Giới Luật Tỳ-kheo Ni (Bhikṣuṇīvinaya)

adaṃ | asārthikā ti sālo nāma gṛhi sārtho vā pravrajitasārtho vā śakaṭasārtho vā paryeṣitavyo | cārikā ti anyatra prakramati | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī asārthikā cārikāṃ prakramati | yadā mārgo nistīrṇo bhavati pācattikaṃ | atha dāni sārtheṇa sārdhaṃ gacchanti | samaṃ prasthitāḥ viṣamaṃ praviśanti vinayātikramam āsādayanti | viṣamaṃ prasthitāḥ samaṃ praviśanti vinayātikramam āsādayanti | samaṃ prasthitāḥ samaṃ praviśanti anāpattiḥ | viṣamaṃ prasthitāḥ viṣamaṃ praviśanti pācattikam āsādayanti |
bhikṣur api asārthiko sabhayaṃ sapratibhayaṃ sāśaṅkasammataṃ mārga pratipadyati vinayātikramam āsādayati | tena bhagāvan āha |
yā puna bhikṣuṇī tirorājyan tirojanapadam asārthikā cārikāṃ prakrameya pācattikaṃ || grā ||
pācattikadharma 119
udyānaṃ
233. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | bhikṣuṇīyo dāni strībhiḥ saha udyānabhūmiṃ nirgatāḥ | striyo khādanti ca pibanti ca | tatra bhikṣuṇyaḥ strīveṣeṇa caṅkramanti ārāmagṛhakāni vanagṛhakāni citragṛhakāni nīrīkṣantīyo | tāyo dāni gūḍhe pradeśe puruṣehi viheṭhitāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha |
antorājyaṃ kaṃ pi ca bhavati antorāṣṭraṃ | tatra ca bhikṣuṇī ārāmagṛhakāni vā vanagṛhakāni vā citragṛhakāni vā darśanāya gacchet pācattikaṃ |
antorājyaṃ kaṃpi bhavatīti svarājyaṃ | antorāṣṭrakam apīti svarāṣṭraṃ | tatra ca bhikṣuṇī ārāmagṛhakānīti ete dāni bhavanti | caṃpakārāmā vā panasārāmā vā atimuktakārāmā vā | vanagṛhakānīti ete bhavanti | nyagrodhavanā vā drākṣāvanā vā kadalīvanā vā dāḍimavanā vā mātuluṅgavanā vā | citragṛhakānīti ete bhavanti sabhā vā kūṭāgārā vā | darśanāya gacched iti prekṣaṇāya | pācattikaṃ | yāvat prājñaptiḥ | na kṣamati ārāmagṛhaṃ vā vanagṛhaṃ vā citragṛhaṃ vā darśanāya gantuṃ | gacchati vinayātikramam āsādayati | yadāgatā bhavati tadā pācattikam āsādayati | atha dāni tatraiva strībhiḥ saha cañcūryate anāpattiḥ | bhikṣur api ārāmagṛhaṃ vā vanagṛhaṃ vā citragṛhaṃ vā darśanāya gacchati yatra kāmopabhoginaḥ krīḍanti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
antorājyaṃ kaṃpi ca bhavati antorāṣṭraṃ pi | tatra ca bhikṣuṇī ārāmagṛhakāni vā vanagṛhakāni vā citragṛhakāni vā darśanāya gacchet pācattikaṃ ||8 ||
pācattikadharma 120
raho
234. bhagavān vaiśālīyam viharati | sujātā nāma bhikṣuṇī āyuṣmato udāyiṣya purāṇadvitīyā | tāya dāni tasya dūtena preṣito | ehi tvaṃ mama oheyyakavāro bhaviṣyati | sahitakā āsiṣyāmaḥ | yadā tāyo bhikṣuṇīyo gocaraṃ praviṣṭāḥ tadāyuṣmān udāyī kālasyaiva nivāsayitvā prāvaritvā pātracīvaram ādāya tahiṃ praviṣṭo | te dāni vihārasya paścāt vastuke ambarīyakeṇa niṣaṇṇā raktacittā karmaṇyenāṅgajātena anyamanyasya aṅgajātāni nidhyāyattā āsanti | aparā dāni bhikṣuṇī mahallikā uccārakarmāya vā prasrāvakarmāya vā paścād vastukaṃ gatā | tāya dṛṣṭo | sā dāni vrīḍitā pratyosakkitā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtan te sujātike yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | ekā ekeneti sā ca bhavati anyo ca tatra bhoti | supto matto unmattotkṣiptacitto vedanābhinno uttānaśayyāko amānuṣo tiryagyonigato | evam apy eṣā ekā ekena | raho ti mitho | niṣadyāṃ kalpayati | sahitakā āseyuḥ | pācattikaṃ | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ sakṛn nisaṇṇā divasam pi niṣīdati ekaṃ pācattikam āsādayati | atha dāni puno puno ucchati ca niṣīdati ca tattikā pācattikam āsādayati | atha dāni dve janā bhavanti eko vihāraṃ praviśati kasyacid arthāya bhikṣuṇīya śīghram utthihitavyaṃ | nāpi dāni sahasrām ājāneya māṃ eṣā viheṭhayitukāmā ti | atha khu pratisaṃveditavyaṃ | utthāsyāmy ahaṃ | āha | kasyārthāya | vaktavyaṃ | ekāye ekena sthātuṃ | so eṣo ūnasaptavarṣo cellako bhavati | so āsādanāya na mocanāya kettāvatā antareṇāpattir bhavati | yenāntareṇānabhisaṃskṛtā bhikṣā dīyate | atha dāni ākīrṇajanamanuṣyo bhikṣuṇī upāśrayo bhavati niṣkramanti ca praviśanti ca sthapativardhakicitrakarāḥ kiñcāpi tehi kalpiyakārehi āsati anāpattiḥ | atha dāni rathyāmukhaṃ dvāraṃ bhavati avīciḥ striyo ca puruṣā ca gacchanti akiñcāpi tehi kalpiyakārehi āsati anāpattiḥ | atha dāni antarāvīciḥ chinnā bhavati pācattikaṃ | kalpiyakāro pravalāyati acchaṭikāya bodhayitavyo | atha dāni dve bhūmake kalpiyakāro tiṣṭhati trayāṇām anyatamānyataraṃ paśyaty anāpattiḥ | tatra vāyo vā vemāntareṇa trayāṇām anyatamānyataraṃ paśyaty anāpattiḥ | asti darśanopavicāro na śramaṇopavicāro | asti śramaṇopavicāro na darśanopivicāro | asti darśanopavicāro ca śramaṇopavicāro ca | asti naiva darśanopavicāro na śramaṇopavicāraḥ | kin ti dāni asti darśanopavicāro na śramaṇopavicāraḥ | prākṛtena cakṣuṣā paśyati bhikṣur eṣo āsati bhikṣuṇī veti no tu prākṛtena śrotreṇa tayor āyaṃ śṛṇoti | evaṃ catuṣko yojayitavyaḥ | yāvad eṣā āpattiḥ | grāme vāraṇye vā rātrau vā divā vā channe vā abhyavakaśe vā ekasya na mahājane santike na dūre | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpayet pācattikaṃ ||0 ||
pācattikadharma 121
puruṣa
235. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatā bhrātṛkehi bhrātṛputrakehi mātulehi mātulaputrakehi sārdhaṃ ekā ekena saha tiṣṭhati | bhikṣuṇīyo dāni piṇḍapātaṃ aṇvantīyo dṛṣṭvā ojjhāyanti | kin tāvad imāye pravrajitāye puruṣeṇa sārdhaṃ ekāya ekena raho niṣīdituṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye āhaṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati | ekāye ekena puruṣeṇa sārdhaṃ raho niṣīdituṃ yāvad bhagavān aha |
yā puna bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇī upasampannā | puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekeneti sā ca bhavati yāvad evam apy eṣā ekā ekena | raho ti mithyā | niṣadyāṃ kalpeyā ti sahitakā āseyuḥ | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ sā eṣā bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ sanniṣaṇṇā divasan niṣīdati ekaṃ pācattikam āsādayati | evaṃ vistareṇa yathaiva bhikṣuṇā | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpeya pācattikaṃ ||lṛṃ ||
pācattikadharma 122
upakarṇakena
236. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatā | bhrātṛduhitṛputrehi mātulaputrehi saha anto hastapāśasya tiṣṭhati saṃlapati upakarṇakaṃ jalpati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | kin tāvad imāye pravrajitāye upakarṇakaṃ jalpitena |
avaśyam eṣā asmākam arthāya jalpati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye āhaṃsuḥ yāvat |
yā puna bhikṣuṇī puruṣena sārdhaṃ anto hastapāśasya saṃtiṣṭheya vā saṃlapeya vā upakarṇam vā jalpeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | puruṣeṇa sārdham iti gṛhasthena vā pravrājitena vā | anto hastapāśaṃ ti vyāyāmābhyantare tiṣṭheya | saṃlapatīti kiñci jalpeya | upakarṇakaṃ jalpeyā ti karṇakalpikam jalpeya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya puruṣeṇa sārdhaṃ anto hastapāśasya tiṣṭhatum vā samlapitum vā upakarṇakam vā jalpitum vā | atha dāni kiṃ jalpitavyaṃ bhavati | paraṃ hastapādā sthitāya jalpayitavyaṃ | atha dāni guhyaṃ jalpitavyaṃ bhavati bhittim vā kuḍyam vā stambham vā vṛkṣam vā yamanikām vā antarīkṛtvā jalpayitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdham anto hastapāśasya tiṣṭhati vā saṃlapati vā upakarṇakam vā jalpati pācattikaṃ | bhikṣur api striyā sārdhaṃ anto hastapāśasya tiṣṭhati vā saṃlapati vā upakarṇam vā jalpati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇīpuruṣeṇa sārdhaṃ anto hastapāśasya santiṣṭheya vā saṃlapeya vā upakarṇaṃ vā jalpeya pācattikaṃ ||1 || uddānaṃ |
chatra [1(112)], mañca [2(113)], ekāstaraṇā [3(114)] | prakramati [4(115)], praviśati [5(116)] | samanuṣya [6(117)], adhvānaṃ [7(118)], udyānam [8(119)] | raho [9(120)], puruṣa [10(121)], upakarṇakena [11(122)] || dvādaśamo mā (va)rgaḥ ||
pācattikadharma 123
upasaṃkramati
237. bhagavān vaiśālīyam viharati | atha bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatvā putrabhrātṛbhāgineyānāṃ raho gatānāṃ andhakāre apratisamviditā sahasā chatti praviśati | te dāni tahiṃ veḍā bhavanti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye guatamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ nāma tvaṃ jānantī sapuruṣam āvāsaṃ andhakāre apradīpikā upasaṃkramasi | tena hi na kṣamati etad eva yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti
yā puna bhikṣuṇī jānantī sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikā upasaṃkrameya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | sapuruṣo ti yahiṃ puruso ti yahiṃ puruṣo bhaveya andhakāre apradīpiketi yahin na syāt tailapradīpo vā kaṇḍolkā vā | upasaṃkrameya ti praviśeta pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikāya upasaṃkramituṃ | atha dāni kiñcit kāryaṃ bhavati yadi tahiṃ uccaśabdo bhavati praviśaty anāpattiḥ | atha dāni agnir na bhavati pratisaṃvedayitavyo | acchaṭikā vā kartavyā ukkāsitavyam vā | yady āha praviśeti praviśitavyaṃ | sa eṣā bhikṣuṇī naiva pratisaṃvedayati nācchaṭikāṃ karoti upasaṃkramati pācattikam āsādayati |
bhikṣur api sastrīkam āvāsam andhakāre apratisaṃvidito upasaṃkramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikā upasaṃkrameya pācattikaṃ ||
pācattikadharma 124
viśoko
238. bhagavān rājagṛhe viharati | tāyo dāni ṣaḍvargiṇo bhikṣuṇīyo giryagrasamājaṃ gacchanti | tā dāni tahiṃ gatvā pṛthag mañca gṛhṇanti naṭo nāṭayati saprahāsaṃ vastupadā nāṭitam bhavati | sarvo jano hasati | tāyo dāni tūṣṇīkās tiṣṭhanti yogācarā iva | yadā praśāntam bhavati nāṭakam avatāritaṃ bhavati | tato tāyo aṭṭahāsaṃ muñcanti | sarvo jano tato sukho bhoti | jano dāni ojjhāyati | atihāsyaṃ imāsāṃ śramaṇikānāṃ | te dāni vicakṣu kṛtā nelāṭikaṃ na prayacchanti | ojjhāyanti | imāsām śramaṇikānāṃ bāhanelāṭikaṃ na labhāmaḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad āma bhagavan bhagavān āha | tena hi na kṣamati viśokadarśanāya gantuṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā punar bhikṣuṇī viśokadarśanāya gacchet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | viśokam iti naṭanartanakasallamallapāṇisvarikāḥ kumbhabhūmīrāḥ antamasato yahiṃ catvāro pi janāḥ sannipatanti krīḍyārthaṃ tahiṃ darśanāya gacchanti | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na dāni kṣamati viśokadarśanāya gantuṃ | atha dāni bhikṣuṇī piṇḍacāram aṇvati paśyati devayānaṃ niṣkramantaṃ rājño 'ntaḥpuraṃ niṣkrāntaṃ dāni śakyam akṣīṇi nimīlayituṃ kiñcāpi paśyati anāpattiḥ | atha dāni ābhogaṃ karoti ime paśyāmi ito paśyāmīti pācattikaṃ | atha dāni bhagavato mālyāropaṇaṃ bhavati upāsakopāsikā āhaṃsuḥ | āryamiśrikāhi śobhā bhāvayitavyaṃ | sāmagrī dātavyeti labhyā sāmagrī dātuṃ | atha dāni tahiṃ kocic cittasya vikāro bhavati na kṣamati sthātuṃ | bhikṣur api viśokadarśanāya gacchati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī viśokadarśanāya gacchet pācattikaṃ ||
pācattikadharma 125
kalaho
239. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupaśamayati na vyupaśamāpayati na vyupaśamanāyautsukyaṃ karoti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo bhagavato ārocayemsuḥ | yāvad bhagavān sarvaṃ pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ nāma tvaṃ bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupasamayasi na vyupasamāpayasi na vyupasamanāyautsukyaṃ karosi | tena hi na kṣamati | atha khalu yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti | yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samanā adhikaraṇāni na vyupaśamayen na vyupasamāpayen na vyupasamanāyautsukhyaṃ kuryāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | kalahajātānām iti vācākalahaṃ kurvantīnāṃ vātayuktaṃ mama yuktam ity ādi | bhaṇḍanajātānām iti anyamanyaṃ mama ghaṭanaṃ kurvantīnāṃ | vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnām iti tadyathā | dharmo adharmo vinayo avinayo | āpattir anāpattiḥ | gurukā laghukā sapratikarmā apratikarmā sāvaśeṣā niravaśeṣā | dharmakarma adharmakarma samagrakarma vyagrakarma yāvat sthānārhaṃ karma iti viharantīnāṃ | vṛṣabhī samānā ti prabhū samānā | adhikaraṇāni na vyupasamayed iti svayan | na vyupasamāpayed iti parehi | na vyupasamānāyautsukyaṃ kuryāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | etā dāni bhikṣuṇīyo kalahajātā bhaṇḍanajātā vigrahavivādam āpannā viharanti na dāni kṣamati tāyo adyupekṣituṃ | atha khu vyupasamitavyāḥ vyupasamāpayitavyāḥ | autsukyaṃ kartavyaṃ upasamanāya pratyāśaṃsitavyaṃ parasparaṃ kṣamāpayitavyāḥ prāptakālaṃ yathārūpaṃ paribhāṣayitavyāḥ samagrīkartvyāḥ | atha dāni na śaknoti anyā bhikṣuṇī adhyesitavyā udyojayitavyā upāsakopāsikāyo bhikṣubhikṣuṇīyo | atha tāny adhikaraṇāni karkkaśāni bhavanti durvyupasamāni teṣām eva adhikaraṇānāṃ kālam āgamayati samayam āgamayati paripākam āgamayati | kālaṃ ca samayam ca paripākaṃ cāgamya vyupaśamayaty anāpattiḥ bhikṣur api bhikṣūṇāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍaṇajātānāṃ vigrahavivādam āpannānām viharantānāṃ vṛṣabho samāno adhikaraṇāni na vyupaśamayati na vyupasamāpayati na vyupasamānāyautsukyaṃ karoti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupasamayen na vyupasamāpayen na vyupasamānāyautsukyaṃ kuryāt pācattikaṃ ||3 ||
pācattikadharma 126
udvartanaṃ
240. bhagavān vaiśālīyam viharati | bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ nīyate udvartanāya snāpanāya gṛhapatinīhi nīyate | vayam āryām udvartayāmaḥ snāpayiṣyāmaḥ asmākaṃ puṇyaṃ bhaviṣyati | kecit prasādena kecid aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dāni prāsādikā darśanīyā | kautūhalajātiko mātṛgrāmaḥ | varṇalolāṃ udvartayanti kāleyakena tuṅgeyakena svaṅgakena padmakena gandhacūrṇehi | sā pi dāni adhivāsayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | paśythāryamiśrikāyo adyāpīyaṃ pravrajitā mahacchandā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evan nāma tvaṃ gṛhiṇīnām udvartnaparimardanasnāpanasammatena udvartāpayasi | tena hi na kṣamati | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yāni khalu punar imāni gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnāpanasammatāni tathārūpehi bhikṣuṇī agilānā udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ |
yāni khalu punar imāni gṛhiṇīnam iti kṣatriyakanyakānāṃ brāhmaṇakanyakānāṃ gṛhapatikanyakānāṃ | udvartanaparimardanasnāpanasammatānīti kāleyakam vā tuṅgeyakam vā cikkasam vā | yady eko vā tehi bhikṣuṇīhi agilānā udvartāpayet | kin tāvad atra gailānyam abhipretaṃ jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhavati udvartāpayaty anāpattiḥ | udvartāpayed iti parimardāpayet pācattikaṃ | atha dāni gaṇḍam vā piṭakam vā bhavati labhyā bhaiṣajyehi udvartāpayituṃ parimardāpayituṃ | atha dāni pittasaṃkṣobho bhavati labhyā cikkasenāliṃpituṃ | atha dāni vātasaṃkṣobho bhavati labhyā godhūmacikkasenāliṃpituṃ | atha dāni sannipāto bhavati saṃyuktehi bhaiṣajyehi udvartāpayitavyaṃ parimardāpayitavyaṃ āliṃpitavyaṃ | tāya pi dāni āliṃpiya na kṣamati abhyāgame pradeśe sthātuṃ | atha khalu pratigupte pradeśe sthātavyaṃ | yadāvarta bhavati tadā udvartayitvā niṣkramitavyaṃ | bhikṣur api agilāno cikkasenodvartāpayet parimardāpayed vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnānasammatehi udvartāpayeta parimardāpayeta pācattikaṃ ||
pācattikadharma 127
bhikṣuṇī
241. bhagavān vaiśālīyam viharati | bhagavatā dāni śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ na kṣamati gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnānasammatehi udvartāpayituṃ parimardāpayituṃ | sā dāni bhadrā bhikṣuṇīhi udvartāpayati parimardāpayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīyeti upasampannāya | agilānā ti kin tāvad atra gailānyam abhipretaṃ jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhoti | pratyuddhṛtaṃ bhagavatā anāpattiḥ gilānāya | udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayati na parimardāpayati vinayātikramaḥ | parimardāpayati nodvartāpayati vinayātikramaḥ | ubhayaṃ karoti pācattikaṃ | nobhayam anāpattiḥ | bhikṣur api agilāno bhikṣuṇā udvartāpayati parimardāpayati vinayātikramaḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 128
śrāmaṇeri
evaṃ eva śrāmaṇeryā nāsti nānākaraṇaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā śrāmaṇerīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 129
śikṣamāṇā
etad eva śikṣamāṇāyāḥ | śikṣamāṇā nāma aṣṭādaśahi vartehi dve varṣāṇi śikṣamāṇā yāvat | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā śikṣamāṇāya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ ||grā ||
pācattikadharma 130
gṛhiṇī
etad eva gṛhiṇīya | nāsti nānākaraṇaṃ | gṛhiṇīti gṛhasthā | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā gṛhiṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || hrā ||
pācattikadharma 131
viśuddhisaṃvāsena
242. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni sannipatitāḥ poṣadha karmāya | jetā nāma bhikṣuṇī | sā nāgacchati | tāye dūto 'nupreṣito | ārye āgacchāhi bhikṣuṇīyo sannipatitāḥ poṣadhakarmāya | sā dān āha | bhagavatā viśuddhasya viśuddhipoṣadhaḥ prajñaptaḥ | yāvatikā kā viśuddhā ahan tāsām anyatamāsāṃ tatra nāgacchāmi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te jete | tvañ ca nāma poṣadhan na satkaroṣi | kā anyā satkariṣyati ko ca poṣadhasya satkāro | agilānāya upasaṃkramitavyaṃ | gilānāya chando dātavyo | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃagilānā viśuddhisaṃvāsaṃ na satkareya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anvardhamāsaṃ viśuddhisaṃvāsaṃ ti cāturdaśikena vā cāturdaśikaṃ pāñcadaśikena vā pāñcadaśikaṃ | agilānā poṣadhan na satkāroti | kin dāni atra gailānyam abhipretaṃ | eṣā bhavati jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā śirāviddhikā vā bhavati asukhā bhaiṣajyaṃ vā pītam bhavati | ghṛtaṃ vā pītam bhavati | chando dātavyo |
sā eṣā bhikṣuṇī agilānā poṣadhan na gacchati | gilānā vā chandan na deti pācattikaṃ |
bhikṣur api agilāno naiva poṣadhaṃ gacchati na cchandan deti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃ agilānā viśuddhisaṃvāsan na satkareya pācattikaṃ |
uddānaṃ |
upasaṃkramati [1(123)] | kalaho [3(124)] | viśoko [2(125)] | udvartanaṃ [4(126)] | bhikṣuṇī [5(127)] | śrāmaṇerī [6(128)] | śikṣamāṇā [7(129)] | gṛhiṇīya [8(130)] | viśuddhisaṃvāsena [9(131)] ||
pūryate trayodaśamo vargaḥ ||
pācattikadharma 132
ovādopasaṃkramaṇaṃ
viśuddhipoṣadhaṃ
243. bhagavān śrāvastīyam viharati | therabhikṣū paryāyeṇa bhikṣuṇīyo ovadanti | te dāni āyuṣmanto ṣaḍvargikāḥ ovādakavāraṃ na labhanti | te dān āhaṃsuḥ | na ete yuṣmākaṃ ovādakavāraṃ dāsyanti | kasya dāni vayam ovādakavāraṃ gacchāmaḥ | te dān āhaṃsuḥ | āyuṣmāṃ cchāriputraḥ sa khilo ca mṛduko ca | vistāreṇa yāvad bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati asammatena bhikṣuṇā bhikṣuṇīyo ovadituṃ | eṣa niḥsīmaṃ gatvā parasparaṃ sammanyāmaḥ | te dāni niḥsīmaṃ gatvā anyamanyaṃ saṃmanyitvā kalyato yeva nivāsayitvā prāvaritvā ca bhikṣuṇī upāśrayaṃ gatvā āhaṃsuḥ | sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo ṣaḍvargiṇīyo tāyo 'cchanti sannipatitāḥ | yāyo yogācārāyo bhikṣuṇīyo tāyo na sannipatanti | āhaṃsuḥ | kim artham vayam eṣām avinītānām avavādaṃ gamiṣyāmaḥ | te dāni tāhi saha muhūrtam antaraṃ kākavaṃhā bhañjitvā gatāḥ | āyuṣmān dāni śāriputro kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya āyuṣmatā ānandena paścāc chramaṇena sārdhaṃ vistareṇa | yāvad āha | sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo bhikṣuṇīyo yogācārāḥ tāyo 'cchanti sannipatitāyo | ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo nāgacchanti | thero pṛcchati | samagro hi bhikṣuṇīsaṃgho | āhaṃsuḥ | nahi ko nāgacchati | āhaṃsuḥ ṣaḍvargiṇīyo | tāsān dūtaḥ preṣito | āgacchatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | tā dān āhaṃsuḥ | na vayam āgamiṣyāmaḥ | ovaditā vayam āryamiśrakehi ṣaḍvargikehi anyavihitakena ovādena | athāyuṣmān śāriputro vyagro bhikṣuṇīsaṃgho ti kṛtvā utthāyāsanāto prakrānto | bhagavān jānanto yeva pṛcchati kin dāni gautamī mātā śīghram āgato si | ovaditā bhikṣuṇīyo | āha | ahaṃ bhagavan kālasyaiva nivāsayitvā yāvad bhikṣuṇīupāśrayaṃ praviṣṭo ovadituṃ mayoktaṃ sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo yogācārāyo bhikṣuṇīyo tāyo 'cchanti sannipatitāyo | yāyo ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo tā na sannipatanti | ahaṃ jalpāmi samagro bhikṣuṇīsaṃgho | āhaṃsuḥ | nahi | ko nāgacchati | āhaṃsuḥ ṣaḍvargiṇīyo | tāsān dūtaḥ preṣitaḥ | āgacchatha bhaginiyo ovādo bhaviṣyati | āhaṃsuḥ | na vayam āgamiṣyāmaḥ ovaditā vayam āryamiśrikehi ṣaḍvargikehi anyavihitakena ovādena | ahaṃ pi bhagavan vyagro bhikṣuṇīsaṃgho ti kṛtvā utthāyāsanāto sannirgato | bhagavān āha | śabdāpayatha ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo | tā dāni śabdāpitāḥ | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ vo ṣaḍvargiṇīyo yāvat paryavadātāni bhavanti |
yā puna bhikṣuṇī anvardha māsaṃ bhikṣusaṃghe ovādopasaṃkramaṇaṃ na satkareya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anvardhamāsan ti cāturdaśikena vā cāturdaśikaṃ | pāñcadaśikena vā pāñcadaśikaṃ | bhikṣusaṃghe ovadopasaṃkramaṇaṃ na satkareya pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā ghṛtapītikā vā bhavati vaktavyaṃ | ovādasya chandan demi trikkhatto | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā ovādopasaṃkramaṇaṃ na gacchati gilānā vā chandan na deti pācattikam āsādayati | yadā poṣadho bhavati tadā cchandahārikāhi bhikṣuvihāraṅ gatvā vaktavyaṃ | samagro bhikṣuṇīsaṃgho samagrasya bhikṣusaṃghasya pādāṃ cchirasā vandati poṣadhañ ca pratīcchati avavādaṃ ca yācati evaṃ trikkhatto yācitavyaṃ | yadi tāvat kocid bhikṣuṇīovādako bhavati vaktavyaṃ | eṣa bhaginīyo ovādako āgamiṣyati | atha na kocid bhavati yo taṃhi aṅgopeto bhavati so saṃmanyitavyo | atha na kocid vaktavyaṃ | nāsti bhaginīyo bhikṣuṇīovādako apramādena saṃpādetha āpattiñ ca poṣadhaṃ pratijāgratha sagauravā ca bhavatha sthavirehi bhikṣūhi madhyehi navakehīti | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃ viśuddhipoṣadhaṃ na satkareya pācattikaṃ ||
pācattikadharma 133
gaṇḍam vā piṭakam vā
244. bhagavān rājagṛhe viharati | jetāye bhikṣuṇīye saṃbādhe pradeśe gaṇḍam utpannaṃ | tāye antevāsinīyo gocarañ gatāyo | hiṇḍikavaidyo āgato | sā dān āha | dīrghāyuḥ śakyasi mama śastrakarma kartuṃ | so dān āha | bāḍhaṃ | so dāni pāṭayitvā dhovāyitvā upanāhayitvā gato | tāyo bhikṣuṇīyo āgatāyo | tāhi dāni so pradeśo dṛṣṭo pūyamrakṣito | tā dān āhaṃsuḥ | ārye kim idaṃ | āha | śastrakarma kāritaṃ | āhaṃsuḥ | sāhasam āryāya kṛtaṃ saṃbādhe pradeśe śastrakarma kārayantīya | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ ca nāma tvaṃ upari jānumaṇḍalābhyāṃ adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ śastrakarma kārāpayasi | tena hi na kṣamati | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī upari jānumaṇḍalābhyām adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ puruṣeṇa pātāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpayed vā pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | upari jānumaṇḍalābhyām iti ūrunābhibhyāṃ | adho kakṣābhyām iti stanodarasya | gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyan ti bhikṣuṇī vaktavyo śastrakarma kārāpayiṣyan ti |
anavalokayitvā saṃghā ti saṃghamadhye avalokanā kartavyā | śṛṇotu me āryā saṃgho yadi saṃghasya prāptakālaṃ itthannāmā bhikṣuṇī śastrakarma kārāpeya | kārāpayiṣyati āryā saṃgho itthannāmā bhikṣuṇī śastrakarma | kṣamate taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīm evam etad dhārayāmi |
puruṣeṇeti gṛhasthena vā pravrajitena vā pāṭāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpeya vā ti yathā jetā bhikṣuṇīti pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni saṃbādhe pradeśe gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati antevāsinīye vā samānopādhyāyinīye vā samānācāryāye vā yasyā viśvāso tāya ākhyātavyaṃ | kaṇṭakena vā nakhena vā bhedāpayitavyaṃ bhaiṣajyena vā ālimpāpeyatavyaṃ atha dāni adho jānumaṇḍalābhyām upari kakṣābhyām bhavati gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā puruṣeṇa pāṭāpayati vā dhovāpayati vā upanāhāpayati vā evam śirām vā vedhāpayati nelāṭikam vā bāhuśirām vā gulphaśirām vā aparāya bhikṣuṇīya ākramitavyā tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī upari jānumaṇḍalābhyāṃ adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ puruṣeṇa pāṭāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpayed vā pācattikaṃ ||
pācattikadharma 134
varṣopagatā
245. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha kālī nāma bhikṣuṇī varṣopagatā sāṃghikaṃ vihāraṃ bandhitvā cārikāṃ prakrāntāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtam te kāli evan nāma tvaṃ varṣopagatānāṃ cārikāṃ prakramasi | tena hi na kṣamati varṣopagatāya cārikāṃ prakramituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī varṣopagatā cārikāṃ prakrāmeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | varṣā ti varṣārātraṃ | upagatā ti purimikāṃ paścimikām vā varṣopanāmayikāṃ upagatā | cārikāṃ prakrāmeyā ti anyatra gaccheya grāmāntaraṃ pi pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ekarātram pi vipravasati pācattikaṃ | atha dāni rājabhayam vā senābhayam vā paracakrabhayam vā jīvitāntarāyo vā brahmacaryāntarāyo vā bhaveya kiñcāpi gacchati anāpattiḥ | nāsti bhikṣuṇyā avalokanākarma saptāhaṃ vā kiñcāpi bhikuḥ avalokanākarma kṛtvā saptāhaṃ vā adhiṣṭhiheya gacchaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣopagatā cārikāṃ prakrameya pācattikaṃ ||3 ||
pācattikadharma 135
varṣāvustā
246. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni śrāvastīyaṃ varṣoṣitāḥ vaiśālīm āgatāḥ | tāyo bhadrāye kāpileyīye jñātikulaṃ praviṣṭāḥ | tā striyo āhaṃsuḥ | kahiṃ āryamiśrikā varṣoṣitāḥ | tā dān āhaṃsuḥ | śrāvastīyaṃ | āhaṃsuḥ | kīdṛśī śrāvastī | āhaṃsuḥ | idṛśī ca idṛśī ca evam ārāmaramaṇīyā | evaṃ | jetavanaṃ | evaṃ gandhakuṭī | evam bhagavān viharati | evam āryamiśrikā śāriputramaudgalyāyanāḥ | yadi pravrajyā eṣā pravrajyā iyaṃ punar asmākam āryadhītā ihaiva jātā | ihaiva samvṛddhā | naiva kahiñci gacchati kūpamaṇḍūka iva tiṣṭhati aniḥkramā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | tena hi varṣāvustāyā bhikṣuṇīya cārikā prakramitavyā | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣāvustā cārikāṃ na prakrameya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | varṣoṣiteti vārṣikāṃ trayo māsān cārikāṃ na prakrameyā ti antamasato grāmāntaraṃ pi vā pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī evaṃ rātraṃ pi prakramati pācattikaṃ | atha dāni jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhoti na pratibalā gantuṃ kiñcāpi gacchati anāpattiḥ | bhikṣur api varṣāvusto cārikāṃ na prakramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣāvustā cārikāṃ na prakrameya pācattikaṃ || ṇka ||
pācattikadharma 136
udvaheya
247. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandāya bhikṣuṇīya jetā bhikṣuṇī rājagṛhaṃ gacchamānī nivāritā | ihāryāya varṣā vasitavyā tāya sā kulehi samvarṇitā | āryā jetā bhadrikā guṇavatī anubaddhā tā saṃvṛtā ca | etāya adhikāraṃ karotha sā dāni kulāni upasaṃkramati prāsādikena atikrāntena pratikrāntena avalokitena vyavalokitena sammiñjitaprasāritena saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇena anubaddhā anunnaḍā acapalā amukharā aprakīrṇavācā | sā prāsādikā ti prasannā devamanuṣyāḥ | te taṃhi kārāṃ kurvanti | pratyālapanti pratyutthihenti nimantrayanti pātreṇa cīvareṇa glānapratyayabhaiṣajya pariṣkārehi | sthūlanandā bhikṣuṇi anākalpasaṃpannā anīryāpathasampannā omalinamalinehi cīvarehi pāṭitavipāṭitehi vaḍḍaḍiṅgarapuṣṭālaṃbehi stanehi vaḍḍhehi sphicakehi uddhatā unnaḍā capalā mukharā prakīrṇavācā | te tasyā na gauravaṃ kurvanti na nimantrayanti | sā dāni tāṃ udvahati kāyena vācā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ sā dāni śabdāpitā tad eva sarvaṃ pṛcchīyatīti yāvad āma bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ te nande yāvat |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīm evam uktvā ihārye varṣaṃ vasitavyaṃ ity uktvā paścād udvaheya vā udvahāpeya vā pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīm evam vade ihārye varṣāṃ vasitavyam iti trayo māsāṃ uktveti nivārayitvā paścād udvaheya vā ti kāyena vā vācā vā svayaṃ udvahati | udvāhāpeya vā ti pareṇa kāyena vā vācāya pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati nivārayitvā paścād udvahituṃ atha bhavati śithilikā vā bāhulikā vā aśikṣākāmā vā kalahakārikā vā paśyati yadīha vaśiṣyati āśrayam utpādayiṣyatīti | kiñcāpi udvahati anāpattiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṇīm udvahati pācattikaṃ | śrāmaṇerīm vā śikṣamāṇāṃ vā udvahati vinayātikramaḥ | antamasato gṛhiṇī pi udvahati samvaragāmīvinayātikramam āsādayati |
yā puna bhikṣuṇī yevam vaditvā ihārye varṣam vasitavyan ti uktvā paścād udvaheya vā udvahāpeya vā pācattikaṃ || tṛ ||
pācattikadharma 137
pūrvopagataṃ
248. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha kālī nāma bhikṣuṇī | sā upagacchati | tā kālaṃ grāmāntaraṃ gatā | sā bhikṣuṇīhi upagatāhi āgatā | tatra ca bhikṣuṇīhi vihāroddeśaḥ śayanāsanoddeśaḥ kṛtaḥ | sā dān āha | ārye mahyaṃ vihāraṃ detha | sā vihāraṃ na labhati | āhaṃsuḥ | kahiṃ āryā varṣopanāyikā kālaṅ gatā | sā kalahaṃ karoti | aparā dāni bhikṣuṇī yogācārā | sā dān āha | ārye ayaṃ mama vihāro | atra mañcakaṃ praveśehi sahitikā vasiṣyāmaḥ | tayā tahiṃ mañcako praveśito | sā kāṣṭhakhaṇḍā ti yatra śākhāni praveśayati | sā dān āha | ārye mā vihāre ovilayaṃ karehi | sā dān āha | bhadrāyaṇi kin tvayā vihāro kṛto kim vikrīto | sāṃghiko vihāro kim arthaṃ na praveśayiṣyam | sā udvahati kāyenāpi vācāye pi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvat śabdāpayatha kāliṃ sā dāni śabdāpitā | etad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli |
yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ pūrvopagatāṃ paścād āgatvā udvaheya vā udvahāpeya vā kāyena vā vācāya vā pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayaṃ vā jāneya parato vā śruṇeya | bhikṣuṇīm pūrvopagatām iti purimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ | paścād āgatveti paścimikāyāṃ | udvaheya vā ti svayaṃ | udvahāpeya | vā ti pareṇa kāyeṇa vā vācā vā pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇīm udvahati pācattikaṃ | śrāmaṇerīm vā śikṣamāṇām vā udvahati deśanāgāmivinayātikramam āsādayati | antamasato gṛhiṇīṃ pi udvahati samvaragāmivinayātikramaḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ pūrvopagatāṃ paścād āgatvā udvaheya vā udvahāpeya vā kāyena vā vācā vā pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 138
vighasaṃ
249. bhagavān kāśiṣu viharati | aparāya dāni bhikṣuṇīya uccāramallakaṃ apratyavekṣitvā rathyāyāṃ choritaṃ | tahiṃ dāni aparo brāhmaṇo śīrṣasnāto āhatavastranivastro tāya rathyāya atikramati | uccāramallakaṃ tasya śīrṣe patitaṃ | tasya śīrṣaṃ vastrāṇi ca vināśitāni | janena copahāsitaṃ brāhmaṇa susnātaḥ suviliptas tvam iti | so dāni tām ākrośati | āha | itikitikāya dhīte śramaṇike na paśyasi mama śīrṣaṃ vastrāṇi ca viṣṭhena vināśitāni | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duskṛtan te evan nāma tvam apratyavekṣiya choresi | tena hi na kṣamati apratyavekṣiya chorayituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī tirokuḍyaṃ uccāram vā prāsrāvam vā kheṭakam vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā apratyavekṣitvā chorayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | tirokuḍyan ti tiraḥprakāram uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā vastradhovanam vā bhāṇḍadhovanam vā keśān vā nakhān vā | apratyavekṣitveti anirīkṣya | choreyā ti ujjheya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | yadi kiñcit ujjhitukāmo bhavati pratyavekṣitavyaṃ | yadi tāvad ākīrṇabahujanamanuṣyā rathyā bhavanti ārāmayitavyaṃ | atha dāni anākīrṇā bhavanti kiñcāpi chorayaty anāpattiḥ | taṃ pi dāni na kṣamati aśabdakarṇikāye chorayituṃ api tu acchaṭikā dātavyā ukkāsitavyam vā | sā eṣā bhikṣuṇī naiva pratyavekṣati nāpi acchaṭikāṃ dattvā chorayati pācattikam āsādayati | bhikṣur api apratyavekṣya acchaṭikām akṛtvā chorayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī tirokuḍyaṃ uccāram vā prasrāvam vā kheṭaṃ vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā apratyavekṣya choreya pācattikaṃ || grā ||
pācattikadharma 139, 140
harita tṛṇe
udaka
250. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rājño dāni prasenajitasya kośalasya pūrvakoṣṭhakaṃ nāma udyānam puṣkiriṇīsampannaṃ | anāvṛtaṃ bhikṣūnāṃ bhikṣuṇīnāṃ āvṛtaṃ itarāye janatāye | rājā dāni ārāmikasyāha | ho bhaṇe ārāmika pūrvakoṣṭhakam udyānaṃ siktasaṃsṛṣṭaṃ karehi | śvo haṃ sāntaḥpuro niryāsyaṃ | taṃ dāni ṣaḍvargiṇīhi śrutaṃ | śvo rājā sāntaḥpuro udyānabhūmin niryāsyatīti | tāyo dāni pratikṛty eva gatvā tahiṃ haritaśādvalopastarāṇāyāṃ pakvakheṭena ca pakvasiṃghāṇakena ca vināśayitvā padumapatrehi uccārasya puṭakāni bandhitvā puṣkiriṇīyaṃ pravāhayeṃsuḥ | tāyo dāni divasaṃ tahiṃ kākāvāhāṃ bhañjiya sāyāhnasamaye nagaraṃ praviṣṭāḥ rājā dāni prasenajita kośalo aparejjukāto niragato sāntaḥpuro | tāyo dāni antaḥpurikāyo kathañcid eva samrodhād avamuktā randhanamokṣam iva manyamānāḥ cañcūryante | kāścin niṣaṇṇāḥ kāścin nipannāḥ | kāścid ito ca ito ca dhāvanti avakāśaṃ gṛhṇanti śādvalopastaraṇe paribhrāmanti | tāsāṃ dāni pakvakheṭena pakvasiṃghāṇakena vastrāṇi vināśitāni | puṣkiriṇīṃ otīrṇāḥ snānāya | tāyo paśyanti puṭakān plavamānān | tāsāṃ bhavati kulaputrakehi śrutaṃ śvo rājā sāntaḥpuro udyānaṃ pravekṣyatīti tehi ete gandhapuṭakāḥ pravāhitā iti kṛtvā tāyo gṛhṇanti | te udakena klinnā uccāreṇa cā khāditāḥ prakṛtisukumāraṃ ca padmapatraṃ | gṛhītamātram eva vilīnaṃ | hī hī viṣṭhaṃ tā dāni rājño upasaṃkrāntā āhaṃsu | mahārāja eṣa tāvad īdṛśī avasthā rājā āha śabdāpayatha ārāmikaṃ | so dāni śabdāpito | rājā āha | ho bhaṇe ārāmika kena udyānaṃ viṭṭālitaṃ | āha ṣaḍvargiṇīyo śramaṇīyo eva divasaṃ kākavāhā bhañjitvā gatāḥ | rājā hasitvā āha | tāsām avinītānāṃ karma bhaviṣyati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayet | yāvad
yā puna bhikṣuṇī harite tṛṇe uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇī udake uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | uccāran ti gūthaṃ | prasrāvan ti mūtraṃ | kheṭam iti śleṣmā | siṃghāṇakan ti pakvasiṃghāṇakaṃ | harite tṛṇe iti śādvale acchinnālūnasmiṃ udan ti udakāni nāma daśa | nādikaṃ tāḍāgaṃ audupānikaṃ śvabhrodakaṃ praghārimaṃ vṛṣṭisthitaṃ ucchodakaṃ antarīkṣapānīyaṃ himavilīnaṃ sāmudram vā uccāram vā prasrāvaṃ vā kuryāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni prāvṛṣeṇyā se sarvabhumiḥ śādvalopastareṇā bhavati yahiṃ pradeśe svalpaharitam bhavati tahiṃ kartavyaṃ | atha dāni alpaharitaṃ na bhavati kaṭāhake vā iṣṭakāyam vā upale vā śuṣkatṛṇe vā kāṣṭhakhaṇḍe vā yatra vā anyena uccāro kṛto bhavati balīvardena vā | yatra vā anyena manuṣyena kṛto tahiṃ kartavyaṃ atha dāni evaṃ na bhavati antamasato kanīyasiṃ pi aṅguliṃ upadrāhayitvā kartavyaṃ | tathā kartavyaṃ yathā tahim prathamam nipatati | atha dāni caṅkramati na kṣamati haritaśādvale śleṣmaṃ chorayituṃ | atha khu kaṭe vā patrapuṭikāyāṃ vā chorayitavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī harite tṛṇe uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇī udake uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
pācattikadharma 141
gaṇalābha
251. bhagavān śrāvastīyam viharati | tāyo dāni ṣaḍvargiṇīyo chandakaṃ aṇvanti | āhaṃsuḥ | prajāpati detha cchandakaṃ āryamiśrikāṇāṃ bhaktaṃ kariṣyāmaḥ | tā dāni striyo prayacchanti | tā dān āhaṃsuḥ āryā yaṃ divasaṃ saṃghabhaktaṃ kariṣyatha tadāsmākam api ārocayetha | vayam api pariveṣakā āgamiṣyāmo ti | tāhi dāni nimantritāḥ | āyuṣmanto śāriputramaudgalyāyanau aniruddho revataḥ kapphiṇo śroṇakoṭīviṃśa upavāno āyuṣmān rāhulo ṣaḍvargikāś ca | tāhi dāni dveāsanaprajñaptī kṛtā | ekā sthavirāṇāṃ aparā ṣaḍvargikāṇāṃ | tahiṃ dāni bhikṣū kālasyaiva nivāsayitvā prāvaritvā ca praviṣṭāḥ | tato āyuṣmato śāriputrasya dātuṃ śālināmodanaṃ mudgānāṃ sūpo ghṛtaṃ dadhi ca | āyuṣmato maudgalyāyanasya yavakodano māṣasūpo tailaṃ ca | apareṣām ṣaṣṭikodano sūpo ca | apareṣāṃ kodravodano | apareṣāṃ vyañjanāni dinnāni odano na dīyate | apareṣāṃ śākaṃ dinnaṃ odano na dīyate | apareṣāṃ vāṭikodano vyañjanaṃ na dīyate | āyuṣmato rāhulasya pi śyākaśākaṃ
tā dāni striyo bhakṣyabhojyam ādāya gatāḥ pṛcchanti | kahin te āryamiśrikāḥ | tāyo dāni sthavirān bhikṣūn āvaritvā ṣaḍvargikān darśenti | tatas teṣān dīyate śālinā modanaṃ mudgānāṃ sūpo ghṛtaṃ | navanītaṃ ambu madhurāṇi gauḍan dadhi śvetaṃ dadhi kṣīraṃ samitāsamitaṃ yasyārthaṃ yāv arthaṃ dīyati | yat kiñcit praṇītasammataṃ bhakṣyabhojyaṃ peyaṃ coṣmaṃ taṃ ṣaḍvargikāṇān dāpayanti | ime te āryamiśrikāḥ bhikṣū pi bhuktavibhuktakāḥ utthāyotthāya bhagavataḥ pādavandā upasaṃkrāntā | bhagavān jānanto yeva pṛcchati | api tu śāriputra śobhane māsi mṛṣṭam vā praṇītam vā prabhūtam vā | sthaviro āha | kṛtaṃ bhagavan āhāreṇāhārakṛtyaṃ | dvitīyam pi tṛtīyam pi | bhagavān āha | thero āha | labdho bhagavan śālināmodanaṃ mudgānāṃ sūpo navanītaṃ ambu madhurāṇi vyañjanani gauḍan dadhi kṣīraṃ yasyārthaṃ yāvad arthaṃ dīyati yathāpīdaṃ bhaginīnāṃ śraddhāprasannānāṃ parigrahe | bhagavān āha | ke tahiṃ saṃghasthaviro bhūta | āyuṣmāṃ cchāriputro | bhagavān āha | satyaṃ śāriputra āha | āma bhagavan | bhagavān āha | durbhuktaṃ te śāriputra evaṃ ca nāma tvaṃ bhikṣusaṃghaṃ viheṭhayantaṃ adhyupekṣasi | yasya bhagavān durbhuktam ity āha tasya taṃ kalpam vā kalpāvaśeṣam vā tiṣṭheya naiva jarā gaccheya | sthavireṇa kākapoṭaṃ dattvā sarva daradarāya vāntaṃ | bhagavān āha | śabdāpayatha bhikṣuṇīyo tāyo śabdāpitāḥ | etad eva pṛcchīyanti | āhaṃsuḥ | āma bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ vo bhikṣuṇīyo evam ca nāma yūyaṃ jānantīyo gaṇalābhaṃ gaṇasya pariṇāmayatha | tena hi na kṣamati | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī jānantī gaṇalābhaṃ gaṇasya pariṇataṃ gaṇasya pariṇāmayet pācattikam |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | gaṇalābham iti bhikṣugaṇasya bhikṣuṇīgaṇasya | lābham iti aṣṭa lābhāḥ yāvat kāliko yāmayāmiko yāvat kalpikākalpiko pariṇatan ti pariniṣpannaṃ | gaṇasya pariṇāmayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | eṣa dāni kocid āgacchati deyadharmaṃ dātukāmo | āha | ārye icchāmi parigṛhyamāṇan ti parigṛhṇītavyaṃ |
prātideśanikā dharmā 18
sarpis tailaṃ etc
252. ti | te dāni bhikṣū ṣaḍvargikāḥ sarpikehi sarpi tailakehi tailaṃ gauḍakehi guḍaṃ mādhukehi madhuṃ mātsikehi matsyaṃ māṃsikehi māṃsaṃ dugdhikehi dugdhaṃ dodhikehi dadhiṃ vijñapiya khādanti | jano dāni ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇo gautamo 'nekaparyāyeṇālpecchatāya varṇavādī yāvac chikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | tasmād iha gautami bhikṣuṇībhir avi atraiva śikṣitavyaṃ |
eṣaivārthotpattiḥ | ekam idam gautami samayaṃ tathāgato śākyeṣu viharati | yāvad bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī ātmārthāya agilānā kulehi sarpiṃ vijñāpetvā vā vijñāpāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya asaṃpreyam me āryamiśrikā prātideśanikaṃ dharmam āpannā tan dharmaṃ pratideśayāmi | ayan dharmo prātideśaniko |
evam sarpis [1] | tailaṃ [2] | madhu [3] | phāṇitaṃ [4] | dugdhaṃ [5] | dadhi [6] | matsyaṃ [7] | māṃsaṃ [8] |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | ātmārthāyeti ātmānaṃ sandhāya ātmānam upanidhyāya | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpatti gilānāya | kin tāvad atra gailānyam abhipretam | jarādurbalā vā vyādhidurbalā tā virecanapītā vā śirāviddhā vā śleṣmā vā sannipātā vā | kulehīti kṣatriyakulāni vā brāhmaṇakulāni vā yāni vā punar anyāny api kānicit kulāni | sarpīti sarpin nāma gāviya māhiṣīye ajāye eḍakāya uṣṭrīya | vijñapetvā ti svayaṃ vijñāpetvā | vijñapāyetvā ti pareṇa vijñapāyetvā | khādeyā tī yaṃ khādanīyaṃ | bhojanīyan ti yaṃ bhojanīyaṃ | pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya yāvad ayam dharmo prātideśaniko |
atha dāni pittasaṃkṣobho bhavati labhyā sarpi vijñāpetuṃ peyālaṃ | atha dāni piṇḍapātam aṇvanti paśyati ghṛtaṃ vikrāyantaṃ na dāni vaktavyaṃ | "dirghāyuḥ lābho labhyatu bahuñ ca bhavatu |" labdho ca sthāvaro bhavatu | atha dān āha | kenārtho āryāye | vaktavyaṃ piṇḍacāraṃ aṇvāmi | atha dān āha | artho āryāya sarpiṇā yady arthikā bhoti | vaktavyam artho | yadi pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ | atha dāni aparā pi kācid bhavati labhyā pratyutpannaprāyeṇa (!) vaktuṃ imāye pi dehīti |
evaṃ tailaṃ | yadi vātavikāro bhavati labhyā tailaṃ vijñapayituṃ taṃ pi dāni na tailapīḍakānāṃ tena vijñapayitavyaṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvanti paśyati tailaṃ māpiyantaṃ yāvat pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ | yāvat labhyā pratyutpannaprayogeṇa vaktuṃ imāye pi dehīti |
evaṃ madhu | yadi śleṣmavikāro bhavati labhyaṃ madhu vijñapayituṃ | taṃ pi dāni nā kṣamati madhughātakānāṃ tena vijñapayituṃ |
evaṃ phāṇitaṃ | yadi gilānā bhavati vaidyo āha ārye guḍaprayogaṃ karohīti labhyaṃ guḍaṃ vijñapayituṃ |
evam dugdhaṃ | labhyaṃ dugdhaṃ piyayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati paśyati yo kulehi gāvo duhyantāṃ na dāni vaktavyaṃ | bahulābho labhyatu kṣemeṇa gāvo carantu | āhaṃsuḥ | kena āryāye artho | vaktavyaṃ | piṇḍacāram aṇvāmi | āhaṃsuḥ | artho āryāye dugdhenāpūram pi pātraṃ pratīcchaty anāpattiḥ yāvat pratyutpannaprayogena labhyā vaktuṃ imāya pi dehīti | atha dāni śvetamayaṃ sikṣati | nāsti śvetamayaṃ | icchasi dugdhaṃ | āha | icchāmi | pūram pi pātraṃ labhati anāpattiḥ |
atha dāni pratiśyāyo bhavati | vaidyo āha dadhikṛtyaṃ karohīti labhyaṃ dadhi vijñapayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati paśyati dadhi māpīyamānaṃ labhyā mastu vijñapayituṃ | atha dān āha | nāsti mastu icchasi dadhiṃ | āha icchāmi | pūraṃ pi pātraṃ pratigṛhṇāti anāpattiḥ |
atha dāni bhikṣuṇī vamanaṃ virecanaṃ vā kartukāmā bhavati vaidyo jalpati ārye abhiṣyandehi matsyarasehīti | yāvan na kṣamati kaivartānāṃ vijñapayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati labhyaṃ āmbūkāñjikaṃ vijñapayituṃ |
atha dāni sirāviddhikā bhavati | virecanapītikā bhavati | vaidyo āha | ārye māṃsarasaṃ pratisevāhi | labhyaṃ māṃsarasaṃ vijñapayituṃ | na kṣamati orobhrikānāṃ tena | atha dāni piṇḍacāram aṇvati labhyaṃ śākarasaṃ vijñapayituṃ | atha dān āha | nāsti ārye śākaraso icchasi māṃsarasaṃ | āha | icchāmi | pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ |
atha dāni jānāti amukasmiṃ kāle kadācid gailānyaṃ bhaviṣyati imāni bhaiṣajyāni durlabhāni bhaviṣyantīti pratikṛty eva yācati anāpattiḥ | glānā vijñapiya agilānā khādati vinayātikramaḥ | agilānā vijñapiya glānā khādati anāpattiḥ | aglānā vijñāpiya aglānā khādati pratideśayitavyaṃ |
asaṃpreyaṃ siddhaṃ saṃpreyaṃ khādati anāpattiḥ | saṃpreyaṃ siddhaṃ | asaṃpreyaṃ siddhaṃ | asaṃpreyaṃ khādati vinayātikramaḥ | saṃpreyaṃ siddhaṃ saṃpreyaṃ khādati anāpattiḥ | parapratibaddhāya jīvikāya anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yāni kho punar imāni praṇītasammatāni bhojanāni bhavanti sayyath' īdaṃ sarpiḥ evaṃrūpaṃ taṃ bhikṣuṇī agilānā kulehi vijñapetvā vā vijñāpāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya | asaṃpreyam me ārye gārhyaṃ prātideśanikaṃ dharmam āpannā taṃ dharmaṃ pratideśayāmi | ayaṃ dharmo prātideśaniko |
evaṃ tailena kartavyaṃ | madhuphāṇitaṃ dugdhaṃ dadhi matsyaṃ māṃsaṃ |
yāni kho punar imāni praṇītasammatāni bhojanāni bhavanti sayyath' īdaṃ māṃsaṃ evaṃrūpaṃ bhikṣuṇī agilānā kulehi vijñapetvā vā vijñapāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya | asaṃpreyam me ārye gārhyaṃ prātideśanikaṃ dharmaparyāyaṃ vā tan dharmaṃ pratideśayāmi | ayaṃ pi dharmo prātideśaniko ||
uddānaṃ |
saripis [1] | tailaṃ [2] | madhu [3] | phāṇitaṃ [4] | dugdham [5] dadhi [6] | matsya [7] | māṃsaṃ [8] | idam aṣṭamaṃ | bhikṣuṇīnāṃ prātideśanikāṃ ||
śaikṣā dharmā 166
253. śaikṣā vistareṇa kartavyā yathā bhikṣuṇāṃ sarve ṣaḍvargāh sthāpayitvā haritodake |
uddānam |
nivāsanaṃ [1] | prāvaraṇaṃ [2] | susaṃvṛtaṃ [3] | cakṣuḥ [4] | śabdaṃ [5] | noccagghikā [6] | noguṇṭhikā [7] | notkṣiptikā [8] | na utkuṭuke [9] | na khambha [10] | na kāya [11] | na śīrṣa [12] | na bāhukena [13] || prathamo vargaḥ ||
uddānaṃ |
susaṃvṛtā [14] | cakṣuḥ [15] | na śabda [16] | uccagghayikā [17] | na oguṇṭhikā [18] | notkṣiptikā [19] | na osaktikā [20] | na pallatthikā [21] | na khambha [22] | na hastapādakaukṛtyena [23] | dvitīyo vargaḥ ||
uddānaṃ |
dve satkṛtya [24, 25] | samasūpa [26] | na stūpa [27] | nāvakīrṇa [28] | nāvagaṇḍa [29] | na jihvā [30] | nātimahanta [31] | nānāgata [32] | na kavaḍotkṣepaka [33] | na kavaḍacchedaka [34] | na sakavaḍena [35] | tṛtīyo vargaḥ ||
uddānaṃ ||
trayo nirlehā [36, 37, 38] | cuccu [39] | surusuru [40] | gulugulu [41] | na hasta [42] | na sittha [43] | nodhyāyana [44] | pātrasaṃjñī [45] | vijñapti [46] | chādayati [47] | na pātrodake [48] | na sasitthena [49] | caturtho vargaḥ ||
uddānaṃ |
na sthitā [50] | na niṣaṇṇā [51] | na uccāsanā [52] | upanaha [53] | na pādukā [54] | na oguṇṭhikā [55] | na saṃmukha [56] | na osaktikā [57] | na pallatthikā [58] | pūryate pañcamo vargaḥ ||
uddānaṃ |
na śastrāyudha [59, 60] | daṇḍa [61] | chatra [62] | utpatha [63] | pṛṣṭhato [64] | yāna [65] | sthitakena [66] | ṣaṣṭho vargaḥ ||
sapta adhikaraṇasamathā dharmā
dharmā anudharmā
254. saptādhikaraṇasamathā dharmā yathā bhikṣūṇāṃ |
sammukha [1] | smṛti [2] | amūḍha [3] | pratijñā [4] | tasya pāpeyaśika [5] | yo bhuyasika [6] | tṛṇaprastārako [7] ca saptamaḥ ||
dharmaś cānudharmaś ca yathā bhikṣūṇāṃ |
samāpto bhikṣuṇīnāṃ prātimokṣavibhaṅgaḥ ||
bhikṣuṇī prakīrṇaka 1
niṣadyāpratisaṃyuktaṃ
255. āryamahāsāṃghikānāṃ lokottaravādināṃ bhikṣuṇīprakīrṇakasyādiḥ |
bhagavān śrāvastīyam viharati | tāyo dāni bhikṣuṇīyo paścimaṃ prahāṇaṃ svastikaparyaṅkena niṣīdanti | athāparāye dāni bhikṣuṇīye vraṇamukhena dīrghako 'nusrotena praviṣṭo | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayet | bhagavān āha | gacchatha tāye amukaṃ bhaiṣajyaṃ detha tato so dīrghako niṣkramiṣyati | tāye dāni taṃ bhaiṣajyaṃ dinnaṃ pibanāye | so dīrghako anusrotam āgato na ca mṛto | bhagavān āha | evaṃ ca nāmā yūyaṃ svastikaparyaṅkena niṣīdatha | tena hi na kṣamati svastikaparyaṅkena niṣīdituṃ | niṣadyāpratisaṃyuktaṃ | na kṣamati bhikṣuṇīye paryaṅkena niṣīdituṃ | atha khalv ekinā padena paryaṅko baddhavyaḥ | aparāya pārṣṇikāya vraṇamukhaṃ pithayitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī svastikaparyaṅkena niṣīdati vinayātikramam āsādayati | idam ucyate niṣadyāpratisaṃyuktaṃ ||
bhikṣuṇīprakirṇaka 2
kaṭhinapratisaṃyuktaṃ
256. bhagavān śrāvastīyam viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo kaṭhine cīvaraṃ nikṣipiya sīvanti | aparāye bhikṣuṇīye vaṃsavidalikāya vraṇamukhena kṛtaṃ rudhiram utpāditaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | bhagavān āha | tena hi na kṣamati kaṭhine niṣīdituṃ | kaṭhinapratisaṃyuktaṃ | etā dāni bhikṣuṇīyo cīvara niṣīditukāmā bhavanti | na kṣamati kaṭhine niṣīdituṃ | atha khu upasthānaśālāyām vā prāsāde vā prahāṇaśālāyām vā ākārṣān dattvā cīvarakaṃ prajñapiya sīvitavyaṃ | atha evaṃ pi na bhavati | pīṭhasya vā mañcasya vā upari prajñapayitvā sīvitavyaṃ | athaivaṃ pi na bhavati jānukānām upari sthāpayyitvā sīvitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī kaṭhine niṣīdati vinayātikramam āsādayati | idam ucyate kaṭhinapratisaṃyuktaṃ ||2 ||
bhikṣuṇīprakīrṇaka 3
veṭhakapratisaṃyuktaṃ
257. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā dāni bhikṣuṇī saṃbahulāni strīhi sārdhaṃ nadīm ajirāvatīṅ gatvā ekānte cīvarakāṇī nikṣipiya snānāyāvatīrṇā | sā dāni pratikṛtyevottaritvā veṭhakena kāyaṃ veṭhayitvā strīṇām āha | prajāpati nidhyāpayatha māṃ | kim ahaṃ śobhāmi na śobhāmīti | tā dān āhaṃsuḥ | kim punar āryāya muṇḍāya piṇḍilikāya etena kāryaṃ | vayaṃ kāmopabhoganīyā mānārthāya evaṃ karomaḥ | kuṭumbikānāṃ priyatarikā bhaviṣyāmo ti | ārye kim etena | yaṃ tāhi strīhi avadhyāpitaṃ taṃ dāni bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvat tena hi na kṣamati veṭhakena kāyaṃ veṭhayituṃ | veṭhakapratisaṃyuktaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī veṭhakena paṭṭakena vā kāyaṃ veṭhayati vinayātikramam āsādayati | atha dāni paṭṭikāya vā lohakena vā kāyaṃ veṭhayati | na kṣamati dvir api vellakaṃ trir api vellakaṃ veṭhayituṃ | atha khu eka parivellakaṃ veṭhayitavyaṃ | atha dāni vātena pārśvaṃ gṛhītaṃ bhavati | gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati kiñcāpi paṭṭakena kāyaṃ veṭhayaty anāpattiḥ | idam ucyate veṭhakapratisaṃyuktaṃ ||3 ||
bhikṣuṇī prakīrṇaka 4
śroṇibhaṇḍakapratisaṃyuktaṃ
258. bhagavān śrāvastīyam viharati | yathaiva veṭhakasya evam evārthotpattiḥ kartavyā | sā pratikṛty' eva uttaritvā śroṇībhaṇḍakam ābandhitvā āha | prajāpatī prajāpati nidhyāyatha māṃ kim aham śobhāmi na śobhāmīti | tā dān āhaṃsuḥ | kim āryāya | peyālam | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha tena hi na kṣamati śroṇībhaṇḍaṃ | śroṇībhaṇḍakapratisaṃyuktaṃ | śroṇībhaṇḍakan nāma ete bhavanti | śaṅkhāvarttakā vā śirikā vā pīlukā vā vidrumā vā akṣarakṣā vā suvarṇarūpyamayā vā maṇimayā vā prakālakā vā antamasato sūtramaṇikā vā bandhati | tena ca śroṇībhaṇḍakachandaṃ vinodayati vinayātikramam āsādayati | idam ucyate śroṇībhaṇḍakapratisaṃyuktaṃ || ṇka ||
bhikṣuṇīprakirṇaka 5
gṛhiṇibhaṇḍakapratisaṃyuktaṃ
259. bhagavān śrāvastīyam viharati | eṣaivārthotpattiḥ yāvad gṛhiṇībhaṇḍakam ābandhitvā yāvad bhagavān āha | tena hi na kṣamati gṛhiṇībhaṇḍakaṃ | gṛhiṇībhāṇḍakan nāma ete bhavanti | mūrdhāpidhānakā vā | valayā vā | karṇikā vā | ṭikkā vā | veṭhakā vā | harṣakā vā | hārā vā | ardhahārā vā aparañjaga vā | kaṭakā vā | śaṅkhakā vā | nūpurā vā | aṅgulīyakā vā | yad vā punar anyad api kiñcid gṛhiṇībhāṇḍaṃ sarvan na kṣamati | sā eṣā bhikṣuṇī gṛhiṇībhaṇḍakam ābandhayati vinayātikramam āsādayati | atha dāni bhaiṣajyabhaṇḍakam ābandhati jvarasūtrakam vā anāpattiḥ | idam ucyate gṛhiṇībhāṇḍakapratisaṃyuktaṃ || tṛ ||
bhikṣūṇīprakirṇaka 6
gṛhiṇīalaṅkārapratisaṃyuktaṃ
260. bhagavān śrāvastīyam viharati | tāyo dāni śākiyakanyāyo kolitakanyāyo mallakanyāyo mahāntehi kulehi pravrajitā alaṅkārikāny ādāya | kumārikānāṃ vuhyantīnāṃ utsavasamaye tithi parvaṇyā devayātrādiṣu kṛtakāni bhāṇḍakāni dadantī | jano dāni ojjhāyati | neyaṃ pravrajyā vāṇijeyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ yāvad bhagavān āha | tena hi na kṣamati gṛhiṇīalaṅkāraṃ dhārayituṃ | yadi kācid gṛhiṇī pravrajati yadi tāya kiñcid alaṅkāraṃ bhavati vaktavyā visarjehi | atha dāni paśyati durbhikṣa vā bhaveya piṇḍapāto vā na labhyeta jarādurbalā vā bhavati vyādhidurbalā vā gailānyam vā kiñcid bhaviṣy