Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)srabhu_u.htmNguyên tác: Sanskrit

Luận Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi)

Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 3 / 8 (50.000 ký tự/trang)
iṇatabhojanenaivam apathyabhojanena /
tatrāyam apathyabhojane viśeṣaḥ / doṣaḥ pracayaṃ gacchati, kharaṃ cābādhaṃ spṛśati /
tatra saṃkliṣṭabhojanenādharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣya raktaḥ paribhuṅkte, sakto gṛddho grathita iti vistareṇa pūrvavat /
iti yaḥ samabhojanaṃ ca paribhuṅkte / viṣamabhojanaṃ ca parivarjayati / tasmād bhojane samakārīty ucyate / bhojane ca samakāritaiṣā ebhir ākārair ākhyātā, uttānā, vivṛtā, saṃprakāśitā / yaduta pratisaṃkhyāyāhāram āharati / (Śbh I 146) na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ, na vibhūṣaṇārtham iti vistareṇa pūrvavat //
(I)-C-IIl-6-b-(3)-(b) Ms.50a5R, Sh.96-1, W.*149-20, P.45a2, D.37b5, N.40a1, Co.41a6, Ch.411a27
tatra yat tāvad āha / "pratisaṃkhyāyāhāram āharati / na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ na vibhūṣaṇārtham", yāvad eva,"asya kāyasya sthitaye, yāpanāyai", anena tāvad abhojanaṃ ca pratikṣipati /
yat punar āha / "jighatsoparataye, brahmacaryānugrahāya" vistareṇa yāvat "sparśavihāratāyai", anena viṣamabhojanaṃ pratikṣipati /
kathaṃ ca punar viṣamabhojanaṃ pratikṣipati / ["bkres pa bsal bar bya ba'i phyir źes gaṅ gsuṅs pa des ni / re źig zas ha caṅ chuṅ ba'i zas ran pa ma yin" pa spoṅ bar byed do] /
yat tāvat āha / "brahmācaryānugrahāya", anenātiprabhūtabhojanaṃ pratikṣipati /
yad āha / "paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi, navāṃ ca notpādayiṣyāmī"ty anenāpariṇatabhojanatām apathya bhojanatāṃ ca pratikṣipati /
yad āha / "yātrā ca me bhaviṣyati, balaṃ", anena nātyalpabhojanatāṃ nātiprabhūtabhojanatāṃ ca darśayati /
yad āha / "sukhaṃ ca me bhaviṣyatī"ty anena pariṇatabhojanatāṃ pathyabhojanatāṃ ca darśayati /
yad āha / "anavadyatā ca me bhaviṣyati, sparśavihāratā ce"ty anenāsaṃkliṣṭabhojanatāṃ darśayati /
yo 'sāv adharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣya raktaḥ paribhuṅkte / sakto vistareṇa pūrvavat / sa saṃkliṣṭaś ca paribhuṅkte, sāvadyatā cāsya bhavati / tasyaiva ca kuśalapakṣaprayuktasya pratisaṃlayane, yoge, manasikāre, uddeśasvādhyāye, arthacintāyāṃ ta eva pāpakā akuśalā vitarkāś cittam anusravanti / ye 'sya tanniṃnām, tatpravaṇāṃ, tatprāgbhārām (Śbh I 148) cittasantatiṃ pravartayanti / yenāsya sparśavihāro na bhavati /
sā ceyaṃ dvividhā sparśāvihāratā / atiprabhūtabhojanaparivarjanāc ca yenāsya na gurukaḥ kāyo bhavaty akarmaṇyaḥ, aprahāṇakṣama iti vistareṇa pūrvavat / āhāre cāsvādākaraṇād yenāsya vitarkasaṃkṣobhakṛtāsparśavihāratā na bhavati /
tad evaṃ sati sarvair ebhiḥ padair bhojane samakāritā vyākhyātā bhavati / iyam ucyate bhojane mātrajñatā // vistarataḥ saṃkṣepataś ca //
(Śbh I 150)
(I)-C-IIl-7-a-(1)-i Ms.50b3R, Sh.97-16, P.45b7, D.38b1, N.40b5, Co.42a3, Ch.411c6
pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogasyānuyuktatā katamā / tatra katamaḥ pūrvarātraḥ / katamo 'pararātraḥ / katamo jāgarikāyogaḥ / katamā jāgarikāyogasyānuyuktatā //
(I)-C-IIl-7-a-(1)-ii Ms.50b4L, Sh.98-3, W.*71-28, P.45b8, D.38b2, N.40b6, Co.42a4, Ch.411c8
tatrāyaṃ sāyāhnaṃ pūrvarātraḥ, sāyāhnaṃ sūryasyāstaṃgamanam upādāya, yo rātryāḥ pūrvabhāgaḥ sātirekaṃ praharam / apararātraḥ katamaḥ / yo rātryā aparabhāgaḥ sātirekaṃ praharam /
tatrāyaṃ jāgarikāyogaḥ / yad āha / divā caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / rātryāḥ prathame yāme caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / pariśodhya, bahir vihārasya pādau prakṣālya, vihāraṃ praviśya, dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati pāde pādam ādhāya, ālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānann utthānasaṃjñām eva manasikurvan, sa rātryāḥ paścime yāme laghu laghv eva prativibudhya, caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati /
tatreyaṃ jāgarikāyogasyānuyuktatā / yathāpi tad buddhasya bhagavataḥ śrāvako jāgarikāyogasya śrotā tatra ca śikṣitukāmo bhavati / tathābhūtasyāsya "yaj jāgarikāyogam ārabhya buddhānujñātaṃ jāgarikāyogaṃ saṃpādayiṣyāmī"ti yaś chando vīryo vyāyāmo niṣkramaḥ parākramaḥ sthāna ārambha utsāha utsūdhir aprativāṇiś cetasaḥ (Śbh I 152) saṃgrahaḥ sātatyam //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(a)-(d) Ms.50b7M, Sh.99-9, W.*71-37, P.46a8, D.39a2, N.41a5, Co.42b3, Ch.411c22
tatra kathaṃ divā caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / "divā" ucyate sūryasyābhyudgamanasamayam upādāya yāvad astaṃgamanasamayāt / "caṅkrama" ucyata āyate vipulamāpite pṛthivīpradeśe gamanapratyāgamanapratisaṃyuktaṃ kāyakarma / "niṣadyā" ucyate yathāpīhaikatyo mañce vā pīṭhe vā tṛṇasaṃstare vā niṣīdati, paryaṅkam ābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāyābhimukhīṃ smṛtim upasthāpya / āvaraṇāny ucyante pañca nivaraṇāni / āvaraṇīyā dharmā ye nivaraṇasthānīyā dharmā nivaraṇāhārakāḥ / te punaḥ katame / kāmacchandaḥ, vyāpādaḥ, styānamiddham, auddhatyakaukṛtyam, vicikitsā, śubhatā pratighanimittam andhakāro jñātijanapadāmaravitarkaḥ paurāṇasya ca hasitakrīḍitaramitaparivāritasyānusmṛtiḥ, trayaś cādhvānaḥ, tryadhvagatā cāyoniśodharmacintā //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1) Ms.51a2R, Sh.100-7, P.46b6, D.39a6, N.41b3, Co.43a1, Ch.412a5
ebhyaḥ kathaṃ caṅkrameṇa cittaṃ pariśodhayati / katibhyaś ca pariśodhayati / styānamiddhāt styānamiddhāhārakāc cāvaraṇāt pariśodhayati / ālokanimittam anena sādhu ca suṣṭhu ca sugṛhītaṃ bhavati sumanasikṛtam sujuṣṭaṃ supratividdham / sa ālokasahagatena suprabhāsasahagatena cittena channe vā, abhyavakāśe vā, caṅkrame caṅkramyamāṇaḥ anyatamānyatamena prasadanīyenālambanena cittaṃ saṃdarśayati samuttejayati saṃpraharṣayati / (Śbh I 154) yaduta buddhānusmṛtyā va, dharmasaṃghaśīlatyāgadevatānusmṛtyā vā / kaye vā punar anena styānamiddhādīnavapratisaṃyuktā dharmāḥ śrutā bhavanty udgṛhītā dhṛtāḥ / tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānanidānāvadānetivṛttakajātakavaipulyādbhutadharrnopadeśāḥ / yeṣu styānamiddham anekaparyāyeṇa vigarhitaṃ vijugupsitam / styānamiddhaprahāṇaṃ punaḥ stutaṃ varṇitaṃ praśastam / tān vistareṇa svareṇa svādhyāyaṃ karoti / pareṣāṃ vā prakāśayati, arthaṃ vā cintayati tulayaty upaparīksate, diśo vā vyavalokayati, candranakṣatragrahatārāsu vā dṛṣṭiṃ cārayati, udakena mukham ākledayati / evam asya tat styānamiddhaparyavasthānam anutpannaṃ ca notpadyate, utapannaṃ ca prativigacchati / evam anena tasmād āvaraṇīyād dharmāc cittaṃ pariśodhitaṃ bhavati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2) Ms.51a6M, Sh.101-7, P.47a7, D.39b7, N,42a3, Co,43b2, Ch.412a23
tatra niṣadyayā katamebhya āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / kathaṃ ca punaḥ pariśodhayati / āha / caturbhya āvaraṇīyebhyo dharmebhyaḥ pariśodhayati, kāmacchandād vyāpādād auddhatyakaukṛtyād vicikitsāyās tadāhārakebhyaś ca dharmebhyaḥ //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2)-i Ms.51b1L, Sh.101-10, P.47b1, D,40a1, N.42a4, Co.43b3, Ch.412a26
sa utpanne vā kāmacchandaparyavasthāne prativinodanāyānutpanne vā dūrīkaraṇāya, niṣadya paryaṅkam ābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhaṃ smṛtim upasthāpya, vinīlakaṃ vā vipūyakaṃ vā vipaḍumakaṃ vā vyādhmātakaṃ vikhāditakaṃ vā vilohitakaṃ vāsthiṃ vā śaṃkalikāṃ vānyatamānyatamaṃ bhadrakaṃ samādhinimittaṃ manasikaroti / ye vā punar anena dharmāḥ kāmarāgaprahāṇam evārabhya kāmacchandaprahāṇāyodgṛhītā bhavanti, dhṛtā vacasā parijitā manasānvīkṣitā dṛṣṭyā supratividdhāḥ / tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam iti vistareṇa pūrvavat / ye 'nekaparyāyeṇa kāmarāgaṃ kāmacchandaṃ kāmālayaṃ kāmaniyantiṃ kāmādhyavasānaṃ vigarhanti vivarṇayanti vijugupsayanti / kāmarāgaprahāṇam (Śbh I 156) anekaparyāyeṇa stuvanti varṇayanti praśaṃsanti / tān dharmāṃs tathā niṣaṇṇo yoniśo manasikaroti / evam asyānutpannaṃ ca kāmacchandaparyavasthānaṃ notpadyate, utpannaṃ ca kāmacchandaparyavasthānaṃ prativigacchati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2)-ii Ms.51b3L, Sh.102-8, P.47b8, D.40a7, N.42b3, Co.44a2, Ch.412b11
tatra vyāpāde 'yaṃ viśeṣaḥ / tathā niṣaṇṇo maitrīsahagatena cittenāvaireṇāsapathenāvyābādhena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenaikāṃ diśām adhimucya spharitvopasaṃpadya viharati / tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm ity ūrdhvam adhas tiryak sarvam anantaṃ lokam spharitvopasaṃpadya viharati / śeṣaṃ pūrvavat //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2)-iii Ms.51b4R, Sh.102-15, P.48a3, D.40b2, N.42b5, Co.44a4, Ch.412b16
tatrauddhatyakaukṛtye viśeṣaḥ / tadyathā niṣaṇṇo 'dhyātmam eva cittaṃ sthāpayati saṃsthāpayati saṃniṣpādayaty ekotīkaroti samādhatte / śeṣaṃ pūrvavat //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2)-iv Ms.51b5M,W.*72-8,Sh.102-19,P.48a4,DAOb3, N.42b5,Co.44a5, Ch.412b18
tatra vicikitsānivaraṇe viśeṣaḥ / tathā san niṣaṇṇo 'tītam adhvānaṃ nāyoniśo manasikaroti, anāgataṃ pratyutpannam adhvānaṃ nāyoniśo manasikaroti / "kiṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvani, āhosvin nāham atīte 'dhvani, ko nv aham abhūvaṃ, kathaṃ nv aham abhūvam atīte 'dhvani / ko nv ahaṃ bhaviṣyāmy anāgate 'dhvani, kathaṃ bhaviṣyāmy anāgate 'dhvani / ke santaḥ ke bhaviṣyāmaḥ / ayaṃ sattvaḥ kuta āgataḥ, itaś cyutaḥ kutragāmī bhaviṣyati" sa ityevaṃrūpam ayoniśomanasikāraṃ varjayitvā yoniśo manasikaroti, atītam apy adhvānam anāgataṃ pratyutpannam apy adhvānam /
sa dharmamātraṃ paśyati vastumātraṃ sac ca sato 'sac cāsato hetumātraṃ (Śbh I 158) phalamātraṃ, nāsadbhūtaṃ samāropaṃ karoti, na sadvastu nāśayaty apavadati, bhūtaṃ bhūtato jānāti / yadutānityato vā duḥkhato vā śūnyato vānātmato vānityeṣu duḥkheṣu śūnyeṣv anātmasu dharmeṣu / sa evaṃ yoniśo manasikurvan, buddhe 'pi niṣkāṅkṣo bhavati nirvicikitsaḥ, dharme saṃghe duḥkhe samudaye nirodhe mārge hetau hetusamutpanneṣu dharmeṣu niṣkāṅkṣo bhavati nirvicikitsaḥ / śeṣaṃ pūrvavat //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(1)-(2)-i',ii',iii',iv' Ms.52a2M, Sh.103-18, PA8b4, D.41a2, N.43a3, Co.44b4, Ch.412c4
tatra vyāpāde vaktavyam / yo 'nena pratighaṃ pratighanimittaṃ cārabhya, tasya ca prahāṇāya, dharmā udgṛhītā iti vistaraḥ /
auddhatyakaukṛtye vaktavyam / anenauddhatyakaukṛtyam ārabhya, tasya ca prahāṇāya, dharmā udgṛhītā iti vistareṇa pūrvavat /
vicikitsāyāṃ vaktavyam / ye 'nena vicikitsām ārabhya, tasyāś ca prahāṇāya, dharmā udgṛhītā iti vistareṇa pūrvavat /
evam anena kāmacchandanivaraṇād vyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsānivaraṇāc cittaṃ viśodhitaṃ bhavati, tadāhārakebhyaś ca dharmebhya āvaraṇīyebhyaḥ / tenāha / caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati /
sā khalv eṣā dharmādhipateyāvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittasya pariśodhanākhyāta //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-i-(d)-(2) Ms.52a4R, Sh.104-11, P.49a1, D.41a6, N.43b2, Co.45a1, Ch.412c13
asti punar ātmādhipateyā lokādhipateyā cāvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittapariśodhanā /
ātmādhipateyā katamā / yathāpi tadutpanne 'nyatamānyatamasmin nivaraṇe, ātmata evāpratirūpatāṃ viditvā, utpannaṃ nivaraṇaṃ nādhivāsayate prajahāti vinodayati vyantīkaroti, tena nivaraṇenātmānaṃ lajjāyamānaḥ, cetasa (Śbh I 160) upakleśakareṇa prajñādaurbalyakareṇa vighātapakṣyeṇa / evam asāv ātmānam evādhipatiṃ kṛtvā, āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati /
kathaṃ lokam adhipatiṃ kṛtvā āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaiḥ pariśodhayati / ihāsya nivaraṇe samutpanna utpattikāle vā pratyupasthita evaṃ bhavati, "ahaṃ ced anutpannaṃ nivaraṇam utpādayeyaṃ, śāstā me 'pavaded devatā api vijñā api sabrahmacāriṇo dharmatayā vigarheyur" iti / sa lokam evādhipatiṃ kṛtvā, anutpannaṃ ca nivaraṇaṃ notpādayati, utpannaṃ ca prajahāti / evaṃ lokam adhipatiṃ kṛtvā, āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(a) Ms.52a8M, Sh.105-12, P.49a8, D.41b4, N.43b8, Co.45a6, Ch.412c27
śayanāsanapratiguptyarthaṃ punar "lokācāraś cānuvṛtto bhaviṣyatī"ti / yāvad rātryāḥ prathame yāme caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhya, bahir vihārasya pādau prakṣālayati / prakṣālya, vihāraṃ praviśya śayyāṃ kalpayati / yāvad eva svapnaupacayikānāṃ mahābhūtānām upacayāya / upacito 'yaṃ kāyaḥ karmaṇyataraś ca bhaviṣyati, anukūlataraś ca sātatyena nipake kuśalapakṣaprayoge //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(b) Ms.52b1R, Sh.105-24, W.*72-30, P.49b4, D.41b7, N.44a3, Co.45b2, Ch.413a3 kena kāraṇena daksiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati / siṃhasya prāṇinaḥ sādharmyeṇa / kiṃ punar atra sādharmyam / siṃhaḥ prāṇī sarveṣāṃ tiryagyonigatānāṃ prāṇināṃ vikrānta utsāhī dṛḍhaparākramaḥ / bhikṣur api jāgarikāyogānuyukta ārabdhavīryo viharati vikrānta utsāhī dṛḍhaparākramaḥ / atas tasya siṃhopamaiva śayyā pratirūpā bhavati, no tu pretaśayyā devaśayyā, na kāmabhogiśayyā / tathā hi te sarva eva kusīdā hīnavīryā mandabalaparākramāḥ / (Śbh I 162) api tu dharmataiṣā yad dakṣiṇena pārśvena siṃhopamāṃ śayyāṃ kalpayato na tathā gātrāṇāṃ vikṣepo bhavati, na ca śayānasya smṛtisaṃpramoṣo bhavati, na ca gāḍhaṃ svapiti, pāpakāṃś ca svapnān na paśyati / anyathā tu śayyāṃ kalpayato viparyayeṇa sarve doṣā veditavyāḥ / tenāha / pāde pādam ādhāya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(c) Ms.52b4L, Sh.106-16, P.50a2, D.42a4, N.44b1, Co,45b7, Ch.413a13
katham ālokasaṃjñi śayyāṃ kalpayati / ālokanimittam anena sūdgṛhītaṃ bhavati sumanasikṛtaṃ sujuṣṭaṃ supratividdham / tad eva manasikurvan sa prabhāsahagatena cittena śayyāṃ kalpayati / suptasyāpi cāsya yena na bhavati cetaso 'ndhakārāyitatvam / evam ālokasaṃjñī śayyāṃ kalpayati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(d) Ms.52b5L, Sli. 106-21, P.5Oa4, D.42a6, N.44b2, Co.46a2, Ch.413a17
kathaṃ smṛtaḥ śayyāṃ kalpayati / ye 'nena dharmāḥ śrutā bhavanti cintitā vā bhāvitā vā kuśalā arthopasaṃhitāḥ, tadanvayāsya smṛtir yāvat svapanakāle 'nuvartinī bhavati / yayāsya suptasyāpi ta eva dharmā jāgrato tvābhilapanti, teṣv eva ca dharmeṣu taccittaṃ bahulam anuvicarati / iti yathāsmṛtyā yathāsmṛtaḥ kuśalacittaḥ śayyāṃ kalpayati, avyākṛtacitto vā / evaṃ smṛtaḥ śayyāṃ kalpayati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(e) Ms.52b6L, Sh.107-7, P.50a7, D.42b1, N,44b4, Co.46a4, Ch.413a23
kathaṃ saṃprajānan śayyāṃ kalpayati / suptasyāsya tathā smṛtasya yasmin samaye 'nyatamānyatamenopakleśena cetasaḥ saṃkleśo bhavati / sa (Śbh I 164) utpadyamānam eva taṃ saṃkleśaṃ samyag eva prajānāti, nādhivāsayati, prajahāti, pratividhyati, pratyudāvartayati mānasam / tenocyate saṃprajānan śayyāṃ kalpayati //
(I)-C-IIl-7-a-(2)-ii-(f) Ms.52b7L, Sh.107-14, P.50b1, D.42b2, N.44b6, Co.46a6, Ch,413a27
kathaṃ utthānasaṃjñām eva manasikurvan śayyāṃ kalpayati / sa vīryasaṃpragṛhītaṃ cittaṃ kṛtvā śayyāṃ kalpayati / supratibuddhikayā suhrasvamiddhaḥ / tadyathāraṇyako mṛgaḥ, no tu sarveṇa sarvaṃ middhāvakramaṇanimnaṃ cittaṃ karoti, na tatpravaṇaṃ, na tatprāgbhāram /
api cāsyaivaṃ bhavati / "aho batāhaṃ buddhānujñātāṃ jāgarikāṃ sarveṇa sarvaṃ sarvathā saṃpādayeyam" iti / tasyāś ca saṃpādanārthaṃ bhrśaṃ ghanarasena prayogeṇa chandagato viharaty abhiyuktaś ca /
api cāsyaivaṃ bhavati / "yathāham adya jāgarikārtham ārabdhavīryo vyahārṣaṃ, kuśalānāṃ ca dharmāṇāṃ bhāvanāyai dakṣo 'nalasa utthānasaṃpannaḥ / śvaḥ prabhāte, nirgatāyāṃ ca rajanyāṃ, bhūyasyā mātrayārabdhavīryo vihariṣyāmy utthānasaṃpanna" iti /
tatraikayotthānasaṃjñayā na gāḍhaṃ svapiti / yenāyaṃ śaknoti laghu laghv evotthānakāla utthātuṃ, na kālātikrāntaṃ pratibudhyati / dvitīyayotthānasaṃjñayā buddhānujñātāṃ siṃhaśayyāṃ kalpayaty anyūnām anadhikām / tṛtīyayotthānasaṃjñayā cchandaṃ na sraṃsayati / smṛtisaṃpramoṣe saty uttaratrottaratra samādānāya prayukto bhavati / evam utthānasaṃjñām eva manasikurvan śayyāṃ kalpayati //
(Śbh I 166)
(I)-C-IIl-7-a-(2)-iii Ms.53a2M, Sh.108-12, W.*72-4, P.50b8, D.43a1, N.45a5, Co.46b5, Ch.413b14
sa rātryāḥ paścime yāme laghu laghv eva prativibudhya caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayatīti / rātryāḥ paścimo yāma ucyate, yo 'pararātraḥ sātirekaṃ praharam / sa cāyam ālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānann utthānasaṃjñām eva manasikurvan rātyāḥ madhyamaṃ yāmaṃ sātirekaṃ praharaṃ middham avakrāmayitvā, yasmim samaye vyuttiṣṭhate tatra tasmim samaye vyuttiṣṭhate karmaṇyakāyo bhavati, utthāya nādhimātreṇa styānamiddhaparyavasthānenābhibhūtaḥ / yena nāsyottiṣṭhato dhandhāyitatvaṃ vā syād mandāyitatvaṃ vālasyakausīdyaṃ vā / asati vā punas tasmin dhandhāyitatve mandāyitatva ālasyakausīdye laghu laghv evotthānaṃ bhavaty ābhogamātrāt / caṅkramaniṣadyābhyāṃ āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittasya pariśuddhiḥ pūrvavad veditavyā / ayaṃ tāvat pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogasyānuyuktatāvistaravibhāgaḥ //
(I)-C-IIl-7-b-(1) Ms.53a4R, Sh.109-6, P.51a6, D.43a6, N.45b2, Co.47a2, Ch.413b24
samāsārthāḥ punaḥ katame / iha jāgarikāyogam anuyuktasya puruṣapudgalasya catvāri samyakkaraṇīyāni bhavanti / katamāni catvāri / yāvaj jāgrati tāvat kuśalapakṣaṃ na riñcati, sātatyena nipake kuśaladharmabhāvanāyām / kālena ca śayyāṃ kalpayati, nākālena / suptaś cāsaṃkliṣṭacitto (Śbh I 168) middham avakrāmayati, na saṃkliṣṭacittaḥ / kālena ca prativibudhyate, notthānakālam ativartate / [nam gyi cha stod daṅ / nam gyi cha smad la mi ñal bar sbyor ba'i rjes su brtson pa'i skyes bu gaṅ zag gis yaṅ dag par bya ba ni bźi po de dag yin no /] itīmāni catvāri samyakkaraṇīyāny ārabhya bhagavatā śrāvakāṇāṃ jāgarikāyogānuyuktatā deśitā //
(I)-C-IIl-7-b-(2) Ms.53a6M, Sh.109-16,W.*73-13, P.51b3, D.43b2, N.45b6, Co.47a6, Ch.413c4
kathaṃ ca punar deśitaḥ / yat tāvad āha / "divā caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / evaṃ rātryāḥ prathamayāmaṃ caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇiyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayatī"ty anena tāvat prathamaṃ samyakkaraṇīyam ākhyātam / yaduta yāvaj jāgrati tāvat kuśalapakṣaṃ na riñcati / udyukto sātatyena nipake kuśaladharmabhāvanāyām /
yasmāt punar āha / "bahir vihārasya pādau prakṣālya, vihāraṃ praviśya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayati / pāde pādam ādhāye"ty anena dvitīyam samyakkaraṇīyam ākhyātam / yaduta kālena śayyāṃ kalpayati, nākālena /
yat punar āha / "ālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānann utthānasaṃjñām eva manasikurvan śayyāṃ kalpayatī"ty anena tṛtīyaṃ samyakkaraṇīyam ākhyātam / yadutāsaṃkliṣṭacitto middham avakrāmayati, na saṃkliṣṭacitta iti/
yat punar āha / "rātryāḥ paścime yāme laghu laghv eva prativibudhya, caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayatī"ty (Śbh I 170) anena caturthaṃ samyakkaraṇīyam ākhyātam / yaduta kālena prativibudhyati, notthānakālam ativartate /
iti tatra yad uktam / "ālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānan vyutthānasaṃjñām eva manasikurvan śayyāṃ kalpayatī"ty / ato dvābhyāṃ kāraṇābhyām asaṃkliṣṭacitto middham avakrāmayati, yaduta smṛtyā, saṃprajanyena / dvābhyāṃ punaḥ kāraṇābhyāṃ, kālena prativibudhyate, no tu kālam ativartate, yadutālokasaṃjñayotthānasaṃjñayā ca /
kathaṃ punaḥ / smṛtyā kuśalam ālambanaṃ parigṛhya svapiti / saṃprajanyena tasmāt kuśalād ālambanāc cyavamānaṃ saṃkliśyamānaṃ ca cittaṃ laghu laghv eva samyak prajānāti / evam asyābhyāṃ dvābhyāṃ kāraṇābhyām asaṃkliṣṭacittasya śayyā bhavati /
tatrālokasaṃjñayotthānasaṃjñayā ca na gāḍhaṃ svapiti, nāsya dūrānugatam tanmiddhaparyavasthānaṃ bhavati / ity ābhyāṃ dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ kālena prativibudhyate, notthānakālam ativartate /
ayaṃ jāgarikāyogānuyuktasya samāsārthaḥ / yaś ca pūrvako vistaravibhāgaḥ, yaś cāyaṃ samāsārthaḥ, iyam ucyate pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogānuyuktatā// //
(Śbh I 172)
(I)-C-IIl-8-a-(1) Ms.53b4L, Sh.111-11, P-52b3, D.44a7, N.46b3, Co.48a4, Ch.413c29
saṃprajānadvihāritā katamā / yathāpīhaikatyo 'bhikramapratikrame saṃprajānadvihārī bhavati / ālokitavyavalokite saṃmiñjitaprasārite saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe / aśite pīte khādite svādite, gate sthite niṣaṇṇe śayite, jāgṛte, bhāṣite tūṣṇīṃbhāve, nidrāklamaprativinodane saṃprajānadvihāri bhavati //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-i Ms.53b5L, Sh.112-1, P.52b5, D.44b1, N.46b5, Co.48a6, Ch.414a7
tatra katamo 'bhikramaḥ / pratikramaḥ katamaḥ / abhikramapratikrame saṃprajānadvihāratā katamā /
tatrābhikramaḥ / yathāpīhaikatyo grāmaṃ vopasaṃkrāmati, grāmāntaraṃ vā kulaṃ vā kulāntaraṃ vā vihāraṃ vā vihārāntaraṃ vā /
tatra pratikramaḥ / yathāpīhaikatyo grāmad vā pratinivartate, grāmāntarād vā kulād vā kulāntarād vā vihārād vā vihārāntarād vā /
tatra saṃprajānadvihāritā / abhikramamāṇo "'bhikramāmī"ti samyag eva prajānāti / pratikramamāṇaḥ "pratikramāmī"ti samyag eva prajānāti / "atra mayābhikramitavyaṃ, atra mayā punar nābhikramitavyam" iti samyag eva prajānāti / "ayaṃ vā me 'bhikramaṇakālaḥ, ayaṃ nābhikramaṇakāla" iti samyag eva prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyam /
sacet tena saṃprajanyena samanvāgataḥ / abhikramamāṇaḥ prajānāty "abhikramāmī"ti / yatra cānenābhikramitavyaṃ bhavati tatra cābhikramati / kālena cābhikramati nākālena / yathā cābhikramitavyaṃ bhavati tadrūpayā (Śbh I 174) caryayācāreṇākalpeneryāpathena tathābhikrāmati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā, yadutābhikramapratikramayoḥ //
(|)-C-|||-8-a-(2)-ii Ms.53b8M, Sh.113-7, P.53a4, D.44b7, N.47a3, Co.48b5, Ch.414a23
tatra katamad ālokitam / katamad vyavalokitam / katamālokitavyavalokitesaṃprajānadvihāritā /
tasyāsya pūrvaparikīrtiteṣu vastuṣv abhikramataḥ pratikramataś ca / yad abuddhipūrvakam aprayatnapūrvakam acchandapūrvakam antarāle cakṣuṣā rūpadarśanam / idam ucyata ālokitam /
yat punar teṣūpasaṃkrāntapratikrāntasya buddhipūrvakaṃ prayatnapūrvakaṃ chandapūrvakaṃ cakṣuṣā rūpadarśanam / tadyathā rājñāṃ rājamātrāṇāṃ naigamānāṃ jānapadānāṃ vā brāhmaṇānāṃ gṛhapatināṃ dhanināṃ śreṣṭhinām sārthavāhānām, tadanyeṣāṃ bāhyakānāṃ layanānāṃ mārutānām avarakāṇāṃ prāsādānāṃ harmyatalānām iti / yad vā punar anyeṣāṃ lokacitrāṇāṃ darśanam / idam ucyate vyavalokitam /
yat punar ālokitaṃ ca vyavalokitaṃ ca svalakṣaṇataḥ samyag eva prajānāti / yac cāvalokayitavyaṃ yac ca vyavalokayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yadālokayitavyaṃ yadā vyavalokayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yathālokayitavyaṃ yathā vyavalokayitavyaṃ tad api samyag eva (Śbh I 176) prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyam /
sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ / saced ālokayamāno vyavalokayamāno jānāty "ālokayāmi vyavalokayāmī"ti / yac cālokayitavyaṃ vyavalokayitavyaṃ tad ālokayati vyavalokayati / yadālokayitavyaṃ vyavalokayitavyaṃ tadālokayati vyavalokayati / yathālokayitavyaṃ vyavalokayitavyaṃ tathālokayati vyavalokayati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā yadutālokitavyavalokite //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-iii Ms.54a4M, Sh.114-11, P.53b6, DA5a7, N.47b4, Co.49a6, Ch.414b11
tatra katamat saṃmiñjitam, katamat prasāritaṃ, katamā saṃmiñjitaprasārite saṃprajānadvihāritā / sa tathālokayamāno vyavalokayamānaś ca, abhikramapūrvakaṃ pratikramapūrvakaṃ ca, yat pādau vā saṃmiñjayati prasārayati, bāhū vā saṃmjayati prasārayati, hastau vā saṃmiñjayati prasārayati, anyatamānyatamaṃ vāṅgapratyaṅgaṃ saṃmiñjayati prasārayati / idam ucyate saṃmiñjitaprasāritam /
sa cet saṃmiñjitaprasāritaṃ svalakṣaṇataḥ samyag eva prajānāti / saṃmiñjayitavyaṃ prasārayitavyaṃ ca samyag eva prajānāti / yadā ca saṃmiñjayitavyaṃ yadā prasārayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yathā ca saṃmiñjayitavyaṃ yathā prasārayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyam /
sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ / sa cet saṃmiñjayamānaḥ prasārayamāno jānāti, "saṃmiñjayāmi prasārayāmī"ti / yac ca saṃmiñjayitavyaṃ prasārayitavyaṃ saṃmiñjayati prasārayati / yadā ca saṃmiñjayitavyaṃ prasārayitavyaṃ tadā saṃmiñjayati prasārayati / yathā (Śbh I 178) ca saṃmiñjayitavyaṃ prasārayitavyaṃ tathā saṃmiñjayati prasārayati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā yaduta saṃmiñjitaprasārite //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-iv Ms.54a7M, Sli.115-11, P.54a7, D.45b6, N.48a3, Co.49b5, Ch.414b22
tatra katamat saṃghāṭīdhāraṇaṃ, katamac cīvaradhāraṇaṃ, katamat pātradhāraṇaṃ, katamā saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe saṃprajānadvihāritā /
yat tāvad asya jyeṣṭaṃ cīvaraṃ ṣaṣṭikhaṇḍaṃ vā navatikhaṇḍaṃ vā, dviguṇasīvitaṃ vaikaguṇasīvitaṃ vā / iyam ucyate saṃghāṭī / tasya prāvaraṇaṃ paribhogaḥ samyag eva pariharaṇaṃ dhāraṇam ity ucyate /
yat punar asya madhyaṃ vā kanīyo vādhiṣṭhānikaṃ vā cīvaram atirekacīvaraṃ vā vikalpanārhaṃ vikalpitaṃ vā / tac cīvaram ity ucyate / tasya prāvaraṇaṃ paribhogaḥ samyag eva pariharaṇaṃ dhāraṇam ity ucyate /
yat punar asyādhiṣṭānikam āyasaṃ vā mṛnmayaṃ vā bhaikṣabhājanam / idam ucyate pātram / tasya paribhogaḥ samyag eva pariharaṇaṃ dhāraṇam ity ucyate /
sacet punar ayaṃ tāṃ saṃghāṭīṃ cīvaraṃ pātraṃ dhāraṇaṃ vā svalakṣaṇataḥ samyag eva prajānāti / yac ca saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇaṃ kalpikam akalpikaṃ vā tad api samyag eva prajānāti / yadā ca saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇaṃ dhārayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yathā ca dhārayitavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyam /
sa tena saṃprajanyena samanvāgataḥ sacet saṃghāṭīṃ cīvaraṃ pātraṃ dhārayamāṇo jānāti "dhārayāmī"ti / yac ca dhārayitavyaṃ tad dhārayati / yadā (Śbh I 180) ca dhārayitavyaṃ tadā dhārayati / yathā ca dhārayitavyaṃ tathā dhārayati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā yaduta saṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-v Ms.45b4R, Sh.116-19, P.55a1, D,46a6, N.48b3, Co.50a5, Ch.414c11
tatra katamad aśitaṃ, katamat pītaṃ, katamat khāditaṃ, katamat svāditaṃ, katamāśitapītakhāditasvādite saṃprajānadvihāritā /
yaḥ kaścit piṇḍapātaparibhogaḥ sarvaṃ tad aśitam ity ucyate /
tasya punar dvidhābhedaḥ, khāditaṃ svāditaṃ ca / tatra khāditaṃ, manthā vā, apūpo vā, odanakulmāṣaṃ veti, yad vā punar anyatamam ābhisaṃskārikam annaṃ vikṛtaṃ bhojyaṃ prāṇasaṃdhāraṇam / idam ucyate khāditam, aśitam apīdam /
svāditaṃ katamat / tadyathā kṣīraṃ dadhi navanītam sarpis tailaṃ madhu phāṇitaṃ māṃsaṃ matsyā vaIIūrā lavaṇaṃ vanaphalaṃ vā bhakṣaprakāraṃ vā / idam ucyate svāditam, aśitam apīdam/
yat punaḥ pīyate khaṇḍarasaṃ vā, śarkarārasaṃ vā, kāñcikaṃ vā, dadhimaṇḍaṃ vā, śuktaṃ vā, takraṃ vā, antataḥ pānīyam api / idam ucyate pītam /
aśitapītakhāditasvāditaṃ svalakṣaṇataḥ samyag eva prajānāti / yac cāśitavyaṃ pātavyaṃ khāditavyaṃ svāditavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yadā cāśitavyaṃ pātavyaṃ khāditavyaṃ svāditavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / yathā cāśitavyaṃ pātavyaṃ khāditavyaṃ svāditavyaṃ tad api samyag eva prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyaṃ /
sa tena saṃprajanyena samanvāgato 'śnanaḥ pibamānaḥ khādamānaḥ svādayamānaḥ sa cej jānāty "aśnāmi pibāmi khādāmi svādayāmī"ti / yac (Śbh I 182) cāśitavyaṃ pātavyaṃ khāditavyaṃ svāditavyaṃ tad aśnāti yāvat svādayati / yadā cāśitavyaṃ yāvat svādayitavyaṃ tadāśnāti yāvat svādayati / yathā cāśitavyaṃ yāvat svādayitavyaṃ tathāśnāti yāvat svādayati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā yadutāśitapītakhāditasvādite //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-vi Ms.55a2M, Sh.118-7,W.*74-1, P.55b6, D.46b7, N.49a5, Co.50b6,Ch.415a5
tatra katamad gatam, katamat sthitam, kataman niṣaṇṇam, katamac chayitaṃ, katamaj jāgrtam, katamad bhāṣitam, katamas tūṣṇīṃbhāvaḥ, katamā nidrāklamaprativinodanā, katamā gate sthite niṣaṇṇe śayite jāgrte bhāṣite tūṣṇīṃbhāve nidrāklamaprativinodanāyāṃ saṃprajānadvihāritā /
yathāpīhaikatyaś caṅkrame vā caṅkramyate, sahadhārmikāṇāṃ vopasaṃkrāmati, adhvānaṃ vā pratipadyate / idam asyocyate gatam /
yathāpīhaikatyaś caṅkrame vā tiṣṭhati, sahadhārmikāṇāṃ vā puratas tiṣṭhaty ācāryāṇām upādhyāyānāṃ gurūṇāṃ gurusthānīyānām / idam ucyate sthitam /
yathāpīhaikatyo mañce vā pīṭhe vā tṛṇasaṃstarake vā saṃniviśati vā saṃniṣīdati vā, paryaṅkam ābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya, pratimukhīṃ smṛtim upasthāpya / idam ucyate niṣaṇṇam /
yathāpīhaikatyo bahir vihārasya pādau prakṣālya vihāraṃ praviśya dakṣiṇena pārśvena siṃhaśayyāṃ kalpayati, pāde pādam ādhāya, mañce vā pīṭhe vā tṛṇasaṃstarake vā, araṇye vā vṛkṣamūle vā śunyāgāre vā / idam ucyate śayitam /
yathāpīhaikatyo divā caṅkramaṇiṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati, evaṃ rātryāḥ prathame yāme paścime yāme / idam ucyate jāgṛtam /
yathāpīhaikatyas tathā jāgarikāyogānuyukto 'nuddiṣṭāṃś ca dharmān (Śbh I 184) uddiśati paryavāpnoti, tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam iti vistareṇa pūrvavat / uddiṣṭeṣu ca dharmeṣu vacasā paricayaṃ karoti, yaduta vistareṇa svādhyāyakriyayā, pareṣāṃ vā vistareṇa saṃprakāśayati, kālena kālam ālapati pratisaṃmodayati vijñaiḥ sabrahmacaribhiḥ sārdhaṃ tadanyair vā gṛhasthair yadutodyojanapariṣkārārtham / idam ucyate bhāṣitam /
yathāpīhaikatyo yathāśrutānāṃ yathā paryavāptānāṃ dharmāṇāṃ vacasā parijitānām ekākī rahogato 'rthaṃ cintayati tulayaty upaparīkṣate / pratisaṃlīno vā punar bhavaty adhyātmam eva cittaṃ sthāpayati / saṃsthāpayaty avasthāpayaty upasthāpayati damayati śamayati vyupaśamayaty ekotīkaroti samādhatte vipaśyanāyāṃ vā yogaṃ koroti / ayam ucyate tūṣṇīṃbhāvaḥ /*
yathāpīhaikatyo grīṣmasamaye pratyupasthita uttamagrīṣmaparidāhakāle vartamāne, uṣṇena vā bādhyate śrānto vā bhavati, klāntasyotpadyate 'kāle nidrāklamaḥ svapitukāmaḥ / ayam ucyate nidrāklamaḥ //
(I)-C-IIl-8-a-(2)-vii Ms.55b3L, Sh.120-8, P.56b7, D.47b4, N.50a2, Co.51b4, Ch.415b7
sacet punar ayaṃ gataṃ yāvan nidrāklamavinodanāṃ tatsvalakṣaṇataḥ samyag eva prajānāti / yatra ca gantavyaṃ yāvan nidrāklamaḥ prativinodayitavyaḥ, tad api samyag eva prajānāti / yadā ca gantavyaṃ yāvad yadā nidrāklamaḥ prativinodayitavyaḥ, tad api samyag eva prajānāti / yathā ca gantavyaṃ bhavati yathā ca yāvan nidrāklamaḥ prativinodayitavyaḥ, tad api samyag eva prajānāti / idam asyocyate saṃprajanyam /
sa tena saṃprajanyena samanvāgato gacchan yāvan nidrāklamam (Śbh I 186) prativinodayan sa cej jānti, "gacchāmi yāvan nidrāklamaṃ prativinodayāmī"ti / yatra ca gantavyaṃ bhavati yatra ca yāvan nidrāklamaḥ prativinodhyitavyo bhavati, tatra gacchati tatra yāvan nidrāklamaṃ prativinodayati / yadā ca gantavyaṃ bhavati yadā ca yāvan nidrāklamaḥ prativinodayitavyo bhavati, tadā gacchati tadā yāvan nidrāklamaṃ prativinodayati / yathā ca gantavyaṃ bhavati yathā yāvan nidrāklamaḥ prativinodayitavyo bhavati, tathā gacchati tathā yāvan nidrāklamaṃ prativinodayati / iyam asyocyate saṃprajānadvihāritā yaduta gatasthitaniṣaṇṇaśayitajāgṛtabhāṣitatūṣṇīṃbhāvanidrāklamaprativinodanāyām //
(Śbh I 188)
(I)-C-IIl-8-a-(3)-i Ms.55b5R, Sh.121-3, P.57a6, D.48a2, N.50a7, Co.52a2, Ch.415b20
saṃprajānadvihāritāyāḥ katamānupūrvī, katamā vastuvibhāvanā / yathāpīhaikatyo yaṃ yam eva grāmaṃ vā nigamaṃ vopaniśritya viharati /
tasyaivaṃ bhavati / "mayā khalv ayaṃ grāmo vā nigamo vā piṇḍāyopasaṃkramitavyaḥ / piṇḍāya caritvā punar eva vihāraṃ pratiniṣkramitavyam / santi punar atra kulāni grāme vā nagare vā yāni mayā nopasaṃkramitavyāni, tāni punaḥ katamāni / tadyathā ghoṣaṃ' pānāgāraṃ veśyaṃ rājakulaṃ caṇḍālakaṭhinam / yāni vā punaḥ kulāny ekāntena pratihatāny apratyudāvartāni /
santi ca punaḥ kulāni yāni mayopasaṃkramitavyāni / tadyathā kṣatriyamahāsālakulāni vā brāhmaṇamahāsalakulāni vā gṛhapatimahāsālakulāni vā naigamakulāni vā jānapadakulāni vā dhanikulāni vā śreṣṭhikulāni vā sārthavāhakulāni vā /
yāni vā kulāni mayopasaṃkramitavyāni tāni nātisāyam upasaṃkramitavyāni tāni vikālam / na ca kāryavyagreṣu dāyakadānapatiṣu, na krīḍāratimaṇḍanayogam anuyukteṣu, na grāmyadharmāya pravṛtteṣu, na kupiteṣu / tathā copasaṃkramitavyāni yathopasaṃkrāmann ahaṃ na bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgaccheyaṃ na bhrāntena rathena punaś caṇḍenāśvena na caṇḍayā gavā na caṇḍena kukkureṇa / na gahanaṃ na kaṇṭakavāṭaṃ vā mardeyaṃ, na śvabhre palvale prapāte prapateyam / na syandanikāyāṃ na (Śbh I 190) gūthakaṭhikke / candropamaś ca kulāny upasaṃkrameyaṃ hrīmān apragalbho vyavakṛṣya kāyaṃ vyavakṛṣya cittaṃ na lābhakāmo na satkārakāmaḥ / yathā svena lābhena sucittaḥ sumanās tathā parasyāpi lābhena sucittaḥ sumanā anātmotkarṣy aparapaṃsako 'nukaṃpācitto dayācittaḥ / evaṃ ca punar upasaṃkramitavyāni / tat kuta etal labhyaṃ pravrajitena parakuleṣu yad dadatu me pare mā na dadatu, yāvat tvaritaṃ mā dhandham iti vistareṇa / upasaṃkramya ca me pratigrahe mātrā karaṇīyā / na ca lābhahetoḥ kuhanā karaṇīyā lapanā naimittikatā naiṣpeṣikatā lābhena lābhaniścikīrṣatā karaṇīyā / sa ca lābho 'raktena paribhoktavyaḥ, asaktenāgṛddhenāgrathitenāmūdhitenānadhyavasitenādhyavasāyam anāpannena" //
(I)-C-IIl-8-a-(3)-ii Ms. 56a6M, Sh.122-20, W.*74,17*;20**, P.58a5, D.48b7, N.51a5, Co.53a1, Ch.415c20
yāni ca rūpāṇi tatropasaṃkramatopasaṃkrāntena vā draṣṭavyāni bhavanti na tāny ekatyāni draṣṭavyāni tāni caikatyāni draṣṭavyāni / tatra yāni na draṣṭavyāni teṣūtkṣiptacakṣuṣā bhavitavyaṃ susaṃvṛtendriyeṇa / yāni punar draṣṭavyāni teṣu sūpasthitāṃ smṛtim upasthāpya / (Śbh I 192) kathaṃrūpāṇi punā rūpāṇi nāvalokayitavyāni / tadyathā naṭo nartako hāsako lāsaka iti / yad vā punar anyac cāraṇajātaṃ nṛtte vā gīte vā vādite vā pravṛttam / tathā mātṛgrāmo viśeṣeṇa punaḥ śiśur udāravarṇo rañjanīya iti / yāni ca punā rūpāṇi dṛṣṭāni brahmacaryopaghātāya brahmacaryāntarāyāya, pāpakānāṃ cākuśalānāṃ vitarkāṇāṃ samudācārāya saṃvarteran / tadrūpāṇi rūpāṇi nāvalokayitavyāni, na vyavalokayitavyāni /
"kathaṃrūpāṇi punā rūpāṇi draṣṭavyāni" / tadyathā jīrṇaṃ vā vṛddhaṃ vā mahaIIakaṃ vā khurukhurupraśvāsakāyaṃ purataḥprāgbhārakāyaṃ daṇḍam avaṣṭabhya pravepamānena kāyena, ābādhikaṃ vā duḥkhitaṃ bāḍhaglānam ādhmātapādam ādhmātahastam ādhmātodaram ādhmātamukhaṃ pāṇḍukachavivarṇam, dardrūlaṃ vā kacchūlaṃ vā kuṣṭhitaṃ vā duḥkhitahatagātram, pakvagātram upahatendriyaṃ, mṛtaṃ vā kālagatam ekāhamṛtaṃ vā dvyahamṛtaṃ vā saptāhamṛtaṃ vā, kākaiḥ kuraraiḥ khādyamānaṃ, gṛdhraih śvabhiḥ sṛgālair vividhair vā tiryagjātigataiḥ prāṇibhir bhakṣyamāṇam abhinirhriyamāṇaṃ vā / mañca āropyopari vitānena prasāritena purataḥ pṛṣṭhataś ca mahājanakāyena rodamānena krandamānena bhasmāvakīrṇapramuktakeśena tathā śokajātaṃ duḥkhajātaṃ paridevajātaṃ daurmanasyajātam upāyāsajātaṃ, yan "mayā draṣṭavyam" ity evaṃrūpāṇi cānyāni caivaṃbhāgīyāni rūpāṇi draṣṭavyāni, yāni brahmacaryānugrahāya kuśalānāṃ ca vitarkāṇāṃ samudācārāya saṃvartante //
(Śbh I 194)
(I)-C-IIl-8-a-(3)-iii Ms.56b5R, Sh.124-6, P.59a1, D.49b2, N.52a1, Co.53b3, Ch.416a10
na kāyapracālakam upasaṃkramitavyaṃ na bāhupracālakaṃ na śīrṣapracālakaṃ noccagghikayā na hastāvalagnikayā na soḍhaukikayā / nānanujñātenāsane niṣattavyaṃ, nāpratyavekṣyāsanam, na sarvakāyam samavadhāya, na pāde pādam ādhāya, na sakthni sakthinā, nābhisaṃkṣipya pādau, nābhivikṣipya pādau //
(Śbh I 196)
(I)-C-IIl-8-a-(3)-iv Ms.56b6R, Sh.124-12, P.59a4, D.49b4, N.52a3, Co.53b5, Ch.416a15
nodguṇṭhikayā kṛtena, noccastikayā, na vitastikayā, na paryastikayā, parimaṇḍalaṃ cīvaraṃ prāvṛtya, nātyutkṛṣṭaṃ nātyapakṛṣṭam, na hastiśuṇḍakaṃ na tālavṛntakaṃ na nāgaphaṇakaṃ na kulmāṣapiṇḍikaṃ cīvaraṃ prāvaritavyam / nānāgate khādanīye pātram upanāmayitavyaṃ, na ca khādanīyabhojanīyasyopari dhārayitavyam / nānāstīrṇe pṛthivīpradeśe prapāte prāgbhāre pātraṃ sthāpayitavyam //
(Śbh I 198)
(I)-C-IIl-8-a-(3)-v Ms.57a2L, Sh.124-19, P.59a7, D.49b6, N.52a6, Co.53b7, Ch.416a20
sāvadānaṃ piṇḍapātaṃ paribhoktavyam / naudanena sūpikaṃ praticchādayitavyam, na sūpikenaudanam / nātittinikāyogam anuyuktena paribhoktavyam / nātisthūlaṃ nātiparīttaṃ parimaṇḍalam ālopa ālopayitavyam / na hastāvalehakaṃ na pātrāvalehakam, na hastasaṃdhūnakaṃ na pātrasaṃdhūnakam, na kavaḍacchedakam, piṇḍapātaṃ paribhoktavyam //
(I)-C-IIl-8-a-(3)-vi Ms.57a3L, Sh.125-6, P.59b2, D.50a1, N.52b1, Co.54a2, Ch.416a25
"vihāragatenāpi me tebhyaḥ kulebhyaḥ pratyāgatena pratiniṣkrāntena divā vā rātrau vā prātipaudgalike caṅkrame caṅkramitavyaṃ, na parakye 'viśvāsye 'pravārite 'nuddiṣṭe / na śrāntakāyena na klāntakāyena, anauddhatyābhinigṛhīte citte, kuśalapakṣaprayukte nākuśalamanasikārānugate (Śbh I 200) 'ntargatair indriyair abahirgatena mānasena, nātidrutaṃ nāticapalaṃ naikāntena gamanapratyāgamanapratisaṃyuktena, kālena kālaṃ gacchatā kālena kālaṃ tiṣṭhatā /
tathā sve vihāre sve parigaṇe svakyāṃ kuṭikāyām uddeśikāyāṃ prātipaudgalikāyāṃ, na parakyāyām aviśvāsyāyām apravāritāyām / tathā mañce vā pīṭhe vā tṛṇasaṃstaraṇe vā, araṇye vā vṛkṣamūle vā śūnyāgāre vā niṣattavyaṃ, paryaṅkam ābhujya, ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya, pratimukhīṃ smṛtim upasthāpya //
(I)-C-IIl-8-a-(3)-vii Ms.57a5M, Sh.125-20, P.59b7, D.50a6, N.52b5, Co.54a6, Ch.416b8
rātryā madhyame yāme svapitavyam / divā pūrvakaṃ ca yāmam kuśalapakṣeṇātināmayitavyam / evaṃ ca punaḥ svapitavyaṃ, ālokasaṃjñinā smṛtena saṃprajānenotthānasaṃjñām eva manasikurvatā, rātryāḥ paścime yāme laghu laghv eva prativibudhya //
(Śbh I 202)
(I)-C-IIl-8-a-(3)-viii Ms.57a6M, Sh.126-3, P.60a1, D.50a7, N.52b6, Co.54b1, Ch.416b11
bhāṣye vā svādhyāyakriyāyāṃ vā yogaḥ karaṇīyaḥ, prahāṇe vā pratisaṃlayane, dharmacintāyām / lokāyatāś ca mantrā vivarjayitavyāḥ, citrākṣarāś citrapadavyañjanā anarthopasaṃhitāḥ, ye nābhijñāyai na saṃbodhāya na nirvāṇāya saṃvartante / ye vā punar dharmās tathāgatabhāṣitā gambhīrā gambhīrābhāsāḥ śūnyatāpratisaṃyuktā idaṃpratyayatāpratītyasamutpādānulomās te satkṛtyodgṛhītavyāḥ dṛḍhaṃ ca sthiraṃ ca sūdgṛhītāś ca na nāśayitavyāḥ, pratipattyāḥ saṃpādanārthaṃ, na lābhasatkārahetoḥ / te ca punar dharmā vacasā suparijitāḥ kartavyāḥ / na ca saṅgaṇikāyā atināmayitavyam na karmārāmatayā na bhāṣyārāmatayā, kālena ca kalam upasthitayā smṛtyā vijñasya sabrahmacāriṇa ālapitavyāḥ saṃlapitavyāḥ pratisaṃmodayitavyāḥ / paripṛcchanajātīyena ca bhavitavyaṃ, kiṃkuśalagaveṣiṇā, anupālambhacittena, mitavādinā, yuktabhāṇinā, [gnam por smra ba daṅ] praśāntabhāṇinā ca, pareṣāṃ dhārmyāṃ kathāṃ kathayitukāmena / tūṣṇīṃbhāvena ca ye pāpakā akuśalā vitarkā na (Śbh I 204) vitarkayitavyāḥ / na cāyoniśodharmacintāprayuktena / [mṅon pa'i ṅa rgyal can du mi bya ba daṅ / khyad par rtogs pa cuṅ zad tsam daṅ / ṅan ṅon tsam gyi bar ma dor sgyid lug par mi bya ba daṅ / bsaṃ par mi bya ba'i gnas rnams yoṅs su spaṅ bar bya ba daṅ / dus dus su źi gnas daṅ / lhag mthoṅ la brtson par bya ba daṅ / spoṅ ba la dga' ba daṅ / rgyun du chud par bya ba la brtson pa daṅ / gus par bya ba la brtson par bya'o sñam pa daṅ //
(I)-C-IIl-8-a-(3)-ix Ms.-, Sh.-, P.60b2, D.50b7, N.53a7, Co.55a1, Ch.416b29
bdag dpyid ka'i tsha bas gduṅs pa'm / de ltar brtson pa daṅ / 'bad pa daṅ / rtsol ba'm / ruṅ ba'i bya ba cuṅ zad byed pas yoṅs su ṅal ba'i rgyu daṅ / yoṅs su ṅal ba'i gźi las dus ma yin par gñid kyi sñom pa skye bar gyur na / de'i don du ci nas kyaṅ myur ba myur ba kho nar de med par 'gyur źiṅ / dus yun riṅ por dge ba'i phyogs ñams par mi 'gyur ba daṅ / dge ba'i phyogs kyi bar chad du mi 'gyur bar bya ba'i phyir / yud tsam źig gñid bsaṅ bar bya ste / der yaṅ bdag gi sgo bcad pa'm / dge sloṅ yod na ltar gźug pa'm / 'dul ba'i bsruṅ ba daṅ / 'dul ba'i cho gas chos gos kyis bciṅs la / gnas dben par 'dug ste / gñid bsaṅ bar bya'o sñam du sems pa yin te / des na de'i gñid kyi sñom pa rnam pa thams cad kyi thams cad du med par 'gyur ro //
(I)-C-IIl-8-a-(4) Ms.-, Sh.-, P.60b6, D.51a3, N.53b3, Co.55a4, Ch.416c7
de ni 'di lta ste / rgyu ba daṅ spyod pa las brtsams nas / śes bźin du (Śbh I 206) spyod pa ñid kyi go rims yin te / dan po kho nar de ltar tshul bźin yid la byed pa daṅ / śes rab daṅ ldan pa'i sems mṅon par 'du byed pa gaṅ yin pa de ni de'i śes bźin źes bya'o //
de ltar śes bźin daṅ ldan pas rgyu ba daṅ spyod pa thams cad mi ñuṅ bar sgrub par byed pa gaṅ yin pa de ni śes bźin du spyod pa ñid ces bya'o //
de la 'gro ba daṅ / ldog pa daṅ / chuṅ zad bltas pa daṅ / rnam par bltas pa daṅ / bskum pa daṅ / brkyaṅ ba daṅ / snam sbyar daṅ / chos gos daṅ / lhuṅ bzed bcaṅ ba gaṅ yin pa daṅ / zos pa daṅ / 'thuṅs pa daṅ / 'chos pa daṅ / myaṅs pa gaṅ yin pa de la śes bźin du spyod pa gaṅ yin pa de ni groṅ du rgyu ba daṅ ldan pa la śes bźin du spyod pa ñid ces bya'o //
de la soṅ ba daṅ / sdod pa daṅ / 'dug pa daṅ / ñal ba daṅ / mi ñal ba daṅ / smra ba daṅ / mi smra ba gaṅ yin pa daṅ / gñid kyi sñom pa bsaṅ ba gaṅ yin pa de la śes bźin du spyod pa gaṅ yin pa de ni gtsug lag khaṅ na spyod pa daṅ ldan pa la śes bźin du spyod pa ñid ces bya ste /
de ni re źig śes bźin du spyod pa ñid kyi rnam par dbye ba rgyas pa yin par rig par bya'o //
(I)-C-IIl-8-b-(1) Ms.-, Sh.-, P.61a3, D.51b1, N.53b7, Co.55b2, Ch.416c17
don mdor bsdu ba gaṅ źe na / rgyu ba daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa daṅ / spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa daṅ / rgyu ba daṅ ldan pa daṅ / spyod pa daṅ ldan pa'i las la śes bźin du spyod pa rnam pa bźi gaṅ yin pa de ni don mdor bsdu ba źes bya'o //
de la rgyu ba daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa gaṅ źe na / 'di lta ste / lus kyi las daṅ / mig gi las daṅ / yan lag daṅ / ñiṅ lag thams cad kyi las daṅ / chos gos daṅ / lhuṅ bzed kyi las daṅ / bsod sñoms kyi las te / de ni rgyu ba daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa źes bya'o //
de la re źig ldog pa daṅ 'gro ba źes bya ba gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i lus kyi las bstan to // "chuṅ zad bltas pa daṅ / rnam par bltas pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i mig gi las bstan to // (Śbh I 208) "bskum pa daṅ / brkyaṅ ba" źes bya ba gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i yan lag daṅ ñiṅ lag thams cad kyi las bstan to // "snam sbyar daṅ / chos gos daṅ / lhuṅ bzed bcaṅ ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i chos gos daṅ / lhuṅ bzed kyi las bstan to // "zos pa daṅ / 'thuṅs pa daṅ / 'chos pa daṅ / myaṅs pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i bsod sñoms kyi las bstan to //
spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa gaṅ źe na / 'di lta ste / lus kyi las daṅ / ṅag gi las daṅ / yid kyi las daṅ / ñin mo'i las daṅ / mtshan mo'i las te / de ni spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa źes bya'o //
de la re źig "soṅ ba daṅ / sdod pa daṅ / 'dug pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i lus kyi las bstan to // "smra ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i ṅag gi las bstan to // "ñal ba daṅ / mi smra ba daṅ / gñid kyi sñom pa bsaṅ ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i yid kyi las bstan to // "mi ñal ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i ñin mo'i las daṅ / mtshan mo'i las daṅ / lus kyi las daṅ / ṅag gi las kyaṅ bstan to // "ñal ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i mtshan mo'i las daṅ yid kyi las kho nar yaṅ bstan te / de ni spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa yin par rig par bya'o //
(I)-C-IIl-8-b-(2) Ms.-, Sh.-, P.61b6, D.52a1, N.54b1, Co.56a3, Ch.417a6
de la rgyu ba daṅ ldan pa daṅ / spyod pa daṅ ldan pa'i las la śes bźin du spyod pa rnam pa bźi gaṅ źe na / daṅ po kho nar "las 'di lta bu źig brtsam mo" źes rgyu ba'i las sam / spyod pa'i las śig rtsoṃ par byed pa na / las de ñid la dran pa ñe bar gźag ciṅ / bag yod par spyod la / las de dran pas yoṅs su zin ciṅ bag yod pas kyaṅ yoṅs su zin pas / gźi gaṅ la phyogs gaṅ du / dus gaṅ gi tshe ji sñed cig rnam pa gaṅ gis ji ltar brtag par bya ba'i gźi de la / phyogs der dus de'i tshe / de sñed cig rnam pa des de ltar rtog par byed ciṅ rab tu śes par byed pa ste / de ltar rtog par byed ciṅ / rab tu śes par byed pa na tshe 'di ñid la kha na ma tho ba med pa daṅ / lhuṅ ba med pa (Śbh I 210) daṅ / 'gyod pa med pa daṅ / yid la gcags pa med pa daṅ / rjes su gduṅ ba med par 'gyur ba daṅ / tshe phyi ma la yaṅ kha na ma tho ba med ciṅ lus źig ste / śi ba'i 'og tu ṅan son ṅan 'gro log par ltuṅ ba sems can dmyal ba rnams su skye bar mi 'gyur ba daṅ / ma thob pa thob par bya ba'i tshogs kyi rgyu byas par 'gyur ba yin no //
de ni śes bźin du spyod pa ñid kyi don mdor bsdus pa yin te / rnam par dbye ba rgyas par sṅa ma gaṅ yin pa daṅ / don mdor bsdu ba gaṅ yin pa de ni śes bźin du spyod pa ñid ces bya'o //
(Śbh I 212)
(I)-C-IIl-9-a-(1) Ms.-, Sh.-,W.*74-24(Englisḥ tr.),P.62a4,D.52a6,N.54b6,Co.56a7, Ch.417a19
de la dge ba'i bśes gñen gaṅ źe na / rgyu rnam pa brgyad kyis rnam pa thams cad yoṅs su rdzogs pa'i dge ba'i bśes gñen yin par rig par bya'o //
brgyad gaṅ źe na / 'di ltar 'di na la la daṅ po kho nar tshul khrims la gnas pa yin pa daṅ / maṅ du thos pa yin pa daṅ / rtog pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / rjes su sñiṅ brtse ba daṅ ldan pa yin pa daṅ / yid yoṅs su mi skyo ba yin pa daṅ / bzod pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / mi 'jigs pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / tshig gi bya ba daṅ ldan pa yin no //
(I)-C-IIl-9-a-(1)-i Ms.-, Sh.-, P.62a6, D.52b1, N.55a1, Co.56b2, Ch.417b1
de la ji ltar na tshul khrims la gnas pa yin źe na / rgyas par sṅa ma bźin du tshul khrims daṅ ldan par gnas pa daṅ / so sor thar ba'i sdom pas bsdams pa daṅ / dge sbyoṅ gi lam 'dod pa daṅ / bram ze'i lam 'dod pa daṅ / bdag dul bar bya ba daṅ / bdag źi bar bya ba daṅ / bdag yoṅs su mya ṅan las 'da' bar bya ba'i phyir źugs pa yin te / de ltar na tshul khrims la gnas pa yin no //
(I)-C-IIl-9-a-(1)-ii Ms.57b2R, Sh.127-2, P.62a8, D.52b3, N.55a2, Co.56b3, Ch.417b5
ji ltar na maṅ du thos pa yin źe na / des chos tshaṅs par spyod pa daṅ / thog mar dge ba / bar du dge ba / tha mar dge ba / don bzaṅ po / tshig 'bru bzaṅ po / ma 'dres pa / yoṅs su rdzogs pa / yoṅs su dag pa / yoṅs su byaṅ ba gaṅ dag yin pa de dag mṅon par brjod pas mṅon par rjod par byed pa daṅ / evaṃrūpā anena bahavo dharmā udgṛhītā bhavanti dhṛtā vacasā parijitā manasā cānvīkṣitā dṛṣṭyā supratividdhāḥ / evaṃ bahuśruto bhavati //
(Śbh I 214)
(I)-C-IIl-9-a-(1)-iii Ms.57b3L, Sh.129-1, P.62b3, D.52b5, N.55a4, Co.56b5, Ch.417b9
katham adhigantā bhavati / lābhī bhavaty anityasaṃjñāyā anitye duḥkhasaṃjñāyā duḥkhe 'nātmasaṃjñāyā āhāre pratikūlasaṃjñāyāḥ sarvaloke 'nabhiratisaṃjñāyā ādīnavasaṃjñāyāḥ prahāṇasaṃjāyā virāgasaṃjñāyā nirodhasaṃjñāyā maraṇasaṃjñāyā aśubhasaṃjñāyā vinīlakasaṃjñāyā vipūyakasaṃjñāyā vipaḍumakasaṃjñāyā vyādhmātakasaṃjñāyā vikhāditakasaṃjñāyā vilohitakasaṃjñāyā vikṣiptakasaṃjñāyā asthisaṃjñāyāḥ śūnyatāpratyavekṣaṇasaṃjñāyāḥ / lābhī bhavati prathamasya dhyānasya dvitīyasya tṛtīyasya caturthasyākāśānantyāyatanavijñānānantyāyatanākiṃcanyāyatananaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya maitryāḥ karuṇāyā muditāyā upekṣāyāḥ srotaāpattiphalasya sakṛdāgāmiphalasyānāgāmiphalasya carddhiviṣayasya pūrvanivāsasya divyasya śrotrasya cyutyupapādasya cetaḥparyāyasyārhattvasyāṣṭavimokṣadhyāyitvasya / śakto bhavati pratibalaś ca pareṣāṃ tribhiḥ prātihāryair avavaditum, ṛddhiprātihāryeṇa, ādeśanāprātihāryeṇa, anuśāsanāprātihāryeṇa / evam adhigantā bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(1)-iv Ms.57b5M, Sh.129-16, P.63a3, D.53a4, N.55b4, Co.57a5, Ch.417b22
katham anukampako bhavati / pareṣām antike kāruṇiko bhavati dayāpannah / arthakāmo bhavati hitakāmaḥ sukhakāmaḥ sparśakāmo yogakṣemakāmaḥ / evam anukampako bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(1)-v Ms.57b5R, Sh.129-20, P.63a5, D.53a5, N.55b5, Co.57a6, Ch.417b25
katham aparikhinnamānaso bhavati / saṃdarśako bhavati samādāpakaḥ samuttejakaḥ saṃpraharṣakaḥ / ayāsī catasṛnāṃ parṣadāṃ dharmadeśanāyai dakṣo bhavaty analasa utthānasaṃpanna ārabdhavīryajātīyaḥ / evam aparikhinnamānaso bhavati //
(Śbh I 216)
(I)-C-IIl-9-a-(1)-vi Ms.57b6R, Sh.130-2, P.63a7, D.53a7, N.55b7, Co.57b1, Ch.417b29
kathaṃ kṣamāvān bhavati / ākruṣṭo na pratyākrośati / roṣito na pratiroṣayati / tādito na pratitāḍayati / bhaṇḍito na pratibhaṇḍayati / ākoṭānapratyākoṭānakṣamo bhavati / pragāḍheṣv api bandhaneṣu rodhaneṣu tāḍaneṣu kutsaneṣu tarjaneṣu chedaneṣv ātmāparādhī bhavati / karmavipākaṃ ca pratisarati / na pareṣām antike kupyati / nāpy anuśayaṃ vahati / iti vimānito 'pi vivarṇito 'pi vijugupsito 'pi na vikṛtim āpadyate / nānyatrārthāyaiva cetayate / kṣamaś ca bhavati śītasyoṣṇasya jighatsāyāḥ pipāsāyā daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśānām / parato duruktānām durāgatānāṃ vacanapathānām utpannānāṃ śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānām amanaāpānāṃ prāṇahāriṇīnāṃ kṣamo bhavaty adhivāsanajātīyaḥ / evaṃ kṣamāvān bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(1)-vii Ms.58a2L, Sh.130-18, P.63b5, D.53b5, N.56a5, Co.57b6, Ch.417c9
kathaṃ viśārado bhavati / asaṃlīnacittaḥ parṣadi dharmaṃ deśayaty agadgadasvaro 'saṃpramuṣitasmṛtipratibhānaḥ / na cāsya śāradyahetoḥ śāradyanidānaṃ bhayaṃ vākrāmati samāviśati / nāpi kakṣābhyāṃ svedo mucyate romakūpebhyo vā / evaṃ viśārado bhavati //
(Śbh I 218)
(I)-C-IIl-9-a-(1)-viii Ms.58a2R, Sh.131-4, P.63b6, D.53b6, N.56a6, Co.57b6, Ch.417c13
kathaṃ vākkaraṇenopeto bhavati / pauryā vācā samanvāgato bhavati, valgvā, vispaṣṭayā, vijñeyayā, śravaṇīyayā, apratikūlayā, aniśritayā, aparyantayā / evaṃ vākkaraṇenopeto bhavati kalyāṇavākyaḥ //
(I)-C-IIl-9-a-(2) Ms.58a3M, Sh.131-9, W.*74-33, P.63b8, D.57b7, N.56a7, Co.58a1, Ch.417c17
sa ebhir aṣṭābhiḥ kāraṇaiḥ samanvāgataś codako bhavati, smārakaḥ avavādakaḥ, anuśāsakaḥ, dharmadeśakaḥ //
(I)-C-IIl-9-a-(2)-i Ms.58a3R, Sh.131-12, P.64a1, D.54a1, N.56b1, Co.58a1, Ch.417c18
kathaṃ cokado bhavati / yad utādhiśīle ca śīlavipattyā, adhyācara ācāravipattyā, dṛṣṭena śrutena pariśaṅkayā codayati, bhūtena nābhūtena kālena nākālenārthopasaṃhitena nānarthopasaṃhitena ślakṣṇena na paruṣeṇa mitravattayā na dveṣāntareṇa / evaṃ codako bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(2)-ii Ms.58a4R, Sh.131-18, W.*75-1, P.64a3, D.54a3, N.56b3, Co.58a3, Ch.417c23
kathaṃ smārako bhavati / āpattiṃ vā smārayati dharmaṃ vārthaṃ vā / katham āpattim smārayati / yathāpi tadāpattim adhyāpadyamāno na smarati tam enaṃ smārayati, "āyuṣmann amuṣmin deśe, amuṣmin vastuni, amuṣmin kāle, evaṃrūpaṃ caivaṃrūpām āpattim āpanna" iti / evam āpattiṃ smārayati /
(Śbh I 220)
kathaṃ dharmaṃ smārayati / yathāpi tacchrutānugṛhitān dharmān ekākī na smarati, smartum icchati / tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam iti vistareṇa pūrvavan na smarati tam enaṃ smārayati / utsmāraṇikāṃ vāsyānuprayacchati, āpṛcchanaparipṛcchanikāṃ vā / evaṃ dharmaṃ smārayati /
katham arthaṃ smārayati / yathāpi tadarthaṃ vismarati tam enaṃ smārayati / punar api pratinavīkaroti, uttānīkaroti, deśayati, saṃprakāśayati, yac cāpi kuśalam arthopasaṃhitaṃ brahmacaryopasaṃhitaṃ cirakṛtaṃ cirabhāṣitam apy anusmārayitā bhavati / evaṃ smārako bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(2)-iii Ms.58a7M, Sh.132-16, P.64b1, D.54b1, N.57a1, Co.58b1, Ch.418a8
katham avavādako bhavati / prāvivekye pratisaṃlayane yoge manasikāre śamathavipaśyanāyāṃ kālena kālam ānulomikam avavādaṃ pravartayati / kālena ca kālaṃ tatpratisaṃyuktāṃ kathāṃ karoti / tadyathā cetovinivaraṇasāṃpreyagāminīṃ śīlakathāṃ vā samādhikathāṃ vā prajñākathāṃ vā vimuktikathāṃ vā vimuktijñānadarśanakathāṃ vālpecchākathāṃ vā saṃtuṣṭikathāṃ vā prahāṇakathāṃ virāgakathāṃ nirodhakathām apacayakathām asaṃsargakathām daṃpratyayatāpratītyasamutpādānuIomāṃ kathāṃ karoti / evam avavādako bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(2)-iv Ms.58b2L, Sh.133-3, P.64b5, D.54b4, N.57a4, Co.58b4, Ch.418a15
katham anuśāsako bhavati / dharmeṇa vinayena śāstuḥ śāsane samanuśāsako (Śbh I 222) bhavati / ācāryo vopādhyāyo vā sahadhārmiko vā gurur vā gurusthānīyo vānyatamānyatamasminn adhikaraṇe 'trisṛtaṃ vyatikrāntaṃ viditvā, kālena kālam avasādayati daṇḍakarmānuprayacchati pravāsayati cainaṃ / punar api ca dharmeṇa samaye pratisaṃstarasāmīcīsaṃjñapitiṃ pratigṛhṇāti saṃgrāhakaś ca bhavati / karaṇīye cākaraṇīye vādhyācārānadhyācārād adhyācīrṇe 'nadhyācīrṇe ca śāsty anuśāsti / evam anuśāsako bhavati //
(I)-C-IIl-9-a-(2)-v Ms.58b3M, Sh.133-13, P.64b8, D.54b6, N.57a7, Co.58b7, Ch.418a23
kathaṃ ca dharmadeśako bhavati / kālena kālaṃ pūrvakālakaraṇīyāṃ kathāṃ karoti, tadyathā dānakathāṃ śīlakathām svargakathām / kāmeṣv ādīnavaniḥsaraṇān vyavadānapakṣān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati / kālena kālaṃ sāmutkarṣikīṃ caturāryasatyapratisaṃyuktāṃ kathāṃ kathayati / duḥkhaṃ vārabhya samudayaṃ vā nirodhaṃ vā mārgaṃ vā / sattvaparipākāya vā sattvavyavadānāya vā saddharmasya vā cirasthitaye / yuktaiḥ padavyañjanaiḥ sahitair ānulomikair ānucchavikair aupāyikaiḥ pratirūpaiḥ pradakṣiṇair nipakasyāṅgasaṃbhāraiḥ /
(Śbh I 224)
tāṃ ca punaḥ kathāṃ kālena karoti, satkṛtyānupūrvam anusaṃdhim anusahitaṃ harṣayan rocayan toṣayann utsāhayann anavasādayaṃs ca yuktāṃ s