Phạn tạng (Sanskrit Canon)srabhu_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 2 / 8 (50.000 ký tự/trang)
tagrāhī bhavaty asthānakaukṛtyaḥ / saukṛtyakaraṇīyeṣu sthāneṣu kaukṛtyāyamānaḥ / asthāne pareṣām antike paribhavacittaṃ vāghātaṃ votpādayati pravedayati / evam atisṛtaṃ bhavati // (Śbh I 76) (I)-C-IIl-4-b-(4) Ms.10a1L, Sh.46-11, P.22b7, D.19b2, N.21a7, Co,21b1, Ch,403c19 kathaṃ pramādakausīdyaparigṛhītaṃ bhavati / yathāpīhaikatyo yām atītam adhvānam upādāyāpattim āpannaḥ, sā cānena smṛtisaṃpramoṣād ekatyā na yathādharmaṃ pratikṛtā bhavati / yathātītam adhvānam upādāya, evam anāgataṃ vartamānam adhvānam upādāya yām āpattim āpanno bhavati, sā cānena smṛtisaṃpramoṣād ekatyā na yathādharmaṃ pratikṛtā bhavati / na ca pūrvam evāpatter āyatyām anadhyāpattaye tīvram autsukyam āpadyate, yan nv "ahaṃ tathā tathā careyaṃ vihareyam, yathā yathā caran viharaṃś cāpattiṃ nādhyāpadyeya" / tathā ca tathā carati viharati yathāpattim adhyāpadyate / so 'nena pūrvāntasahagatenāparāntasahagatena madhyāntasahagatena pūrvakālakaraṇīyena sahānucareṇa ca pramādena samanvāgataḥ nidrāsukhaṃ śayanasukhaṃ pārśvasukhaṃ ca svīkaroti / adakṣaś ca bhavaty alasaḥ, anutthānasaṃpannaḥ, na kartā bhavati vijñānāṃ sabrahmacāriṇāṃ kāyena vaiyāpṛtyam / evaṃ pramādakausīdyaparigṛhītaṃ bhavati // (I)-C-iII-4-b-(5) Ms.10a3R, Sh.47-7, P.23a6, D.19b6, N.21b5, Co.21b7, Ch.404a4 kathaṃ mithyāpraṇihitaṃ bhavati / yathāpīhaikatyaḥ praṇidhāya brahmacaryaṃ carati / "anenāhaṃ śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryavāsena vā devo vā syāṃ devānyatamo vā" / lābhasatkārakāmo bhavati, parataḥ lābhasatkāraṃ prārthayate, lābhasatkārasya spṛhayati / evaṃ mithyāpraṇihitaṃ bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(6) Ms.10a4M, Sh.47-13, P.23a8, D.20a1, N.21b7, Co.22a1, Ch.404a9 katham ācāravipattyā parigṛhītaṃ bhavati / yathāpīhaikatya īryāpathaṃ vādhiṣṭhāyetikaraṇīyaṃ vā kuśalapakṣaprayogaṃ vā lokotkrāntaś ca bhavati vinayotkrāntaś ca pūrvavad / evam ācāravipattyā parigṛhītaṃ bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(7) Ms.10a5M, Sh.47-17, P.23b2, D.20a2, N.22a1, Co.22a2, Ch.404a13 katham ājīvavipattyā parigṛhītaṃ bhavati / yathāpīhaikatyo maheccho bhavaty asaṃtuṣṭo duṣpoṣo durbharajātīyaḥ / sa cādharmeṇa cīvaraṃ (Śbh I 78) paryeṣate na dharmeṇa, adharmeṇa piṇḍapātaṃ śayanāsanaṃ glānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraṃ paryeṣate na dharmeṇa / sa ca cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaisajyapariṣkārahetor ātmano guṇasaṃbhāvanānimittam aprākṛtaṃ viṭhapitam īryāpathaṃ kalpayati, anuddhatendriyatām acapalendriyatāṃ śāntendriyatāṃ ca pareṣām upadarśayati / yenāsya pare guṇasaṃbhāvanājñātā dātavyaṃ kartavyaṃ manyante, yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaisajyapariṣkārān / dhvāṅkṣaś ca bhavati mukharaḥ pragalbhaḥ kelāyitā nāmagotrodgṛhītā bahuśruto bhavati dharmadharaḥ / lābhakāraṇād eva ca pareṣāṃ dharmaṃ saṃlapati buddhabhāṣitaṃ vā śrāvakabhāṣitaṃ vā, ātmano vā guṇān bhūtān vā kiṃcid vā punaḥ samāropya svayam eva vaktā bhavati, lāpayati vā paraiḥ / anuttareṇa vopadarśayitā, cīvarārthī vā, anyatamānyatamena vā śrāmaṇakena pariṣkāreṇārthī prabhūtena vāgratareṇa vā / avihanyamāno 'pi prākṛtasya cīvarasyopadarśayitā bhavati, apy evarn śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ cīvareṇa vighātaṃ saṃlakṣayitvā prabhūtaṃ praṇītaṃ cīvaraṃ dātavyaṃ kartavyaṃ maṃsyante / yathā cīvaram evam anyatamānyatamaṃ śrāmaṇakaṃ jīvitapariṣkāram / śrāddhānāṃ ca brāhmaṇagṛhapatīnām antikād yathākāmaṃ vālabhamānaḥ, asatsu vāsaṃvidyamāneṣu bhogeṣv alabhamāna evaṃ coparodhena yācate niṣpiṣya, niṣpiṣyāpi cainān paruṣayaty api / hīnaṃ vā punar labdhvā tathā saṃvidyamāneṣu bhogeṣu taṃ lābhaṃ paṃsayaty avasādayati / saṃmukhaṃ ca dātāraṃ dānapatim evaṃ cāha "haṃ bho, kulaputra, santy eke kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca ye tavāntikān nīcakulīnatarāś ca daridratarāś ca / te punar evaṃ caivaṃ ca praṇītadāyino mana-āpadāyinaś ca / kasmāt tvaṃ teṣām antikād uccakulīnataraś cāḍhyataraś ca samāna evam amanā-āpadāyī, cāpraṇītaparīttadāyī ce"ti / ya ebhir ākāraiḥ kuhanāṃ vā niśritya lapanāṃ vā naimittikatāṃ vā (Śbh I 80) naiṣpeṣikatāṃ vā lābhena vā lābhaṃ niścikīrṣatāṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān parataḥ paryeṣate, so 'dharmeṇa / yaḥ punar adharmeṇa so 'sya bhavati mithyājīvaḥ / evaṃ tac chīlam ājīvavipattyā parigṛhītaṃ bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(8) Ms.10b5M, Sh.49-22, P.24b4, D.21a1, N.22b6, Co.23a1, Ch.404b16 katham antadvayapatitaṃ bhavati / yathāpīhaikatyaḥ kāmasukhallikānuyukto bhavaty adhyavasitaḥ, tān parataḥ pratilabdhān dharmeṇa vādharmeṇa vā cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaisajyapariṣkārān paribhuṅkte, ādīnavādarśī niḥsaraṇam aprajānan / ayam ucyata eko 'ntaḥ / punar aparam ihaikatya ātmaklamathānuyukto bhavaty anekaparyāyeṇātmānam ātāpayati saṃtāpayati kaṣṭavratasamādāyī ca bhavati / tadyathā kaṇṭhakā pāśrayo vā bhavati bhasmāpāśrayo musalāpāśrayaḥ phalakāpāśrayo bhavati / utkuṭukasthito bhavaty utkuṭukaprahāṇayogam anuyuktaḥ / agniparicārako bhavati, yāvat trir apy agniṃ paricarati / udakam adhyāroho bhavati, yāvat trir apy udakam adhyārohati / ekapādakaḥ sthitvā yataḥ sūryas tataḥ parivartate / iti yo vā punar apy evaṃbhāgīya ātmaklamathānuyogaḥ/ ayam ucyate dvitīyo 'ntaḥ / evam antadvayapatitaṃ bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(9) Ms.11a1R, Sh.50-16, P.25a3, D.21a6, N.23a5, Co.23a6, Ch.404b26 katham anairyāṇikaṃ bhavati / yathāpīhaikatyaḥ śīlaṃ vā vrataṃ vā dṛṣṭyā parāmṛśati / "anenaiva śīlena vā vratena vā śuddhir bhaviṣyati / muktir niryāṇaṃ bhaviṣyatī"ti / sarvaṃ ca śīlam ito bāhyānāṃ surakṣitam api suviśuddham api tad upamayā viśuddhyānairyāṇikam ity ucyate / evam anairyāṇikaṃ bhavati // (Śbh I 82) (I)-C-IIl-4-b-(10) Ms.11a2R, Sh.51-4, P.25a6, D.21b1, N.23a6, Co.23b1, Ch.404c1 kathaṃ samādānaparibhraṣṭaṃ bhavati / yathāpīhaikatyaḥ sarveṇa sarvam alajjī bhavati nirapekṣaḥ śrāmaṇye, sa ca bhavati duḥśīlaḥ pāpadharmā antaḥpūtir avasrutaḥ kaśambakajātaḥ śaṃkhasvarasamācāraḥ, aśramaṇaḥ śramaṇapratijñaḥ, abrahmacārī brahmacāripratijñaḥ evam samādānaparibhraṣṭaṃ bhavati // ebhir daśabhiḥ kāraṇair vipannaṃ śīlaṃ śīlavipattir ity uktā bhagavatā / api ca śīlavyasanam apy uktaṃ bhagavatā / tac caibhyaḥ kāraṇebhyo dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ veditavyaṃ, yā cānairyāṇikatā yaś ca samādānabhraṃśaḥ, tadanyaiś ca kāraṇaiḥ śīlavipattir eva veditavyā // (Śbh I 84) (I)-C-IIl-4-c Ms.11a4M, Sh.51-16, P.25b3, D.21b4, N.23b3, Co.23b5, Ch.404c10 eṣām eva ca kṛṣṇapaksavyavasthitānāṃ kāraṇānāṃ viparyayeṇa śuklapakṣyaiḥ kāraṇaiḥ śīlasaṃpattir veditavyā śīlaviśuddhiś ca // (I)-C-IIl-4-d Ms.11a4R, Sh.52-1, W.'69-36, P.25b4, D.21b5, N.23b4, Co.23b6, Ch.404c11 kvacit punar bhagavatā śīlaṃ mūlārthenoktam / yathoktam / supratiṣṭhitamūlaḥ syāc cittasyopaśame rataḥ / saṃyukto ca visaṃyukto dṛṣṭyādṛṣṭyāryapāpayā // iti gāthā // kvacid alaṃkāraśabdenoktaṃ / yathoktaṃ / śīlālaṃkārasaṃpanno bhikṣur vā bhikṣuṇī vā / akuśalaṃ prajahāti kuśalaṃ bhāvayati / kvacid anulepanaśabdenoktam / yatrāha / śīlānulepanasaṃpanno bhikṣur vā bhikṣuṇī veti pūrvavat / kvacid gandhaśabdenoktam / asti tad ānanda gandhajātam yasyānuvātam api gandho vāti, prativātam apy, anuvātam api prativātam api gandho vāti / kvacid sucaritaśabdenoktam / yatrāha / kāyasucaritasyeṣṭo vipāko dṛṣṭe dharme 'bhisaṃparāye ca evaṃ vāksucaritasya / kvacid saṃvaraśabdenoktam / yatrāha / dātā dānapatiḥ śīlavān bhavati / saṃvarasthāyy āgamadṛṣṭiḥ phaladarśī // api coktam / śīlavān viharati, prātimokṣasaṃvarasaṃvṛta iti vistaraḥ // (I)-C-IIl-4-d-(1) Ms.11a7M, Sh.53-6, P.26a4, D.22a3, N.24a3, Co.24a5, Ch.405a2 kena kāraṇena bhagavatā śīlaṃ mūlaśabdenoktaṃ pratiṣṭhārthādhārārtho mūlārthaḥ / tac caitac chīlaṃ sarveṣām eva laukikalokottarāṇāṃ guṇānām anavadyānām agryānāṃ pravarānām sukhāhārāṇāṃ, pratiṣṭhāsthānīyaṃ (Śbh I 86) cotpattaye pratilaṃbhāya tasmān mūlaśabdenocyate / tadyathā pṛthivī pratiṣṭhā bhavaty ādhāras tṛṇagulmauṣadhivanaspatīnām utpattaye, evam eva śīlaṃ vistareṇa pūrvavad vācyam // (I)-C-IIl-4-d-(2) Ms.11b2L, Sh.53-4, P.26a7, D.22a6, N.24a5, Co.24a7, Ch.405a7 kena kāraṇena śīlam alaṃkāraśabdenakhyātām / āha / yāni tadanyāni bhūṣaṇāni tadyathā harṣā vā, kaṭakā vā, keyūrā vā, mudrikā vā, jātarūparajatamālā vā, tāni yāvād ayaṃ dahro bhavati śiśuḥ kṛṣṇakeśaḥ pratyagrayauvanasamanvāgataḥ tāvad asya vibhūṣaṇāni prāvṛtāni śobhāmātrāṃ janayanti / na tv evaṃ punar jīrṇasya, vṛddhasya, mahaIIasyāśītikasya vā, nāvatikasya vā, khaṇḍadantasya, palitaśiraso, nānyatra tair vibhūṣaṇaiḥ prāvṛtaiḥ sa viḍambita iva khyāti / ārogyavyasane vā, bhogavyasane vā, jñātivyasane vā pratyupasthite na śobhate / śīlaṃ punaḥ sarveṣāṃ sarvakālaṃ ca śobhākaraṃ bhavati / tasmād alaṃkāraśabdenocyate // (I)-C-IIl-4-d-(3) Ms.11b3R, Sh.54-9, P.26b3, D.22b1, N.24b1, Co.24b3, Ch.405a16 kena kāraṇena śīlam anulepanaśabdenoktam / tat khalu kuśalam anavadyaṃ śīlasamādānaṃ sarvadauḥśīlyasamādānahetukaṃ kāyaparidāhaṃ cittaparidāham apanayati / gharmābhitaptasyottamagrīṣmaparidāhe kāle pratyupasthite candanānulepanaṃ vā karpūrānulepanaṃ vā / anena kāraṇena śīlam anulepanaśabdenocyate // (I)-C-IIl-4-d-(4) Ms.11b4R, Sh.54-15, P.26b6, D.22b3, N.24b3, Co.24b5, Ch.405a21 kena kāraṇena śīlaṃ gandhajātaśabdenocyate / śīlavataḥ khalu puruṣapudgalasya digvidikṣu kalyāṇaḥ kīrtiyaśaḥśabdaśloko niścarati / vividhānāṃ (Śbh I 88) vā mūlagandhajātānāṃ sāragandhajātānāṃ vā, puṣpagandhānāṃ vā vāteritānāṃ digvidikṣu mana-āpo gandho niścarati / anena kāraṇena śīlaṃ gandhajātaśabdenocyate // (I)-C-IIl-4-d-(5) Ms.11 b6L, Sh.54-2, P.26b8, D.22b5, N.24b5, Co.24b7, Ch.405a25 kena kāraṇena śīlaṃ sucaritaśabdenocyate / sukhagāminy eṣā caryā svargagāminī sugatigāminī / eṣā caryā tasmāt sucaritam ity ucyate // (I)-C-IIl-4-d-(6) Ms.11b6M, Sh.55-2, P.27a2, D.22b6, N.24b5, Co.25a1, Ch.405a27 kena kāraṇena śīlaṃ saṃvaraśabdenocyate / nivṛttisvabhāva eṣa dharmo nivṛttilakṣaṇo viratisvabhāvaḥ / tasmāt saṃvaraśabdenocyate // (I)-C-IIl-4-e Ms.11b7M, Sh.55-4, P.27a3, D.22b7, N.24b6, Co.25a2, Ch.405a29 asya punaḥ śīlasaṃvarasya trividhā pratyavekṣā pariśuddhinimittam / katamā trividhā / yaduta kāyakarmapratyavekṣā, vākkarmapratyavekṣā, manaskarmapratyavekṣā // (I)-C-IIl-4-e-(1) Ms.12a1LV8a1L, Sh.55-8, P.27a4, D.23a1, N.24b7, Co.25a3, Ch.405b2 katham etāni karmāṇi pratyavekṣamāṇaḥ śīlasaṃvaraṃ pariśodhayati / yat karma kāyena praṇihitaṃ bhavati kartuṃ tad evaṃ pratyavekṣate / "kin nu vyābādhikaṃ me etat kāyakarmātmanaḥ pareṣām, akuśalaṃ duḥkhodayaṃ duḥkhavipākam āhosvid, avyābādhikaṃ me etat kāyakarma ātmanaḥ pareṣāṃ kuśalaṃ sukhodayaṃ sukhavipākaṃ" / sacet sa evaṃ pratyavekṣamāṇo jānāti, "vyābādhikaṃ me etat kāyakarmātmano vā parasya vākuśalaṃ duḥkhodayaṃ, duḥkhavipākaṃ", sa pratisaṃharati, tatkarma (Śbh I 90) na karoti, nānuprayacchati / sacet punar jānāty avyābādhikaṃ me etat kāyakarma kuśalaṃ pūrvavat, sa karoti tat kāyena karma na pratisaṃharati, anuprayacchati / yad apy anenātītam adhvānam upādāya kāyena karma kṛtaiḥ bhavati / tad apy abhīkṣṇaṃ pratyavekṣate / "kiṃ nu vyābādhikaṃ me etat pūrvavat / sacet sa evaṃ pratyavekṣmāṇo jānāti vyābādhikaṃ me etat" kāyakarma pūrvavat / savijñānāṃ sabrahmacāriṇām antike pratideśayati, yathādharmaṃ pratikaroti / sacet punar evaṃ pratyavekṣamāṇo jānāty avyābādhikaṃ me etat kāyakarma pūrvavat / sa tenaiva prītiprāmodyenāhorātrānuśikṣī bahulaṃ viharaty, evam asya tat kāyakarma supratyavekṣitaṃ ca bhavati, suviśodhitaṃ ca yadutātītānāgatapratyutpanneṣv adhvasu // (I)-C-IIl-4-e-(2) Ms.8a4R, Sh.56-17, P.27b5, D.23b1, N.25a7, Co.25b3, Ch.405b18 yathā kāyakarmaivaṃ vākkarma veditavyam // (I)-C-IIl-4-e-(3) Ms.8a5L, Sh.56-18, W/70-28, P.27b6, D.23b1, N.25b1, Co.25b3, Ch.405b19 atītān saṃskārān pratītyotpadyate manaḥ / anāgatān, pratyutpannān saṃskārān pratītyotpadyate manaḥ / tanmano 'bhīkṣṇaṃ pratyavekṣate, "kiṃ nu vyābādhikaṃ me etan manaḥ" pūrvavat / yāvan notpādayati, pratisaṃharati, nānuprayacchati tanmanaskarma / śuklapakṣeṇa punar utpādayati, na pratisaṃharati, anuprayacchati tanmanaskarma / evam anena tan manaskarma pratyavekṣitaṃ bhavati, supariśodhitaṃ, yadutātītānāgatapratyutpanneṣv adhvasu / tat kasya hetoḥ, atīte 'py adhvany anāgate 'pi pratyutpanne 'pi ye kecic (Śbh I 92) chramaṇā vā, brāhmaṇā vā, kāyakarma, vākkarma, manaskarma pratyavekṣya pariśodhya, pariśodhya, bahulaṃ vyāhārṣuḥ, sarve te evaṃ pratyavekṣya, pariśodhya ca / yathoktaṃ bhagavatāyusmantaṃ rāhulam ārabhya / kāyakarmātha vākkarma, manaskarma ca rāhula / abhīkṣṇaṃ pratyavekṣasva, smaran buddhānuśāsanam // etac chrāmaṇakaṃ karma, atra śikṣasva rāhula / atra te śikṣamāṇasya, śreya eva na pāpakam // tatra yad evaṃ vicinoti "tat kāyakarma, vākkarma, manaskarma kiṃ vyābādhikaṃ me" iti vistareṇa pūrvavad, iyaṃ pratyavekṣaṇā, yat punar ekatyaṃ pratisaṃharati pratideśayaty ekatyam anuprayacchati / tenaiva prītiprāmodyenāhorātrānuśikṣī bahulaṃ viharatīyam ucyate pariśodhanā // (I)-C-IIl-4-f Ms.8a8M, Sh.58-1, W.*71-9, P.28a7, D.24a1, N.25b7, Co.26a3, Ch.405c12 tatraivaṃ pariśuddhasya śīlasaṃvarasya daśānuśaṃsā veditavyāḥ / katame daśa // (I)-C-IIl-4-f-(1) Ms.8a8R, Sh.59-1, P.28a8, D.24a1, N.26a1, Co.26a4, Ch.405c13 iha śīlavān puruṣapudgalaḥ śīlaviśuddhim ātmanaḥ pratyavekṣamāṇo 'vipratisāraṃ protilabhate / avipratisāriṇaḥ prāmodyaṃ pramuditacittasya prītir jāyate / prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate / sa praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate / sukhitasya cittaṃ samādhīyate samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti / yathābhūtaṃ paśyati / yathābhūtaṃ jānan paśyan nirvidyate nirviṇṇo virajyate, virakto vimucyate,vimuktasya vimukto 'smī"ti jñānadarśanaṃ bhavati / yāvan nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāti / yac chīlavān puruṣapudgalaḥ śīlaviśuddhyadhipateyam avipratisāraṃ pratilabhate / anupūrveṇa yāvan nirvāṇagamanāyāyaṃ prathamaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (Śbh I 94) (I)-C-IIl-4-f-(2) Ms.8b2M, Sh.60-12, P.28b6, D.24a5, N.26a5, Co.26b1, Ch.405c22 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudglaḥ maraṇakālasamaye pratyupasthite, "kṛtaṃ bata me sukṛtaṃ kāyena vācā manasā, na kṛtaṃ bata me duścaritaṃ kāyena pūrvavat" iti "yā gatiḥ kṛtapuṇyānāṃ kṛtakuśalānām kṛtabhayabhīrutrāṇānāṃ tāṃ gatiṃ pretya, gamiṣyāmī"ti dvitīyam avipratisāraṃ pratilabhate sugatigamanāya, avipratisāriṇo hi puruṣapudgalasya bhadrakaṃ maranaṃ bhavati bhadrikā kālakriyā bhadrako 'bhisaṃparāyaḥ / ayaṃ dvitīyaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(3) Ms.8b3R, Sh.60-1, P.29a2, D.24b1, N.26b1, Co.26b4, Ch.406a1 punar aparaṃ śīlavataḥ puruṣapudgalasya digvidikṣu kalyāṇo varṇakīrtiyaśaśabdaśloko niścarati / ayaṃ tṛtīyaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(4) Ms.8b4M, Sh.61-3, P.29a3, D.24b2, N.26b2, Co.26b5, Ch.406a3 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudgalaḥ sukham svapiti sukhaṃ pratibudhyate / niṣparidāhena kāyena cittena ca / ayaṃ caturthaḥ śīlānuśaṃsaḥ// (I)-C-IIl-4-f-(5) Ms.8b4R, Sh.61-6, P.29a4, D.24b3, N.26b2, Co.26b6, Ch.406a5 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudgalaḥ supto 'pi devānāṃ rakṣyo bhavati / ayaṃ pañcamaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(6) Ms.8b5L, Sh.61-9, P.29a5, D.24b3, N.26b3, Co.26b7, Ch.406a7 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudgalaḥ na śaṃkī bhavati parataḥ pāpasya, na bhīto na saṃtrastamānasaḥ / ayaṃ ṣaṣṭhaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(7) Ms.8b5M, Sh.61-12, P.29a6, D.24b4, N.26b4, Co.27a1, Ch.406a9 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudgalaḥ badhakānāṃ pratyarthikānām apipratyamitrāṇāṃ chidraprāpto 'pi rakṣyo bhavati, sarvadā "ayaṃ puruṣapudgala" (Śbh I 96) iti viditvā mitratāṃ vāpadyate madhyasthatāṃ vā / ayaṃ saptamaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(8) Ms.8b6L, Sh.61-17, P.29a8, D.24b6, N.26b5, Co.27a2, Ch.406a13 punar aparaṃ pūrvavad vyāḍānāṃ yakṣāṇāṃ naivāsikānām amanuṣyāṇāṃ chidraprāpto 'pi rakṣyo bhavati / yaduta tad eva śīlam adhipatiṃ kṛtvā / ayam aṣṭamaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(9) Ms.8b6M, Sh.61-21, P.29b1, D.24b7, N.26b6, Co.27a4, Ch.406a16 punar aparaṃ śīlavān puruṣapudgalaḥ dharmeṇālpakṛcchreṇa parato lābhaṃ labhate / yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān, yaduta śīlādhikaraṇahetoḥ satkṛtaś ca bhavati, gurukṛto rājñāṃ rājamātrāṇāṃ naigamajānapadānāṃ dhanināṃ śreṣṭhinām sārthavāhānām / ayaṃ navamaḥ śīlānuśaṃsaḥ // (I)-C-IIl-4-f-(10) Ms.8b7M, Sh.62-5, P.29b4, D.25a2, Co.27a6, N.27a1, Ch.406a21 punar aparaṃ pūrvavat sarvapraṇidhānāni samṛdhyanti / saced ākāṃkṣate "kāmadhātau kṣatriyamahāśālakulānāṃ brāhmaṇamahāśālakulānāṃ vā gṛhapatimahāśālakulānāṃ vā caturmahārājakāyikānāṃ vā devānāṃ, trāyastriṃśānāṃ vā yāmānāṃ tuṣitānāṃ nirmāṇaratīnāṃ paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ sabhāgatāyopapadyeya" iti, upapadyate yathāpi tad viśuddhatvāc chīlānāṃ / (Śbh I 98) saced ākāṃkṣate "aho vatāhaṃ dhyānāni ca samāpadya dṛṣṭe dharme sukhaṃ vihareyam / rūpopagānāṃ ca devānāṃ sabhāgatāyopapadyeya" iti, viharaty upapadyate ca / tac ca śīlavato vītarāgasya praṇidhānaṃ samṛdhyati / saced ākāṃkṣate "ye te śāntā vimokṣā atikramya tān ārupyān copasaṃpadya viharayeya / ārūpyopagatānāṃ ca devānāṃ sabhāgatāyopapadyeya" iti, pūrvavat // saced ākāṃkṣate "atyantaniṣṭhanirvāṇam adhigaccheyam" ity adhigacchati // tac ca viśuddhatvāc chīlānāṃ sarvatra ca vītarāgatvāt / ayaṃ daśamaḥ śīlānuśaṃso veditavyaḥ // nirdiṣṭaḥ śīlaskandho vibhāgaśaḥ, nirdiṣṭā vipattisaṃpattiḥ, nirdiṣṭāni paryāyanāmāni, nirdiṣṭā pariśuddhipratyavekṣā, nirdiṣṭo 'nuśaṃsaḥ // sa eṣa sarvākāraparipūrṇaḥ śīlasaṃvaraḥ saṃbhāraparigṛhīta ākhyāta uttano vivṛtaḥ prakāśito, yatrātmakāmaiḥ śrāmaṇyabrāhmaṇyakāmaiḥ kulaputraiḥ śikṣitavyam // uddānam / vibhaṅgas trividho jñeyaḥ saṃpad daśavidhā bhavet / paryāyaś ca ṣaḍākāro viśuddhis trividhā matā / anuśaṃso daśavidhaḥ eṣo 'sau śīlasaṃvaraḥ / (Śbh I 100) (I)-C-IIl-5-a-(1)-. Ms.9a3R, Sh.63-14, P.30b2, D.25b3, N.27b3, Co.28a1,Ch.406b17 indriyasaṃvaraḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyaḥ indriyair guptadvāro viharaty ārakṣitasmṛtir nipakasmṛtir iti vistaraḥ / tatra katham indriyair guptadvāro viharati / ārakṣitasmṛtir bhavati nipakasmṛtir iti vistareṇa yāvad rakṣati mana-indriyaṃ mana-indriyeṇa saṃvaram āpadyate / evam indriyair guptadvāro viharati // (I)-C-IIl-5-a-(1 )-ii Ms.9a4R, Sh.64-6, P.30b3, D.25b6, N.27b6, Co.28a4, Ch.406b21 tatra katham ārakṣitasmṛtir bhavati / yathāpīhaikatyenendriyaguptadvāratām evādhipatiṃ kṛtvā śrutam udgṛhītaṃ bhavati cintitaṃ vā punar bhāvitaṃ vā / tena ca śrutacintābhāvanādhipateyā smṛtiḥ pratilabdhā bhavati / sa tasyā eva smṛteḥ pratilabdhāyā asaṃpramoṣārtham adhigamārtham avināśārthaṃ kālena kālaṃ tasminn eva śrute yogaṃ karoty abhyāsaṃ karoti, cintāyāṃ bhāvanāyāṃ yogam abhyāsaṃ karoti / na bhavati srastaprayogo nirākṛtaprayogaḥ, evam anena tasyāḥ śrutasamudāgatāyāś cintābhāvanāsamudāgatāyāḥ smṛteḥ kālena kālaṃ śrutacintābhāvanāyogakriyāyā ārakṣā kṛtā bhavati / evam ārakṣitasmṛtir bhavati // (I)-C-IIl-5-a-(1)-iii Ms.9a6R, Sh.65-9, P.30b7, D.26a2, N.28a2, Co.28b1, Ch.406c3 kathaṃ nipakasmṛtir bhavati / sa tasyām eva smṛtau nityakārī ca bhavati nipuṇakārī ca bhavati / tatra yā nityakāritā iyam ucyate sātatyakāritā / tatra yā nipuṇakāritā iyam ucyate satkṛtyakāritā / sa evaṃ sātatyakārī satkṛtyakārī nipakasmṛtir ity ucyate / sa yathārakṣitasmṛtir bhavati tathā tāṃ smṛtiṃ na saṃpramoṣayati / sa yathā nipakasmṛtir bhavati tathā tasyām evāpramuṣitāyāṃ smṛtau balādhānaprāpto bhavati / yena śakto bhavati pratibalaś ca rūpāṇām abhibhavāya śabdānāṃ gandhānāṃ rasānām spraṣṭavyānāṃ dharmāṇām abhibhavāya // (Śbh I 102) (I)-C-IIl-5-a-(1)-iv Ms.9b1M, Sh.66-4, P.31a3, D.26a5, N.28a4, Co.28b4, Ch.406c10 kathaṃ smṛtyārakṣitamānaso bhavati / cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ, cakṣurvijñānānantaram utpadyate vikalpakaṃ manovijñānam, yena vikalpakena manovijñānena priyarūpeṣu rūpeṣu samrajyate, apriyarūpeṣu rūpeṣu vyāpadyate / sa tām evādhipatiṃ kṛtvā tasmād ayoniśovikalpāt saṃkleśasamutthāpakāt tan mānasaṃ rakṣati, yathā saṃkleśo notpadyate / evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ/ manaḥ pratītya dharmāṃś cotpadyate manovijñānam / tac ca manovijñānam asty ayoniśovikalpasahagataṃ saṃkleśasamutthāpakam / yena priyarūpeṣu dharmeṣu saṃrajyate, apriyarūpeṣu dharmeṣu vyāpadyate, sa tāṃ smṛtim evādhipatiṃ kṛtvā tasmād ayoniśovikalpāt saṃkleśasamutthāpakāt tan mānasaṃ rakṣati evam asya saṃkleśo notpadyate / evaṃ smṛtyārakṣitamānaso bhavati // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v Ms.9b4L, Sh.66-19, P.31b2, D.26b3, N.28b3, Co.29a3, Ch.406c20 kathaṃ samāvasthāvacārako bhavati / samāvasthocyate upekṣā kuśalā vā avyākṛtā vā / sa tasmād ayoniśovikalpāt saṃkleśasamutthāpakāt tan mānasaṃ rakṣitvā kuśalāyāṃ vopekṣāyām avyākṛtāyāṃ vāvacārayati / tenocyate samāvasthāvacārakaḥ / evaṃ samāvasthāvacārako bhavati // (Śbh I 104) (I)-C-II!-5-a-(1)-v-(a) Ms.9b5L, 6a2M, Sh.67-3, P.31b4, D.26b5, N.28b5, Co.29a5, Ch.406c24 kathaṃ punas tasmād ayoniśovikalpāt saṃkleśasamutthāpakān mānasaṃ rakṣati / na nimittagrāhī bhavati teṣu rūpeṣu śabdeṣu gandheṣu raseṣu spraṣṭavyeṣu dharmeṣu nānuvyañjanagrāhī, yato 'dhikaraṇam asya pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusraveyuḥ / sacet punaḥ smṛtisaṃpramoṣāt kleśapracuratayā vā vivarjayato 'pi nimittagrāham anuvyañjanagrāham utpadyanta eva pāpakā akuśalā ye dharmā anusravanty eva cittaṃ / teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate / ābhyāṃ dvābhyām ākārābhyāṃ tasmāt saṃkleśasamutthāpakād ayoniśovikalpāt tan mānasaṃ rakṣitaṃ bhavati // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(ī) Ms.6a2R, Sh.67-9, P.31b8, D.27a1, N.29a1, Co.29b1, Ch.407a2 kathaṃ ca punas tan mānasam ābhyām ākārābhyāṃ saṃrakṣya kuśalāyāṃ vopekṣāyām avacārayaty avyākṛtāyāṃ vā / dvābhyām evākārābhyām / katamābhyāṃ dvābhyām / yathāha rakṣati cakṣurindriyaṃ cakṣurindriyeṇa saṃvaram āpadyate / yathā cakṣurindriyaṃ evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyān, rakṣati mana-indriyaṃ mana-indriyeṇa saṃvaram āpadyate / ābhyāṃ dvābhyām ākārābhyāṃ kuśalāyāṃ vāvyākṛtāyāṃ vopekṣāyāṃ tan mānasam avacārayati // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(D Ms.6a4L, Sh.68-1, P.32a4, D.27a3, N.29a3, Co.29b3, Ch.407a8 kathaṃ cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu na nimittagrāhī bhavati / nimittagrāha ucyate, yac cakṣurvijñānagocaro rūpaṃ tasya gocarasya grāhī bhavati cakṣurvijñānena / evaṃ nimittagrāhī bhavati yaduta cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu (Śbh I 106) / sacet punas taṃ gocaraṃ parivarjayati cakṣurvijñanasyaivaṃ na nimittagrāhī bhavati cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu / yathā cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣv evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(3) Ms.6a5R, Sh.68-10, P.32a7, D.27a5, N.29a6, Co.29b6, Ch.407a13 kathaṃ nānuvyañjanagrāhī bhavati cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu / anuvyañjanagrāha ucyate, yas teṣv eva cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu cakṣurvijñānasyaiva samanantarasahotpannasya vikalpakasya manovijñānasya yo gocaraḥ saṃrāgāya vā saṃdveṣāya vā saṃmohāya vā, tasya grāhī bhavati manovijñānena / evam anuvyañjanagrāhi bhavati yad uta cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu / taṃ gocaraṃ parivarjayati, notpādayati tadālambanaṃ tan manovijñānam evaṃ nānuvyañjanagrāhī bhavati yaduta cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu / evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-0-(a)' Ms.6a7L, Sh.68-17, P.32b4, D.27b2, N.29b2, Co.30a3, Ch.407a21 aparā jātir nimittagrāhasyānuvyaṃjanagrāhasya ca / tatra nimittagrāho yac cakṣuṣā rūpāṇy ābhāsagatāni tajjaṃ manaskāraṃ saṃmukhīkṛtya paśyati / tatrānuvyañjanagrāhaḥ, tāny eva rūpāṇi cakṣusābhāsagatāni tajjaṃ (Śbh I 108) manasikāraṃ saṃmukhikṛtya paśyati, api tu parato 'nuśravapūrvakaṃ, śṛṇoti "santy evaṃrūpāṇy evaṃrūpāṇi cakṣurvijñeyāṃ rūpāṇī"ti yāni tāni tadanugatāni nāmāni padāni vyañjanāni yāny adhipatiṃ kṛtvā yāni niśritya yāni pratiṣṭhāyāyaṃ puruṣapudgalo yathāśrutāni cakṣurvijñeyāni rūpāṇi vikalpayati/ ayam ucyate 'nuvyañjanagrāhaḥ / yathā cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu, evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu veditavyam // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-0-(b)' Ms.6b2M,Sh. 69-7, P.33a1, D.27b6, N.29b6, Co.30a7, Ch.407b1 sa punar ayaṃ nimittagrāho 'nuvyañjanagrāhaś cāsti yannidānam asya yadadhikaraṇaṃ yadadhipateyam asya pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti / asti yan na tannidānaṃ na tadadhikaraṇaṃ na tadadhipateyaṃ pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti / tatra yo 'yaṃ nimittagrāho 'nuvyañjanagrāhaś cāyoniśogrāhaḥ yannidānaṃ yadadhikaraṇaṃ yadadhipateyam asya pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti / tadrūpam asau nimittagrāham anuvyañjanagrāhaṃ ca parivarjayati // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(5) Ms.6b4L, Sh.69-17, P.33a5, D.28a1, N.30a1, Co.30b3, Ch.407b8 pāpakā akuśalā dharmāḥ katame / rāgaḥ, rāgasamutthāpitaṃ kāyaduścaritaṃ vāgduścaritaṃ manoduścaritam / dveṣo, mohaḥ, mohasamutthāpitaṃ ca kāyaduścaritaṃ vāgduścaritaṃ manoduścaritam ima ucyante "pāpakā akuśalā dharmāḥ" // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)- Ms.6b4R, Sh.70-1, W.*71-14, P.33a7, D.28a3, N.30a3, Co.30b5, Ch.407b12 katham ete cittam anusravanti / yadālambanaṃ cittamanovijñānam utpadyate gacchati pratisarati, tadālambanās tadālambanās tena cittamanovijñānena saṃprayuktāḥ kāyavāṅmanoduṣcaritasamutthāpakās te rāgadveṣamohā utpadyante gacchanti pratisaranti / tenocyante "cittam anusravanti" // (Śbh I 110) (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(Z) Ms.6b5M, Sh.70-7, P.33b2, D.28a5, N.30a5, Co.30b7, Ch.407b16 evaṃ tāvan nimittagrāheṇānuvyañjanagrāheṇa ca ya utpadyate saṃkleśaś cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu yāvan manovijñeyeṣu dharmeṣu, so 'sya notpadyate nimittagrāham anuvyañjanagrāhaṃ ca parivarjayataḥ / sacet punaḥ smṛtisaṃpramoṣād vā kleśapracuratayā vā, ekākino 'pi viharataḥ pūrvadṛṣṭāni cakṣurvijñeyāni rūpāṇy adhipatiṃ kṛtvā, pūrvānubhūtāṅ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyān dharmān adhipatiṃ kṛtvā, utpadyante pāpakā akuśalā dharmāḥ, tān utpannān nādhivāsayati prajahāti viśodhayati vyantīkaroti / tenocyate "teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate" // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(D Ms.6b7L, Sh.70-3, P.33b4, D.28b1, N.30b1, Co.31a3, Ch.407b24 sa yeṣu rūpeṣu cakṣuḥ prerayitavyaṃ bhavati, yeṣu śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñeyeṣu dharmeṣu manaḥ prerayitavyaṃ bhavati, teṣu tathā prerayati yathā na saṃkliśyate / evam anena tasmāt saṃkleśān mana-indriyaṃ rakṣitaṃ bhavati / tenocyate "rakṣati mana-indriyam" // (I)-C-IIl-5-a-(1)-v-(b)-(9) Ms.7a1M, Sh.71-2, P.33b8, D.28b3, N.30b2, Co.31a5, Ch.407b29 yeṣu punaś cakṣurvijñeyeṣu rūpeṣu cakṣurindriyaṃ na prerayitavyaṃ bhavati, yeṣu śrotraghrāṇajihvākāya manovijñeyeṣu dharmeṣu mana-indriyaṃ na prerayitavyaṃ bhavati, teṣu sarveṇa sarvaṃ sarvathā na prerayati / tenocyate "cakṣurindriyeṇa saṃvaram āpadyate" / tenocyate yāvan "mana-indriyeṇa saṃvaram āpadyate" / ayaṃ tāvad vibhaṅgo vistareṇendriyasaṃvarasya vijñeyaḥ // (Śbh I 112) (I)-C-IIl-5-b-(1) Ms.7a2M, Sh.71-10, P.34a3, D.28b5, N.30b4, Co.31b1, Ch.407c7 t| samāsārthaḥ / yena ca saṃvṛṇoti, yac ca saṃvṛṇoti, yataś ca saṃvṛṇoti, yathā ca saṃvṛṇoti, yā cāsau saṃvṛtiḥ, tat sarvam ekadhyam abhisamkṣipya indriyasaṃvara" ity ucyate // tatra kena saṃvṛṇoti / yārakṣitā ca smṛtis [dran pa la rtag 'grus byed pa bsgom pa gaṅ yin pa ste] tayā saṃvṛṇoti // kiṃ saṃvṛṇoti / cakṣurindriyaṃ saṃvṛṇoti / śrotraghrāṇajihvākāyamana-indriyaṃ saṃvṛṇoti / idaṃ saṃvṛṇoti // kutaḥ saṃvṛṇoti / priyarūpāpriyarūpebhyo rūpebhyaḥ śabdebhyo yāvad dharmebhyo 'taḥ saṃvṛṇtoti // kathaṃ saṃvṛṇoti / na nimittagrāhī bhavati nānuvyañjanagrāhī, yato 'dhikaraṇam eva pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti / teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate / rakṣatīndriyam indriyeṇa saṃvaram āpadyate / ity evaṃ saṃvṛṇoti // kā punaḥ saṃvṛtiḥ / yad āham / smṛtyārakṣitamānaso bhavati, samāvasthāvacārakaḥ / iyam ucyate saṃvṛtiḥ // (I)-C-IIl-5-b-(2) Ms.7a4M, Sh.72-7, P.34b2, D.29a3, N.31a2, Co.31b5, Ch.407c18 punar aparaḥ samāsārthaḥ / yaś ca saṃvaropāyaḥ, yac ca saṃvaraṇīyaṃ vastu, yā ca saṃvṛtiḥ / tad ekadhyam abhisaṃkṣipya "indriyasaṃvara" ity ucyate // tatra katamaḥ saṃvaropāyaḥ / yad āha / ārakṣitasmṛtir bhavati nipakasmṛtir iti cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati nānuvyañjanagrāhī, yāvan manasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī bhavati nānuvyañjanagrāhī, yato 'dhikaraṇaṃ eva pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusravanti / teṣāṃ (Śbh I 114) saṃvarāya pratipadyate / rakṣatīndriyam indriyeṇa saṃvaram āpadyate / ayam ucyate saṃvaropāyaḥ // saṃvaraṇīyaṃ vastu katamat / cakṣū rūpaṃ caivaṃ yāvan mano dharmāś cedam ucyate saṃvaraṇīyaṃ vastu // tatra saṃvṛtiḥ katamā / yad āha / smṛtyārakṣitamānaso bhavati samāvasthāvacāraka itīyam ucyate saṃvṛtiḥ // (I)-C-IIl-5-b-(3) Ms.7a6R, Sh.72-1, P.34b8, D.29a7, N.31a6, Co.32a3, Ch.407c28 sa khalv ayam indriyasaṃvaraḥ samāsato dvividhaḥ / pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhīto bhāvanābalasaṃgṛhītaś ca // tatra pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhītaḥ, yena viṣayeṣv ādīnavaṃ paśyati no tu tam ādīnavaṃ vyapakarṣati prajahāti // tatra bhāvanābalasaṃgṛhītaḥ, yena viṣayeṣv ādīnavaṃ paśyati, taṃ ca punar ādīnavaṃ vyāpakarṣati prajahāti // tatra pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhītenendriyasaṃvarena viṣayālambanaṃ kleśaparyavasthānaṃ notpādayati na saṃmukhīkaroti / na tv evāśrayasanniviṣṭam anuśayaṃ prajahāti, samudghātayati // tatra bhāvanābalasaṃgṛhītenendriyasaṃvareṇa viṣayālambanaṃ ca kleśaparyavasthānaṃ notpādayati na saṃmukhīkaroti / sarvadā sarvakālam āśrayasanniviṣṭaṃ cānuśayaṃ prajahāti samudghātayati // ayaṃ viśeṣo 'yam abhiprāya idaṃ nānākaraṇaṃ pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhītasya bhāvanābalasaṃgṛhītasya cendriyasaṃvarasya // tatra yo 'yaṃ pratisaṃkhyānabalasaṃgṛhīta indriyasaṃvaro 'yaṃ saṃbhāramārgasaṃgṛhītaḥ, yaḥ punar bhāvanābalasaṃgṛhīta indriyasaṃvaraḥ sa vairāgyabhūmipatito veditavyaḥ // (Śbh I 116) (I)-C-IIl-6 Ms.7b2R, Sh.73-19, W.*140-19, P.35a7, D.29b5, N.31b5, Co.32b2, Ch.408a14 bhojane mātrajñatā katamā / yathāpīhaikatyaḥ pratisaṃkhyāyāhāram āharati / na dravārthaṃ, na madārtham, na maṇḍanārthaṃ, na vibhūsaṇārtham iti vistareṇa pūrvavat // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i Ms.7b3L, Sh.74-3, W.*140-22, P.35b2, D.29b7, N.31b7, Co.32b5, Ch.408a17 kathaṃ pratisaṃkhyāyāhāram āharati / pratisaṃkhyocyate prajñā, yayā prajñayā kavaḍaṃkārasyāhārasyādīnavaṃ samanupaśyaty ādīnavadarśanena ca vidūṣayitvābhyavaharati // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a) Ms.7b3R, Sh.75-2, W.*140-25, P.35b4, D.30a1, N.32a1, Co.32b6, Ch.408a19 tat punar ādīnavadarśanaṃ katamat / yaduta yasyaiva kavaḍaṃkārasya paribhogānvayo vā vipariṇāmānvayo vā paryeṣaṇānvayo vā // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)- Ms.7b4L, Sh.75-5, W/140-27, P.35b5, D.30a2, N.32a1, Co.32b6, Ch.408a21 paribhogānvaya ādīnavaḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyo yasmin samaya āhāram āharati varṇasaṃpannam api gandhasaṃpannam api rasasaṃpannam api supraṇītam api tasya kavaḍaṃkāra āhāraḥ samanantarakṣipta evāsye yadā dantayantravicūrṇitaś ca lālāvisaraviklinnaś ca bhavati lālāpariveṣṭitaś ca bhavati / sa tasmin samaye kaṇṭhanālīpraluṭhitaś ca bhavati / sa yāsau pūrvikā purāṇā manāpatā tāṃ sarveṇa sarvaṃ vijahāti / parāṃ ca vikṛtim āpadyate / yasyāṃ ca vikṛtau vartamānaś charditakopamaḥ khyāti / tadavasthaṃ cainaṃ saced ayaṃ bhoktā puruṣapudgalaḥ saced ākārato (Śbh I 118) manasikuryāt samanusmaret, nāsya sarveṇa sarvam anyatrāpi tāvad avipariṇate, praṇīte bhojane bhogakāmatā saṃtiṣṭheta, kaḥ punar vādas tatra tadavastha iti / ya ebhir ākārair anekavidhair anayānupūrvyā bhojanaparibhogam adhipatiṃ kṛtvā yāsau śubhā varṇanibhā antardhīyate, ādīnavaś ca prādurbhavaty aśucisaṃgṛhītaḥ / ayam ucyate paribhogānvaya ādīnavo yadutāhāre // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)- Ms.7b6R/46a5M,Sh.76-10,W.*141-11, P.36a4,D.30a7, N.32a7,Co.33a5, Ch.408b3 tatra katamo vipariṇāmānvaya ādīnava āhāre / tasya tam āhāram āhṛtavatas bhuktavato yadā vipariṇamati rātryā madhyame vā yāme, paścime vā yāme, tadā sa rudhiramāṃsasnāyvasthitvagādīny anekavidhāni bahunānāprakārāṇy asmin kāye 'śucidravyāṇi vivardhayati saṃjanayati / [de dag las la la ni bśaṅ ba daṅ / gci ba'i dṅos por yoṅs su 'ju bar 'gyur źiṅ /] pariṇataś cādhobhāgī bhavati / yad asya divase śocayitavyaṃ ca bhavati tena ca yaḥ spṛṣṭo bhavati hasto vā pādo vā, anyatamānyatamaṃ vāṅgapratyaṅgam, tad vijugupsanīyaṃ bhavaty ātmanaḥ pareṣāṃ ca / tannidānāś cāsyotpadyante kāye bahavaḥ kāyikā ābādhāḥ / tadyathā gaṇḍaḥ, piṭakaḥ, dadrū, vicarcikā, kaṇḍūḥ, kuṣṭhaḥ, kiṭibhaḥ, kilāsaḥ, jvaraḥ, kāsaḥ, śothaḥ, śoṣaḥ, apasmāraḥ, āṭakkaraṃ, pāṇḍurogaḥ, rudhiraṃ, pittabhagandara itīme cānye 'py evaṃbhāgīyāḥ kāye kāyikā ābādhā utpadyante / bhuktaṃ (Śbh I 120) vāsya vipadyate / yenāsya kāye viṣūcikā saṃtiṣṭhate / ayam ucyate vipariṇāmānvaya ādīnavo yadutāhāre // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3) Ms.46a7M, Sh.78-2, W.*141-25, P.36b4, D.30b5, N.32b5, Co.33b4, Ch.408b14 tatra katamaḥ paryeṣaṇānvaya ādīnava āhāre / paryeṣaṇānvaya ādīnavo 'nekavidhaḥ samudānanākṛtaḥ, ārakṣākṛtaḥ, snehaparibhraṃśakṛtaḥ / atṛptikṛtaḥ, asvātantryakṛtaḥ, duścaritakṛtaś ca // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(D-(1)Ms.46b1L, Sh.78-8, W.*141-27, P.36b5, D.30b7, N.32b7, Co.33b5, Ch.408b18 tatra katama ādīnava āhāre samudānanākṛtaḥ / yathāpīhaikatya āhārahetor āhāranidānaṃ śīte śītena hanyamānaḥ, uṣṇe uṣṇena hanyamānaḥ, utsahate, ghaṭate, vyāyacchate / kṛṣiṇā vā, gorakṣyeṇa vā, vāṇijyena vā, lipigaṇanānyasanasaṃkhyāmudrayānekavidhena śilpasthānakarmasthānenāpratilabdhasya vāhārasya pratilambhāya, upacayāya vā, yathāhārasyaivam āhāranidānasya tasyaivam utsahataḥ, ghaṭataḥ, vyāyacchataḥ / sacet te karmāntā vipadyante sa tannidānaṃ śocati, klāmyati, paridevate, uras tāḍayati, krandati, saṃmoham āpadyate / "moho bata me vyāyāmo niṣphala" iti / ayaṃ samudānanāsahagata ādīnavo yadutāhāre // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3)-(2)Ms.46b2R, Sh.78-20, W.*142-10, P.37a3, D.31a3,N.33a4,Co.34a3, Ch.408b27 sacet saṃpadyate sa tasyārakṣādhikaraṇahetos tīvram autsukyam āpadyate / "kaccin me bhogā rājñā vāpahriyeraṃś caurair vā, agninā vā dahyerann udakena vohyeyuḥ, kunihitā vā nidhayaḥ praṇaśyeyuḥ, kuprayuktā (Śbh I 122) vā karmāntāḥ pralujyeran, apriyā vā dāyādā adhigaccheyuḥ, kule vā kulāṅgāra utpadyeta, yas tān bhogān anayena vyasanam āpādayet" / ayam ārakṣāsahagata ādīnavo yadutāhāre // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3)-(3)Ms.46b4L, Sh.79-5, W.*142-17, P.37a6, D.31a6, N.33a6, Co.34a5, Ch.408c5 katama ādīnavaḥ snehaparibhraṃśakṛtaḥ / yathāpi tad āhāranidānam āhārādhikaraṇahetor mātā putrasyāvarṇaṃ bhāṣate / putro mātuḥ, pitā putrasya, putraḥ pituḥ, bhrātā bhaginyā, bhaginī bhrātuḥ, sahāyakaḥ sahāyakasya, prāgeva jano janasya, te cānyo 'nyaṃ vigṛhītā bhavanti, vivādam āpannās tathodārā brāhmaṇakṣatriyagṛhapatimahāsālā āhārādhikaraṇahetor evaṃ vigṛhītā vivādam āpannāḥ, anyo 'nyaṃ pāṇinā praharanti, loṣṭenāpi, daṇḍenāpi, śastreṇāpi praharanti / ayam ucyate snehaparibhraṃśakṛta ādīnavaḥ // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3)-(4)Ms.46b5M, Sh.79-16, W.*142-26, P.37b2, D.31b1.N.33b2,Co.34b1, Ch.408c11 tatra katamo 'tṛptikṛta ādīnavaḥ / yathāpi tad rājānaḥ kṣatriyā mūrddhābhiṣiktāḥ sveṣu grāma nigamarāṣṭrarājadhānīṣv asaṃtuṣṭā viharanta ubhayato vyūhakāni saṃgrāmānīkāni pratisaranti śaṃkhaiḥ kaṃpyamānaiḥ, paṭahair vādyamānaiḥ, iṣubhiḥ kṣipyamāṇair vividhais te tatra bhrāntenāśvena sārdhaṃ samāgacchanti bhrāntena hastinā, rathena, pattinā sārdhaṃ samāgacchanti / iṣubhiḥ śaktibhir vāpakṛttagātrā maraṇaṃ vā nigacchanti maraṇamātrakam vā duḥkham / ayam ucyate 'tṛptikṛta ādīnava iti yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ // (Śbh I 124) (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3)-(5)Ms.46b7L, Sh.80-4, W.*142-35, P.37b6, D.31b4, N.33b5, Co.34b4, Ch.408c18 tatra katama 'svātantryakṛta ādīnavaḥ / yathāpi tad rājñaḥ pauruṣeyā āvarodhikāni nagarāṇy anupraskandataḥ taptenāpi tailenāvasicyante, taptayā vasayā, taptayā gomayaloḍikayā, taptena tāmreṇa, taptenāyasā / iṣubhiḥ śaktibhiś cāpakṛttagātrā maraṇaṃ vā nigacchanti maraṇamātrakaṃ vā duḥkham / ayam ucyate 'svātantryakṛta ādīnava iti yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(a)-(3)(6)Ms.46b8M, Sh.80-12, W.*143-4, P.38a1, D.31b6, N.33b7, Co.34b6, Ch.408c23 tatra katamo duścaritakṛta ādīnavaḥ / yathāpi tad ekatyenāhāranidānaṃ prabhūtaṃ kāyena duścaritaṃ kṛtaṃ bhavaty upacitaṃ, yathā kāyenaivaṃ vācā manasā sa ca yasmin samaya ābādhiko bhavati, duḥkhito, bādhaglānaḥ, tasya tat pūrvakaṃ kāyaduścaritaṃ vāṅmanoduścaritam, parvatānāṃ vā parvatakūṭānāṃ vā, sāyāhne yac chāyāvalambate 'dhyavalambate 'bhipralambate / tasyaivaṃ bhavati / "kṛtaṃ bata me pāpaṃ na kṛtaṃ bata me puṇyaṃ kāyena vācā manasā, so 'haṃ yā gatiḥ kṛtapāpānāṃ gatiṃ pretya gamiṣyāmī"ti vipratisārī kālaṃ karoti kālaṃ ca kṛtvā 'pāyeṣūpapadyate yaduta narakeṣu tiryakpreteṣu / ayam ucyate duścaritakṛta ādīnavaḥ // (I)-C-IIl-6-a-(1)-i-(D' Ms.47a2M, Sh.81-5, W.*143-15, P.38a6, D.32a3, N.34a3, Co.35a4, Ch.409a6 tasyaivaṃ bhavati / ity ayam āhāraḥ paryeṣyamāṇo 'pi sādīnavaḥ / paribhujyamāno 'pi sādīnavaḥ / paribhukto 'pi pariṇāma ādīnavaḥ / evam asti punar asyāhārasya kācid anuśaṃsamātrā, sā punaḥ katamā / āhārasthitiko 'yaṃ kāya āhāraṃ niśritya tiṣṭhati / nānāharaḥ / iyam apy ānuśaṃsamātrā / (Śbh I 126) evam asyāhārasthitiko 'yaṃ kāyḥ suciram api tiṣṭhañ ca varṣaśataṃ vā tiṣṭhati / kiṃcid vā punar bhūyaḥ samyak parihriyamāṇaḥ / asti cāsyārvāg uparatiḥ / tatra ye kāyasthitimātre pratipannāḥ na te supratipannāḥ, ye kāyasthitimātrakeṇa saṃtuṣṭā na ca te susaṃtuṣṭā, na ca punas ta āhārakṛtaṃ paripūrṇam anavadyaṃ anuśaṃsaṃ pratyanubhavanti / ye punar na kāyasthitimātrakeṇa saṃtuṣṭāḥ, na kāyasthitimātrake pratipannāḥ, api tu tām eva kāyasthitiṃ niśritya brahmacaryaṃ samudāgamāya pratipannāḥ, te supratipannāḥ, ta eva ca punaḥ paripūrṇam anavadyam anuśaṃsaṃ pratyanubhavanti // (I)-C-IIl-6-a-(1)-ii-(a) Ms.47a5L, Sh.82-3, W.*143-29, P.38b5, D.32b1, N.34b2, Co.35b2, Ch.409a16 "tan na me pratirūpaṃ syād yad vā pratyavareṇāhārānuśaṃsamātrakeṇa saṃtuṣṭo vihareyam / na me pratirūpaṃ syād yad ahaṃ bālasabhāgatāṃ bālasahadhārmikatām adhyāpadyeyam" / evam āhāre sarvākāraṃ paripūrṇam ādīnavaṃ jñātvā sa itaḥ pratisaṃkhyāyādīnavadarsī, niḥsaraṇānveṣī cāhāraniḥsaraṇārtham eva putramāṃsopamam āhāram āharati / tasyaivaṃ bhavati / "evam ete dāyakadānapatayaḥ kṛcchreṇa bhogān samudānīya, mahāntaṃ paryeṣaṇākṛtam ādīnavaṃ pratyanubhavantaḥ, prapīḍya prapīḍya tvaṅmāṃsaśoṇitam asmākam anuprayacchanti / yadutānukampām upādāya viśeṣaphalārthinas tasyāsmākaṃ tathā pratilabdhasya piṇḍapātasyāyam evaṃrūpo 'nurūpaḥ paribhogaḥ syāt / yad ahaṃ tathā (Śbh I 128 ) paribhūtam ātmānaṃ sthāpayitvā paribhuñjīya, yathā teṣāṃ kārāḥ kṛtā atyarthaṃ mahāphalāḥ syur mahānuśaṃsā mahādyutayo mahāvistārāḥ, candropamaś ca kulāny upasaṃkrameyaṃ vyavakṛṣya kāyaṃ, vyavakṛṣya cittaṃ hrīmān apragalbhaḥ, anātmotkarsī, aparapansī / yathā svena lābhena sucittaḥ syāṃ sumanāḥ, evaṃ parasyāpi lābhena sucittaḥ syāṃ sumanāḥ / evaṃcittaś ca punaḥ kulāny upasaṃkrameyaṃ, tat kuta etal labhyaṃ pravrajitena parakuleṣu yad dadatu me pare mā na dadatu / satkṛtya, māsatkṛtya, prabhūtaṃ mā stokaṃ, praṇītaṃ mā lūhaṃ, tvaritaṃ mā dhandham / evaṃ caritasya me kulāny upasaṃkrāmataḥ sacet pare na dadyus tenāhaṃ na teṣām antika āghātacittatayā pratighacittatayā vyavadīryeyam / na ca punas tannidānaṃ kāyasya bhedād apāyopapattyā vighātam āpadyeyam / yaduta tām evāghātacittatāṃ pratighacittatām adhipatiṃ kṛtvā saced asatkṛtya na satkṛtya, sacet stokaṃ na prabhūtam / sacel lūhaṃ na praṇītaṃ, saced dhandhaṃ na tvaritaṃ dadyuḥ / tayāhaṃ nāghātacittatayā, pratighacittatayā ca vyavadīryeyam" iti vistareṇa pūrvavat / "imaṃ cāhaṃ kavaḍīkāram āhāraṃ niśritya tathā tathā pratipadyeyaṃ, tāñ ca mātrāṃ prativedyeyam / yena me jīvitendriyanirodhaś (Śbh I 130) ca na syān na ca piṇḍakena klāmyeyam / brahmacaryānugrahaś ca me syād evaṃ ca me śramaṇabhāve pravrajitabhāve sthitasyāyaṃ piṇḍapātaparibhogaḥ pratirūpaś ca pariśuddhaś cānavadyaś ca syād" ebhir ākāraiḥ sa pratisaṃkhyāyāhāram āharati // (I)-C-IIl-6-a-(1)-iKb) Ms.48a1L, Sh.84-3, W.*144-28, P.39b7, D.33a6, N.35a7, Co.36b2, Ch.409b16 āhāraḥ punaḥ katamaḥ / catvāra āhārāḥ / kavaḍaṃkāraḥ, sparśaḥ, manaḥsaṃcetanā, vijñānaṃ cāsmiṃs tv arthe kavaḍaṃkāra āhāro 'bhipretaḥ / sa punaḥ katamaḥ / tadyathā manthā vā, apūpā vā, odanakulmāsaṃ vā, sarpiḥ, tailaṃ, madhu, phaṇitaṃ, māṃsaṃ, matsyā, vaIIūrā, lavaṇaṃ, kṣīraṃ, dadhi, navanītam itīmāni cānyāni caivaṃrūpāṇy upakaraṇāni yāni kavaḍāni kṛtvābhyavahriyante / tasmāt kavaḍaṃkāra ity ucyate / āharatīti bhuṇkte, pratiniṣevaty abhyavaharati, khādati, bhakṣayati, svādayati, pibati, cūṣatīti paryāyāḥ // (I)-C-IIl-6-a-(2) Ms.48a2R, Sh.85-5, W.M45-7, P.40a3, D.33b2, N. 35b3, Co.36b3, Ch.409b22 na dravārtham iti / yaś caite kāmopabhogina ity artham āhāram āharanti / yad "vayam āhāreṇa prīṇitagātrāḥ saṃtarpitagātrāḥ pratyupasthite sāyāhnakāle samaye, abhikrāntāyāṃ rajanyām, maulībaddhikābhiḥ sārdham alāburomaśabāhubhiḥ kandukastanibhir nārībhiḥ sārdhaṃ krīḍantaḥ, ramamāṇāḥ, paricārayantaḥ, auddhatyaṃ dravaṃ prāviṣkariṣyāma" iti / drava eṣa ārye dharmavinaye yaduta kāmarāgopasaṃhitā maithunopasaṃhitāḥ pāpakā akuśalā dharmā vitarkāḥ / yair ayaṃ (Śbh I 132) khādyamāno bādhyamāna uddhatendriyo bhavaty unnatendriyaś ca, drutamānasaḥ, plutamānasaḥ, asthitamānaso 'vyupaśāntamānasaḥ, te punar atyartham āhāram āharanto dravārtham āharantīty ucyate / śrutavāṃs tv āryaśrāvakaḥ pratisaṃkhyānabalika ādīnavadarśī niḥsaraṇaṃ prajānan paribhuṅkte / na tu tathā yathā te kāmopabhogino bhuñjante / tenāha na dravārtham // (I)-C-IIl-6-a-(3) Ms.48a5L, Sh.86-11, W.*145-20, P.40b1, D.33b7, N.36a1, Co.37a4, Ch.409c5 na madārthaṃ na maṇḍanārthaṃ na vibhūṣaṇārtham iti / yathāpi ta eva kāmopabhogina ity artham āhāram āharanti / "adya vayam āhāram āhṛtavanto yaduta prabhūtañ ca tṛptito yathāśaktyābalam / snigdhaṃ ca, vṛṣyañ ca, bṛṃhaṇīyañ ca, varṇasaṃpannaṃ, gandhasaṃpannaṃ, rasasaṃpannam endhībhūte / nirgatāyāṃ rajanyāṃ śaktā bhaviṣyāmaḥ pratibalā vyāyāmakaraṇaḥ, yadutātatikriyayā vā, nirghātena, vyāyāmaśilayā vā, ulloṭhanena vā, pṛthivīkhātena vā, bāhuvyāyāmena vā, pādāvaṣṭambhanena vā, plavanena vā laṅghanena vā cakravyāyāmena vā / taṃ ca punar vyāyāmaṃ niśritya balavanto bhaviṣyāmaḥ vyāyatagātrā / dīrghaṃ cārogāḥ, cirakālaṃ cāsmākaṃ yauvanam anuvartakaṃ bhaviṣyati, no tu tvaritaṃ virūpakaraṇī jarā deham abhibhaviṣyatī"ti / "cirataraṃ ca jīviṣyāma" (Śbh I 134) iti / "prabhūtabhakṣaṇe ca pratibalā bhaviṣyāmaḥ / bhuktaṃ ca samyak pariṇamiṣyati / doṣāṇāṃ cāpacayaḥ kṛto bhaviṣyati"/ ity ārogyamadārthaṃ, yauvanamadārtham, jīvitamadārthaṃ paribhuñjate / teṣāṃ punar evaṃ bhavati / "kṛtavyāyāmā vayaṃ snātrasaṃvidhānaṃ kariṣyāmo yaduta śucinā toyena gātrāṇi prakṣālayiṣyāmaḥ / prakṣālitagātrāś ca keśāni ca prasādhayiṣyāmaḥ / vividhena cānulepanena, kāyam anūpalipya vividhair vastrair vividhair mālyair vividhair alaṃkāraiḥ kāyaṃ bhūṣayiṣyāmaḥ" / tatra yat snānaprasādhanānulepanam idam ucyate teṣāṃ maṇḍanam / tathā maṇḍanajātānāṃ yad vastramālyābharaṇadhāraṇam idam ucyate vibhūṣaṇam iti / maṇḍanārthaṃ vibhūṣaṇārthaṃ paribhuñjate / ta evaṃ madamattā maṇḍanajātivibhūṣitagātrāḥ / pratyupasthite madhyāhnasamaye sāyāhnasamaye vā bhaktasamaye tṛṣitā bubhukṣitāś ca, pareṇa tarṣeṇa, parayā nandyā, pareṇāmodena, anādīnavadarśino niḥsaraṇam aprajānanto yathopapannam āhāram āharanti / yāvad eva punaḥ punar dravārthaṃ, madārthamṃ, maṇḍanārthaṃ, vibhūṣaṇārthaṃ ca / śrutavāṃs tv āryaśrāvakaḥ pratisaṃkhyānabalika ādīnavadarśī niḥsaranaṃ prajānan paribhuṅkte / na tu tathā yathā te kāmopabhoginaḥ paribhuñjate/ "nānyatremam asaṃniṣevaṇaṃ prahātavyam āhāraṃ pratiniṣevamāṇa eva prahāsyāmī"ti // (I)-C-IIl-6-a-(4) Ms.48b3M, Sh.88-16, W.*146-19, P.41b1, D.34b4, N.36b5, Co.38a1, Ch.410a3 yāvad evāsya kāyasya sthitaya iti bhuktvā nābhuktvā yaś ca jīvitasya kāyasthitir ity ucyate / "so 'ham imam āhāram āhṛtya jīviṣyāmi, na mariṣyāmī"ty āharati / tenāha yāvad evāsya kāyasya sthitaye // (Śbh I 136) (I)-C-IIl-6-a-(5)-i Ms.48b4L, Sh.89-1, W.*146-23, P,41b2, D.34b5, N.36b7, Co.38a3, Ch.410a7 kathaṃ yāpanāyā āharati / dvividhā yātrā, asti kṛcchreṇa yātrā asty akṛcchreṇa // (I)-C-IIl-6-a-(5)-i-(a) Ms.48b4M, Sh.89-2, W.*146-23, P.41b3, D.34b6, N.36b7, Co.38a3, Ch.410a9 kṛcchreṇa yātrā katamā / yadrūpam āhāram āharato jighatsā daurbalyaṃ vā bhavati / duḥkhito vā bāḍhaglānaḥ / adharmeṇa vā piṇḍapātaṃ paryeṣate, na dharmeṇa / raktaḥ paribhuṅkte sakto gṛddho grathito mūrchito 'dhyavasito 'dhyavasāyam āpannaḥ / guruko vāsya kāyo bhavaty akarmaṇyaḥ, aprahāṇakṣamaḥ, yenāsya dhandhaṃ cittaṃ samādhīyate / kṛcchreṇa vāśvāsapraśvāsāḥ pravartante / styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavanahati / iyam ucyate kṛcchreṇa yātrā // (I)-C-IIl-6-a-(5)-i-(b) Ms.48b5M, Sh.89-11, W.M46-32, P.41b7, D.35a2, N.37a3, Co.38a7, Ch.410a16 akṛcchreṇa yātrā katamā / yathāpi tadrūpam āhāram āharato yathā jighatsā daurbalyaṃ vā na bhavati / nābhyadhiko bhavati duḥkhito vā bādhaglānaḥ / dharmeṇa vā piṇḍapātaṃ paryeṣate, na vādharmeṇa / arakto vā paribhuṅkte 'sakto 'gṛdhro 'grathito 'mūrchito 'nadhyavasito 'nadhyavasāyam āpannaḥ / na cāsya kāyo guruko bhavati karmaṇyo bhavati prahāṇakṣamaḥ / yenāsya tvaritaṃ cittaṃ samādhīyate / alpakṛcchreṇāśvasapraśvāsāḥ pravartante / styānamiddhaṃ cittaṃ na paryavanahati / iyam ucyate 'lpakṛcchreṇa yātrā // tatra yā kṛcchreṇa yātrā tayā jīvitasthitir bhavati, kāyasya sāvadyā sasaṃkliṣṭā / tatra ye 'yam alpakṛcchreṇa yātrā tayā jīvitasthitir bhavati / kāyasya sā ca punar anavadyāsaṃkliṣṭā / tatra śrutavān āryaśrāvakaḥ sāvadyām saṃkliṣṭāṃ yātrāṃ parivarjayati, anavadyām asaṃkliṣṭāṃ yātrāṃ gacchati, pratiṣevate / tenāha yāpanāyai // (Śbh I 138) (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii Ms.48b8L, Sh.90-11, W.*147-6, P.42a7, D.35a7, N.37b2, Co.38b6, Ch.410a29 sā punar anavadyāsaṃkliṣṭā yātrā yā pūrvam uktā tāṃ kathaṃ kalpayati / āha / yady "ayaṃ jighatsoparataye, brahmacaryānugrahāye"ti, "paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi navāṃ ca notpādayiṣyāmi / yātrā ca me bhaviṣyati / balaṃ ca, sukhaṃ cānavadyatā ca, sparśavihāratā ce"ti / evaṃ pratiṣevamāṇaḥ anavadyām asaṃkliṣṭāṃ yātrāṃ kalpayati // (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii-(a) Ms.49a1M, Sh.91-3, W.*147-12, PA2b1, D.35b2, N.37b4, Co.39a1, Ch.410b4 kathaṃ ca punar jighatsoparataya āharati / pratyupasthite bhaktasamaye, utpannāyāṃ kṣudhāyāṃ, yadā paribhuṅkte tasyaiva kṣutparyavasthānasya jighatsādaurbalyasya ca prativigamāya tāñ ca mātrāṃ paribhuṅkte / yathāsya bhuktavato 'kāle punar jighatsādaurbalyaṃ na bādhate, yaduta sāyāhnasamaye vā, abhikrāntāyāṃ vā rajanyāṃ, śvobhūte 'pratyupasthite bhaktasamaye / evaṃ jighatsoparataya āharati // (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii-(b) Ms.49a2M, Sh.91-10, W.*147-19, P.42b4, D.35b4, N.37b6, Co.39a3, Ch.410b10 kathaṃ brahmacaryānugrahāyāharati / tāṃ mātrāṃ paribhuṅkte / tadrūpam āhāram āharati / yenāsya kuśalapakṣe prayuktasya dṛṣṭa eva dharme bhuktasamanantaraṃ tasminn eva vā divase 'gurukaḥ kāyo bhavati / karmaṇyaś ca bhavati, prahāṇakṣamaś ca, yenāsya tvaritatvaritaṃ cittaṃ samādhīyate / alpakṛcchreṇāśvāsapraśvāsāḥ pravartante / styānamiddhaṃ cittaṃ na paryavanahati, yenāyaṃ bhavyo bhavati pratibalaś ca kṣipram eva, aprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya, asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai / evaṃ brahmacaryānugrahāyāharati // (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii-(c) Ms.49a4M, Sh.91-20, W.*147-28, P.42b8, D.35b7, N.38a2, Co.39a6, Ch.410b17 kathaṃ "paurāṇāṃ vedanāṃ prahāsyāmī"ty āharati / yathāpi tad atītam adhvānam upādāyāmātrayā vā paribhuktaṃ bhavaty apathyaṃ vā, apariṇate vā, yenāsya vividhaḥ kāyika ābādhaḥ samutpanno bhavati / tadyathā kaṇḍūḥ, (Śbh I 140) kuṣṭhaḥ kiṭibhaḥ kilāsa iti vistareṇa pūrvavat / tasya cābādhanidāna utpadyante śārīrikā vedanā duḥkhās tīvrāḥ, kharāḥ, kaṭukā, amanāpāḥ / tasyābādhasyopaśamāya tāsāṃ ca tannidānānāṃ duḥkhānāṃ vedanānām upaśamāya hitaṃ pathyam anukūlam ānulomikaṃ vaidyopadiṣṭena vidhinā bhaiṣajyaṃ pratiṣevate / sāṃpreyaṃ cāhāram āharati / yenāsyotpannasyābādhasya tannidānānāṃ ca duḥkhānāṃ vedanānāṃ prahāṇaṃ bhavati / evaṃ "paurāṇāṃ vedanāṃ prahāsyāmī"ty āhāram āharati // (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii-(d) Ms.49a6M, Sh.92-13, W.*147-38, P.43a4, D.36a3, N.38a5, Co.39b3, Ch.410b27 katham "navāṃ vedanāṃ notpādayiṣyāmī"ty āhāram āharati / sa vartamānam adhvānam upādāya sukhī, arogaḥ, balavān, nāmātrayā vā paribhuṅkte, apathyaṃ vā, apariṇate vā / yenāsyānāgatam adhvānam upādāya śvo vā, uttaraśvo vā, viṣūcikā vā kāye saṃtiṣṭheta / anyatamānyatamo vā kāye kāyika ābādhaḥ samutpadyeta / tadyathā kaṇḍūḥ, kuṣṭhaḥ, kiṭibhaḥ, kilāsa iti vistareṇa pūrvavat / tannidānā utpadyerañ chārīrikā vedanāḥ pūrvavat / evaṃ ca "navāṃ vedanāṃ notpādayiṣyāmī"ty āharati // (I)-C-IIl-6-a-(5)-ii-(e) Ms.49b2L, Sh.93-1, W.*148-6, PA3a7, D.36a5, N.38b1, Co.39b5, Ch.410c5 kathaṃ "yātrā me bhaviṣyati balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatā ca sparśavihāratā ce"ty āharati / yat tāvad bhuktvā jīvatīty evaṃ yātrā bhavati / yat punar jighatsādaurbalyam apanayati evam asya balaṃ bhavati / yat punaḥ paurāṇāṃ vedanāṃ prajahāti / navāṃ notpādayaty evam asya sukhaṃ bhavati / yat punar dharmeṇa piṇḍapātaṃ paryeṣṭyāraktaḥ paribhuṅkte 'sakta iti vistareṇa pūrvavad evam asyānavadyatā bhavati / yat punar (Śbh I 142) bhuktavato na gurukaḥ kāyo bhavati, karmaṇyaś ca bhavati, prahāṇakṣamo vistareṇa pūrvavad evam asya sparśavihāratā bhavati / tenāha pratisaṃkhyāyāhāram āharati / na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārtham iti vistareṇa pūrvavad ayaṃ tāvad bhojane mātrajñatāyā vistaravibhāgaḥ // (I)-C-IIl-6-b-(1) Ms.49b4L, Sh.93-14, W.M48-17, P,43b4, D.36b2, N.38b5, Co.40a2, Ch.410c15 samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ / āha / yaṃ ca paribhuṅkte yathā ca paribhuṅkte 'yaṃ samāsārthaḥ / kaṃ paribhuṅkte / yaduta kavaḍaṃkāram āhāraṃ, manthā vā, apūpā vā, odanakulmāṣaṃ vā vistareṇa pūrvavat / kathaṃ paribhuṅkte / pratisaṃkhyāya paribhuṅkte / na dravārthaṃ, na madārthaṃ, na maṇḍanārtham iti vistareṇa pūrvavat // (I)-C-IIl-6-b-(2) Ms.49b5L, Sh.93-21, W.* 148-23, P.43b7, D.36b5, N.38b7, Co.40a5, Ch.410c19 punar aparaḥ samāsārthaḥ / pratipakṣaparigṛhītaṃ ca paribhuṅkte kāmasukhallikāntavivarjitaṃ cātmaklamathāntavivarjitaṃ ca brahmacaryānugrahāya ca / kathaṃ pratipakṣaparigṛhītam / yad āha / pratisaṃkhyāyāhāram āharati / kathaṃ kāmasukhallikāntavivarjitaṃ ca / yad āha / na dravārthaṃ na madārthaṃ, na maṇḍanārthaṃ, na vibhūṣaṇārtham iti / katham ātmaklamathāntavivarjitam / yad āha / "jighatsoparataye, paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi / navāṃ ca notpādayiṣyāmi / yātrā ca me bhaviṣyati / balaṃ ca sukhaṃ ce"ti / kathaṃ brahmacaryānugrahāya paribhuṅkte / yad āha / brahamacaryānugrahāya, "anavadyatā ca sparśavihāratā ca me bhaviṣyatī"ti // (I)-C-IIl-6-b-(3)-(a) Ms.49b6R, Sh.94-11, W.*148-33, P.44a4, D.37a2, N.39a4, Co40b2, Ch.41la1 punar aparaḥ samāsārthaḥ / dvayam idaṃ bhojanaṃ, cābhojanaṃ ca / tatrābhojanaṃ yat sarveṇa sarvam sarvathā kiṃcin na paribhuṅkte / (Śbh I 144) abhuñjānaś ca mriyate / tatra bhojanaṃ dvividham / samabhojanaṃ, viṣamabhojanaṃ ca / tatra samabhojanaṃ yan nātyalpaṃ nātiprabhūtam, nāpathyam, nāpariṇate na saṃkliṣṭam / tatra viṣamabhojanaṃ yad atyalpam atiprabhūtaṃ ca, apariṇate vā, apathyaṃ vā, saṃkliṣṭaṃ vā paribhuṅkte / tatra samabhojane nātyalpabhojane jighatsādaurbalyam anutpannaṃ notpādayati, utpannaṃ prajahāti / tatra nātiprabhūtabhojanena samabhojanena na gurukaḥ kāyo bhavaty akarmaṇyaḥ, aprahāṇakṣamo vistareṇa pūrvavat / tatra pariṇatabhojanena pathyabhojanena samabhojanena paurāṇāṃ ca vedanāṃ prajahāti / navāṃ ca notpādayiṣyaty evam asya yātrā bhavati balaṃ ca, sukhaṃ ca / asaṃkliṣṭabhojanena samabhojanenānavadyatā ca bhavati sparśavihāratā ca / tatrātyalpabhojanaṃ yena jīvati jighatsādaurbalyaparītaś ca jīvati / atiprabhūtabhojanam / yenāsya gurubhārādhyākrāntaḥ kāyo bhavati / na ca kālena bhaktaṃ pariṇamati / tatrāpariṇatabhojanena viṣūcikā kāye saṃtiṣṭhate / anyatamānyatamo vā kāye kāyika ābādhaḥ samutpadyate / yathāpar