Giới Luật Tỳ-kheo Ni (Bhikṣuṇīvinaya)

n ti tasyāś cīvaraṃ pratigṛhṇītvā na upasaṃpādayen niḥsargikapācattikaṃ |
niḥsargikapācattikadharma 19
guruprāvaraṇaṃ
180. bhagavān vaiśālīyam viharati | aparo dāni vāṇijako śatasahasramūlyaṃ kambalaratanam ādāya uttarā pathāto āgato | so dāni aparehi pṛcchito kim asya mūlyaṃ | āha | śatasahasramūlyan ti | naiva rājā krīṇāti na rājaputrāḥ na vaṇijāḥ na sārthavāhāḥ | so dāni vāṇijako vīthīm abhiruhitvā cintāsāgaram anupraviṣṭo āsati | imaṃ mahārghaṃ mūlyaṃ bhāṇḍaṃ bahuśulkaṃ na vikrāyati | aparo dāni pṛcchati | vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | nahi icchasi vikrīṇituṃ | āha | icchāmi | āha | gaccha eṣā bhadrā nāma śramaṇikā sā krīṇīṣyati | so dāni taṃ ceṭakasya skandhe āropayitvā bhikṣuṇī vihāraṃ gatvā pṛcchati | katamaṃ āryāye bhadrāye pariveṇaṃ | aparāhi bhikṣuṇīhi ākhyātaṃ | so dāni praviśya āha | vandāmy ārye āryā bhadrānāma āha | bāḍhaṃ | kiṃ kartavyaṃ | āha | imaṃ kambalaratanaṃ vikreyaṃ vikrīṇāmi | āha | kim etasya mūlyaṃ | āha | śatasahasraṃ | sā dāni na paṇeti na paṇāpeti | antevāsinīye āha | gaccha sālohitaṃ jalpāhi imasya śatasahasraṃ vīthīkāto dāpehīti | so dāni aparehi pṛcchito | vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | vikrītaṃ | āha | kena krītaṃ | āha | eṣā bhadrā nāma śramaṇikā | tāya krītaṃ | te dāni ojjhāyanti | adyāpy eṣā pravrajitā pi mahacchandā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | nanu bhadre paścimā pi nāma janatā avalokayitavyā | tena hi na kṣamati uttari catuṣkarṣeṇa guruprāvaraṇaṃ cetāpayituṃ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī uttari catuṣkarṣeṇa guruprāvaraṇaṃ cetāpayati ṅissargikapācattikaṃ |
uttari catuṣkarṣeṇeti karṣo nāma catvāraḥ purāṇāḥ | catvāraḥ kārṣāḥ ṣoḍaṣakārṣāpaṇāḥ | guruprāvaraṇam iti kambalaratnaṃ | cetāpayed iti jānāpayet | tad uttariṃ paraṃ ṣoḍaṣehi purāṇehi cetāpayati niḥsargikapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī guruprāvaraṇaṃ cetāpayitukāmā bhavati catuṣkarṣamūlyaṃ jānāpayitavyaṃ | pratyavaro vā tad uttariṃ na kṣamati |
atha dāni kocid ayācito avijñapto mahārghamūlyaṃ pi dadāti pratigṛhṇāty anāpattiḥ | tad evaṃ bhikṣuṇīye parimāṇabaddhaṃ | kiñcāpi bhikṣur mahārghamūlyaṃ pi jānāpayitvā paribhuñjāty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī uttari catuṣkarṣamūlyāto guruprāvaraṇaṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ |
niḥsargikapācattikadharma 20
sukhumaṃ
181. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | aparo dāni vāṇijako dakṣiṇapathāto āgato | daśasahasramūlyaṃ haṃsalakṣaṇapaṭam ādāya | so dāni aparehi pṛcchito | kiṃ mūlyaṃ | āha | daśapurāṇasahasrāṇi | naiva rājā krīṇāti | peyālaṃ | yāvad atra bhadrā nāma śramaṇikā | sā krīṇiṣyati | so dāni tam ādāya bhikṣuṇīvihāraṃ gato | pṛcchati | katamaṃ āryāye bhadrāye pariveṇaṃ | aparāhi ākhyātaṃ | so dāni praviśya āha | vandāmy ārye āryā bhadrā nāma | āha | bāḍhaṃ | kiṃ kartavyaṃ | āha | ayaṃ haṃsalakṣaṇo paṭo vikrāyati | āha | kim etasya mūlyam | āha daśapurāṇa sahasrāṇi | sā na svayaṃ paṇeti na paṇāpeti | antevāsinīm āha | gaccha sālohitaṃ jalpāhi imasya pīṭhikāto daśapurāṇasahasrāṇi dehīti | so dāni aparehi pṛcchito vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | vikrītaṃ | āha | kena krītaṃ | eṣā tu bhadrā nāma śramaṇikā | tāya krītaṃ | te dāni ojjhāyanti | adyāpy eṣā pravrajitā pi mahacchandā |
etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayati | yāvad bhagavān āha | nanu bhadre paścimā pi nāma janatā avalokayitavyā | tena hi na kṣamati uttari aḍḍhātiya karṣamūlyāto sukhumaṃ cīvaraṃ cetāpayituṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī uttari aḍḍhātiyakarṣamūlyāto sūkṣmaṃ cīvaraṃ cetāpayen nissargikapācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | uttarin ti atireka | aḍḍhātiyakarṣan ti | karṣo nāma catvāraḥ purāṇāḥ | catāpayed iti jānāpayen | niḥsargika pācattikaṃ yāvat yā puna bhikṣuṇī sukhumaṃ cīvaraṃ jānāpayati daśapurāṇamūlyaṃ jānāpayitavyaṃ | praty avaraṃ vā | etaṃ bhikṣuṇīye parimāṇabaddhaṃ | atha dānī kocid ayācito avijñapto mahārghamūlyaṃ pi dadāti śatikam vā sāhasrikam vā yadi kiñcāpi paribhuñjāti anāpattiḥ | kiñcāpi bhikṣu śatasahasramūlyaṃ pi jānāpayaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī uttari aḍḍhātiyakarṣamūlyāto sukhumaṃ cīvaraṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ | uddānaṃ |
śayyāsanasyārthāya [11] |
anyoddeśiko [12] | anyeṣāṃ [13] |
pātrāṇāṃ sannicayo [14] |
'tha cīvaraṃ [15] | niḥśṛjāti [16] |
niḥsīveti [17] uktvā śikṣamāṇāṃ [18] |
guruprāvaraṇaṃ [19] | sukhumaṃ [20] ||
dvitīyo vargaḥ |
niḥsargikapācattikadharma 29
paropagataṃ
182. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | aparo dāni manuṣyo kāṣṭhavāṇijyāṃ karoti | so dāni kāṣṭhavāham ādāya antarāpaṇam okasto | āpaṇiko āha | kiṃ kāṣṭhavāhasya mūlyaṃ | āha | kārṣāpaṇaṃ gaccha gṛhadvāre avatāriyā gacchāhi | ito yeva kārṣāpaṇaṃ gṛhītvā yāsyasīti | bhavati ca śeṣaṃ vyavahārakāle | so dāni kāṣṭhavāham ādāya gacchati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī upāśrayāto niḥkramati | tayā ca dṛṣṭo | āha | dīrghāyu vikrayo kāṣṭhavāho | āha | vikrīto | āha | kathaṃ vikrīto | āha | kārṣāpaṇena | ahaṃ dvau kārṣāpaṇā dāsyāmi | so dāni manuṣya paśyati yady ahaṃ dvau kārṣāpaṇā labhāmi mah'argham mayā vikrītaṃ bhaviṣyati | so taṃ adhikaritvā kāṣṭhavāhamūlyaṃ gṛhṇiya śakaṭam āruhitvā tasyāpaṇikasyāgratenopayāti | so dān āha | āgaccha kārṣāpaṇaṃ gṛhṇāhi | so dān āha | mayā anyaṃhi vikrīto | so dān āha | kathaṃ | vikrīto | āha | dvābhyāṃ kārṣāpaṇābhyāṃ | kena krīto | āha | eṣātra nandā nāma śramaṇikā | tayā krīto | so dāni ojjhāyati | kiyanto tāye śramaṇikāye kārṣāpanāḥ | mayā kārṣāpaṇena paṇitaṃ | sā dvihi kārṣāpaṇehi paṇeti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī paropagataṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya ākāravantena darśanena ākāravantena śramaṇena | paropagataṃ ti pareṇa gṛhītaṃ | cetāpayed iti jānāpayet | nissargikapācatikaṃ | peyālaṃ | etaṃ dāni āpaṇikasya vā prāvarikasya vā kiñcid bhāṇḍam upagatam bhavati | tena ca bhikṣuṇī arthīkā bhavati na dāni kṣamati tahiṃ antarāyayituṃ | yatati nissargikaṃ bhavati | atha khu ekā śca sthitvā pratipālayitavyaṃ | yadānena pratimuktaṃ | bhavati tato so pṛcchitavyo vaktavyo | kiṃ tvayā mukto | yadi tāvad āha | parimaṇḍāmy ahaṃ me bhante | na kṣamati jānāpayituṃ | atha dān āha | jānāpayatu ārye nāham arthiko eteneti | jānāpayati anāpatiḥ | atha dāni bhikṣuṇīye kiñcid upakreyam bhavati pātram vā cīvaram vā na kṣamati antarā yatituṃ | yatati vinayātikramaḥ | atha dāni saṃghamadhye vaḍḍho vaḍḍhikāya jānāpayati anāpattiḥ | bhikṣur api paropagataṃ cetāpayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī paropagataṃ cetāpayen nissargikapācattikaṃ |
śeṣā sādhāraṇā | uddānaṃ |
pātra [21] | bandhana] [22] | bhaiṣajyaṃ [23] |
ācchedo [24] | vikṛti [25] | sūtreṇa | tantra
vāyena] dve [26, 27] | da] śāhānāgataṃ [28] |
para] [29] | pariṇāmanena [30] ||
tṛtīyo vargaḥ |
tatra trayo na mata vargāt | svahastaṃ krayavikrayo vikṛtiś ca |
vargāvaśeṣāḥ | caturthaṃ ca bhikṣuṇīnāṃ pratigrahaṃ uddharitvā na jātarūpaṃ samodahet | dhovanām uddharitvā na krayavikrayaṃ | tatra nirdiṣṭaṃ | śāṭikām uddharitvā na vikṛtiṃ | vijñaḥ samodahe | tatra utkṣipya araṇyavāsaṃ na paropagataṃ |
tatra nirdiṣṭā triṃśad daśa ca anūnāḥ kāraṇe samutpanne naiḥsargika bhagavatā nirdiṣṭā bhikṣuṇīsūtre ||
samāptā triṃśan naissargikāḥ ||
pācattikā dharmā 170
183. ime kho punar āryemiśrikāyo ekacattālaṃ śataṃ śuddhapācattikā dharmāḥ | anvardhamāsaṃ sūtre prātimokṣe uddeśam uddānaṃ |
mṛṣa [1] | uṣṭrasya [2] | paiśunyam [3] |
udghāṭanaṃ [4] | saṃcintya tiryagyoni [5] | padaśo [6] |
uttari manudharme [7] | ārocanāya [8] |
yathāsaṃstuta [9] vigarhaṇāya ca [10] ||
prathamo vargaḥ |
uddānaṃ |
bījaṃ [11] anyavādam [12] | odhyāpana [13] |
mañca [14] śayyā [15] nikaḍḍhanaṃ [16] |
pūrvopagataṃ [17] | vaihāyasaṃ [18] |
udake [19] | kaukṛtyena [20] ||
dvitīyo vargaḥ ||
uddānaṃ |
avasatho [21] | paraṃpara [22] |
prāvaraṇā [24] | apratyuddhāram [23] |
adinnaṃ [25] | vikālo [26] | sannidhi [27] |
macchā (mantha) [28] | apanihe [29] | gaṇabhojanena [30] ||
tṛtīyo vargaḥ ||
uddānaṃ |
jyotiḥ [31] | sahakāra (sahagāra) [32] | cchandam [33] |
udyojanā [34] | trayo ntarāyikā [35] | [36] | [37] |
[a]kṛtakalpa [38] | ratana [39] | bhīṣanena [40] ||
caturtho vargaḥ ||
uddānaṃ |
saprāṇakam [41] | acelake [42] |
anupakhajja [43] | praticchannāsanaṃ [44] |
trayo senāyāṃ [45] | [46] | [47] | praharati [48] |
talaśaktikā [49] | udakahāsyena [50] ||
pañcamo vargaḥ ||
uddānaṃ |
aṅgulipratoda [51] | steyasārtho [52] |
pṛthivī [53] | pravāraṇā [54] | na śikṣiṣyaṃ [55] |
madyapānaṃ [56] | nādarya [57] | upaśrotra [58] |
viniścaya [59] | saṃmohena [60] ||
ṣaṣṭho vargaḥ ||
uddānaṃ |
sabhakto [61] | rājñaḥ [62] | sūcīgṛhaṃ [63] |
mañca [64] | tūla [65] | niṣīdanaṃ [66] |
kaṇḍupraticchādanaṃ [67] | sugatacīvaraṃ [68] |
abhyākhyānaṃ [69] | pariṇāmanena [70] ||
saptamo vargaḥ ||
ete sapta vargāḥ sādhāraṇāḥ | yathā yeva bhikṣuṇā tathā yeva kartavyāḥ |
pācattikadharma 71
saṃkramaṇaṃ
184. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | atha bhadrā kāpileyī antevāsinīye apratisaṃviditā saṃghāṭiṃ prāvaritvā jñātikulaṃ gatā | bhikṣuṇīyo gocaraṃ prasthitāyo | tā dān āhaṃsuḥ | ehy ārye piṇḍapātaṃ gacchāmaḥ | āha | yāvat saṃghāṭīṃ gṛhṇāmi | sā dāni mārgayati ātmanaḥ saṃghāṭin na paśyati | tāye dāni bhavati avaśyam āryāya saṃghāṭī prāvaritā | arhati āryā mama saṃghāṭīṃ prāvaritvā gantuṃ | sā dān āha | gacchatha yūyaṃ āryamiśrikāyo nāhaṃ gacchāmi kim arthaṃ | āryā saṃghāṭīṃ prāvaritvā gatā | tā dān āhaṃsuḥ | āryāye saṃghāṭīṃ prāvaritvā āgacchāhīti | sā dān āha | notsahāmi āryā mama guruvarabhāvanīyā ceti | na gatā | sā chinnabhaktā saṃvṛtā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavata ārocayet | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdapitā yāvat satyaṃ bhadreti | etad eva sarvaṃ | bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad evan nāma tvaṃ cīvarasaṃkramaṇaṃ karoṣi | duṣkṛtan te bhadre | tena hi na kṣamati cīvarasaṃkramaṇaṃ kartuṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī cīvarasaṃkramaṇaṃ kuryāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ cīvaran ti cīvaraṃ nāma saṃghāṭi yāvat dakaśāṭikā | saṃkramaṇan ti anyā anyāya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na dāni kṣamati antevāsinīye apratisaṃviditā saṃghāṭīṃ prāvarituṃ | atha dāni prāvarati vaktavyā iyam mayā saṃghāṭī prāvaritā | yadi praviśeṣi mama saṃghāṭīṃ prāvaritvā praviśesi | athātirekaṃ cīvaram bhavati vaktavyā | iyam mayā tava saṃghāṭī prāvaritā | yadi praviśesi iminā cīvareṇa praviśesīti |
atha dāni bhikṣuṇī saṃghāṭiṃ dhoveti vā sīveti vā rañjeti vā | yadi pratibalā bhavati tasyā api saṃvibhāgaṃ kartavyaṃ | vaktavyā | tiṣṭha tvaṃ iheva ahan tava piṇḍapātasaṃvibhāgaṃ kariṣyāmīti | bhikṣuṇāpy evaṃ vaktavyaṃ | na vadati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī cīvarasaṃkramaṇaṃ kuryāt pācattikaṃ |
pācattikadharma 72
śramaṇacīvaraṃ
185. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rāṣṭrapālā bhāgineya | yasyārthotpatti vistareṇa kartavyā |
eṣā evārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyam viharati | gartodaro ca gartodaramātā ca gartodarapitā ca āgarasyānāgariyaṃ pravrajitāḥ | gartodarapitā gartodaramātā ca śākyehi pravrajitā gartodaro tīrthikehi | so dāni hastakambalena prāvṛto śītena khaṇakhaṇāyanto dantavīṇikāṃ vādayanto vihāram āgato | snehacarito mātṛgrāmo | so dān āha | putra gartodara śīta kito si | so dān āha | āma | tāya tasya uttarāsaṅgo surabho suphoṣito dinno prāvaraṇāya | so dāni prāvaritvā pānāgāraṃ gatvā pibanto āsati | jano dani ojjhāyati kim eṣāṃ mithyādṛṣṭikānāṃ vinipatitānāṃ yānagardabhānāṃ surābhraṣṭānāṃ ṛṣidhvajanena dinnena bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha gartodaramātāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ | bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ te gartodaramāte | tena hi na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dātuṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | peyālaṃ yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ pramāṇacīvaraṃ dadyāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | āgārikasyeti gṛhiṇaḥ | parivrājakasyeti gautamajaṭilakaparyantaṃ kṛtvā | svahastan ti hastena hastaṃ | śramaṇacīvaran ti ṛṣidhvajaṃ | dadyāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dātuṃ | atha dāni bhikṣuṇī bhavati kṛtapuṇyā striyo dāni maṅgalārthāya dārakasya dārikāye vā kāṣāya khaṇḍaṃ yācanti | na kṣamati svahastaṃ dātuṃ kalpiyakārikāya dātavyaṃ | bhikṣur api āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ deti vinayātikramam āsādayati | atha dāni bhikṣuḥ kṛtapuṇyo bhavati yāvat kalpiyakārakeṇa dātavyaṃ | na kṣamati mahāntaṃ paṭaṃ dātuṃ | atha khu pottikhaṇḍaṃ dātavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dadyāt pācattikaṃ |
186. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni kumārīnivastaṃ nivāsenti | jano dāni ojjhāyati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīhi śrutaṃ | bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi na kṣamati kumārīnivastena antaragṛhaṃ praviśituṃ | bhagavatā dāni antaravāso 'nujñāto | bhikṣuṇīyo dāni yathāgatān paṭān navān tantrodgatān puṣpadaśān antaravāsaṃ kurvanti | bhagavān āha | prāmāṇiko kartavyo | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātya gautamīye yāvat |
antarvāsaṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇiko kārāpayitavyo tatredaṃ pramāṇaṃ dīrghaso catvāri vitastiyo | sugata vitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ |
pācattikadharma 73, 74
antarvāsan ti yat tad bhagavatānujñātaṃ | bhikṣuṇīya kārāpayantīyeti svayaṃ vā kuryāt pareṇa vā kārāpayet | tatredaṃ pramāṇaṃ dīrghaśo ti āyāmo | vistaro ti tiryag catvāri vitastiyo | sugatavitastinā ti tathāgato 'rhan samyaksambuddho tasya yo vitasti so dvyardho mañcakapādo tad uttarim kārāpayed iti paraṃ pramāṇato cchedanapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ |
sā eṣā bhikṣuṇī dīrghaśo karoti prāmāṇikaṃ tiryak karoti atirekaṃ | evaṃ karoti kārāpeti niṣṭhāpanāntikaṃ āpattiḥ | kṛtaṃ labhati paribhogāntikaṃ vinayātikramam āsādayati | evaṃ tiryak karoti prāmāṇikaṃ dīrghaśo karoti atirekaṃ | ante karoti prāmāṇikaṃ madhye karoti atirekaṃ | madhye karoti prāmāṇikaṃ ante karoti atirekaṃ | dviguṇaṃ māpeti udakena saṃkucati saṃkucitaṃ māpeti udakena phoṣeti śuṣkaṃ vaḍḍhiṣyatīti pācattikam āsādayati | tena bhagavān āha |
antarvāsaṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikaṃ kārāpayitavyaṃ tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ ||
pācattikadharma 74
saṃkakṣikā
187. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | aparā dāni bhikṣuṇī prāsādikā darśanīyā | tāye dāni pīnehi stanehi cīvaram utkṣiptaṃ | sā manuṣyehi uccagghīyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikāya kīdṛśaṃ cīvaram utkṣiptaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi saṃkakṣikā nāma kartavyā | bhagavatā dāni saṃkakṣikā anujñātā | bhikṣuṇīyo tathāgatān paṭān puṣpadaśān saṃkakṣikāṃ kurvanti | yāvat tena hi na kṣamati tathāgatān paṭān puṣpadaśān saṃkakṣikāṃ kartuṃ | yāvat tena hi prāmāṇikā kartavyā | yathāntarvāse tathaiva kartavyaṃ | yāvat tena bhagavān āha |
saṃkakṣikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve | tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ | ṇka ||
dakaśāṭikā
188. vaiśālyāṃ nidānaṃ | bhadrā dāni kāpileyī sarpiṇikāṃ nadīṃ snānāya gatā | cīvaran nikṣipitvā avatīrṇā snānāya | pañca licchavikumārāḥ tāye pratibaddhacittāḥ nadītīre sthitāḥ | bhadrāye aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dān āha dīrghāyuḥ gacchatha gacchatha yāvad aham uttarāmi | tā dān āhaṃsuḥ | nahi | āryāye vayam aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dān āha | dirghāyuḥ kim anena pūtikāyena navadvāreṇāśucipragharantena dṛṣṭena | prakramatha yāvad aham uttarāmi | te dān āhaṃsuḥ | nahi nahi | āryāye vayam aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | te dāni yadā na gacchanti cirañ ca bhavati | sā dāni andho bālajano ti kṛtvā ekaṃ hastam agrato kṛtvā aparaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā uttīrṇā | te tāṃ vivasanāṃ dṛṣṭvā mūrcchitāḥ patitāḥ | uṣṇaṃ śoṇitam mukhād āgataṃ | kālagataṃ kālagatāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhikṣuṇīyo bhagavantam āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iya pañca licchavikumārāḥ pratibaddhacittāḥ bhadrāyāṃ mūrcchitāḥ patitāḥ | bhagavān āha | naitarhi yeva ete bhadrāyāṃ pratibaddhacittāḥ mūrcchitāḥ patitāḥ | anyadāpy ete bhadrāyāṃ pratibaddhacittāḥ anyadāpi bhagavan anyadāpi bhikṣuṇīyo |
bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo atītam adhvānaṃ yāvat triṃśabhavane | anyatarasmiṃ bhavane bharaṇī nāma apsarā upapannā | prāsādikā darśanīyā atirivānyāsām apsarāṇāṃ abhibhūya bhāsate | atirivānyāsām apsarāṇāṃ abhibhūya bhāsate tapati virājate | tasyāḥ pañca devaputrāḥ pratibaddhacittāḥ | śakraś ca nāma devānām indraḥ | mātalisaṃgrāhako | jayo | vijayo | khāṇu devaputro pañcamaḥ | te dān āhaṃsuḥ | na tāvad eṣā śakyā asmābhiḥ pañcadhā kartuṃ | eṣa gāthāṃ kurmaḥ | yo 'tra sarvasuṣṭhu adhyavasito bhaviṣyati sa grahīṣyatīti |
śakro devānām indro gāthāṃ bhāṣate |
utthito vā niṣaṇṇo vā āsane na labhate sukhaṃ |
śayito ca sukhaṃ labhe yadā kāmā jahanti mā || [1] ||
mātali saṃgrāhako gāthāṃ bhāṣayati |
sukhaṃ tvam asi devendra yaṃ supto labhase sukhaṃ |
bheryā saṃgrāmaśīrṣe vā sadā kāmā hananti māṃ || [2] ||
jayo devaputro gāthāṃ bhaṣate |
bheryās tu hanyamānāyā bhaved vīcī muhur muhuḥ |
kāṣṭhasrotā upapannaṃ vā sadā kāmā hananti me || [3] ||
vijayo devaputro gāthāṃ bhāṣate |
kāṣṭhasya vuhyamānasya bhoti saṃgojātu tahiṃ |
pataṅgasyeva akṣīṇi nityam unmilitā mama || [4] ||
khāṇu devaputro gāthāṃ bhāṣate |
sarve bhavanto sukhitā yeṣāṃ gāthā pratibhānti |
ahaṃ khalu na jānāmi kiṃ jīvāmi marāmi vā || [5] ||
te devaputrā āhaṃsuḥ |
tvaṃ suṣṭhu adhyavasito tathaiva eṣā bharaṇī |
yuṣmākaṃ bhavatu devī yā sarvaaṅgaśobhanā || [6] ||
bhagavān āha | syād vo bhikṣuṇiyo yuṣmākam evam asyād anyā sā bharaṇī nāma apsarā abhūṣi | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | eṣā sā bhadrā apsarā abhūṣi | anye te devaputrāḥ etad eva te pañca licchavikumārāḥ | tadāpy ete etāya pratibaddhacittāḥ | etarhy apy ete etāya pratibaddhacittāḥ | bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | kasya bhagavan karmaṇo vipākena bhadrā prāsādikā darśanīyā mahākulīnā maheśākhyā mahābhogā kṣiprādhigamā ca | atha khalu bhagavān bhadrāṃ kāpileyīm āmantrayati | pratibhātu te bhadre bhikṣuṇīnām ātmopanāyikāṃ pūrvenivāsapratisaṃyuktāṃ kathāṃ | atha khalu bhadrā anekavidhaṃ pūrvenivāsam anusmarantī bhikṣuṇīyo āmantreti |
bhūtapūrvaṃ bhaginyaḥ atītam adhvānaṃ nagaraṃ vārāṇasī kāśījanapado | tatra dāni strī abhūṣi daridrā | sā dāni anyatarāya śreṣṭhibhāryāya śabdāpitā keśān prasādhanāya | sā tāye śreṣṭhibhāryāye keśān prasādhayati |
buddhānāṃ bhagavatām anutpādāt pratyekabuddhā utpadyante |
atha śuṇṭhīka nāma pratyekabuddho piṇḍapātāya caranto tasmin gṛhe piṇḍāya praviṣṭo | pratyekabuddhas tūṣṇīm eva tiṣṭhati | na kocid ālāpiya deti | sā dāni strī tāṃ śreṣṭhibhāryāṃ āha | dehi etasya bhikṣāṃ | sā śreṣṭhibhāryā ūrdhvam avalokayitvā āha | kā imasyaivaṃ durvarṇasya alpeśākhyasya bhikṣān dāsyati | sā jalpati | na ete kāyaprāsādikā icchīyanti | cittaprāsādikā ete icchīyanti | sā dān āha | no tasya demi | sā dāni daridrā strī āha | āryadhīte dehi me yan mamādyabhaktaṃ tvayā dātavyam tam aham imasya dadāmi | tāya dāni ājñaptaṃ | yan tavādyabhaktaṃ prāpuṇati taṃ gṛhītvā udake prakṣipāhi etasya vā dehīti | tāya taṃ bhaktaṃ pratiladbhaṃ | hastasyaivaṃ kṛtvā prasādena tasya pratyekabuddhasya dattaṃ | sa pratyekabuddhas vata eva vaihāyase prakrāntaḥ | sā dāni dṛṣṭvā tuṣṭā udagrā āttamanā gṛhaṃ praviṣṭā | śreṣṭhinā ca dṛṣṭo gṛhāto ṛṣī vaihāyasena prakrānto | tataḥ śreṣṭhi gṛhaṃ praviṣṭo pṛcchati | kocid iha ṛṣiḥ praviṣṭaḥ | āha | praviṣṭo | āha | kiñcit tasya dattaṃ | āha | nahi | imāya daridrastriyāya dattaṃ śreṣṭhī utkaṇṭhito īdṛśo dakṣiṇīyo mama gṛhaṃ praviṣṭo na ca saṃmānito | so dāni śreṣṭhī tāṃ striyam āha | dehi me etaṃ puṇyaṃ yaṃ tvayā adya sañcitaṃ | dadāmi te prabhūtaṃ hiraṇyaṃ suvarṇaṃ | sā dān āha |
kṣīyati sarvaṃ dhanadhānyaṃ jātarūpaṃ rajataṃ ca |
na kṣīyante puṇyephalaṃ dattaṃ munīnāṃ sarvathā | [7] ||
yad aham evaṃ daridrā para vaktavyā anyathā |
etādṛśānām adarśanāt asaṃvibhāgāc ca bhogānāṃ | [8] |
durvarṇatāya mucye haṃ avaikalyatā ca bhogehi |
mā paradattajīvinī āvaśā parakulehi | [9] ||
evaṃ caṅkrameyaṃ na bhe yathā caṅkramase vīra |
evaṃ sīyā vītarāgā bhavabandhanavimuktā | [10] ||
pāratrikaṃ sunihitaṃ avaikalyatā hṛṣṭā |
bhavāmi muditā [ḥ ḥ] dattvā ṛṣisya āhāraṃ | [11] ||
ito cyavitvā upapadyiṣyaṃ nandane ramye
tatra pravicāriṣyaṃ devagaṇasamākule | ||
bhaktaṃ samaye dānaṃ dattaṃ mayā
suvihitasya duḥkhaprahāṇāya || [12] ||
atha śreṣṭhinā sā bhāryā avasāditā | sā daridrā strī bhaṭṭārikā sthāpitā |
syād vo bhaginyaḥ anyā sā daridrā strī naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | aham eva sā daridrā strī | yaṃ so mayā pratyekabuddho piṇḍapātena pratimānito prasannacittāya tasya karmaṇo vipākenāhaṃ prāsādikā | peyālaṃ | api tu bhaginyaḥ naitad evaṃ mayā kuśalamūlam avaropitaṃ yenāhaṃ prāsādikā darśanīyā | kṣiprādhigamā ca | anyadā pi mayā kuśalamūlaṃ avaropitaṃ |
189. bhūtapūrvaṃ bhaginyo 'tīte 'dhvani vārāṇasīyaṃ nagare kāyaci striyāya lohacakraṃ paṭalake kṛtvā puṣpehi okiritvā kāśikena vastreṇa praticchādeyitvā bhagavato kāśyapasya dattaṃ | dattvā ca praṇidhānam akārṣīt | rathasya cakraṃ sanābhinemikaṃ vastrottamena praticchādayitvā ye munivarasākṣikṛtā hi dharmā aham api taṃ sākṣikaromi dharmaṃ | sā dāni kenacit kāryeṇa aparādhinī svāminā avasāditā | sā dāni utkaṇṭhitā | āha | dhig astu strībhāvaḥ | paribhūto mātṛgrāmaḥ | gacchāmi udbandhiṣyaṃ | sā rajjum ādāya nirgatā | tatra ca nātidūre bhagavato kāśyapasya stūpaṃ dṛṣṭvā prasādajātā | alaṅkāravibhūṣitā kāśikavastraprāvṛtā candānuliptagātrā sā cintayati | ahaṃ mariṣyaṃ | bhagavato kāśyapasya stūpe pūjāṃ kariṣyaṃ | sā prasannacittā tāni alaṅkārāṇi muñcitvā stūpe avakiritvā kāśikena vastreṇācchādayitvā candanenānulimpitvā praṇidhānaṃ akārṣīt | anāgate 'dhvani evamvidhaṃ śāstāram ārāgīyeyaṃ | sa ca me dharman deśeya tasyāhaṃ dharman deśitam ājāneyan ti | sā tahim udbandhitvā kālagatā | tāvattriṃśabhavane upapannā | apsarasahasraparivṛtā sā tahiṃ yāvadāyuḥ sthitvā tataś cyavitvā manuṣyeṣūpapannāḥ | vaiśalīyaṃ kāpilasya gotrasya brāhmaṇakule upapannā | tāye dāni jñātikehi bhadreti nāma kṛtaṃ | anarthikā kāmaguṇehi pañcahi yā niṣkramitvā pravrajitā sarvāsravakṣayam akārṣīt | kāśikāni vastrāṇi pratyagraṃ cānulepanaṃ bhagavato kāśyapasya yā prasannābhiropayet | sā kāpileyī bhagavato pādāṃ vandati śāstuno | yāvad bhagavān āha | tena hi dakaśāṭikā nāma kartavyā | bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iyaṃ bhadrā sthaviramahākāśyapena sārdhaṃ pravrajitā | bhagavān āha | na etarhi yeva ete ubhaye pravrajitā | anyadāpy ete ubhaye pravrajitāḥ | anyadāpi bhagavan anyadāpi bhikṣuṇīyo |
bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo atītam adhvānaṃ catvāro rājaṛṣayaḥ kumbhakārakule vāsam upagatāḥ |
khāṇuvarṇaḥ kaliṅgānāṃ gandhārānāñ ca bhārgavo |
nimī rājā videhānāṃ ugrasenaś ca kṣatriyaḥ || [13] ||
ete catvāro rājaṛṣayaḥ ugratejā mahābalā kumbhakārakule vāsa ekarātram upāgamat | kumbhakāram upasamkramya tān eva paripṛcchati | kiṃ dṛṣṭvā śrutvā vā pravrajyām ārocatha |
khāṇuvarṇaḥ mahārājā kaliṅgānāṃ naraṛṣabhaḥ |
pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [14] ||
śaṅkhāṃ suvarṇottaraniṣṭhitān nāri |
pinandhana pinandhati
śabda dvitīyā tu samāgatā yato ramāgatā yato
saṃsargadoṣaṃ dṛṣṭvā śrutvā ca
bhikṣucaryāñ carāmi || [15] ||
bhārgavo pi mahārājā gandhārāṇāṃ nararṣabhaḥ |
pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [16] ||
dvijā tu kuṇapasya kāraṇā |
ekasyāsti bahukā patanti |
āhārahetoḥ paridhāvanti |
tāṃ dṛṣṭvā bhikṣucaryāñ carāmi || [17] ||
nimī api mahārājā vaideho mithilādhipaḥ |
pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [18] ||
ah adṛśī meghasamānavarṇāṃ |
telāpakāṃśa cchuritān samānān |
tām eva phalahetor vibhagnagatāṃ
dṛṣṭvā saṃvigno bhikṣucaryāñ carāmi || [19] ||
ugraseno pi mahārājā kṣatriyāṇāṃ nararṣabho |
pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [20] ||
rṣabhas tādṛśāya śobhāya madhye |
calatkakudavarṇena vapuṣā upeto |
tam adṛśāsi kāmahetor vibhagna |
bhagnaṃ taṃ dṛṣṭvā bhikṣucaryām carāmi || [21] ||
sarve ime devasamā samāgatāḥ |
agnir yathā prajvalito niśāya |
ahaṃ api pravrajiṣyaṃ ..... |
apahāya kāmāni manoramāṇi || [22] ||
kumbhakārabhāryā kathayati |
ayam eva kālo nahi anyad asti |
anuśāsako nāsti ito bahirdhā |
ahaṃ api pravrajiṣyaṃ |
putrakā mahyaṃ kahiṃ gamiṣyanti || [23] ||
āmaṃ pakvan na jānanti atha loṇam aloṇakaṃ |
śakunīva muktā puruṣasya hastāt |
ajātapakṣā bālā putrakā ajānakāḥ || [24] ||
pravrajitam anupravrajāmi
carantam anucarāmy ahaṃ || [25] ||
nimī rājā bodhisattvaḥ kaliṅga pi śārisutaḥ |
ugrasenaś ca maudgalyo ānando āsi bhārgavo |
kumbhakāraḥ kāśyapo āsi bhadrā sā kumbhakārikā || [26] ||
tadāpy ete ubhaye pravrajitāḥ |
etarhy apy ete ubhaya pravrajitāḥ || [27] ||
bhagavatā dāni bhikṣuṇīnām udakaśāṭikā anujñātā | bhikṣuṇīyo dāni tathāgatān paṭān dakaśāṭikāṃ kurvanti | bhagavān āha | tena hi na kṣamati yathāgataṃ paṭaṃ dakaśāṭikāṃ kartuṃ | yāvac chikṣāpadaṃ prajñaptaṃ |
dakeśāṭikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā | tatredaṃ pramāṇan | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpaye cchedanapācattikaṃ |
dakaśāṭikā ti yā sā bhagavatā anujñātā | kārāpayantīye ti svayaṃ kuryāt pareṇa vā kārāpaye | prāmāṇikan ti tatredaṃ pramāṇaṃ catvāri vitastiyo | sugatavitastinā ti sugato nāma tathāgato 'rhan samyaksambuddho tasya yo vitasti so dvy ardho mañcakapādo tiryag dve tad uttariṃ kārāpaye pācattikaṃ | atha dāni ekānte nikuñje pradeśe snāyanti vinā dakaśāṭikāya anāpattiḥ | bhikṣur api vinā dakaśāṭikāya snāyati vinayātikramam āsādayati | atha nikuñjapradeśe snāyati vinā dakaśāṭikāya anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
dakaśāṭikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā | tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve | tad uttarim kārāpaye cchedanapācattikaṃ ||
pācattikadharma 76
kaṭhina
190. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīsaṃghena adhyeṣṭā | śakyasi ārye saṃghasya kṛtena paṭān yācituṃ | sā dān āha | śakyaṃ | sā dāni durbalakuleṣu gatvā āha | mahāpuṇyo śakyasi saṃghasya paṭaṃ dātuṃ | āhaṃsuḥ | ārye ājñāsyāmaḥ punar apy āgamiṣyasi | sā punaḥ punar āgacchati | āhaṃsuḥ | jñāsyāmaḥ jñāsyāma iti | sā dāni jalpati | yadi yūyaṃ dātukāmā dadatha | ayaṃ saṃghasya cīvarakālo atikramati | kiṃ jñāsyāma iti vadatha | tehi dāni na dattaṃ | cīvarakālo 'tikrānto | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | durbalāyeti apratibalāya | cīvarapratyāśāyeti cīvaraṃ nāma kālaṃ yāvat kṣaumunikā | saṃghasya kaṭhināstārikaṃ | vyatināmayed iti atikrāmayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | eṣā dāni bhikṣuṇī utsāhīyati | ārye śakṣyasi saṃghasya kaṭhinaṃ yācituṃ | yadi pratibalā bhavati utsahitavyaṃ | utsahitvā na durbalakulāni yācitavyāni | atha khalu ye pratibalāḥ pitā putrā vā bhrātarau vā bhaginīyo vā jñātisambandhā vā gotrasambandhā vā te yācitavyā | te pratibalā dātuṃ te yācitvārocayitavyāḥ | atha dān āhaṃsuḥ jñāsyāma jñāsyāma iti vaktavyā | detha vā pratyākhyātha vā cīvarakālo 'tikramati | atha dāni apratibalā bhavati utsāhayitavyā sā eṣā bhikṣuṇī saṃghasya kaṭhinavivarārthāya | utsahayitvā naiva yācati naiva yāvayeti na bhikṣuṇīsaṃghasyārocayati na labhyatīti pācattikam āsādayati | phu | bhikṣur api durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayeti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayet pācattikaṃ | phu ||
pācattikadharma 77
cīvarapārihārikaṃ
191. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo sāntararottareṇa prāvṛtā bhagavato pādavandikā āgatā tāsāṃ nirgatānāṃ agnidāha utpannaḥ | tāsāṃ dagdhāni cīvarāṇi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | etaṃ va ta dāni yūyaṃ pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharatha | tena hi pārihārikaṃ cīvaraṃ pariharitavyaṃ |
eṣā yevārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo śākīyakanyāyo ca mallakanyāyo ca kolitakanyāyo ca sukumārapravrajitā ca | bhārikāṃ saṃghāṭiṃ pariharantīyo kilamyantī | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi anujānāmi glānāye | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | pārihārikaṃ cīvaran ti saṃghāṭī yāvat dakaśāṭikā | pariharatīti yena gaccheya tahiṃ netavyā | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ padaṃ bhagavatā anāpattiḥ gilānāya | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikam āsādayati | atha dāni cetiyaṃ vandati caṅkramati vā anto sīmam vā gacchati anāpattiḥ | bhikṣur api pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikaṃ |
pācattikadharma 78
pacati
192. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | bhadrāye dāni kāpileyīye jñātikulāto devasikaṃ bhaktam ānīyati | sā taṃ vihārake pacitvā khādati | tāye dāni putrabhrātṛkā āgatāḥ | bhadrāye avalokanāya gatāḥ | sānyeṣām āha bhuñjiṣyatha | te dān āhaṃsuḥ bhuñjiṣyaṃ | tāye tato dinnaṃ | āha | mṛṣṭaṃ khalv imaṃ | kuto imaṃ | sā dān āha | yuṣmākaṃ gṛhāto ānītaṃ | āhaṃsuḥ | asmākaṃ gṛhe na evaṃ mṛṣṭaṃ pacyati | āha | kiṃ yuṣmākaṃ bhadrāyiṇīyo ceṭiyo jāniṣyanti | kathaṃ paritavyan ti | evam evopakaraṇāni asphātikā kurvanti | te dāni gṛhaṃ gatvā tā dāsīyo daṇḍakaśāhatāyo kṛtāyo | itikitikāye dhītaro evam ettakam upakaraṇaṃ dadāmo yūyam asphātikaṃ karotha | tā rodamānā āhaṃsuḥ | āryadhītā asmākaṃ hanāyeti | bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te bhadre | tena hi na kṣamati parāhṛtaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā pacitum vā pacāyitum vā bhṛjjitum vā bhṛjjāpayitum vā |
eṣā evārthotpattiḥ | bhagavāṃ cchrāvastīyam viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo śākiyakanyāyo ca kolitakanyāyo ca piṇḍāya carantīyo | paryupāsitaṃ bhojanaṃ labhanti | paryupāsitaṃ odanam | paryupāsitaṃ sūpaṃ | paryupāsitaṃ śākaṃ | paryupāsitaṃ kulmāṣaṃ | tāyo bhuktvā bhuktvā vamanti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvat labhyaṃ bhagavan bhikṣuṇīya tūṣṇīṃ kṛtvā bhoktuṃ | bhagavān āha labhyaṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī parāhṛtaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyam vā puno puno pacitvā vā pacāpetvā vā bhṛjjitvā vā bhṛjjāpetvā vā kaṭhitvā vā kaṭhāpetvā vā agilānā khādaye vā bhuñjeya vā pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ | parāhṛtan ti grāmato vā ānītaṃ nagarato vā ānītaṃ | khādanīyan ti khādanīyaṃ bhojanīyan ti bhojanīyaṃ | pacitvā ti svayaṃ | pacāpayitvā ti parehi | bhṛjjitvā ti svayaṃ | bhṛjjāpayitvā ti parehi | kaṭhitvā ti svayaṃ | kaṭhāpayitvā ti parehi | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpattir gilānāye | kin dāni atra gailānyam abhipretaṃ | jarādurbalā vā bhoti vyādhidurbalā vā bhuktvā vā vamati | aphāsuṃ vā bhoti idam atra gailānyam abhipretaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī rasagṛdhyā parāhṛtaṃ piṇḍapātaṃ puno puno paceya vā pacāpeya vā pācāttikam āsādayati | atha dāni śītalam bhavati labhyā uṣṇīkartuṃ | na dāni thālikāya vā piṭharikāya vā | atha khalu tāmrapātreṇa vā kupātreṇa vā kāṃsikāya vā uṣṇīkartavyaṃ | bhikṣur api svayaṃ pacati vinayātikramam āsādayati | atha dāni kalpiyakāreṇa pacāpeti anāpattiḥ | atha dāni śītalo bhavati piṇḍapāto uṣṇīkaroti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī parāhṛtaṃ khādanīyam vā bhojanīyam va puno pacitvā vā pacāpetva vā bhṛjjitvā vā bhṛjjāpayitvā vā kaṭhitvā vā kaṭhāpayitvā vā agilānā khādeya vā bhuñjeya vā pācattikaṃ | hrā ||
pācattikadharma 79
dakavijanena
193. bhagavān śrāvastīyam viharati | gartodaro ca gartodaramātā ca gartodarapitā ca agārasyānagāriyaṃ pravrajitāḥ | gartodarapitā ca gartodaramātā ca śākyehi pravrajitā gartodara tirthakeṣu | gatodarapitā bhuñjati gartodaramātā vījayantī agrato tiṣṭhati pānīyamallakaṃ dhāreti | so dāni tāye kānicit kānicit pūrvacaritāni jalpati | yāni tāye amanaāpāni | tāya tasya pānīyamallakaṃ mastake āpiṭṭitaṃ | vījanadaṇḍena ca mastake āhato | akhallamahallaakuśalaaprakṛtijñaḥ | adyāpi tvaṃ ajalpitavyāni jalpasi | sā bhikṣuṇīhi dṛṣṭā | tā dān āhaṃsuḥ | mā ārye evaṃ karohi | agrapariṣā eṣā na labhyā evaṃ kartuṃ | sā dān āha | ayaṃ khalu akhalla akuśalo aprakṛtijño adyāpi yāni tāni ajalpitavyāni jalpati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te gartodaramāte | naiṣa dharmo naiṣa vinayo | evaṃ ca dāni bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthihasi | tena hi na kṣamati dakavījanena upasthihituṃ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthiheya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | peyālaṃ | bhikṣun ti upasampannaṃ | pe | bhuñjantaṃ ti pañcajātakam vā pañcajātakasaṃsṛṣtam vā yad vā kiñcit khādyaṃ bhojyaṃ | dakavījanena upasthiheyā ti pānīyamallakaṃ dhārayet | vījanavātam vā dadyāt pācattikaṃ | yāvatprajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī udakamallakan dhārayati nīvījanaṃ vinayātikramam āsādayati | vījayati na udakamallakan dhāreti vinayātikramam āsādayati | ubhayaṃ karoti pācattikaṃ | nobhayaṃ anāpattiḥ | sā eṣā āpattiḥ ekasya bhikṣusya ekabhikṣuṇīye | atha dāni saṃbahulā bhikṣū bhavanti anāpattiḥ | atha dāni bhikṣuṇīye pitā vā bhrātā vā bhikṣur bhavati kiñcāpi vījayaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthiheya pācattikaṃ || 0 ||
pācattikadharma 80
laśunañ ca khādati
194. bhagavān rājagṛhe viharati | meghīyo nāma laśunavāṇijako | tena bhikṣuṇīsaṃgho laśunena upanimantrito | tā dāni ṣaḍvargiṇīyo khādanti pi mardenti pi ujjhenti pi viśrāṇenti pi ādāya pi gacchanti | so dāni kadācit vāṭaṃ pratyavekṣituṅ gataḥ | tena dāni so dṛṣṭo vāṭo vidhvasto | so dān āha | kenāyaṃ vāṭo vidhvasto | āha tvayā āryamiśrikā upanimantritāḥ | laśunena tāyo dāni khādanti mardenti pi ujjhenti pi viśrāṇenti pi ādāya pi gacchanti | tasya dāni aprasādo jāto | āha | yadi khādanti kim mardenti | peyālaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī laśunaṃ khādeya pācattikaṃ || laśunan ti laśunaṃ nāma jātimaṃ sevimaṃ nāgaraṃ kaccharuhaṃ pārvateyaṃ brahmadeyaṃ āvarantakaṃ māgadhakaṃ kosalakaṃ | yaṃ cā punar anya pi kiñcil laśunaṃ sarvaṃ laśunaṃ na kṣamati | āman na kṣamati pakvan na kṣamati | yakṛn na kṣamati | kāpi kāpi na kṣamati abhyantaraparibhogāya |
atha dāni bhikṣuṇīya gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati labhyan taṃ mrakṣituṃ | mrakṣayitvā na kṣamati abhyāgame pradeśe sthātuṃ | atha khu pratigupte pradeśe sthātavyaṃ yāvad varttā bhavati | +++++ dhoviya niṣkramitavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī laśunaṃ khādeya pācattikaṃ || 1 ||
uddānaṃ |
saṃkramaṇaṃ [71] śramaṇacīvaram [72] |
antarvāsaṃ [73] | saṃkakṣikā [74] |
dakaśāṭikā [75] kaṭhina [76] |
cīvarapārihārikaṃ [77] |
pacati [78] | dakavījanena [79] |
laśunañ ca khādati [80] |
aṣṭamo vargaḥ ||
pācattikadharma 81
deti
195. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rāṣṭrapālāya bhikṣuṇīya bhaginī kālagatā | sā dāni tāsāṃ bhāgineyakānāṃ nānāprakāraṃ khajjaṃ bhojjaṃ bhakṣayitvā deti | jano dāni ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā śraddhādeyaṃ gṛhiṇān dadāti | etam prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvac chabdāpayatha rāṣtrapālāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | āha | ām bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati āgārikasya svahastaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ dātuṃ |
eṣā evārthotpattiḥ | gartodaro ca gartodarapitā ca gartodaramātā ca agārasyānagāriyaṃ pravrajitā | gartodarapitā gartodaramātā ca śākyehi pravrajitāḥ | gartodara tīrthikehi pravrajitaḥ | yāvat sa gartodaramātuḥ sakāśam upasaṃkrānto tāya gartodaramātāya tasya nānāprakārasya khajjakasya pūraṃ pātraṃ dinnaṃ | so dāni taṃ gṛhya pānāgāraṃ gatvā ātmanā ca khādati pārāṃś ca chandeti | te dān āhaṃsuḥ | kahiṃ tvayā imaṃ labdhaṃ | so dān āha | mā śabdaṃ | śākiyāyinānāṃ śramaṇīyo dakṣiṇīyāyo | tāsāṃ pi vayaṃ dakṣiṇīyāyo | tāsāṃ pi vayaṃ dakṣiṇīyāḥ | jano dāni ojjhāyati | bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtan te gartodaramāte | tena hi na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā khādanīyam vā bhojanīyam vā dātuṃ | atha khalu bhagavān | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dadyāt pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | āgārikasyeti gṛhiṇaḥ | parivrājakasyeti gautamajaṭilakaparyantasya | svahastan ti hastena hastaṃ | bhājanena vā bhājanaṃ | khādanīyan ti yaṃ khādanīyaṃ | bhojanīyan ti yaṃ bhojanīyaṃ | dadyāt pācattikaṃ | eṣa dāni bhikṣuṇīya kocid āgacchati | sālohito vā bhrātā vā | yadi tāvad asya kiñcid dātuṃ bhavati na kṣamati svahastaṃ dātuṃ | kalpiyakārikāya dātavyaṃ | atha dāni kalpiyakārī na bhavati vaktavyaṃ | ato svayaṃ gṛhṇīya khādatha | atha dāni paśyati | rasagṛddhī ya eṣo sarvaṃ khādatīti | yattakaṃ parityaktaṃ tattakaṃ pratigrāhayitvā śeṣaṃ | vaktavyo | gopehīti | tato bhūmīyan nikṣipiya vaktavyo | gṛhṇīya khādatha | atha dāni pravrajitako āgacchati na kṣamati svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dātuṃ | kalpiyakārīya dātavyaṃ | atha dāni kalpiyakārī na bhavati ato yeva gṛhṇīya khādāhīti | atha dān āha | sālohite kim asmākaṃ caṇḍālehi viya pravartasi | vaktavyaṃ | tathā yūyaṃ durākhyāte pravacane pravrajitāḥ | atha dāni grāmāntaraṃ gacchati labhyan tena kalpiyakṛtyaṃ kārāpayituṃ | ato ātmā ca khādatha asmākañ ca pratigrāhatha | atha dāni jānāti | rasagṛdhrā iti śeṣaṃ pūrvavat | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dadyāt pācattikaṃ ||
pācattikadharma82, 83
cikitasati
196. bhagavān kauśāmbīyaṃ viharati | chandakamātā bhikṣuṇī rājño 'nataḥpuraṃ praviśati | kuśalā mūlabhaiṣajyānāṃ patrabhaiṣajyānāṃ phalabhaiṣajyānāṃ | sā dāni rājakulehi amātyakulehi āpaṇikakulehi śreṣṭhikulehi strīṇāṃ bastiṃ sthapeti | mūḍhagrabhāṃ cikitsati | añjanaṃ pratyañjanaṃ vamanaṃ virecanaṃ svedakarma nastakarma śastrakarma bhaiṣajyām anuprayacchati | sā upasarpaṇaṃ bhavati khajjaṃ bhojjaṃ labhati | tā dāni bhikṣuṇīyo ojjhāyanti | neyaṃ pravrajyā vaidyikā iyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha chandakamātāṃ | sā dāni śadbāpitā | bhagavān āha | satyaṃ chandakamāte cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayasi | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ chandakamāte | tena hi na kṣamati cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayituṃ | atha khalu bhagavān | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayet pācattikaṃ |
cikitsitavidyā nāma ahividyā viṣavidyā yāvad grahacaritaṃ | tena jīvikāṃ kalpayati pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya cikitsituṃ | labhyam upadiśituṃ | bhikṣur api cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayet pācattikaṃ ||
pācattikadharma 83
vācayati
197. bhagavān kauśāmbīyaṃ viharati | bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati cikitsitun ti | chandakamātā na bhūyo cikitsati | jano dāni āgacchati | sādhv ārye cikitsāhi | sā dān āha | na kṣamati cikitsituṃ bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | api tu eṣa detha mama kiñcid vāciṣyaṃ | sā āgārikāṃś ca parivrājakāṃś ca cikitsitavidyāṃ vācayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | neyaṃ kiñcit pravrajyā vaidyakavācikā iyaṃ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti | pe | āgārika iti gṛhiṇaḥ | parivrājaka iti gautamajaṭilakaparyantaṃ kṛtvā | cikitsitavidyām iti ahividyā viṣavidyā yāvad grahacaritaṃ | kāyaṃ cikitsitaṃ vācayed iti uddiśet | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīye āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayituṃ | labhyaṃ upadiśituṃ | bhikṣur api cikitsitavidyāṃ vācayati vinayātikramam āsādyati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayet pācattikaṃ ||
pācattikadharma 84
gṛhivaiyāpṛtyaṃ
198. bhagavān śrāvastīyam viharati | viśākhāya dāni mṛgāramātāya ubhayato saṃgho bhaktenopanimantrito | tā dāni bhikṣuṇīyo kalyato yevāgatvā āhaṃsuḥ | upāsike yaṃ dāni tvayā ubhayato saṃgho bhaktenopanimantrito kin dāni vayam upāsikāya upakāraṃ karoma | sā dān āha | kim āryamiśrikā upakāraṃ kariṣyanti | uddiśatha svādhyāyatha | yoniśo manasi karotha | evaṃ mamopakāro kṛto bhaviṣyati | evam etad api tu upakāraṃ kariṣyāmaḥ | tāyo dāni talakam abhiruhitvā karpāsaṃ gṛhītvā anyāhi cikitsitaṃ | anyāhi vilopitaṃ | anyāhi piñjitaṃ | anyāhi vihataṃ | anyāhi kartitaṃ | tāyo sūtrapiṇḍakaṃ gṛhṇīya upāsikām upasaṃkrāntāḥ | upāsike upakāraḥ kṛtaḥ | āha | naiṣa mama upakāro yaṃ mamāryamiśrikā piñjeyur vā loḍheyur vā vikaḍḍheyur vā karteyur vā | eṣo mamopakāro yam āryamiśrikā matsakāśād bhuktvā uddiśatha svādhyāyetha yāvad buddhānāṃ śāsane yogam āpadyetha | yat tāya upāsikāya avadhyāpitaṃ taṃ dāni bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ vo bhikṣuṇīyo | tena hi na kṣamati gṛhivaiyāpṛtyaṃ kartuṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī gṛhivaiyāpṛtyaṃ kuryāt pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | gṛhīti āgāriko | vaiyāpṛtyam iti karteya vā piñjeya vā yāvat | ohaneya vā pīṣeya vā paceya vā sīveya vā | yā punar anya pi kiñcid gṛhivaiyāpṛtyam kuryāt pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya gṛhivaiyāpṛtyaṃ kartuṃ | atha dāni mālyopahāro bhavati | gandhāropaṇaṃ vā | sā āha | āryamiśrikāhi sāhāyyaṃ kartavyam iti kiñcāpi gandham vā pīṣayati | sumanāṃ vā granthayati anāpattiḥ | bhikṣur api gṛhivaiyāpṛtyaṃ karoti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī gṛhivaiyāpṛtyaṃ kuryāt pācattikaṃ || 4 ||
pācattikadharma 85
saṃbhojanīyaṃ
199. bhagavāṃ cchrāvastīyaṃ viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī madhyāhne vighane aparaṃ kulam upasaṃkrāntā | tahin dāni dve bhāryāpatikā kleṣotpīḍitā raho saṃjñino maithunaṃ pratiṣetukāmāḥ | sā dāni apratisaṃviditā sahasā tahiṃ praviṣṭā | so dāni manuṣyo uddhāvito utkaṇṭhito karmaṇy enāṃ rājā tena parivāteti | imān tāvad itikitikāya dhītāṃ śramaṇikāṃ viṭṭālayiṣyan ti | sā dāni bhītā | prapalānā bhikṣuṇīnāṃ kathayati | manāsmi āryamiśrikāyo brahmacaryāto cyāvitā yāvad etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande evan nāma tvaṃ jānantī sambhojanīyaṃ kulan divā pūrve apratisaṃvicitā upasaṃkrāmasi | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī jānantī saṃbhojanīyaṃ kulaṃ divā pūrve apratisaṃviditā upasaṃkrameya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | kulaṃ ti brāhmaṇādi kulaṃ | yahiṃ strīpuruṣakaṃ sthālīpiṭharakaṃ kaṇṭikāmusalakaṃ sūpellakaṃ yavaprasthakaṃ imaṃ paścimakaṃ kulaṃ | sambhojanīyan ti strī puruṣasya bhojanaṃ puruṣasyāpi strī bhojanaṃ | yadi vigate madhyāhne pūrve apratisaṃviditā ti aśabdakarṇikāya | anāhūtā upasaṃkrameyā ti praviśet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | yaṃ dāni jñāyate etaṃ saṃbhojanīyaṃ kulan ti nahi kṣamati tahiṃ pūrve apratisaṃviditaṃ anāhūtāya upasaṃkramituṃ | yadi tāva dauvāriko bhavati vaktavyaṃ | praviśāmīti | yady āha | mā praviśehīti na praviśitavyaṃ | atha dān āha | pratipālehi tāvat yāvat pratisaṃvidāyāmīti | yadi praviśitvā na niṣkrāmati na kṣamati praviśituṃ | atha dāni tuṇutuṇā śabdo bhavati acchaṭikā dātavyā utkāśitavyaṃ vā | yadi tāva tūṣṇīkā bhavati na kṣamati praviśituṃ | atha dāni pratyudgacchanti svāgatam āryāyeti praviśeti praveṣṭavyaṃ | bhikṣur api saṃvidito upasamkramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī saṃbhojanīye kule divā upasaṃkrameya pūrve apratisaṃviditā anāhūtā pācattikaṃ ||
pācattikadharma 86
saṃsargo
200. bhagavān vaiśālīyam viharati | yā dāni sā kālīyan triyantarā licchavidhītā pravrājitā | sā dāni āgārikehi ca prāvrājakehi ca sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo | peyālaṃ |
yā puna bhikṣuṇī ārāmikair vā parivrājikair vā saṃsṛṣṭā vihareya divasaṃ vā muhūrtaṃ vā antamasato ārāmikaśramaṇoddeśehi pācattikam ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | peyālaṃ | yāvat | āgārikehīt | gṛhībhiḥ | parivrājikehīti gautamajaṭilakaparyantehi tīrthikehi | saṃsṛṣṭā vihared iti kāyikena saṃsargeṇa vācikena saṃsargeṇa | kāyikavācikena saṃsargeṇa | divasam vā muhūrtam vā antamasato tatkṣaṇantallavaṃ tanmuhūrtam vā antamasato | ārāmikaśramaṇoddeśehīti | ārāmikāḥ saṃghopasthāyakāḥ | śramaṇ'uddeśā iti pañcadaśavarṣān upādāya yāvat saptatikāḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ārāmikehi vā parivrājakehi vā saṃsṛṣṭā viharati pācattikaṃ | atha dāni bhikṣuṇīyo anyamanyaṃ saṃsṛṣṭā viharanti viharanty abhiratā vivecayitavyāḥ | vīcīkārāpayitavyāḥ | trir api bhikṣuṇā sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī ārāmikair vā parivrājikair vā sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharet divasam vā muhūrtam vā antamasato ārāmikaśramaṇ'uddeśakaiḥ sārdhaṃ pācattikaṃ || 6 ||
pācattikadharma 87
upaśapati
201. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoti | sā dāni yādā parājītā bhavati tadā upasampati | namo bhagavato bhagavataḥ pādehi śapāmi | kāṣāyehi śapāmi | duḥkhasyāntena śapāmi | yady aham evaṃ bravīmi | mā kāṣāyehi kālaṃ karomi | mā duḥkhasyāntaṃ karomi | mātṛghātikasya gatiṅ gacchāmi | piṭrghātikasya gatiṅ gacchāmi | arhantaghātikasya gatiṅ gacchāmi | yāvad akṛtajñasya gatiṅ gacchāmi | mitradrohasya gatiṅ gacchāmi | āryāpavādakasya gatiṅ gacchāmi | nairayikībhavāmi | tiryagyonigatiṃ gacchāmi | pretī bhavāmi | yā pi bhadrāyaṇī mām evam āha sā py evam bhavatu | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvat śabdāpayatha nandāṃ | etad eva sarvaṃ bhagavāṃ vistareṇācocayati | yāvat āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī upaśapantī viharet ātmānaṃ sandhāya parām vā sandhāya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | pe | upaśapantī vihareyā ti śapathaṃ kuryāt | nama bhagavato bhagavataḥ pādehi śapāmi | sarvaṃ pūrvavat | yāvat sā eṣā bhikṣuṇī ātmānaṃ sandhāya param vā upaśapati pācattikam | bhikṣur api upaśapati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī upaśapantī vihared ātmānaṃ vā sandhāya paraṃ vā pācattikaṃ ||
pācattikadharma 88
rodati
202. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoti | sā yadā parājitā bhavati tadā ātmānaṃ khaṭacapeṭamustakehi piṭṭāyati | udaram āhanayati | balabalāya rodati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | satyaṃ tvaṃ nande evaṃ nāma bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoṣi | peyālaṃ | yāvad balabalāya rodasi | āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande naiṣa dharmo yāvat tena hi na kṣamati ātmānaṃ hanitvā rodituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī ātmānaṃ hanitvā rodeya pācattikaṃ || yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ | ātmānaṃ hanitvā ti khaṭehi vā pāṣāṇehi vā yāvad anyena vā kenacit | rodeyā ti aśruṇi vā pravartayet pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ātmānaṃ hanti na rodayati vinayātikramam āsādayati | rodati na hanati vinayātikramam āsādayati | hanati ca rodati ca pācattikam āsādayati | naiva hanati na rodati anāpattiḥ | bhikṣur api ātmānaṃ hanitvā rodati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī ātmānaṃ hanitvā rodeya pācattikaṃ || 8 ||
pācattikadharma 89
kṣiyati
203. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandāya dāni bhikṣūṇīya jetā bhikṣuṇī kulehi saṃvarṇitā | sā jetā bhikṣuṇī bhadrikā kulāny upasaṃkramati prāsādikenātikrāntena pratikrāntenāvalokitena vyavalokitena saṃmiñjitena prasāritena saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇena anuddhatā anunnaḍā acapalā amukharā aprakīrṇā vācā | sā prāsādikā ti prasannā devamanuṣyāḥ | te tehiṃ kārā kurvanti | pratyālapanti pratyutthihinti | nimantrayanti pātreṇa cīvareṇa glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārehi | sthūlanandā bhikṣuṇī anākalpasampannā anīryāpathasampannā omalinamalinehi cīvarehi pāṭitavipaṭitehi vaḍḍaḍiṅgarapuṣṭālaṃbehi stanehi vaḍḍehi sphicakehi uddhatā unnaḍā capalā mukharā prakīrṇā vācā | te tasyā na gauravaṃ kurvanti na nimantrayanti |
sā dāni bhikṣuṇīnām āha | paśyatha āryamiśrikāyo mamaivāryā jetā kulehi saṃvarṇitā mahy'evāvarṇaṃ bravīti | sā dān āha | nāsty etaṃ ārye | nāham āryāye avarṇaṃ bhāṣāmi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha |duṣkṛtaṃ te nande | peyālaṃ | yāvad eva nāma tvaṃ duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyasi | tena hi na kṣamati duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyasi | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaye gautami yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣūṇīnām evaṃ vadeya | yadāham ārye amukaṃ kulam upasaṃkrāmi | tato itthannāmāye bhikṣuṇīye bhagavaty āghāto apratyaya iti duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyeya pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīnāṃ evam vadeyā ti yathā sthūlanandā bhikṣuṇī yāvad āham ārye amukaṃ kulan ti kulan nāma kṣatriyakulaṃ kulan nāma kṣatriyakulaṃ brāhmaṇakulaṃ rājanyakulaṃ yāni ca punar anyāni kulāni | tato itthannāmāye ti yathā jetā pi bhikṣuṇīye | bhagavaty āghāta iti na ca āghātavastūni asthānaprakopadaśamāni | apratyaya iti duḥśrutena duravadhāriteneti na ākāravantena darśanena na ākāravantena śramaṇena kṣiyādharmam āpadyeyā ti avadhyāpeya pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ na kṣamati bhikṣuṇīye duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āp