣaṣṭikodanaṃ labdhvā śatarasaṃ bhojanamutsṛjya vivarjya taṃ ṣaṣṭikodanaṃ paribhoktavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātīyo bhavet? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā prajñāpāramitāṃ labdhvā prajñāpāramitāṃ riñciṣyanti, prajñāpāramitāmutsrakṣyanti prajñāpāramitāṃ chorayiṣyanti, prajñāpāramitāṃ dūrīkariṣyanti, prajñāpāramitāṃ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya prajñāpāramitāṃ
chorayitvā prajñāpāramitāṃ dūrīkṛtya tataḥ śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṃyuktān sūtrāntān paryeṣitavyān maṃsyante / ye te sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivadanti, taiḥ sarvajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo 'nardhyaṃ maṇiratnaṃ labdhvā alpārdhyeṇa alpasāreṇa maṇiratnena sārdhaṃ samīkartavyaṃ manyeta / tatkiṃ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyaḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ, ya idaṃ gambhīraṃ prabhāsvaraṃ prajñāpāramitāratnaṃ labdhvā śrutvā śrāvakapratyekabuddhayānena samīkartavyaṃ maṃsyante, śrāvakapratyekabuddhabhūmau ca sarvajñatāmupāyakauśalyaṃ ca paryeṣitavyaṃ maṃsyante / tatkiṃ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste bodhisattvā veditavyāḥ? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - idam api subhūte teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāsyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyām api bahūni pratibhānānyutpatsyante, yāni cittavikṣepaṃ kariṣyanti / idam api subhūte teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - śakyā punarbhagavan prajñāpāramitā likhitum? bhagavānāha - no hīdaṃ sūbhūte / ye kecitsubhūte prajñāpāramitāṃ lipyakṣarairlikhitvā prajñāpāramitā likhiteti maṃsyante, asatīti vā akṣareṣu prajñāpāramitāmabhinivekṣyante, anakṣareti vā, idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam //
(Vaidya 119) punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ deśamanasikārā utpatsyante, grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīmanasikārā utpatsyante, udyānamanasikārā utpatsyante, gurumanasikārā utpatsyante, ākhyānamanasikārā utpatsyante, cauramanasikārā utpatsyante, gulmasthānamanasikārā utpatsyante, viśikhāmanasikārā utpatsyante, śibikāmanasikārā utpatsyante, sukhamanasikārā utpatsyante, duḥkhamanasikārā utpatsyante, bhayamanasikārā utpatsyante, strīmanasikārā utpatsyante, puruṣamanasikārā utpatsyante, napuṃsakamanasikārā utpatsyante, priyāpriyavyatyastamanasikārā utpatsyante, mātāpitṛpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, bhrātṛbhaginīpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, mitrabāndhavasālohitāmātyapratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, prajāpatiputraduhitṛpratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, gṛhabhojanapānapratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante, cailamanasikārā utpatsyante, śayanāsanamanasikārā jīvitamanasikārā itikartavyatāmanasikārā rāgamanasikārā dveṣamanasikārā mohamanasikārā ṛtumanasikārā sukālamanasikārā duṣkālamanasikārā gītamanasikārā vādyamanasikārā nṛtyamanasikārā kāvyanāṭaketihāsamanasikārāḥ śāstramanasikārā vyavahāramanasikārā hāsyamanasikārā lāsyamanasikārāḥ śokamanasikārā āyāsamanasikārā ātmamanasikārāḥ, ityetāṃścānyāṃś ca subhūte manasikārān māraḥ pāpīyānupasaṃhariṣyati asyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṃ vācyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyāmantarāyaṃ kariṣyati, cittavikṣepaṃ kariṣyati bodhisattvānāṃ mahāsattvānām / tatra bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇi boddhavyāni / buddhvā ca vivarjayitavyāni / punaraparaṃ subhūte utpatsyante rājamanasikārāḥ kumāramanasikārāhastimanasikārā aśvamanasikārā rathamanasikārā gulmadarśanamanasikārāḥ / idam api subhūte teṣāṃ mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte utpatsyante agnimanasikārā icchāmanasikārā dhanadhānyasamṛddhimanasikārāḥ / idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmutpatsyante lābhasatkāracīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāmantarāyā imāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāmantaśo likhatāṃ lābhasatkāraślokasvādāścittotpīḍā vā / idam api subhūte bodhisattvairmahāsattvairmārakarma veditavyam / etāni taiḥ sarvāṇi mārakarmāṇi boddhavyāni, buddhvā ca vivarjayitavyāni //
punaraparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmimāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇānāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāmantaśo likhatāṃ ye te gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntā bhaviṣyanti śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktāḥ, tān māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣaṇopasaṃkramya upasaṃhariṣyati - iha śikṣasva, idaṃ likha, idamuddiśa, idaṃ svādhyāya, itaḥ sarvajñatā niṣpatsyate iti / na khalu punaḥ subhūte bodhisattvena mahāsattvena upāyakuśalena tebhyaḥ spṛhotpādayitavyā / tatkasya hetoḥ? kiṃ cāpi subhūte teṣu sūtrānteṣu śūnyatānimittāpraṇihitāni bhāṣitāni, (Vaidya 120) na khalu punarupāyakauśalyaṃ tatra bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmākhyātam / tatra ye 'nabhijñā bhaviṣyanti bodhisattvā upāyakauśalyajñānaviśeṣasya, te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitavyāṃ maṃsyante / te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitvā śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyukteṣu sūtrānteṣu upāyakauśalyaṃ paryeṣitavyaṃ maṃsyante / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmaḥ, dharmabhāṇakaś ca kilāsī bhaviṣyati na dharmaṃ deśayitukāmaḥ / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca akilāsī bhaviṣyati prajñāpāramitāṃ dātukāmaḥ, dhārmaśravaṇikaś ca kilāsī vā bahukṛtyo vā bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmo dhārayitukāmo vācayitukāmaḥ paryavāptukāmaḥ pravartayitukāmo 'ntaśo likhitukāmo 'pi bhaviṣyati, gatimāṃś ca matimāṃś ca smṛtimāṃś ca bhaviṣyati / dharmabhāṇakaścānyaddeśāntaraṃ kṣepsyate noddhaṭṭitajño vā na vā vipañcitajñaḥ, anabhijño vā bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyāṃ śikṣyamāṇāyāmantaśaḥ likhyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca akilāsī bhaviṣyatyabhijño dātukāmo vācayitukāma imāṃ prajñāpāramitām, dhārmaśravaṇikaś ca deśāntaraṃ prasthito bhaviṣyati noddhaṭṭitajño vā na vā vipañcitajño 'nabhijño vā bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca āmiṣaguruko lābhasatkāracīvaraguruko bhaviṣyati / dhārmaśravaṇikāś ca alpecchaḥ saṃtuṣṭaḥ pravivikto 'rthaṃ vā na dātukāmo bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ likhyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaś ca śrāddho bhaviṣyati imāṃ prajñāpāramitāṃ śrotukāmo 'rthamavaboddhukāmo 'rthaṃ dātukāmo 'rthaṃ parityaktukāmaḥ / dharmabhāṇakaś ca aśrāddho bhaviṣyati alpeccho vā na vā bhāṣitukāmaḥ / ato 'pi subhūte visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇikaś ca śrāddho bhaviṣyati śrotukāmo 'rthamavaboddhukāmaḥ / dharmabhāṇakasya ca tāni sūtrāṇi dharmāntarāyikatayā na saṃbhaviṣyanti nāvatariṣyanti / ato 'pi subhūte dhārmaśravaṇikasyāprāptadharmabhāṇinaḥ prativāṇī bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāmantaśo likhatām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca bhāṣitukāmo bhaviṣyati / dhārmaśravaṇikaś ca acchandiko bhaviṣyati śravaṇāya / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītuṃ (Vaidya 121) dhārayituṃ vācayituṃ paryavāptuṃ pravartayitumantaśo likhitum / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dhārmaśravaṇiko middhaguruko bhaviṣyati, kāyaguruko bhaviṣyati / sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ kāyaklamathena samanvāgato na śrotukāmo bhaviṣyati / dharmabhāṇakaś ca bhāṣitukāmo bhaviṣyati / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam / punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako middhaguruko bhaviṣyati, kāyaguruko bhaviṣyati / sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ kāyaklamathena samanvāgato na bhāṣitukāmo bhaviṣyati / dhārmaśravaṇikaś ca śrotukāmo bhaviṣyati / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati likhanāya vācanāya paryavāptaye vā / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ kaścideva tatrāgatya nirayāṇāmavarṇaṃ bhāṣiṣyate, tiryagyoneravarṇaṃ bhāṣiṣyate, pretaviṣayasyāvarṇaṃ bhāṣiṣyate, asurakāyānāmavarṇaṃ bhāṣiṣyate - evaṃduḥkhā nirayāḥ, evaṃduḥkhā tiryagyoniḥ, evaṃduḥkhaḥ pretaviṣayaḥ, evaṃduḥkhā āsurāḥ kāyāḥ, evaṃduḥkhāḥ saṃskārāḥ / ihaiva duḥkhasyāntaḥ karaṇīya iti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ vā kaścideva tatrāgatya devānāṃ varṇaṃ bhāṣiṣyate - evaṃsukhitā devāḥ, evaṃsukhāḥ svargāḥ, evaṃ kāmadhātau kāmāḥ sevitavyāḥ, evaṃ rūpadhātau dhyānāni samāpattavyāni, evamārūpyadhātau tatsamāpattayaḥ samāpattavyāḥ / tad api ca sarvaṃ prajñatā vimṛśya sarvaiva duḥkhopapattiriti / uktaṃ hīdaṃ bhagavatā - acchaṭāsaṃghātamātrakamapyahaṃ bhikṣavo bhavābhinirvṛttiṃ na varṇayāmi / sarvaṃ hi saṃskṛtamanityaṃ sarvaṃ bhayāvagataṃ duḥkhaṃ sarvaṃ traidhātukaṃ śūnyaṃ sarvadharmā anātmānaḥ / tadevaṃ sarvamaśāśvatamanityaṃ duḥkhaṃ vipariṇāmadharmakaṃ viditvā paṇḍitairihaiva srotaāpattiphalaṃ prāptavyam, sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalam, ihaivārhattvaṃ prāptavyam / mā no bhūyastābhiḥ saṃpattivipattibhirduḥkhabhūyiṣṭhābhiḥ samavadhānaṃ bhūditi / tatraike bodhisattvāḥ saṃvegamāpatsyante / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte ye 'pi te bhikṣavo dharmabhāṇakāḥ, te ekākitābhiratā bhaviṣyanti / ye 'pi dhārmaśravaṇikāste 'pi parṣadgurukā bhaviṣyanti / te 'pi dharmabhāṇakā evaṃ vakṣyanti - ye māmanuvartsyanti, tebhyo 'hamimāṃ prajñāpāramitāṃ dāsyāmi / ye māṃ nānuvartsyanti, tebhyo na dāsyāmīti / evaṃ te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca arthikatayā chandikatayā dharmagauraveṇa taṃ dharmabhāṇakamanuvartsyanti, na cāvakāśaṃ dāsyanti, sa ca dharmabhāṇaka āmiṣakiṃcitkābhilāṣī, te ca na dātukāmāḥ / sa ca tena tena gamiṣyati, yena yena durbhikṣaś ca ayogakṣemaś ca jīvitāntarāyaś ca bhaviṣyati / te ca dhārmaśravaṇikāḥ parebhyaḥ śroṣyanti - asau pradeśo (Vaidya 122) durbhikṣaś ca ayogakṣemaś ca / tasmiṃś ca pradeśe jīvitāntarāyo bhavediti / sa ca dharmabhāṇakastān kulaputrānevamabhivyāhariṣyati - amuṣmin kulaputrāḥ pradeśe durbhikṣabhayam / kaccitkulaputrā yūyamāgamiṣyatha mā paścādvipratisāriṇo bhaviṣyatha durbhikṣabhayaṃ praviṣṭāḥ? evaṃ te tena dharmabhāṇakena sūkṣmeṇopāyena pratikṣepsyate / te ca nirviṇṇarūpā evaṃ jñāsyanti - pratyākhyānanimittānyetāni, naitāni dātukāmatānimittānīti / nāyaṃ dātukāma iti viditvā nānuvartsyanti / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ śikṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṃ svādhyāyyamānāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako yena jantubhayaṃ yena vyālabhayaṃ yenāmanuṣyabhayaṃ tena saṃprasthito bhaviṣyati / sa tena caran viharan yena vyālakāntāraṃ sarīsṛpakāntāraṃ corakāntāraṃ pānīyakāntāraṃ durbhikṣakāntāraṃ tena prakramiṣyati / sa tān dhārmaśravaṇikānevaṃ vakṣyati - yatkhalu kulaputrā jānīdhvaṃ yasmin pradeśe jantubhayaṃ vyālabhayaṃ kravyādabhayaṃ sarīsṛpakāntāraṃ corakāntāraṃ pānīyakāntāraṃ durbhikṣakāntāraṃ tena vayaṃ saṃprasthitāḥ / jānīdhvaṃ kulaputrāḥ - śakyatha yūyametāni duḥkhāni pratyanubhavitum? evaṃ tān sūkṣmeṇopāyena pratyākhyāsyati / tataste nirvetsyante / nirviṇṇāḥ santo nānuvartsyanti / te punareva pratyudāvartsyante / ayam api subhūte prajñāpāramitāyāmantarāya utpatsyate uddiśyamānāyāḥ svādhyāyyamānāyāḥ yāvallikhyamānāyāḥ / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte dharmabhāṇako bhikṣurmitrakulabhikṣādakulaguruko bhaviṣyati / sa tayā mitrakulabhikṣādakulagurukatayā abhīkṣṇaṃ mitrakulabhikṣādakulānyavalokayitavyānyupasaṃkramitavyāni maṃsyate / sa tayā abhīkṣṇāvalokanatayā bahukṛtyatayā tān dhārmaśravaṇikān pratyākhyāsyati - asti tāvanme kiṃcidavalokayitavyam, asti tāvanmamopasaṃkramitavyamiti / iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyām / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
iti hi subhūte māraḥ pāpīyāṃstaistaiḥ prakāraistathā tathā ceṣṭiṣyate, yathemāṃ prajñāpāramitāṃ na kaścidudgrahīṣyati, na dhārayiṣyati, na vācayiṣyati, na paryavāpsyati, na pravartayiṣyati, na deśayiṣyati, nopadekṣyati, noddekṣyati, na svādhyāsyati, na lekhayiṣyati, na likhiṣyati / tasmāttarhi subhūte yāvanto 'ntarāyā visāmagryāṃ saṃvartante, tāni sarvāṇi bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇīti boddhavyāni, buddhvā ca vivarjayitavyānīti //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - kimatra bhagavan kāraṇaṃ yadiha māraḥ pāpīyānevaṃ mahāntamudyogamāpatsyate? tathā tathā copāyena ceṣṭiṣyate, yathemāṃ prajñāpāramitāṃ (Vaidya 123) na kaścidudgrahīṣyati na dhārayiṣyati na vācayiṣyati na paryavāpsyati na pravartayiṣyati na deśayiṣyati nopadekṣyati noddekṣyati na svādhyāsyati na lekhayiṣyati na likhiṣyati? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - prajñāpāramitānirjātā hi subhūte buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvajñatā / sarvajñatānirjātaṃ ca tathāgataśāsanam / tathāgataśāsananirjātaṃ ca aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ kleśaprahāṇam / prahīṇakleśānāṃ ca māraḥ pāpīyānavatāraṃ na labhate / alabhamāno duḥkhārto durmanāḥ śokaśalyaparigato bhavati / ataḥ sa prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyāṃ mahatā saṃvegena mahāntamudyogamāpadyate / sa mahatodyogena tathā tathopāyena ceṣṭate, yathā na kaścidimāṃ prajñāpāramitāṃ likhedvā paryavāpnuyādveti //
punaraparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya bhedaṃ prakṣepsyati / evaṃ ca navayānasaṃprasthitāḥ kulaputrā vivecayiṣyanti naiṣā prajñāpāramitā yāmāyuṣmantaḥ śṛṇvanti / yathā punarmama sūtrāgataṃ sūtraparyāpannam, iyaṃ sā prajñāpāramitā / ityevaṃ subhūte māraḥ pāpīyān saṃśayaṃ prakṣepsyati / evaṃ ca punaḥ subhūte māraḥ pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya bhedaṃ prakṣipya navayānasaṃprasthitān bodhisattvānalpabuddhikān mandabuddhikān parīttabuddhikānandhīkṛtānavyākṛtānanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃśayaṃ pātayiṣyati / te saṃśayaprāptā imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahīṣyanti na dhārayiṣyanti na vācayiṣyanti na paryavāpsyanti na pravartayiṣyanti na deśayiṣyanti nopadekṣyanti noddekṣyanti na svādhyāsyanti na lekhayiṣyanti na likhiṣyanti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
punaraparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān bhikṣūnnirmāya buddhaveṣeṇāgatya evaṃ mārakarmopasaṃhariṣyati - yo bodhisattvo gambhīreṣu dharmeṣu carati, sa bhūtakoṭiṃ sākṣātkaroti / sa śrāvako bhavati, na bodhisattvo yathāyaṃ bodhisattva iti / idam api subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam //
evaṃ subhūte māraḥ pāpīyānevamādikāni subahūni anyāny api mārakarmāṇyutpādayiṣyati asyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ paryavāpyamāṇāyām / tāni bodhisattvena mahāsattvena boddhavyāni / buddhvā ca vivarjayitavyāni / na bhaktavyāni / ārabdhavīryeṇa smṛtimatā saṃprajānatā ca bhavitavyam //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - evametadbhagavan, evametatsugata / yāni tāni bhagavan mahāratnāni, tāni bahupratyarthikāni bhavanti / tatkasya hetoḥ? yaduta durlabhatvānmahārghatvācca / agrāṇi hi tāni bhagavan bhavanti / tasmāttāni ca bahupratyarthikāni bhavanti / evameva bhagavan asyāḥ prajñāpāramitāyāḥ prāyeṇa bahavo 'ntarāyā utpatsyante / tatra ye 'ntarāyavaśena kusīdā bhaviṣyanti, veditavyamidaṃ bhagavan mārādhiṣṭhitāste bodhisattvā bhaviṣyanti, navayānasaṃprasthitāś ca te bhagavan bhaviṣyanti, alpabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, (Vaidya 124) mandabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, parīttabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti, viparyastabuddhayaś ca te bhagavan bhaviṣyanti / nāpi teṣāmudārodāreṣu dharmeṣu cittaṃ prakramiṣyati, ye imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahītavyāṃ maṃsyante, na dhārayitavyāṃ na vācayitavyāṃ na paryavāptavyāṃ na pravartayitavyāṃ na deśayitavyāṃ nopadeṣṭavyāṃ noddeṣṭavyāṃ na svādhyātavyāṃ na lekhayitavyāmantaśo na likhitavyām api maṃsyante //
evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - evametatsubhūte, evam etat / mārādhiṣṭhitāste subhūte bodhisattvā veditavyāḥ / navayānasaṃprasthitāś ca te subhūte bodhisattvā bhaviṣyanti, alpabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, mandabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, parīttabuddhayaś ca te bhaviṣyanti, viparyastabuddhayaś ca te bhaviṣyanti / na ca teṣāmudārodāreṣu dharmeṣu cittaṃ prakramiṣyati, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ nodgrahītavyāṃ maṃsyante, na dhārayitavyāṃ na vācayitavyāṃ na paryavāptavyāṃ na pravartayitavyāṃ nopadeṣṭavyāṃ noddeṣṭavyāṃ na svādhyātavyāṃ na lekhayitavyāmantaśo na likhitavyām api maṃsyante //
kiṃcāpi subhūte imāni mārakarmāṇyutpatsyante, subahavaścātra māradoṣā antarāyakarā utpatsyante / atha ca subhūte ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahītavyāṃ maṃsyante dhārayitavyāṃ vācayitavyāṃ paryavāptavyāṃ pravartayitavyāmupadeṣṭavyāmuddeṣṭavyāṃ svādhyātavyāṃ lekhayitavyāmantaśo likhitavyām api maṃsyante, veditavyametatsubhūte buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena te maṃsyante / buddhaparigraheṇodgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti lekhayiṣyantyantaśo likhiṣyantīti / tatkasya hetoḥ? māro 'pi hyatra pāpīyān mahāntamudyogamāpatsyate antarāyakaraṇāya / tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddha udyogamāpatsyate 'nuparigrahāyeti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ mārakarmaparivarto nāmaikādaśaḥ //
_______________________________________________________________
(Vaidya 125)
ASP_12: lokasaṃdarśanaparivarto dvādaśaḥ /
atha khalu bhagavān punarapyāyuṣmantaṃ subhūtimāmantrayate sma - tadyathāpi nāma subhūte striyā bahavaḥ putrā bhaveyuḥ, pañca vā daśa vā viṃśatirvā triṃśadvā catvāriṃśadvā pañcāśadvā śataṃ vā sahasraṃ vā / sarve te māturglānāyā udyogamāpadyeran - kathamasmākaṃ māturjīvitāntarāyo na bhavediti, kathamasmākaṃ mātā ciraṃ jīvet, kathamasmākaṃ mātuḥ kāyo na vinaśyet, kathamasmākaṃ mātā cirasthitikā bhavet, kathamasmākaṃ māturnāma avinaṣṭaṃ bhavet, kathamasmākaṃ māturna duḥkhā vedanotpadyeta, na cāsyā asparśavihāraḥ amanaāpaḥ kāye utpadyeta / tatkasya hetoḥ? etayā hi vayaṃ janitāḥ / duṣkarakārikaiṣā asmākaṃ jīvitasya dātrī lokasya ca saṃdarśayitrī / iti te putrāstāṃ mātaraṃ sarvasukhopadhānaiḥ sudhṛtāṃ dhārayeyuḥ, sugopāyitāṃ gopāyeyuḥ, sukelāyitāṃ kelāyeyuḥ - mā khalvasyāḥ kācidduḥkhā vedanā duḥkho vā sparśa utpadyeta, cakṣuṣo vā śrotrato vā ghrāṇato vā jihvāto vā kāyato vā manasto vā vātato vā pittato vā śleṣmato vā saṃnipātato vā daṃśato vā maśakato vā sarīsṛpato vā manuṣyato vā amanuṣyato vā āpātato vā utpātato vā aniṣṭanipātaḥ śarīre nipatet / evaṃ te putrāstāṃ mātaraṃ sarvasukhopadhānaiḥ samanvāhṛtya kelāyeyurmamāyeyurgopāyeyuḥ - eṣāsmākaṃ mātā janayitrī, duṣkarakārikaiṣā asmākaṃ jīvitasya dātrī, lokasya ca saṃdarśayitrīti / evameva subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāharanti / ye 'pi te likhanti udgṛhṇanti dhārayanti vācayanti paryavāpnuvanti pravartayanti deśayantyupadiśantyuddiśanti svādhyāyanti, sarve te tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyānubhāvena adhiṣṭhānena samanvāhāreṇa / ye 'pi te 'nyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā etarhi tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya, hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, sarvasattvānāṃ cānukampakā anukampāmupādāya, te 'pi sarve imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāharanti, autsukyamāpadyante - kimitīyaṃ prajñāpāramitā cirasthitikā bhavet, kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā nāma avinaṣṭaṃ bhavet, kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā likhyamānāyāḥ śikṣyamāṇāyā māraḥ pāyīyān mārakāyikā vā devatā antarāyaṃ na kuryuriti / evaṃ hi subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā enāṃ prajñāpāramitāṃ kelāyanti mamāyanti gopāyanti / tatkasya hetoḥ? eṣā hi mātā janayitrī tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānām / asyāḥ sarvajñatāyā darśayitrī lokasya ca saṃdarśayitrī / atonirjātā hi subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ / prajñāpāramitā hi subhūte tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya sarvajñajñānasya janayitrī darśayitrī, evamasya lokasya saṃdarśayitrī / atonirjātā hi subhūte tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ sarvajñatā / ye 'pi kecitsubhūte atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, te 'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / ye 'pi te subhūte bhaviṣyantyanāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ (Vaidya 126) samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante, te 'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / ye 'pi te subhūte etarhi aprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya, hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, anukampakā anukampāmupādāya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, te 'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / aham api subhūte etarhi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ janayitrī, evamasya lokasya saṃdarśayitrī //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yadbhagavānevamāha - prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrīti, kathaṃ bhagavan prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī? katamaś ca bhagavan lokastathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairākhyātaḥ? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - pañca subhūte skandhāḥ tathāgatena loka ityākhyātāḥ / katame pañca? yaduta rūpaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam / ime subhūte pañca skandhāstathāgatena loka ityākhyātāḥ //
subhūtirāha - kathaṃ bhagavaṃstathāgatānāṃ prajñāpāramitayā pañca skandhā darśitāḥ? kiṃ vā bhagavan prajñāpāramitayā darśitam? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - na lujyante na pralujyante iti subhūte pañca skandhā loka iti tathāgatānāṃ prajñāpāramitayā darśitāḥ / tatkasya hetoḥ na lujyante na pralujyante iti darśitāḥ? śūnyatāsvabhāvā hi subhūte pañca skandhāḥ, asvabhāvatvāt / na ca subhūte śūnyatā lujyate vā pralujyate vā / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī / na ca subhūte ānimittaṃ vā apraṇihitaṃ vā anabhisaṃskāro vā anutpādo vā abhāvo vā dharmadhāturvā lujyate vā pralujyate vā / evamiyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhata samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ, asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ, asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti? sattvāsvabhāvatayā subhūte aprameyāḥ sattvā asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvā asaṃkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṃ prajānāti / yāny api tāni subhūte aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ cittacaritāni, tāny api subhūte tathāgataḥ sattvāsadbhāvatayaiva prajānāti / evaṃ khalu subhūte prajñāpāramitāmāgamya tathāgato 'prameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmaprameyāṇyasaṃkhyeyāni cittacaritāni ca yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmasya lokasya saṃdarśayitrī //
(Vaidya 127) punaraparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? sa saṃkṣepaṃ kṣayataḥ kṣayaṃ ca akṣayato yathābhūtaṃ prajānāti / evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni saṃkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti //
punaraparaṃ subhūte tathāgatā imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti / kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cit