Giới Luật Tỳ-kheo Ni (Bhikṣuṇīvinaya)

ṃgheneti avyagreṇa | dharmavinayato āpattīya adarśanena āpattīya apratikarmeṇa trayāṇāṃ dṛṣṭigatānām apratiniḥsargeṇa | utkṣiptan ti asaṃbhogam kṛtaṃ |
apratikṛtaṃ ti apratyosāritaṃ | anuvarteyā ti āmiṣasaṃbhogena vā dharmasaṃbhogena vā saṃbhuñjeya |
sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | eṣo hi ārye bhikṣuḥ samagreṇa saṃghena | peyālaṃ | yāvat tad eva vastuṃ pratigṛhṇeya na pratiniḥsareya yaṃ taṃ utkṣiptakaṃ bhikṣum anuvartati |
sā bhikṣuṇīti yathā chandakamātā | bhikṣuṇīhīti saṃghena mahājanena ekapudgalena yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā iti trikkhatto kuvege mahājane trikkhatto saṃghamadhye | sā kuvege vaktavyā | satyaṃ tvaṃ itthaṃnāme itthaṃnāme bhikṣusamagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptam apratikṛtam anuvartasi | āmo ty āha | sā dāni vaktavyā | mā ārye itthaṃnāma bhikṣuṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptam anuvartāhi | yaṃ khalu te itthannāme mitrāya karaṇīyaṃ arthakāmāya hitaiṣinīya karoti | te taṃ mitrā ekā vācā avaśiṣṭā pratiniḥsara na pratiniḥsarāmīty āha dvitīyaṃ tṛtīyam api | peyālaṃ | saṃghamadhye pi traivācikaṃ yāvat taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya iyam pi bhikṣuṇī pārājikā bhavaty asamvāsyā |
pārājiketi pārājikāye āpattīye saṃkāśanā prakāśanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkarmatā prajñaptiḥ |
137. sā eṣā bhikṣuṇī trikkhatto kuvege samanugrāhiyamāṇā samanubhāṣiyamāṇā pratiniḥsargārhaṃ vastuṃ na pratiniḥsarati vācāyāṃ vinayātikramam āsādayati | trikkhatto mahājane samanugrāhiyaṃāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā pratiniḥsargārhaṃ vastuṃ na pratinissarati vācāyām vācāyām vinayātikramam āsādayati | saṃghamadhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | prathamāyām vācāyām adhyoropitāyāṃ vinayātikramam āsādayati | vyoropitāyāṃ thūl'-accayam āsādayati | dvitīyāyāṃ vācāyām adhyoropitāyāṃ vinayātikramam āsādayati | vyoropitāyāṃ vācāyāṃ thūl@' accayam āsādayati | tṛtīyāyāṃ vācāyām adhyoropitāyāṃ thūl'-accayam āsādayati | vyoropitāyāṃ pārājikā bhavati | yadā pārājikām āpattim āpannā bhavati | ye ca kuvege mahājane ye ca saṃghamadhye vinayātikramāś ca thūl'-atyayāś ca sarve te pratipraśraṃbhyante ekā āpattir gurukā santhihati | yad iyaṃ pārājikā | antarā pratiniḥsarati pañcāsthitāsu āpattiṣu kārāpayitavyā | kin ti dāni pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | kim apratiniḥsargārham abhūṣisi itthannāmaṃ bhikṣuṃ utkṣiptakam anuvartiṣyan ti | nānuvārtitaṃ anuvartāmi anuvartiṣyāmi ceti evaṃ pratiniḥsargārhaṃ |
kin ti dāni apratiniḥsargārhaṃ abhūṣisi | itthannāmaṃ bhikṣum utkṣiptakam anuvartiṣyan ti | anuvartitaṃ dāni nānuvartāmi anuvartiṣyāmi ceti evam apratiniḥsargārhaṃ ceti evam apratiniḥsārgarhaṃ draṣṭavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptam apratikṛtam anuvarteya sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīya | eṣo hi ārye bhikṣuḥ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣipto apratikṛto | mā etaṃ bhikṣum anuvarteya | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamānā taṃ vastuṃ pratigṛhṇeya | na pratiniḥsareya sā bhikṣunī bhikṣuṇīhi yāvat tṛtīyakam samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya iyam pi bhikṣuṇī pārājikā bhavaty asamvāsyā |
uddānaṃ
maithunam adattādānaṃ vadho
mṛṣā saṃsargo 'ṣṭavastukā |
avadyapraticchādikā
utkṣiptānuvartikā ||
prapūryate vargaḥ | pārājikāḥ samāptāḥ |
saṃcaritra
138. saṃcaritrakarma yathā bhikṣūṇāṃ sarvam anvarthaṃ yāvat tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī saṃcaritraṃ samāpadyeya strīmatam vā puruṣasyopasaṃhareya puruṣasya vā mataṃ striyāyopasaṃhareya jāyattatena vā jārattatena vā antamasato tatkṣaṇīkāni pi ayaṃ dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo [(vā?)] upādiśeṣo saṃgho saṃgham evādhipati kṛtya niḥsaraṇīyo |
saṃghātiśeṣadharma 2
amulakaḥ
dve abhūte tathaiva kartavyā yathā bhikṣūṇāṃ | yāvat tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī duṣṭād doṣāt kupitā anāttamanā śuddhāṃ bhikṣuṇīm anāpattikāṃ amūlakena pārājikena dharmeṇānudhvaṃsaye apy eva nām' enāṃ brahmacaryāto cyāveyan ti sā tad apareṇa samayena samanugrāhiyamāṇā vā asamanubhāṣiyamānā vā amūlakam etam adhikaraṇam bhavati bhikṣuṇī ca doṣe pratiṣṭhihati doṣā avacāmīti ayam pi varge prathamāpattiko saṃghātiśeṣo yāvat |
leśamātrakaṃ
tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī duṣṭā doṣāt kupitā anāttamanā anyabhāgiyasya cādhikaraṇasya kiñci deśaṃ leśamātrakaṃ dharmaṃ upādāya aparājikāṃ bhikṣuṇīṃ pārājikena dharmeṇānudhvaṃsaye apy eva nāmaināṃ brahmacaryā cyāveyan ti sā tad apareṇa samayena samanugrāhiyamāṇā vāsamanubhāṣiyamānā vā anyabhāgīyam eva tam adhikaraṇaṃ bhavati anyabhāgīyasya cādhikaraṇasya kiñci deśa leśamātrako dharmo upādinno bhavati bhikṣuṇī ca doṣe pratiṣṭhihati doṣā avacāmīti saṃghātiśeṣo |
saṃghātiśeṣadharma 4
ussayavādā
139. bhagavāñ chrāvastīyaṃ viharati | taṃhi dāni bhikṣuṇīvihāro ca tīrthikaśayyā ca | kanthāntarikā | sā kanthā patitā | taṃhi dāni bhikṣuṇīvihāre | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī āvāsikinī | sā dān āha | tīrthikā karothaitāṃ kanthāṃ | yūyaṃ āhrīkaanapatrāpiṇo hrīrapatrāpya nipannāḥ | āryamiśrikāḥ hrīrapatrāpya sampannāḥ kāle ca vikāle ca marmāṃ praviśantāṃ niṣkrāmantāṃ dṛṣṭvā bhaviṣyati cittasyopakleśo | te dān āhaṃsuḥ | ayaṃ varṣārātro yadā varṣā nirgatā bhaviṣyanti tadā kariṣyāmaḥ | sā dān āha | idānīm eva karotha | te na kurvanti | sā dāni ākrośati bhraṣṭāyūḥ naṣṭāyūḥ bhagnāśā surābhraṣṭā yānagardabhā na kariṣyatha | katham nagnāḥ | āhrīkaanopatrāpiṇo hrīrapatrāpya vipannā mithyādṛṣṭikā vinipātitāḥ | karothaitāṃ kanthāṃ | te dān āhaṃsuḥ itikitikāya dhīte vaḍaḍiṅgarapuṣṭe śramaṇike yadi marasi na karoma etāṃ kanthāṃ |
140. tāya dāni gatvā āsane niveditaṃ | etad eva sarvam ārocayitvāha dīrghāyu yathā sā kanthā kriyate tathā karotha | āsanikā śrāddhā prasannā | te dān āhaṃsuḥ śabdāpayatha miśrasthān | te dāni śabdāpitāḥ | te āsanikā āhaṃsuḥ | he itikitikāya putrāḥ tīrthinagnāḥ surābhraṣṭā yānagardabhāḥ mithyādṛṣṭīka vinipātitāḥ | gacchatha tāṃ kanthāṃ karotha | yūyam ahrīkā anotrāpiṇo āryamiśrikā hrīrapatrāpya sampannāḥ | teṣāṃ yuṣmākaṃ kāle ca vikāle ca niṣkrāmantāṃ praviśantāṃ dṛṣṭvā āryamiśrikāṇāṃ brahmacāriṇīnāṃ bhaviṣyati cittasyānyathātvaṃ tehi dāni āsanikehi niyuktāḥ akāmakā kāryante | te divasato kanthām utthāpayanti | rātrau ca varṣeṇa pātīyati | teṣāṃ dāni tremāsaṃ karma kurvantānāṃ gataṃ | te dān āhaṃsuḥ | imāya itikitikāya dhītare vaḍaḍiṅgarapuṣṭāya śramaṇikāya mṛttikākarma kariyāmaḥ | upāsakakulehi avadhyāyanti paśyatha gṛhapatayo yuṣmākaṃ dakṣiṇīya śramaṇikāya asti me calan ti kṛtvā tremāsaṃ akāmakā karma kārāpitā | etaṃ prakaraṇaṃ upāsakā kulopikānāṃ bhikṣuṇīnām ārocayanti | bhikṣuṇīyo pi mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | satyan nande ti | peyālaṃ | yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī utsayavādā vihareyā āgārikaparivrājakehi divasam vā muhūrtam vā antamasato ārāmikaśramaṇ'uddeśehi sārdham ayam pi dharmo prathamāpattiko |
yā punar bhikṣuṇīti upasampannā | utsayavādā vihareyā ti kalahaṃ kareya | āgarikehīti gṛhikehi | parivrājikehīti gautamajaṭilakaparyantehi | divasaṃ ti suryākaṃ divasaṃ | muhūrtaṃ ti tatkṣaṇaṃ tanmuhūrtaṃ | antamasato ārāmikehīti saṃghopasthāyakehi | śramaṇ'uddeśakehīti pañcadaśavarṣān upādāya yata saptatikāḥ | sārdham vihareya | ayam pi dharma prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |
saṃgho tā nāma vuccanti aṣṭa pārājikā dharmāḥ | teṣām iyam āpattiḥ sāvaśeṣā sapratikarmā | saṃghātiśeṣan ti saṃghātiśeṣāye āpattīye saṃkāṣanā prakāśanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkarmatā prajñaptiḥ |
sā eṣā bhikṣuṇī rājākule vā āsane vā nivedayati thūl'-accayaṃ | ākārṣāpayati saṃghātiśeṣaḥ | upāsakakule vā śrāddhakule vā nivedayati vinayātikramaḥ | ujjhāpayati samvaragāmivi | bhikṣur api rājakule nivedayati vinayātikramam āsādayati | ojjhāpayati samvaragāmivi | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī utsayavādā vihareya āgārikaparivrājakehi divasam vā muhūrtam vā antamasato ārāmikaśramaṇ'uddeśehi sārdham āpattiḥ dharmo prathamāpattiko ||
saṃghātiśeṣadharma 5
grāmāntaraṃ
141. bhagavāṃ cchrāvastīyam viharati | taṃhi dāni rāṣṭrā nāma bhikṣuṇī | tasyā eva rāṣṭrapālā nāma bhaginī kugrāmake vūḍhā | sā tāvad anajjikā | sā preṣayati | ārye rāṣṭre āgaccha yadi mām icchasi jīvantīṃ paśyituṃ | sā tahiṃ gatā | sā ca kālagatā | so dāni bhaginīpatiko paridevati | ārye rāṣṭre yan te bhaginī kālagatā kā tāvad imaṃ dārakaṃ parihariṣyati kā tāvad imaṃ mama gṛhaṃ pratijāgariṣyati | āryāya rāṣṭrāya vayaṃ pratijāgṛtavyāḥ | tāye dāni bhavati pāpakāḥ khalu vātā vāyantīti | sā niṣkramitvā srāvastīm āgatā | sā bhikṣuṇīnām āha | āryamiśrikāyo manāsmi brahmacaryāto cyāvitā | āhaṃsuḥ | kim vā katham vā | etad eva vistareṇārocayati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavata ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha rāṣṭrāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ vistareṇa pṛcchīyate | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | evaṃ ca nāma tvaṃ bhikṣuṇīya vinā adhvānamārgaṃ pratipadyasi | tena hi na kṣamati yāvac chikṣāpadaṃ prajñaptaṃ |
142. eṣā evārthotpattiḥ | bhikṣuṇīyo adhvānamārgaṃ gacchanti | aparā dāni bhikṣunī prāsādikā darśanīyā taruṇī ucchvāsakārī vā praśvāsakāri vā mārgāto utkramitvā upaviṣṭā | puruṣasārtho ca āgacchati | sā tehi parivāritā | te dān āhaṃsuḥ | āryā prāsādikā darśanīyā taruṇī pratyagrayauvane vartasi | kāmāḥ | paribhoktavyāḥ | sā tvaṃ kiṃ pravrajitā | ko vā te nirveda iti | āha | pravrajitāsmi |
āhaṃsuḥ | ācakṣva tāvat yāvat te tad anantaraṃ parivāriya dhārenti | tāvat tāyo bhikṣuṇīyo grāmāntaraṅ gatāḥ | tāye dāni kaukṛtyam utpannaṃ | sā mahāprajāpatīye gautamīye ārocayati | mahāprajāpatī gautamī bhagavata ārocayati | bhagavān āha | tena hi āpattiḥ akāmikāyeti |
143. eṣaivārthotpattiḥ | bhikṣuṇīyo adhvānamārgaṃ gacchanti | aparā dāni bhikṣuṇī glānā | sā vinā bhikṣuṇīhi grāmāntaram utkrānta | tāye dāni kaukṛtyaṃ kṛtaṃ kaukṛtyena mahāprajāpatīye ārocayati | mahāprajāpatī gautamī bhagavata ārocayati | bhagavān āha | anāpattiḥ glānāyeti | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautamīti | peyālaṃ |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā adhvānamārgaṃ pratipadyeya antamasato grāmāntaram pi anyatrasamaye tatrāyaṃ samayo akāmikā bhikṣuṇī bhavati glānikā vā | ayam atra samayo | ayam pi dharmo prathamāpattiko |
yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ | bhikṣuṇīya vineti advitīyā | adhvānamārga triyojanaṃ dviyojanam triyojanam | antamasato grāmāntaram vā | akāmikā ti hasti kaḍevareṇa aśvakaḍevareṇa gokaḍevareṇa vā manuṣyakaḍevareṇa vā āvṛtā bhavati | glāniketi jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhavati | pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpattī glānāya | ayam atra samayo | etā dāni bhikṣuṇīyo adhvānamārgaṅ gacchanti yāvatā antosīmāṅ gacchanti kiñcāpi dūraṃ dūraṃ gacchanti anāpattiḥ | atha dāni grāmāntaram vā nagarāntaram vā gacchanti kāntāramārgam vā atikrāmanti | anto hastapāśasthitāhi atikrāmitavyaṃ | paraṃ hastapāśaṃ gacchanti | antamasato caturaṅgulam pi deśanāgāmivinayātikramam āsādayati | adhyardham vā dvihastam vā gacchanti thūl'-accayam āsādayati | atha dāni ekā bhikṣunī āgatvā sīmāntare tiṣṭhati thūl'-accayam āsādayati | aparā āgatvā atikrāmati imaṃ sīmāntaran ti evaṃ yattikā atikrāmanti sarvāsāṃ thūl'-accayaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā adhvānamārgaṃ pratipadyeya antamasato grāmāntaram pi anyatrasamaye | tatrāyaṃ samayo akāmikā bhikṣuṇī bhavati | glānikā vā | ayam atra samayo | ayam pi dharmo prathamāpattiko |
grāmāntaraṃ ekarātraṃ pi
144. bhagavān rājagṛhe viharati | tatra dāni karmakāraputraḥ śraddhāprasannaḥ | tasya bhāryā śuklā nāma karmāradhītā prāsādikā darśanīyā | atha bhagavān kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya rājagṛhaṃ piṇḍāya praviṣtaḥ | sāvadānam piṇḍāya caranto tasya gṛhaṃ gato uddeśe sthitaḥ | so dāni bhuñjati | sā pariviśantī āvṛtya sthitā | mā bhagavantam dṛṣṭvā viprakṛta utthāsyatīti | tasya dāni bhavati kin tāvad iyam āvṛtya tiṣṭhati | bhagavatā pi vaineyavaśena prabhā te utsṛṣṭā | tena cāvalokitaṃ | tena bhagavān dṛṣṭo | so dān āha | aye hi asti nāma tvaṃ mama bhagavantam āvārayasi | anarthakāmā tvaṃ | mama na tvam arthakāmā | sā dān āha nāham āryaputrasya anarthakāmā | bhagavantam ārādhayāmi | api tu mā viprakṛto bhagavantam dṛṣṭvā utthāsyasīti | tāye dāni bhavati dhig astu mama gṛhāvāsasya | yatra hi nāma priyaṃ kariṣyāmīti | apriyam uktā | sā dān āha āryaputra gacchāmy ahaṃ | parvrajāmi | so dān āha | kasmin pravacane | āha | bauddhe | āha | pravrajāhīti |
145. sā dāni utpalavarṇāya pravrajitā upasampāditā | tāya dāni aṣṭāhena pravrajitāya yuñjantīya vyaṭayantīya vyāsayantīya tisro vidyāḥ ṣaḍabhijñāḥ | balavaśībhāvaḥ sākṣīkṛto | sā dāni balavaśībhāvaprāptā | anyataraṃ vṛkṣamūlaṃ niśrayopaniṣaṇṇā | tāye dāni śakro 'marasaṃghaparivṛtto pādavando āgato | āha |
imāṃ paśyatha dharmasthāṃ śuklāṃ karmāradhītaraṃ |
adya aṣṭāhapravrajitā kṛtakṛtyā nirāśravā || [1] ||
suvinītotpalavarṇā mārge ārya praviśate |
traividyā ṛddhi ca prāptā cetoparyāyakovidā || [2] ||
maharddhikā bhikṣuṇī tā vijitā indriyāṇī ca |
niṣaṇṇā vṛkṣatalaṃmi aniñjena samādhinā || [3] ||
tāṃ śakro 'marasaṃghena upasaṃkramya vāsavo |
namasyaty añjalībhūto śuklāṃ karmāradhītaraṃ || [4] ||
sā madhurabhāṣiṇī gṛheṇa gṛhaṃ nīyate | apareṇa dāni upāsakena mahārheṇa paṭena chāditā | antarīkṣād devatā vācaṃ niścārayanti |
lakṣmīvān ayam upāsako puṇyam prabhūtam analpakaṃ |
sarvagranthaprahīṇāye śuklāye adāsi cīvaraṃ || [5] ||
kiṃ rājagṛhe manuṣyā madhumattāvatiṣṭhanti |
ye śuklān na paryupāsanti daivasikān dharmān uttamā || [6] ||
taṃ āsecanakaṃ śāntaṃ te vai aprativāṇīyaṃ |
ājñeyarūpo vijñehi bālehi avijāniyo || [7] ||
sā dāni gṛheṇa gṛhaṃ bhāṣaṇāya nīyati | tāye dāni lābhasatkāraśloko 'bhyudgataḥ | tāye dāni bhikṣuṇīyo irṣyāpattiḥ | lābhasatkāram asahamānā tā dān āhaṃsuḥ | bhañjanaṃ etāya kṛtaṃ | tato 'syāḥ sarvo janakāyo śrotavyaṃ śraddhātavyam manyati | tāyo dāni bhagavato allīnā | etāya bhagavan jambhanaṃ sādhitaṃ | bhagavān āha | satyaṃ śukle evaṃ nāma tvayā jambhanaṃ sādhitaṃ | tena te jano śrotavyaṃ manyati | āha | ahaṃ bhagavān jambhanaṃ na jānāmi | kuto jambhanaṃ sādhayi ṣyāmi | bhagavān āha | na etāya jambhanaṃ sādhitaṃ | api tu asyāḥ praṇidhānaṃ idaṃ |
146. bhūtapūrvam atīte 'dhvānaṃ nagare vārāṇasīyaṃ bhagavati kāśyape tatra dāni rājā kṛkī nāmābhūt | tasya sapta dhītaro abhūṣi |
śramaṇā [1] śramaṇimitrā [2]
bhikṣuṇī [3] bhikṣuṇīdāsikā [4] |
dharmā caiva [5] sudharmā ca [6]
saṃghadāsī ca saptamā [7] || [1] ||
caturdaśīm pañcadaśīṃ yā ca pakṣasya aṣṭamī |
prātihārakapakṣañ ca aṣṭāṅgaṃ susamāhitā || [2] ||
poṣadham upoṣadhan ti sadā śilena saṃvṛtā ||
kāśināñ ca manāpo āsi bhadrako nāma mānavo || [3] ||
kuśalo nṛtta gītasmiṃ tantrīnṛttaprabodhane |
krīḍāyeti ramāyeti janan tatra samāgataṃ || [4] ||
taṃ ca kālagataṃ jñātvā sarvās tāḥ sapta kumāriyo |
prāsādikā darśanīyāḥ rāja kanyāḥ samāgatāḥ || [5] ||
rājānam upasaṃkramya idaṃ vacanam abravīt || [6] ||
āpṛcchāma vayaṃ tāta kaśīnāṃ rāṣṭravardhana |
anujānātu mo deva śmaśānaṃ yāmaṃ prekṣitum || [7] ||
adya pañcadaśī deva divyā nakṣatra mālinī |
anujānātu mo nātha śmaśānaṃ yāmaṃ paśyituṃ || [8] ||
utrāsanabhīṣaṇake durgandhe lomaharṣaṇe |
ārodane manuṣyānāṃ śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [9] ||
yatra bhe apetavijñānā parabhakṣā acetanā |
apaviddhā mṛtā śenti śmaśāne bahubhīṣaṇe || [10] ||
yatra gṛdhrā śṛgālāś ca kākolūkās tathā vṛkāḥ |
aṅgamaṅgāni khādanti śmaśāne bahubhīṣaṇe || [11] ||
|
astrān ādāya gacchanti śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [12] ||
yatra asthīni dṛśyante vikṣiptāni diśodiśaṃ |
tiṣṭhanti śaṅkhavarṇāni śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [13] ||
śūlāyutāni dṛśyante aśuci kheṭagandhikā |
keśānām ākare raudre śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [14] ||
dhūrtācārikavikīrṇe cauravyālaniṣevite |
durmanuṣyāna āvāse śmaśāne bahubhīṣaṇe || [15] ||
amanuṣyāna āvāse rākṣasānān niveśane |
sarvapretāna āvāse | śmaśāne bahubhīṣaṇe || [16] ||
te sukumālyābharaṇā maṇikeyūradhāriṇo |
bāhaṃ pragṛhya krandanti śmaśāne bahubhīṣaṇe || [17] ||
te sukumālyābharaṇā maṇikeyūradhārino |
keśā prakīrya krandanti śmaśāne bhayabhairave || [18] ||
yatra mātā pitā bhrātā bhaginī jñātibāndhavāḥ |
durmanā yatra nivartante śmaśāne bhayabhayānake || [19] ||
yatra mātā pitā bhrātā bhaginījñātibāndhavāḥ |
anāpṛcchati vartante śmaśāne 'tibhayānake || [20] ||
pāṇiya hāha nirghoṣe jñātīnāṃ paridevane |
pūtivikanthite ghore śmaśāne 'tibhayānake || [21] ||
vyajanītālavṛntāni vikṣiptāni diśodiśaṃ |
citādhūmākule raudre śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [22] ||
ayaṃ prāsādavaro kūṭāgāro sunirmito | [22a]
yatra annañ ca pānañ ca ratīyo ca upasthitāḥ |
atra ramatha kanyāyo śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [23] ||
imāṃ puṣkiriṇīṃ ramyāṃ cakravākopaśobhitāṃ |
puṇḍarīkaiḥ susaṃchannāṃ kumudasaugandhikehi ca || [24] ||
nānādvijagaṇākīrṇā nānā svaranikūjitāḥ |
atra ramatha kanyāyo śmaśāne kiṃ kariṣyatha || [25] ||
kumāryo āhaṃsuḥ |
vayaṃ pi tāta jānāmo śmaśāne bhayabhairave
durgandhaṃ kuṇapaṃ caiva kovidāraṃ ca puṣpitaṃ || [1] ||
vayam api tātaṃ jahiṣyāmo tato 'py asmāṃ jahiṣyati |
nānābhāvo vinā bhāvo na cireṇa bhaviṣyati || [2] ||
rājā āha |
duḥkhasaṃjñā kumārīyo [.........................] |
avavyābādhyena cittena praviśeṣātimuktakaṃ || [3] ||
anujñātā kṛkiṇā rājñā niryātāḥ kāśīnāṃ purāt |
sarvās tāḥ ratham āruhya gatāḥ śmaśānaprekṣikāḥ || [4] ||
tāyo addaśaṃsu mārgasmiṃ [utsṛṣṭaṃ ?] ujjhitaṃ śavaṃ |
durgandhim aśuciṃ [ḥ] vidhavastañ ca vinīlakaṃ || [5] ||
tāyo yānād avataritvāna sarvāḥ sapta kumāriyo
samantāt parivāretvā idam vacanam abravīt |
sarvāsāṃ vo ayan dharmaḥ sarvīṣā eṣa dharmatā |
eṣa asya śarīrasya sarvā gāthāṃ karomahe || [6] ||
ayam purā candanaliptagātro avadātāvastro vaśitānucāri |
chāyaṃ kulañ ca avekṣamāno so khajjate śivapathikāya madhye || [7] ||
asthikaṅkālanagaraṃ māṃsaśoṇitalepanaṃ |
yatra rāgasya doṣasya mohasyāpi samūha yaḥ || [8] ||
imam nagaram utsṛjya nāgarīśo kahiṃ gataḥ || [9] ||
yo dvicakraṃ dviarañ ca imaṃ parihared rathaṃ |
imaṃ rathaṃ samutsṛjya śārathī so kahiṃ gataḥ || [10] ||
ūrdhvaśākham adho mūlaṃ ya imaṃ parihare dhvajaṃ |
imaṃ dhvajaṃ samutsṛjya dhavajahāro so kahiṃ gataḥ || [11] ||
ya imaṃ pariharet kāyaṃ aśvaṃ bhadram ca vāṇijo |
imaṃ kāyaṃ samutsṛjya vāṇijo so kahiṃ gataḥ || [12] ||
ya imāṃ pariharen nāvaṃ asmimāne mahārṇave |
imān nāvaṃ samutsṛjya nāviko so kahiṃ gataḥ || [13] ||
yo 'yam asmin āgāre vāsaṃ kalpeya adhvagaḥ |
imam āgāraṃ samutsṛjya adhvago so kahiṃ gataḥ || [14] ||
mama gāthā subhaṇitā mama gāthā subhaṇitā |
tā anyonyaṃ vivartanti śmaśāne atimuktake || [15] ||
tataś ca maghavān chakro devarājaḥ śacīpatiḥ |
samvegajātās tāḥ kanyāḥ dṛṣṭvā tā upasaṃkramet || [16] ||
sarvāsāṃ vo subhāṣitaṃ sarvāsāṃ vo subhaṇitaṃ |
varaṃ varetha kanyāyo yat kiñcin manasepsitaṃ || [17] ||
ko nu divyena varṇena antarīkṣasmi tiṣṭhati |
ko vā tvaṃ kasya vā putraḥ kathaṃ jānāma te vayaṃ || [18] ||
ahaṃ śakraḥ sahasrākṣo maghavān devakuñjaraḥ |
yāṃ devasaṃghā vandanti sudharmāyāṃ samāgatāḥ || [19] ||
ahaṃ śakraḥ sahasrākṣo devarājā śacīpatiḥ |
varaṃ varetha kanyāyo yat kiñcin manasepsitaṃ || [20] ||
śakraś ca vo varaṃ dadyāt trayastriṃśeśvaraḥ prabhūḥ |
varaṃ varetha kanyāyo kṣipraṃ vyāharato mama || [21] ||
148. kumāryo āhaṃsuḥ |
yasya mūle chavir nāsti patran nāsti kuto latā |
yo dhīro bandhanān muktaḥ tan me śakra varaṃ dada || [1] ||
pāṃsu kūladharaṃ bhikṣuṃ kṛśan dharmanimantritaṃ |
dhyāyantaṃ vṛkṣamūlasmi tan me śakra varaṃ dada || [2] ||
yasya rāgaś ca doṣaś ca avidyā ca pradālitā |
kṣīṇāsravam arhantaṃ (!) tan me śakra varaṃ dada || [3] ||
yasya śailopamaṃ cittaṃ sthitan na anukampati |
yo vimuktiṃ saṃjāneyā tan me śakra varaṃ dada || [4] ||
yasyā ure ca pāre ca madhye nāsti na kiñcana |
akiñcanam adānaṃ ca tan me śakra varaṃ dada || [5] ||
vāri puṣkarapatre vā ārāgre iva sarṣapaḥ |
yo na lipyati kāmeṣu tan me śakra varaṃ dada || [6] ||
bahuśrutaṃ citrakathaṃ buddhasya paricārakaṃ |
parṇabhāravisaṃyuktaṃ tan me śakra varaṃ dada || [7] ||
śakra āha |
nāham arhantam īśemi nāham arhanteṣv īśvaraḥ |
anyaṃ varetha kanyāyo api candramasūryayoḥ || [8] ||
kumāryo āhuḥ |
asvāmiko svāmikāmo avaraṃ varadāyako |
asvāmiko varaṃ dattvā kathaṃ śakra kariṣyasi || [9] ||
ubhau kūlau asaṃprāptaḥ atīrthe prataren nadīm |
eṣa śakra viṣaṇṇo si paṇkevāsi jaradgavaḥ || [10] ||
śakra āha |
upāsikā vo kanyāyo api ca ye upāsakā |
dharmeṇa vo ahaṃ bhrātā anujānāmi vo varaṃ || [11] ||
kumāryo āhaṃsuḥ |
naiva te śakra yācāmo nāpi unnodayāma te |
svayam eva śakra jānāhi kiṃ vareṇa kumāriṇāṃ || [12] ||
149.atha bhagavān tāsāṃ bhikṣuṇīnāṃ pūrve nivāsapratisaṃyuktāṃ pratijñākathāṃ vyākārṣīt |
kadāhaṃ vīṇāṃ vā madhurāṃ saptatantrīyutāṃ manoramām |
dharmaṃ pravyāhariṣyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [1] ||
samanvāharasi śukle | evaṃ hy etad bhagavan | eṣāpi tatraivāsi | etāye praṇidhānam abhūṣi | aparāpi tatraivāsi | tām api bhagavān vyākārṣīt |
kadāhaṃ gaṅgāyamunāya ca pātālapathodakaṃ |
amajjamānā gamiṣyāma tat kadā nu bhaviṣyati || [2] ||
samanvāharasy utpalavarṇe | evaṃ hy etad bhagavan eṣāpi tatraivāsi | etasyāpy etaṃ praṇidhānam abhūṣi | aparāpi tatraivāsi | tām api bhagavān vyākārṣīt |
kadāhaṃ pāṃsukulāni saṃharitvā mayā pathe |
saṃghāṭīṃ kṛtvā dhārayiṣyaṃ tat kadā nu bhaviṣyati || [3] ||
kadāhaṃ giridurgeṣu prahīṇabhayabhairavā |
cittaṃ ṛjuṃ kariṣyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [4] ||
samanvāharasi paṭaccare | evam hy etad bhagavan | eṣāpi tatraivāsi | etasyāpy etaṃ praṇidhānam abhūṣi | aparāpi tatraivāsi | tām api bhagavān vyākārṣīt |
kadāhaṃ muṇḍakaṃ śīrṣaṃ kṣuradhārāniṣevitaṃ |
pāṇinā parimārjiṣyaṃ tat kadā nu bhaviṣyati || [5] ||
kadāhaṃ hemantikāṃ rātriṃ ovṛṣṭaārdracivarā |
piṇḍapātaṃ cariṣyāmi kadā nas tad bhaviṣyati || [6] ||
samanvāharasi kṛśagautami | evam etad bhagavan | eṣāpi tatraivāsi | etasyā pretaṃ praṇidhānam abhūṣi | aparāpi tatraivāsi | tām api bhagavān vyākārṣīt |
kadāhaṃ tārakarājā va (!) nakṣatraparivāritā |
saṃghaṃ parihariṣyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [7] ||
kadāhaṃ candro ca vimalo viprasanno anāvilo |
śuddhaṃ cittaṃ adhiṣṭhihiṣyaṃ tat kadā nu bhaviṣyati || [8] ||
samanvāharasi mahāprajāpati | evaṃ hy etad bhagavan | eṣāpi tatraivāsi | etasyāpy etat praṇidhānam abhūṣi | aparāpi tatraivāsi | tām bhagavān vyākārṣīt |
kadāhaṃ vihāraṃ śaraṇyaṃ [.......] sādhu niṣṭhitaṃ |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [9] ||
kadāhaṃ mañcam vā pīṭham vā bisi caturasrakāṇi vā |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [10] ||
kadāhaṃ kāsikaṃ vastraṃ kṣaumakoṭumbakāni ca |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [11] ||
kadāhaṃ sumbhakaṃ pātraṃ sukṛtaṃ sādhu niṣṭhitaṃ |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [12] ||
kadāhaṃ vividhān bhakṣān nānārasānusevitān |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [13] ||
kadāhaṃ śālinām odanaṃ śucimāṃsopasevanaṃ |
saṃghe dānāni dāsyāmi tat kadā nu bhaviṣyati || [14] ||
150. tatra tāsāṃ bhikṣuṇīnāṃ cakṣur gocaraṃ nāsti | yāṃ jānesuḥ | tāyo āhaṃsuḥ | kā puna sā bhagavan āsi | bhagavān āha | viśākhā mṛgāramātā |
tena kālena tena samayena aparā hy etā bhikṣuṇīyo kṛkiṇo rājñaḥ sapta dhītaro abhūṣi | atha śuklā bhikṣuṇī gṛheṇa gṛhaṃ bhāṣaṇāya nīyati | sā dāni apareṇa gṛhabhāṣaṇāya nītā bhikṣuṇīhi vipravustā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha śuklāṃ | sā dāni śabdāpitā | bhagavān | āha | satyaṃ śukle | evaṃ nāma tvaṃ bhikṣuṇībhir vinā vipravasasi | tena hi na kṣamati bhikṣuṇīhi vinā vipravasituṃ ekāṃ rātrim pi |
151. eṣaivārthotpattiḥ | bhagavāñ chrāvastīyaṃ viharati | vistareṇa nidānaṃ kṛtvā | bhikṣuṇīyo dāni adhvānaṃ gacchanti | tahin dāni aparā bhikṣuṇī jarādurbalā vyādhidurbalā sārthāt parihīṇā | sā rātriṃ vipravustā | tāya dāni kaukṛtyaṃ kṛtaṃ | kaukṛtyena bhikṣuṇīnāṃ vistareṇārocayati | yāvat mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | tena hi anāpattiḥ glānāya |
152. eṣaivārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | vistareṇa nidānaṃ kṛtvā | kāpilavāstavyehi śākiyehi saṃsthāgāraḥ kārāpitaḥ | na co aciraniṣṭhitaḥ | tehi dāni tahiṃ rakṣapālāḥ sthāpitāḥ | na kasyacit praveśo dātavyo ti bhagavān prathamaṃ paribhokṣyati | paścād vayaṃ paribhokṣyāmo ti | atha rājñaḥ prasenajitaḥ kośalasya putro virūḍhako nāma kumāraḥ kapilavastuṃ gatako mātulānām antike śikṣāmāṇāya | so dāni tehi rakṣapālehi pramattehi saṃsthāgāraṃ praviṣṭaḥ krīḍanāya | so dāni tehi rakṣapālehi anyehi ca śākiyehi dṛṣṭo | te dāni ruṣitā itikitikāya putra dāsīputra kahiṃ praviṣṭo 'si ti | ocapeṭitaḥ | ekena hastena bāhāyāṃ gṛhītvā dvitīyena hastena grīvāyāṃ saṃsthāgārād bahiś choritaḥ | virūḍhako utkaṇṭhitaḥ | taṃ dāni tehi śākiyehi saṃsthāgāra puruṣamātrābhūmiṃ khānāpayitvā navena pāṃsunā pūrayitvā gandhodakena siktaḥ | virūḍhakena śrutaṃ | sa sutarāṃ ruṣitaḥ | āghātacittam utpāditavān | yady ahaṃ rājyaṃ pratilabheyaṃ śākiyānāṃ nidhanaṃ kariṣye | so dāni śrāvastīyam āgataḥ | tasya duḥkhaśāyī nāma baṭukaḥ sevako | so dāni tasyāha | yadāhaṃ rājye pratiṣṭhito bhaveyaṃ tadā me smārayiṣyasi śākiyānām antam gamiṣyaṃ | rātri trivantam eva vairam anuvicitayati | kadāci dāni rājā prasenajit kośalo udyānabhūmin nirgataḥ | tañ ca virūḍhakena nagaradvāraṃ bandhāpitaṃ | śaṅkhā ādhmāsyanti ghuṣyanti | virūḍhako rājā virūḍhakasya rājyam iti | rājā prasenajit kośalo na bhūyaḥ praveśaṃ labhati | virūḍhakenāmātyānāṃ dūto pracito | yasya bhavanto gṛheṇārthaḥ putradāreṇa cārthaḥ sa praviśatu nagaraṃ | evam akriyamāṇe yuṣmākaṃ putradāraṃ vyasanam āpādayiṣyāmīti | amātyā rājānaṃ pṛcchanti | kim ājñāpayati devo yudhyāmaḥ | rājā bravīti | mā yudhyantu bhavantaḥ | idānim vā paścād vā etasyaiva etaṃ rājyaṃ gacchatha | etasyaiva ājānatha | mā paścād yuṣmākaṃ duḥkhaṃ utpādayiṣyati | te ekadvikāya nagaraṃ praviṣṭāḥ | rājā dāni ātmatṛtīyo, udyānabhūmīyaṃ saṃsthito pānīyapālo mallī ca rājā dṛṣṭasatyo na paritasyati | vastu vistareṇa kartavyaṃ | yāvat virūḍhako mātyān āmantrayati | yo dāni bhaṇe rājānaṃ kṣatriyaṃ jugupseya tasya kiṃ daṇḍaḥ | āmātyā āhaṃsuḥ | vadho mahārāja | rāja āha | pūrvam ahaṃ kumārabhūtaḥ śākiyānāṃ saṃsthāgāraṃ praviṣṭaḥ tehi mama jugupsāya saṃsthāgāraṃ puruṣasaṃsthāgāraṃ puruṣamātraṃ khānāpayitva pāṃsunā pūrayitvā kṣīragandhodakena bhittiyo tāyo dhovitāyo? mayā teṣāṃ vairaṃ pratikartavyaṃ yadi bhagavāṃs teṣāṃ nānukampati | atha bhagavān anukampati | nāhaṃ śakṣyāmi kiñcit pratikartuṃ | āmātyā āhaṃsuḥ | śrūyate mahārāja | śramaṇo gautamo vītarāgaḥ | vītarāgaś ca jñātīnāṃ nirapekṣā bhavanti | udyujyantu mahārāja | śakṣyāma vayaṃ teṣāṃ nigrahītuṃ | bhagavān dāni virūḍhakasya imam evaṃ rūpaṃ cetaḥ parivitarkam ājñāya kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya śrāvastīye nagarīye piṇḍāya caritvā anyataraṃ śākhoṭavṛkṣaṃ niśrāya niṣīdati sma | atha khalu rājā virūḍhako caturaṅgabalakāyaṃ sannāhayitvā hastikāyaṃ aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ śrāvastyāṃ nagaryāṃ niryāti kapilavastuṃ nagaraṃ saṃprasthitaḥ | adrākṣīd rājā virūḍhako bhagavantaṃ śākhoṭakavṛkṣaṃ niśrāya niṣaṇṇaṃ dṛṣṭvā ca puna yena bhagavāṃs tena hastināgaṃ prerayati | atha khalu rājā virūḍhako yāvad eva yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā hastināgāt pratyāruhya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam etad avocat | santi bhagavann anye vṛkṣāḥ | aśvatthanyagrodhasaptaparṇādyāḥ śobhanāś ca śītalāś ca tān utsṛjya itarasya pratyavarasya viralapatrasya śākhoṭakavṛkṣasyādhastān niṣaṇṇaḥ | bhagavān āha | śītalā mahārāja jñātīnāṃ cchāyā | atha khalu rājño virūḍhakasya etad abhavat | anukampati bhagavān jñātīn iti | tato yeva pratinivartayitvā śrāvastīn nagaram anupraviṣṭaḥ |
bhagavān dāni śrāvastīyaṃ yathābhiramyaṃ viharitvā kapilavastuṃ nagaraṃ prakrāmi | yāvac chākyān vinayati | vinayitvā tatraiva viharati nyagrodhārāme | virūḍhakīyaṃ sūtraṃ vistareṇa kartavyaṃ |
153. eṣā evārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyam viharati | rājā dāni virūḍhako śākīyān vadhitvā śākiyakanyāyo ādāya śrāvastīṃ pratigataḥ tadyathā | cārū ca nāma | upacārū ca nāma | sumanā ca nāma | manoharā | sālavatī | abhayā ca nāma | so dāni sārdhaṃ krīḍanto ramanto paricārayantaḥ abhikṣṇaṃ vadati | nihatā me grāmakaṇṭakāḥ | śākiyajanapadakaṇṭakāḥ | nihatā me pratyarthikāḥ pratyamitrāḥ | yad idam śākiyāḥ śākyaputrā iti |
atha khalv abhayā rājadhītā rājānaṃ virūḍhakam etad avocat | mā deva evaṃ vada nihatā me grāmakaṇṭakāḥ śākiyā iti | santi deva śākiyāḥ kṣāntisampannāḥ | sauratyasampannāḥ | evaṃ śīlaśrutatyāgasamādhiprajñāsampannāḥ | evaṃ buddhaṃ śaraṇaṃ gatāḥ | dharmaṃ śaraṇaṃ gatāḥ | buddhe avetya prasādena samanvāgatāḥ | dharme saṃghe avetya prasādena samanvāgatāḥ | prāṇātipātāt prativiratāḥ | yāvad āryakānteḥ śīleḥ samanvāgatāḥ | santi deva śākiyāḥ śrotaāpannāḥ sakṛdāgāmino nāgāminas te devena adūṣakā anaparādhino jīvitād vyavaropitāḥ | tat te duḥkhaṃ vedanīyaṃ bhaviṣyati | bahu te pāpakaṃ karma kṛtaṃ | bahu te apuṇyaṃ prasūtaṃ |
154. atha rājā virūḍhakaḥ kupitaḥ yāvat kāraṇāntikaṃ mahāmātram āmantrayati | tvaṃ hi bhaṇe puruṣa mama bhogehi jāyayasi | mama sukhena jīvasi | kanyāyo śākiyāyinīyo mama pratyarthikāyo pratrasitāyo | mama jīvitaṃ necchanti | mama sukhaṃ nābhinandanti | so 'ham antaḥpuramadhyagato pi etāsām aviśvastaḥ | śayanagato pi śayyāṃ kalpayanto pi | tena hi bhaṇe mahāmātra imāyo śākiyāyinīyo daṇḍahatāyo kṛtvā karṇanāsāhastapādacchinnāyo kṛtvā taptena telena kāyaṃ pariṣiñcitvā jīvantikāyo evaṃ parikhāyāṃ cchorayā | atha kāraṇāntikasya etad abhavat | yan dāni ahaṃ śākiyāyinīnāṃ āsi darśanaṃ pi na labhamāno tāyo etāyo mama hastagatāyo yan nūnam aham etāhi saha krīḍeyaṃ rameyaṃ paricārayeyaṃ | so dāni tāhi sārdhaṃ svake gṛhe pravicārayati | aśrauṣīd rājā virūḍhako kāraṇāntikas tāhi sārdhaṃ krīḍati yāvan na ca pi yathoktaṃ karotīti | atha khalu virūḍhakaḥ kāraṇāntikam āmantrayati | gaccha tāsāṃ śākiyāyinīnāṃ yathoktaṃ kuru | mā te jīvitād vyavaropayiṣyāmīti | atha kāraṇāntikaḥ yathoktam akārṣīt | yāvat parikhāyāṃ jīvantīyo eva choritāyo | tāyo tatra duḥkhaṃ tīvrāṃ kaṭukāṃ vedanāṃ vedayanti | anventi krandanti evan tānenti trātenti | bhaginījñātikāpriyaṃ śākiya maṇḍalaṃ | ramaṇīyā bhavati to janma bhūmiḥ | hā ramaṇīyo jambudvīpaḥ | sūktavādī bhagavān iti paridevanti | tahi dāni mahājanakāyo sannipatito |
atha khalu bhagavān kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya śrāvastīn nagarīṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ | yāvad āyuṣmantam ānandam āmantrayati | kasyaiṣā gautamī mātā | mahato janakāyasya nirghoṣo yāvad rājñā virūḍhakena ṣaṇṇāṃ śākiyāyinīnāṃ yāvat tasya kṛpaṇena yāvan sūktavādī bhagavān iti krandanti | sādhu bhagavān arthakāmo jñātīnām anukampyārthaṃ upasaṃkrāmatu | apy eva nāma bhagavataḥ sammukhād dharmaṃ śruṇitvā api svargopigā bhaveṃsuḥ |
155. atha khalu bhagavāṃ śakraṃ devānām indraṃ samanvāharati sma | atha khalu śakro devānām indraḥ śacim āmantrayati | eṣa śaci bhagavān jñātīnām upasaṃkramati anukampārthaṃ | gaccha śaci tāyo śākiyāyinīyo parikhāyā uddharitvā saṃprajānaṃ niṣīdāpehi vastreṇācchādehi bhagavān upasaṃkramiṣyati | atha khalu śacī tāyo śākiyāyinīyo parikhāyā uddharitvā saṃprajānan niṣīdāpayitvā vastreṇācchāditā |
atha khalu bhagavān yāvat tāyomaindryā spharitvā yat kiñcit kāyikaṃ caitasikaṃ ca duḥkhavedanāgataṃ sarvaṃ taṃ pratiprasraṃbheti | bhikṣūn āmantrayati | tṛpyatāṃ bhikṣavo bhagavatīṣu ko bhikṣavo bhavam abhinandeya ko upādiyeya anyatra bālapṛthagjanānāṃ andhānāṃ acakṣukānāṃ paśyatha | bhikṣavaḥ etāyo śākiyāyinīyo manuṣyakehi pañcahi kāmaguṇehi krīḍitvā ramitvā pravicārayitvā etarhi jñātikṣaye ca bhogakṣaye ca karmasya ca sammukhībhāvād duḥkhāṃ vedanāṃ vedayanti |
atha bhagavāṃs tāyo śākiyāyinīyo āmantrayati | sacen manyatha bhaginīyo yad idaṃ yuṣmākaṃ hasto ca pādo ca chinno api tu te vedayanti vā na vā | no hīdaṃ bhagavan | asti ca tatpratyayā duḥkhā vedanā | evaṃ hy etad bhagavan sacen manyatha bhaginīyo cakṣuḥ svabhāvaṃ vedayati | yāvad asti ca tatpratyayā duḥkhā vedanā | evaṃ hy etad bhagavan | evam aśiṣṭāny āyatanāni | evaṃ skandhadhātavaḥ | evaṃ keśā romā nakhā | evaṃ sarvā aśubhapālī | evaṃ ca punar duḥkhā vedanā parādhīnā parapratibaddhā pratyayādhīnā pratyayapratibaddhā iti viditvā dvā triṃśatīhi ākārehi prakṛti bhinnaḥ | saṃskārapuñjaḥ parijñeyaḥ | ataś ca bhaginīyo ārya śrāvaka imesāṃ pañcopādānaskandhānāṃ nātmānaṃ samanupaśyati | ātmīyān yāvat pratyātmam eva parinirvāti | idam avocat bhagavān | yāvat tāyo paṭa śākiyāyinīyo dhītāṃ anāgāmitāṃ sākṣāt kuryuḥ | pañcānāñ ca bhikṣuśatānam anupādāyāsravebhyaś cittāni vimucyeyuḥ | anekeṣāñ ca devatāśatasahasrāṇāṃ dharmeṣu dharmacakṣu viśuddhaṃ |
156. athāyuṣmān vāgīśas tasyām eva parṣadi yāvad bhagavān āha | pratibhātu te vāgīśa yāvad adhyābhāṣi |
pratīyaṃ śatkāragataṃ hi śūnyaṃ
yatra vihanyate viparītagrāhī |
ahaṃ mameti tathā hi manyamāno
te vardhayanti kaṭasīṃ punaḥ punaḥ || [1] ||
śūnyam asāram kañ ca kāyaṃ viditvā
nirodhakṣayadharmakaṃ tathā |
saṃbhūtā vibhūtā ca bhavagatītī
ko bhavagatīṣu rameta yuktayogī || [2] ||
idañ ca duḥkhaṃ vedayitvā
tasya mūlaṃ dṛṣṭvā ca utpadyati |
duḥkhamūle kāyacittañ ca
etaṃ anuśrotagāminaṃ
muktañ ca cittaṃ vihanenti māraṃ || [3] ||
atha khalv āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat | kiṃ bhagavann imāhi śākiyāyinīhi purā pāpaṃ karma kṛtam yena etāyo evaṃ duḥkhām vedanām vedayanti | bhagavān āha | bhūtapūrvam ānanda etāyo śākiyāyinīyo ihaiva śrāvastyāṃ ṣaḍ gaṇikāyo abhūvan | ihaiva śrāvastīyaṃ kālo nāma pratyekabhuddho abhūṣi | so dāni piṇḍāya caranto tāhi gaṇikāhi ukto | ayaṃ dāni śramaṇo svayaṃ kāmān paribhuñjati | kāmānāṃ cāvarṇaṃ bhāṣati | tāhi hāsyābhiprāyāhi viheṭhanābhiprāyāhi anyehi duruktehi vacanapathehi obhartsito aṅgāramallakehi cāvakīrṇaḥ | so dāni ānanda pratyekabuddho duḥkhāya vedanāya spṛṣṭaḥ kharāṃ kaṭukāṃ vedanāṃ vedayanto kāyena ca jīvitena ca ardiyanto tatraiva vihāya samabhyudgamya anupādāya parinivṛtaḥ | pūrvādhiṣṭhitena ca svakena tejodhātunā tasya śarīraṃ vyāpinaṃ | tāyo dāni gaṇikāyo bhītayo pāpakam asmābhiḥ karmopacitaṃ | bahu apuṇyaṃ prasūtaṃ | īdṛśo mahābhāgo ṛṣir viheṭhitaḥ | tad asmākaṃ duḥkhaṃ vedanīyaṃ bhaviṣyati | tāhi dāni vipratisāraṃ jānāhi | tasya śarīraṃ parigṛhya stūpam akareṃsuḥ | chatradhvajapatākāhi ca pūjayeṃsuḥ | puṣpadhūpagandhehi ca pūjayeṃsuḥ | evaṃ ca praṇidheṃsuḥ | anāgatam adhvānam vayam etādṛśaṃ śāstāram ārāgayemaḥ | yeṣāṃ pāñcadharmāṇām ayaṃ lābhī | tān vayam api lapsyāma iti | tāyo etāyo tena pāpena karmeṇa kṛtena yāvan narakeṣūpapannāyo etāyo tahiṃ bahūni varṣasahasrāṇi duḥkham anubhaveṃsuḥ | etāhi ānanda bālapṛthagjanāhi hasantīhi pāpakarma kṛtaṃ | yasya aśrumukhā pi pāpakam pratisamvedayanti | yam etāhi sā pūjā kṛtā vipratisāraś cotpāditaḥ | yaṃ ca praṇidhānaṃ anāgatam adhvānaṃ etādṛśaṃ śastāram ārāgayemaḥ | yeṣān dharmāṇām ayaṃ lābhī | tān vayam api lapsyāma iti | yāvat pañcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ yāvat tatra parinirvāyinyaḥ | ko nāmāyaṃ bhagavan dharmaparyāyaḥ | kathaṃ caināṃ dhārayāmi | bhagavān āha | tasmāt tvam ānanda imaṃ dharmaparyāyaṃ kāraṇavaipulyan nāma dhāraya idam avocat |
157. bhikṣuṇīyo dāni kapilavastunagare ruddhe virūḍhakena | kāścid anto nagare nilīnāḥ kāścid bahir nirgatāḥ | bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi vipravustāyo | tāsāṃ kaurkṛtyaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi anāpattiḥ akāmikāye nagararuddhāye |
bhagavāṃ śrāvastīyaṃ viharati | bhikṣuṇīyo adhvānaṃ gacchanti | tatra dāni bhikṣuṇī jarādurbalā | vyādhidurbalā | sārthāto parihīṇā ti | bhikṣuṇīyo atikrāntāyo | tāyo dāni kaukṛtyaṃ | kaukṛtyena mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahaprajāpatī gautamī bhagavantam ārocayati | bhagavān āha | tena hi anāpattiḥ | akāmikāya | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā ekarātram pi vipravaseya anyatrasamayena | tatrāyaṃ samayo glānā bhikṣuṇī bhavati | nagaroparodhe vā ruddhā bhavati | ayam atra samayo |
yā puna bhikṣuṇīti upasaṃpannā | bhikṣuṇībhir vinā ti advitīyaṃ | ekaṃ rātram pi vipravaseyā ti aruṇamudagame ca anyatrasamaye | tatrāyaṃ samayo akāmikā bhikṣuṇī bhavati | jarāburbalā vā vyādhidurbalā vā nagaroparodho vā | etaṃ tāva nagaraṃ paracakreṇovaruddham bhavati | kiñcāpi bhikṣuṇī anto nagarato bahirdhā nirdhāvati bahirdhāto vā anto nagaraṃ praviśati | kiñcāpi praviśati anāpattiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī sasūrye vinā bhūtā bhikṣuṇīhi vipravustā aruṇamudghāteti saṃghātiśeṣo | astamite sūrye vinā bhūtā aruṇamudghātayati thūl'-accayaṃ | bhikṣuṇīvihāre anyatra vā sarvāhi anto hastapāśasya pratikramitavyaṃ | trikkhatto rātrīya anyamanyasamavadhānaṃ dātavyaṃ | hastena parāmṛṣitavyaṃ | na khalu sakṛd eva |
atha khalu yāme yāme purime yāme samavadhānaṃ na deti vinayātikramam āsādayati | madhyame yāme na deti vinayātikramam āsādayati | paścime yāme na deti vinayātikramam āsādayati | sarvatra dadāti anāpattiḥ |
atha dāni dvibhūmakaṃ bhavati ekā heṣṭhime pratikramati aparā uparime | trikkhatto rātrau avataritavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā punabhikṣuṇī bhikṣuṇībhi vinā ekarātram pi vipravasiya anyatrasamaye | tatrāyaṃ samayo glānā bhikṣuṇī bhavati | nagaro parodhe vā ruddhā bhavati ayam atra samayo | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |
saṃghātiśeṣadharma 7 ananujñātā
158. bhagavān śrāvastyāṃ viharati | rājagṛhe dāni aparasya abhaṭagaṇasya sudinnikā nāma bhāryā taruṇī | prāsādikā darśanīyā | so dāni kālagato | sā strī puruṣeṇārthikā | sa devaro saṃkaletukāmo | sā strī striṇām āha | āryamiśrikā ahaṃ puruṣeṇa anarthikā | ayaṃ ca devaro mama saṃkaletukāmo | aparā strī āha | icchasi muccituṃ | sā dān āha | icchāmi | sā āha | gaccha śrāvastīṃ | taṃhi dāni kālī nāma bhikṣuṇī prativasati | sā te pravrājayiṣyati | sā dāni nirdhāvitā | śrāvastīṃ gatā | sā bhikṣuṇīvihāraṃ gatvā pṛcchati | katamaṃ āryāye kālīye pariveṇaṃ | aparāhi darṣitaḥ darśitaḥ eṣo ti | sā tām upasaṃkramitvā āha | icchāmi ārye pravrajituṃ | sā tāya pravrajitā upasaṃpāditā | so dāni manuṣyo mārgati saṃkaleṣyāmīti | na labhati | so dāni śṛṇoti | śrāvastīyaṃ kālī nāma śrāmaṇikā | tāye pravrājiteti | so dāni puruṣo anupūrveṇa śrāvastīṃ gatvā pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāraḥ | aparāhi darśita eṣo ti | so tahiṃ praviśetivā | pṛcchati yāvād āha katamā āryā kālīti sā dān āha | ahaṃ | so dān āha | prāptakālan nāma āryāye mama bhāryām anotsṛṣṭāṃ pravrājayituṃ | sā dān āha | kutaḥ punas tvaṃ dīrghāyuḥ | so dān āha | rājagṛhāto | sā dān āha | caṇḍāyuṣo nas tvaṃ nagaraṃ praviṣṭaḥ | sāntevāsinī nām āha | ānetha saṃghāṭiṃ yāvad imaṃ caṇḍāyuṃ dhare cāṭikaṃ bandhāpayāmi | so dāni puruṣo bhītaḥ paśyati | yāvad iyaṃ śramaṇikā dhṛṣṭā ca mukharā ca bandhāpayeya iti | so manuṣyo ojjhāyati ca osakkati ca yāvad bahir gatvā bhikṣuṇīnāṃ mahājanakāyasyārocayati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā bhāryām ca me anotsṛṣṭāṃ pravrājayati mama ca bhandhanena santarjeti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha kāliṃ | sā dāni śabdāpitā | etad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli | evan nāma tvaṃ anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayasi | tena hi na kṣamati anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayituṃ |
bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iyaṃ kālīya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | sa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ | bhagavān āha | na ceṣā bhikṣuṇīyo kālīya etarhy eva pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ | anyadāpy eṣā etāya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ |
bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo iyam eva nagarī vārāṇasī | iyaṃ strī rātrau dārikāṃ skandhenādāya gacchati | siṃho ca purataḥ pratyupasthito | sā dāni dārikā dṛṣṭvā ruditā | tāya striyāya sā dārikā capeṭāya āhatā | eko te siṃho khādito etam pi khāditukāmāsi | siṃhaḥ paśyati | yādṛśī eṣā strī dhvāṅkṣā ca mukharā ca khādaty | eṣā mamāyīti | bhītaḥ prapalāyati | purato markaṭaḥ āgatvā siṃhaṃ pṛcchati | mṛgarājaputra kahiṃ gamiṣyasi | siṃho jalpati | bhayaṃ me upatannaṃ | vānaraḥ pṛcchati | kīdṛśaṃ bhayaṃ | siṃho vistareṇācikṣati | so jalpati | naivaṃ vaktavyaṃ | siṃhas tvaṃ mṛgarāja | kas tvāṃ prahariṣyati | āgacchāhi nivartāhi | sa necchati | siṃho vānareṇa keśehi gṛhītaḥ | āgacchāhīti | sā dārikā dṛṣṭvā praruditā | sā strī jalpati mā rodāhi dārike | eṣo tava mātuḥ kenānīto keśehi gṛhītvā | idāniṃ yan naṃ icchasi taṃ se khādāhīti | siṃhaḥ paśyati | mā haivaṃ saṃketakṛtaṃ bhaviṣyati | evam evānīyānīya deti | eṣāpi khādati | yat tāvad ahaṃ ekaṃ vāraṃ prapalānaḥ kiṃ bhūyo nivartitaḥ | so dāni tasya markaṭasya avadhunitvā prapalānaḥ | devatā gāthāṃ bhāṣate |
pratyutpannā iyaṃ buddhir
neyaṃ cirasamutthitā |
paśya siṃhabhayaṃ jātaṃ
pratibhānān nivartitaṃ ||
bhagavān āha | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyā sā strī abhūṣi | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | iyam eva sā kālī strī abhūṣi | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyā sā dārikā ti | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | iyam eva sā sudinnikā dārikā abhūṣi | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyo so siṃho abhūṣīti | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | eṣo so manuṣyo siṃho abhūṣi | tadāpy eṣā etāya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ |
159. atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayed ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |
yā puna bhikṣuṇīti upasaṃpannā | anujñāpakehi ananujñātām iti avūḍhāya dārikāya mātāpitarau anujñāpakā | vūḍhāya śvaśruśvaśurau patidevarau | upasthāpayed iti upasaṃpādayet | sā eṣā bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām pravrājayati vinayātikramam āsādyati | śikṣāṃ deti thūl'-accayam āsādayati | upasaṃpādeti saṃghātiśeṣo eṣā kācit pravrajyāpekṣā āgacchati praṣṭavyā | anujñātāsi anujñāpakehi | yadi tāvad āha nahīti | avūḍhā vaktavyā | mātāpitarau anujānāpayitvā āgacchāhīti | vūḍhā vaktavyā patidevarau śvaśruśvaśurāv anujānāpayitvā āgacchāhīti | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayed ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |
saṃghātiśeṣadharma 8
vadhyā
160. bhagavān śrāvastīyam viharati | mallā nāmā mallakalyo nāma nigamo | taṃhi dāni aparasya mallasya bhāryā parapuruṣeṇa sārdham abhicarati | so dān āha | asuke virama | ato doṣo | 'to mā te aham evañ ca evañ ca asat kariṣyaṃ | sā dāni duṣṭā na viramati | mariṣyāmy ahaṃ | na punar aham ato doṣato viramiṣyaṃ | tena sā sahoḍhaṃ gṛhītvā āsane upanāmitā | iccheyam ahaṃ bhavanto imāṃ svadharmeṇa lambhiyamānāṃ | kaḥ punas teṣāṃ svadharmaḥ mallānāṃ | yā strī anyena puruṣeṇa sārdhaṃ abhicarati | sā saptadivasāni dānavisargaṃ kārapetvā ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭīyati | āsanikā āhaṃsuḥ | dinnā bhavatu svadharme labhehi | tena dāni puruṣeṇa gṛhaṃ nayitvā uktā | itikitikāya dhīte dada yat te asti ca nāsti ca | sapta divasāni ahaṃ te ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭayiṣyaṃ | sā dāni ubhayato jñātisaṃghaṃ sannipātetvā annaṃ pānaṃ khādyaṃ bhojyaṃ samudānīya rodati | striyo āhaṃsuḥ | kiṃ ruditena tvayaiva tathā ceṣṭitaṃ yena tvam evaṃ duḥkham anubhaviṣyasi | sā dān āha | nāhaṃ karomi | mariṣyan ti | api tu ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭayiṣyan ti | evaṃ rodāmi | aparā āha | icchasi tvaṃ muccituṃ | sā dān āha | icchāmi | āha | gaccha śrāvastīṃ | tahiṃ kālī nāma bhikṣuṇī | sā te pravrājayiṣyati | sā tasyā vacanaṃ śrutvā janasya khādyantasya pibantasya pramattasya yathā vā tathā vā nirdhāvitvā anupūrveṇa pṛcchapṛcchikāya śrāvastīm āgatā | pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāro | aparāhi darśitaḥ | sā dāni praviśitvā pṛcchati | katamā āryakālī | aparāhi ākhyātā | eṣā ti | sā tām upasaṃkramya āha | icchāmy āryāya pravrājīyamānāṃ | sā dān āha | anujñātāsi anujñāpakehi | sā dān āha | ke puna ārye anujñāpakāḥ | āha | avūḍhāye dārikāye mātāpitarau | vūḍhāya śvaśruśvaśurau patidevarāḥ | āha | tadā eṣāham anujñātā | yadāhaṃ gopāṭikāya nisṛṣṭā sunisṛṣṭā | āha | putriṇi yā tvaṃ nisṛṣṭā sunisṛṣṭā yā tvaṃ gopāṭikāyāṃ nisṛṣṭā | sā tāya pravrājitā upasaṃpāditā | so manuṣyo mārgayati | gopāṭikāya pāṭiṣyāmīti na labhasi | so dāni śṛṇoti | śrāvastīyaṃ kālī nāma bhikṣuṇī | tāya pravrājitā | śrāvastīm āgatvā pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāro | aparehi ākhyāto eṣo ti yāvat | sa tahiṃ praviśitvā | āryā kālī nāma | āha | kim kartavyaṃ | prāptan nāmāryāya mama bhāryām anotsṛṣṭām pravrājayituṃ | sā dān āha | kutas tvaṃ | āha | āmalakakalyato | āha | caṇḍāyu coras tvam ocorakas tvam ocaritukāmo tvaṃ śrāvastīyaṃ praviṣṭaḥ | na tvaṃ jānāsi nityaviruddhāḥ śrāvasteyāḥ āmalakakalyāś ca | sā dāni antevāsinīṃ śabdāpayati | ānehi tāva samaghāṭim yāvad imaṃ caṇḍāyuṃ dhare cāṭikaṃ rājakule bhandhāpemi | so manuṣyo paśyati | yādṛśī iyaṃ śramaṇikā dhṛṣṭā ca mukharā ca pragalbhā ca | bhandhāpeyaṃsi | eṣa so dāni puruṣo ojjhāyati ca osakkati ca | so dāni puruṣo bhikṣuṇī nāṃ mahājanakāyasya ca puro ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā bhāryāñ ca me anotsṛṣṭāṃ pravrājeti | mama ca bandhanena tarjayati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | yāvad bhagavān āha |
duṣkṛtaṃ te kāli | evan nāma tvaṃ jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayasi | tena hi na kṣamati jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayituṃ |
161. eṣaivārthotpattiḥ | śākyānāṃ śākyāvāno nāma nigamaḥ | evam eva vistareṇa kartavyaṃ | yāvad anyā tāva mayā īdṛśī yeva pravrājitā | tatra mayā daṇḍakarma ladbhaṃ | gaccha notsahāmi pravrājayituṃ | sā dāni aparāparāsāṃ bhikṣuṇīnām allīnā na kācit pravrājeti | yāvat tīrthikehi pravrājitā | so manuṣyo mārgati | gopāṭikāya pāṭiṣyan ti | na labhati | tena śrutaṃ śrāvastyāṃ tīrthikehi pravrājitā | so dān āha | idānīṃ sā itikitikāya dhītā sumahatā dṛṣṭadhārmikena ca vadhena | yaṃ upāsakadhītā tirthikehi pravrājitā | so punar na gaveṣati na pṛcchati | sā pi dāni tena tīrthikabhāvena tīrthikabhāvenārtīyati | te dāni tīrthikā durākhyātā adharmāṇāḥ | taṇḍulodakañ ca pibanti | sthālīdhovanañ ca pibanti | nagnā ahrīkā anotrāpiṇo istrikāmā pi dūṣenti | sā strī bhikṣuṇīnām āha | moha bhāginī asmākaṃ pravrajyā gartasmi patitā | nirayasmi patitā | prapātasmi patitā | uttarayātha māṃ | anukampayatha māṃ | uddharatha māṃ | anukampayatha māṃ | pravrājetha māṃ | tā dāni necchanti | sā dāni mahāprajāpatīye gautamīye allīnā | mahāprajāpatī gautamī ca bhagavato āroceti | bhagavān āha | labhyā | yas tatrāvarṇaḥ sa tīrthikeṣu gataḥ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami tāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayed anyatra samaye | tatrāyaṃ samayaḥ anyatīrthikapūrvā bhavati | ayam pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |
162. yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | vadhyām iti ghātyāṃ | viditān ti ubhayato jñātisaṃghasya mātṛpakṣasya pitṛpakṣasya ca |
jñāti daṇḍaprāptāṃ ti | jñātayo nāma kṣatriyāṅ brāhmaṇāḥ vaiśyāḥ śūdrāḥ ambaṣṭhavaidehāḥ bhaṭanāḥ kuṅkumālāḥ | yāvat keṣāñcit gopāṭikāya pāṭīyati | keṣāñcit kīṭena vā kāliñjena vā veṭhayitvā dahyati | keṣāñcit vālukāghaṭakaṃ kaṇṭhe badhvā udake praveśiyati | keṣāñcicchīrṣaṃ pradhamīyati | keṣāñcit karṇanāsā chidyanti | keṣāñcit taptaṃ phālaṃ vraṇamukhe anuśrotaṃ prakṣipīyati |
mallānāṃ śākyānāṃ ca gopāṭikāya pāṭīyati | kṣatriyāṇāṃ palālena śarehi ca veṭhayitvā dahyati | abhīrāṇām vālukāya ghaṭaṃ kaṇṭhe bhadhvā udake prakṣipati | śakayavanānāṃ śīrṣaṃ pradhamīyati | karṇanāsā vā chidyanti | taptam vā phālaṃ anuśrote vraṇamukhe prakṣipīyanti |
upasthāpayed iti pravrājayed upasampādayed | anyatra samaye ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpattiḥ | anyatra samaye tatrāyaṃ samayaḥ |
anyatīrthikapūrvā bhavati | anyatīrthikā nāma | carakaparivrājakanirgranthājīvakatredaṇḍikāḥ mākandikāḥ gudugudukāḥ gautamadharmacintakāḥ vṛddhaśrāvakaḥ dakatṛtīyakāḥ yāvat prajñaptiḥ |
sā eṣā bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñāti daṇḍaprāptāṃ pravrajayati vinayātikramam āsādayati | śikṣāṃ deti thūl'-accayam āsādayati | upasampādeti saṃghātiśeṣā | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayet | anyatra samaye | tatrāyaṃ samayaḥ | anyatīrthikapūrvā bhavati | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko |
saṃghātiśeṣadharma 9
ekā nadin tareya
163 bhagavān śrāvastīyam viharati | atha saṃbahulā striyo nadīyam ajirāvatīyaṃ snāyanti | sthūlanandā bhikṣuṇī tatraiva sthāya gatā | sā tāvad ekānte cīvarakāṇi nikṣipya bāhubhyāṃ pratīrṇā | tā dāni striyo āhaṃsuḥ | eṣā āryā sthūlanandā āgacchatīti | sā kayadhānake muhūrtam viśramitvā punar evāgatā | striyo āhaṃsuḥ | eṣā āryā sthūlanandā āgatā | aticāpalam āryāya kṛtaṃ | kathaṃ tvam bāhubhyāṃ tarasi | tā dāni striyo ojjhāyitāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīhi śrutaṃ | bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | mahāprajāpatī gautami bhagavato āroceti yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | evaṃ ca nāma tvaṃ ekākinī nadīṃ tarasi | tena hi na kṣamati bhikṣuṇīya vinā nadīn tarituṃ |
atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā nadīn tare ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīya vinā ti advitīyā | nadīti yā bahiḥ sīmāto pravahantī bahiḥ sīmām upeti | tareyā ti aparāt pāraṃ gaccheya | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko | yāvatā ca etāyo bhikṣuṇīyo nadīn taranti anto hastapāśe taritavyaṃ | paraṃ haste pāśe taranti thūl'-accayaṃ | dūreṇa dūraṃ bhavanti saṃghātiśeṣo | athavaikā madhye tiṣṭhati aparā taranti thūl'-accayaṃ | yāvad evam aparāparanti sarvāḥ thūl'-accayam āsādayanti | etāyo bhikṣuṇīyo nadyāṃ snāyanti ante hastapāśena snātavyaṃ | paraṃ hastapāśā snāyanti vinayātikramam āsādayanti | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā nadīn tareya | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo ||
saṃghātiśeṣadharma 10
utkṣiptakā
164. bhagavān śrāvastīyam viharati | tahiṃ kālī nāma bhikṣuṇī grāmacārikāṃ gatā | tasyā gatāya antevāsinīye bhikṣuṇīsaṃghena utkṣepanīyakarma kṛtaṃ | sā grāmacārikāṃ caritvā āgatā | sā dān āha | ārye saṃghena utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | naivam eva dharmasaṃbhogena saṃbhuñjanti nāmiṣasaṃbhogena | sā dān āha | tūṣṇīkā bhava yāvat bhikṣuṇīyo sannipātayanti | sā dān āha | sannipātetha āryamiśrikāyo | sā dāni anyadā cānyadā ca yadā grāmacārikāṃ caritvā āgatā bhavati | tato bhikṣuṇīnāṃ vaibhaṅgikaṃ dadāti | tāyo bhikṣuṇīyo sannipatathety uktā śīghraṃ śīghraṃ sannipatitāḥ kiñcid vaibhaṅgikaṃ dāsyatīti | sā dān āha | śṛṇotu me āryamiśrikā saṃgho | iyaṃ itthannāmā bhikṣuṇī | tasyāḥ saṃghena utkeṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | yadi saṃghasya prāptakālaṃ saṃgho itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosareya | ovayikā eṣā jñaptiḥ | śṛṇotu me āryamiśrikā saṃgho | iyam itthannāmā bhikṣuṇī | tasyāḥ saṃghena utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | saṃgho tāṃ itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosārayati | yasyā āryamiśrikānāṃ kṣamati itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosāryamāṇāṃ saṃghena sā tūṣṇīm asya yasyā na kṣamati sā bhāṣ