Phạn tạng (Sanskrit Canon)srabhu_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Luận Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi)
Luận (Śāstra) là tác phẩm giải thích, phân tích giáo lý của các luận sư Phật giáo Ấn Độ. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 8 (50.000 ký tự/trang)
(Śbh I 8) riṅ ba yin te / de ni sgrib pa źes bya'o // rgyu gaṅ dag gis yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i chos can rnams yoṅs su mya ṅan las ma 'das pa'i rgyu ni bźi po de dag yin no // de dag kyaṅ gaṅ gi tshe saṅs rgyas 'byuṅ ba daṅ dam pa'i chos ṅan pa daṅ rjes su mthun pa'i gdams ṅag rjes su bstan pa rñed ciṅ rgyu de dag kyaṅ med par gyur pa, de'i tshe na dge ba'i rtsa ba dag yoṅs su smin ciṅ rim gyis yoṅs su mya ṅan las 'da' bar yaṅ 'gyur ro // yoṅs su mya ṅan las mi 'da' ba'i chos can rnams ni ṅes pa'i tshogs la gnas pa yin pas / de dag ni rkyen rñed kyaṅ ruṅ ma rñed kyaṅ ruṅ ste / rnam pa thams cad kyi thams cad du yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i skal ba med pa kho na yin no // (I)-A-II-4 Ms.-, Sh.-, W.*60-10, P.3b6, D.3b1, N.4b3, Co.3b2, Ch.396b7 de la yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i chos can rnams kyi gaṅ dag ma tshaṅ źiṅ med la ñe bar ma gyur na yoṅs su mya ṅan las mi 'da' ba'i rkyen rnams gaṅ źe na / smras pa / rkyen gñis te / gñis gaṅ źe na/ gtso bo daṅ dman pa'o // (I)-A-II-4-a Ms.-, Sh.-, P.3b7, D.3b2, N.4b4, Co.3b3, Ch.396b10 rkyen gtso bo gaṅ źe na / smras pa / 'di lta ste / dam pa'i chos kyi dbaṅ du byas pa'i gźan gyi sgra daṅ / naṅ gi tshul bźin yid la byed pa'o // (I)-A-II-4-b Ms.-, Sh.-, W.*60-28, P.3b8, D.3b2, N.4b5, Co.3b3, Ch.396b11 rkyen dman pa gaṅ źe na / smras pa / rkyen dman pa ni maṅ ste / 'di lta ste / ātmasampat, parasampat, kuśalo dharmacchandah, pravrajyā, śīlasaṃvaraḥ, indriyasaṃvaraḥ, bhojane mātrajñatā, pūrvarātrāpararātraṃ, jāgarikānuyogaḥ, saṃprajānadvihāritā, prāvivekyaṃ, nivaraṇaviśuddhiḥ, samādhisaṃniśrayaś ca // (Śbh I 10) (I)-A-II-4-b-(1) Ms.2a1L, Sh.5-3, W.*60-33, P.4a2, D.3b4, N.4b6, Co.3b5, Ch.396b15 de la bdag gi 'byor pa gaṅ źe na / mir gyur pa daṅ / yul dbus su skyes pa daṅ /] indriyair avikalatā, āyatanagataḥ prasādaḥ, aparivṛttakarmāntatā // (I)-A-II-4-b-(1)-i Ms-2a1L, Sh.5-3, P.4a3, D.3b5, N.4b7, Co.3b6, Ch.396b17 tatra manuṣyatvaṃ katamat / yathāpīhaikatyo manuṣyāṇāṃ sabhāgatāyāṃ pratyājāto bhavati / puruṣaś ca puruṣendriyeṇa samanvāgataḥ strīś ca / idam ucyate manuṣyatvam // (I)-A-II-4-b-(1)-ii Ms.2a1R, Sh.5-8, P.4a4, D.3b5, N.5a1, Co.3b6, Ch.396b19 āryāyatane pratyājātiḥ katamā / yathāpīhaikatyo madhyeṣu janapadeṣu pratyājāto bhavati, pūrvavad yāvad yatra gatiḥ satpuruṣāṇām / iyam ucyate āryāyatane pratyājātiḥ // (I)-A-II-4-b-(1)-iii Ms-2a2L, Sh.6-1, W.*60-33, P.4a5, D.3b6, N.5a2, Co.4a1, Ch.396b21 indriyair avikalatā katamā / yathāpīhaikatyo 'jaḍo bhavaty aneḍaka iti vistaraḥ / aṅgapratyaṅgāvikalo vā yadrūpeṇāṅgapratyaṅgāvaikalyena śrotrāvaikalyādikena bhavyaḥ kuśalapakṣasamudāgamāya / idam ucyate indriyāvaikalyam // (|)-A-II-4-b-(1)-iv Ms.2a3L, Sh.6-6, P.4a7, D.3b7, N.5a3, Co.4a2, Ch.396b25 āyatanagataḥ prasādaḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyena tathāgatapravedite dharmavinaye śraddhā pratilabdhā bhavati cetasaḥ prasādaḥ / ayam ucyate āyatanagataḥ prasādaḥ / tatrāyatanaṃ tathāgatapravedito dharmavinayaḥ sarveṣāṃ laukikalokottarāṇāṃ śukladharmāṇām utpattaye / yā punar atra śraddhā tena pūrvaṅgamenādhipatyena sa āyatanagataḥ prasādaḥ / sarvakleśamalakaluṣyāpanayanat // (Śbh I 12) (I)-A-II-4-b-(1)-v Ms.2a4L, Sh.6-13, W.*60-35, P.4b1, D.4a2, N.5a6, Co.4a5, Ch.396c2 aparivṛttakarmāntatā katamā/ yena pañcānām ānantaryāṇāṃ karmaṇāṃ, tadyathā mātṛvadhāt pitṛvadhād arhadvadhāt saṃghabhedāt tathāgatasyāntike duṣṭacittarudhirotpādād anyatamānyatamād ānantaryaṃ karma dṛṣṭa eva dharme na kṛtaṃ bhavati nādhyācaritam iyam ucyate 'parivṛttakarmāntateti / imāni pañcānantaryāṇi karmāṇi kṛtopacitāni dṛṣṭa eva dharme parivartyābhavyo bhavati parinirvāṇāyāryamārgasyotpattaye / tasmād etāni parivṛttakarmāntatety ucyate // svayam evānena sa ātmabhāva ebhiḥ pañcabhir aṅgaiḥ saṃpādito bhavati / tasmād ātmasaṃpad ity ucyate // (I)-A-II-4-b-(2) Ms.2a6L, Sh.7-1, W.*61-2, P.4b5, D.4a5, N.5b5, Co,4b1, Ch.396c9 parasampat katamā / tadyathā buddhānām utpādaḥ, saddharmadeśanā, deśitānāṃ dharmāṇām avasthānam, avasthitānāṃ ca dharmāṇām anupravartanam, parataś ca pratyanukampā // (I)-A-II-4-b-(2)-i Ms.2a6M, Sh.7-4, P.4b6, D.4a6, N.5b3, Co.4b2, Ch.396c11 tatra buddhānām utpādaḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyaḥ sarvasattveṣu kalyāṇahitādhyāśayam utpādya prabhūtair duṣkarasahasrair mahatā ca puṇyajñānasambhāreṇa [bskal pa graṅs med pa gsum gyis tha maḥi lus phyi ma]-ātmabhāvapratilambhe bodhimaṇḍe niṣadya, pañca nivaraṇāni prahāya, caturṣu smṛtyupasthāneṣu sūpasthitacittaḥ, saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān bhāvayitvānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate / ayam ucyate buddhānām utpādaḥ / atītānāgatapratyutpanneṣv adhvasu evam eva [saṅs rgyas bcom ldan 'das thams cad de kho na bźin du 'byuṅ ba yin no //] (Śbh I 14) (I)-A-II-4-b-(2)-ii Ms-2a8L, Sh.7-12, P.5a2, D.4b2, N.5b5, Co.4b5, Ch.396c18 saddharmadeśanā katamā / ta evaṃ buddhā bhagavanto loka utpadya tasyaiva ca śrāvakā lokānukampām upādāya catvāry āryasatyāny ārabhya duḥkhasamudayanirodhamārgān dharmadeśanāṃ vartayanti, yad uta sūtrageyavyākaraṇagāthodānanidānāvadānetivṛttakajātakavaipulyādbhutadharmopadeśān / iyam ucyate saddharmasya deśanā / sadbhir ayaṃ dharmo niryāto deśitaḥ praśasto buddhaiś ca buddhaśravakaiś ca / [de'i phyir dam pa'i chos te / de bśad pa gaṅ yin pa des ni dam pa'i chos ston pa źes bya'o //] (1)-A-II-4-b-(2)-iii Ms-2b1L, Sh.7-17, P.5a6, D.4b5, N.6a2, Co.5a1, Ch.396c27 deśitānāṃ dharmāṇām avasthānaṃ katamat / deśite saddharme pravartite dharmacakre yāvac ca buddho bhagavān jīvati tiṣṭhati ca parinirvṛte ca buddhe bhagavati yāvatā kālena pratipattir na hīyate saddharmaś ca nāntardhīyate / idam ucyate saddharmasyāvasthānaṃ / [gnas pa de yaṅ don dam pa'i chos mṅon sum du bya ba'i tshul gyis yin par rig par bya'o //] (I)-A-II-4-b-(2)-iv Ms.2b2L, Sh.8-5, P.5a8, D.4b7, N.6a4, Co.5a3, Ch.397a1 avasthitānāṃ dharmāṇām anupravartanaṃ katamat / yat ta evādhigantāraḥ saddharmasya saddharmasākṣātkriyāyai bhavyāṃ pratibalatāṃ janānāṃ viditvā yathādhigatām evānulomikīm avavādānuśāsanīm anupravartayanti / idam ucyate 'vasthitānāṃ dharmāṇām anupravartanam // (I)-A-II-4-b-(2)-v Ms.2b2R, Sh.8-10, P.5b2, D.5a1, N.6a5, Co.5a3, Ch.397a4 parataḥ pratyanukampā katamā / para ucyante dāyakadānapatayah te yāni tasyānulomikāni jīvitopakaraṇāni taiḥ pratyanukampante, yaduta (Śbh I 16) cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair, iyam ucyate parataḥ pratyanukampā // (I)-A-II-4-b-(3) Ms.2b3M, Sh.8-15, W.*61-8, P.5b4, D.5a2, N.6a5, Co.5a6, Ch.397a7 kuśalo dharmacchandaḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyas tathāgatasya vā tathāgataśrāvakasya vāntikād dharmaṃ śrutvā śraddhāṃ pratilabhate / sa tāṃ pratilabhya, idaṃ pratisaṃśikṣate / "saṃbādho gṛhāvāso rajasām āvāsaḥ / abhyavakāśaṃ pravrajya yan nv ahaṃ sarvaṃ kaḍatravargaṃ dhanadhānyahiraṇyaṃ cotsṛjya svākhyāte dharmavinaye samyag evāgārād anagārikāṃ pravrajeyaṃ, pravrajitvā ca pratipattyā saṃpādayeyam" iti / ya eva samutpannaś chandaḥ kuśaleṣu dharmeṣu, ayam ucyate kuśalo dharmacchandaḥ // (I)-A-II-4-b-(4) Ms.2b5L, Sh.9-4, W.*66-10, P.5b8, D.5a5, N.6b2, Co.5b2, Ch.397a14 pravrajyā katamā / yā tam eva kuśalaṃ dharmacchandam adhipatiṃ kṛtvā jñapticaturthena vā karmaṇopasaṃpac chrāmaṇeraśīlasamādānaṃ vā / iyam ucyate pravrajyā // (I)-A-II-4-b-(5) Ms.2b5M, Sh.9-8, W.*61-12, P.6a1, D.5a6, N.6b5, Co.5b3, Ch.397a16 śīlasaṃvaraḥ katamaḥ / sa tathā pravrajitaḥ śīlavān viharati, prātimokṣasaṃvarasaṃvṛtaḥ, ācāragocarasaṃpannaḥ, aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī, samādāya śikṣate śikṣāpadeṣu / ayam ucyate śīlasaṃvaraḥ // (I)-A-II-4-b-(6) Ms.2b6L, Sh.9-13, W.*61-20, P.6a3, D.5a7, N.6b5, Co.5b5, Ch.397a19 indriyasaṃvaraḥ katamaḥ / sa tam eva śīlasaṃvaraṃ niśrityārakṣitasmṛtir bhavati nipakasmṛtiḥ smṛtyārakṣitamānasaḥ samāvasthāvacārakaḥ / sa cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā na nimittagrāhī bhavati, nānuvyaṃjanagrāhī, yato 'dhikaraṇam asya pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusraveyuḥ, teṣāṃ saṃvarāya (Śbh I 18) pratipadyate, rakṣati cakṣurindriyam, cakṣurindriyeṇa saṃvaram apadyate / sa śrotreṇa śabdān, ghrāṇena gandhān, jihvayā rasān, kāyena spraṣṭavyāni, manasā dharmān vijñāya na nimittagrāhī bhavati nānuvyaṃjanagrāhī, yato 'dhikaraṇam asya pāpakā akuśalā dharmāś cittam anusraveyuḥ, teṣāṃ saṃvarāya pratipadyate, rakṣati mana-indriyaṃ, mana-indriyeṇa saṃvaram āpadyate / ayam ucyate indriyasaṃvaraḥ // (I)-A-II-4-b-(7) Ms.2b8M, Sh.10-4, W.*62-7, P.6a8, D.5b4, N.7a2, Co.6a2, Ch.397b1 bhojane mātrajñatā katamā / sa tathā saṃvṛtendriyaḥ pratisaṃkhyāyāhāram āharati, na darpārthaṃ na madārthaṃ na maṇḍanārthaṃ na vibhūṣaṇārthaṃ, yāvad evāsya kāyasya sthitaye yāpanāyai jighatsoparataye brahmacaryānugrahāya iti / paurāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi, navāṃ ca notpādayiṣyāmi / yātrā ca me bhaviṣyati balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatā ca sparśavihāratā ca / iyam ucyate bhojane mātrajñatā // (I)-A-II-4-b-(8) Ms.3a1M, Sh.10-11, W.*62-10, P.6b3, D.5b6, N.7a4, Co.6a5, Ch.397b7 pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyogaḥ katamaḥ / sa tathā bhojane mātrajño divā caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati / sa rātryāḥ prathame yāme caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhya, tato vihārān nirgamya bahir vihārasya pādau prakṣālya, dakṣiṇena pārśvena siṃhaśayyāṃ kalpayaty pāde pādam ādhāya, ālokasaṃjñī smṛtaḥ saṃprajānann utthānasaṃjñām eva manasikurvan, sa rātryāḥ paścime yāme laghu laghv eva prativibudhya, (Śbh I 20) caṅkramaniṣadyābhyām āvaraṇīyebhyo dharmebhyaś cittaṃ pariśodhayati. iyam ucyate pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyuktatā // (I)-A-II-4-b-(9) Ms.3a3M, Sh.11-10, W.*62-34, P.6b7, D.6a3, N.7b1, Co.6b2, Ch.397b16 saṃprajānadvihāritā katamā / sa tathā jāgarikānuyukto 'bhikramapratikrame saṃprajānadvihārī bhavati, ālokitavyavalokite saṃmiñjitaprasārite sāṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe 'śitapītakhāditasvādite nidrāklamavinodane gate sthite niṣaṇṇe śayite jāgṛte bhāṣite tūṣṇīṃbhāve saṃprajānadvihārī bhavati / iyam ucyate saṃprajānadvihāritā // (I)-A-II-4-b-(10) Ms.3a4M, Sh.12-4, W.*63-9, P.7a2, D.6a5, N.7b3, Co.6b4, Ch.397b22 prāvivekyaṃ katamat / sa ebhir dharmaiḥ parikarmabhūmiṃ śodhayitvā viviktāni śayanāsanāny adhyāvasaty araṇyāni vṛkṣamūlāni śūnyāgārāṇi parvatakandaragiriguhāpalālapuṃjābhyavakāśaśmaśānavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni / idam ucyate prāvivekyam // (I)-A-II-4-b-(11) Ms.3a5L, Sh.13-1, W.*63-11, P.7a4, D.6a7, N.7b5, Co.6b5, Ch.397b26 nivaraṇaviśuddhiḥ katamā / so 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā pañcabhyo nivaraṇebhyaś cittaṃ viśodhayati, kāmacchandād vyāpādāt styānamiddhād auddhatyakaukṛtyād vicikitsāyāḥ / sa ebhyo nivaraṇebhyaś cittaṃ viśodhya vinivaraṇam samādhikalyatāyām avasthāpayati / iyam ucyate nivaraṇaviśuddhiḥ // (I)-A-II-4-b-(12)-(i),(ii),(iii),(iv) Ms.3a6L, Sh.14-1, W.*63-16, P.7a6, D.6b2, N.7b7, Co.6b7, Ch.397c2 samādhisaṃniśrayaḥ katamaḥ / sa pañca nivaraṇāni prahāya cetasa upakleśakarāṇi saṃkleśakarāṇi / viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viaharati / (Śbh I 22) sa vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād adhyātmasaṃprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati / sa prīter virāgād upekṣako viharati smṛtaḥ saṃprajānan sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayate yat tad āryā ācakṣate "upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārīti tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati / sa sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva ca saumanasyadaurmanasyayor astaṃgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati / ayam ucyate samādhisaṃniśrayaḥ // (I)-A-II' Ms.3a8R, Sh.15-10, W.'63-21, P.7b4, D.6b6, N.8a5, Co.7a6, Ch.397c11 so 'nayānupūrvyā-uttarottarān viśiṣṭān viśiṣṭatarān viśiṣṭatamān pratyayān ātmasampatpūrvān samādhisaṃniśrayaparyavasānān samudānayati / evaṃ pariśuddhe citte paryavadāte anaṃgaṇe vigatopakleśe ṛjubhūte karmaṇye sthite āniṃjyaprāpte, sacet catvāry āryasatyāny ārabhya teṣāṃ parijñāyai prahāṇāya sākṣātkriyāyai bhāvanāyai parato ghoṣam avavādānuśāsanīṃ labhate, evam asau bhavyo bhavati pratibalaś ca yogavihitasya manaskārasyotpādanāya tatpūrvikāyāś ca samyagdṛṣṭeḥ, yayā catvāry āryasatyāny abhisamāgacchati, vimuktiñ ca paripūrayati, nirupadhiśeṣe ca nirvāṇadhātau parinirvāti / tatra yā samyagdarśanam upādāya vimuktiparipūriḥ nirupadhiśeṣaparinirvāṇaṃ cāyaṃ gotrasamudāgamo veditavyaḥ / tatrātmasaṃpadam upādāya yāvat samādhisaṃniśrayo 'yaṃ hīnaḥ samudāgamapratyayo veditavyaḥ / tatra yaś catuḥsatyadeśanāvavādādhipateyaḥ parato ghoṣo yaś ca yoniśo manaskāraḥ, ayaṃ pradhānaḥ samudāgamapratyayo veditavyaḥ / idam ucyate gotravyavasthānam // (Śbh I 24) (I)-A-III Ms.3b3R, Sh.16-7, W.*63-36, P.8a4, D.7a5, N.8b4, Co.7b5, Ch.397c25 gotrasthasya pudgalasya katamāni liṅgāni / āha / yāny aparinirvāṇadharmakasya liṅgāni tadviparyayeṇa gotrasthasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni // (I)-A-III' Ms.3b4M, Sh.16-11, P.8a5, D.7a6, N.8b5, Co.7b6, Ch.397c27 kāni punar aparinirvāṇadharmakaliṅgāni yaiḥ samanvāgato 'parinirvāṇadharmakaḥ pudgalaḥ "aparinirvāṇadharmako 'yam" iti vijñeyaḥ / āha / bahūny aparinirvāṇadharmakaliṅgāni pradeśamātraṃ tu nirdekṣyāmi // (I)-A-IIl-a Ms.3b5L, Sh.16-15, P.8a7, D.7a7, N.8b6, Co.7b7, Ch.398a1 ihāparinirvāṇadharmakasya pudgalasyādita evālayatṛṣṇā sarveṇa sarvaṃ sarvathā ca sarvabudhdhair āśrayasaṃniviṣṭā aprahāṇadharmiṇī bhavaty anutpīḍyā dūrāgatā pragāḍhasaṃniviṣṭā / idaṃ prathamam agotrasthasya pudgalasya liṅgam // (I)-A-IIl-b Ms.3b6L, Sh.16-19, P.8b1, D.7b2, N.9a1, Co.8a2, Ch.398a6 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / anekaparyāyeṇa saṃsāradoṣān vicitrān prabhūtāṃś ca śrutvā, nirvāṇaguṇāṃś cānekaparyāyeṇa vicitrān prabhūtāṃś ca śrutvā, parīttam api prapañce saṃsāre doṣadarśanam ādīnavadarśanaṃ saṃvegamātrakaṃ notpāditavān atītam adhvānam upādāya, notpādayiṣyaty anāgatam adhvānam upādāya, notpādayati vartamānam adhvānam upādāya, parīttakalāmātrakam avaramātrakaṃ nirvāṇe tṛṣṇākṣaye virāge nirodhe guṇadarśanam anuśaṃsadarśanaṃ prasādamātrakam atītānāgatapratyutpannam adhvānam upādāya notpāditavān notpādayiṣyati notpādayati / idaṃ dvitīyam agotrasthaṃ liṅgam // (Śbh I 26) (I)-A-IIl-c Ms.3b7R, Sh.17-9, P.8b4, D.7b5, N.9a4, Co.8a6, Ch.398a17 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / ādita evādhimātreṇāhrikyānapatrāpyeṇa samanvāgato bhavati / yenāyam aghṛṇacittaś cāsaṃkucitacittaś ca prahṛṣṭacittaś ca sarvaṃ pāpam adhyācarati / na ca kadācit tan nidānaṃ vipratisārī bhavati / [gźi des tshe 'di'i zaṅ ziṅ daṅ bcas pa'i bdag ñid ñams pa kho na tsam du mthoṅ bar zad de /] idaṃ tṛtīyam agotrasthaṃ liṅgam // (I)-A-IIl-d Ms.4a1L, Sh.17-14, P.8b7, D.7b6, N.9a5, Co.8b1, Ch.398a23 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / sarvākāraparipūrṇe sphuṭe yukte citre gamake duḥkhaṃ vārabhya samudayaṃ vā nirodhaṃ vā mārgaṃ vā saddharme deśyamāne na labhate cetasa āvarjanamātrakam adhimuktimātrakaṃ ca / [spu ziṅ źes byed pa'am / mchi ma bkrug ces byed pa thob par gyur pa lta ci smos te /] atītānāgatapratyutpannam adhvānam upādāya / idaṃ caturtham agotrasthaṃ liṅgam // (I)-A-IIl-e Ms.4a2M, Sh.18-7, P.9a2, D.8a1, N.9b1, Co.8b3, Ch.398b1 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / sacet kadācit karhicit svākhyāte dharmavinaye pravrajati, sa rājābhinirṇīto vā, corābhinirṇīto vā, ṛṇārto vā bhayārto vājīvikābhayabhīto vā, nātmadamāya, nātmaśamāya, nātmaparinirvāṇāya, (Śbh I 28) na śrāmaṇyāya, na brāhmaṇyāya, tathā pravarjito 'pi sārdhaṃ gṛhasthapravarjitaiḥ sthitaḥ, praṇidhāya brahmacaryaṃ carati, "devo vā syāṃ devānyataro ve"ti, śikṣāṃ vā pratyākhyāya prahāṇāya varttate / duḥśīlo vā bhavaty antaḥpūtir avasrutaḥ kaśaṃbakajātaḥ śaṃkhasvarasamācāraḥ, aśramaṇaḥ śramaṇapratijñaḥ, abrahmacārī brahmacāripratijñaḥ. atītānāgatapratyutpanneṣv adhvasv agotrasthasya pudgalasyaivam eva pravrajyā veditavyā / na cāśikṣākāmasya pudgalasya pravrajyopasaṃpadbhikṣubhāvaḥ / tad anena paryāyeṇānenābhisandhinārthato [rab tu byuṅ ba ma yin gyi rab tu byuṅ ba'i rtags daṅ cha lugs 'dzin pa tsam gyis rab tu byuṅ ba] iti saṃkhyāṃ gacchati / idaṃ pañcamam agotrasthasya pudgalasya liṅgam // (I)-A-IIl-f Ms.4a4M, Sh.18-17, P.9b2, D.8a7, N.9b7, Co.9a3, Ch.398b18 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / yat kiṃcit kuśalaṃ karma karoti kāyena vācā manasā vā, tat sarvaṃ bhavābhiprāyo vā viśiṣṭam āyatipunarbhavam abhiprārthayamānaḥ, bhogābhiprāyo vā viśiṣṭaṃ bhogam abhiprārthayamāno karoti / idaṃ saṣṭham agotrasthasya pudgalasya liṅgam // evaṃbhāgīyāni cāsya bahūni liṅgāni saṃvidyante yaiḥ samanvāgato 'parinirvāṇadharmako 'parinirvāṇadharmaka iti saṃkhyāṃ gacchati // (I)-A-IV Ms.4a5M, Sh. 19-7, W.*64-6, P.9b5, D.8b3, N. 10a2, Co.9a5, Ch.398b25 tatra katame gotrasthāḥ pudgalāḥ / āha / asti gotrasthaḥ pudgalaḥ / gotra eva sthito nāvatīrṇo na niṣkrāntaḥ, gotrastho 'vatīrṇo na niṣkrāntaḥ, gotrastho 'vatīrṇo niṣkrāntaḥ, mṛdvindriyaḥ, madhyendriyaḥ, tīkṣṇendriyaḥ, rāgacaritaḥ, (Śbh I 30) dveṣacaritaḥ, mohacaritaḥ, akṣaṇyopapannaḥ, kṣaṇyopapannaḥ, pramattaḥ, apramattaḥ, mithyāpratipannaḥ, amithyāpratipannaḥ āvṛtaḥ, anāvṛtaḥ, dūre, antike, paripakvaś cāparipakvaś ca, viśuddhaś cāviśuddhaś ca // (I)-A-IV-a Ms.(4a7L), Sh.19-15, P.10a1, D.8b6, N.10a6, Co.9b2, Ch.398c4 tatra katamo gotrasthaḥ pudgalo gotra eva sthito nāvatīrṇo na niṣkrāntaḥ / yathāpīhaikatyaḥ pudgalo lokottaradharmabījaiḥ samanvāgato bhavati / na ca punar adyāpi labhate satpuruṣasaṃsevāṃ vāgamya saddharmaśravaṇaṃ vā tathāgatapravedite dharmavinaye śraddhāṃ, na śīlaṃ samādadāti, na śrutam udgṛhṇāti, na tyāgaṃ bṛṃhayati, na dṛṣṭim ṛjūkaroti / ayaṃ gotra eva sthito nāvatīrṇo na niṣkrāntaḥ // (I)-A-IV-b Ms.(4b1L), Sh.19-22, P.10a4, D.9a1, N.10b1, Co.9b4, Ch.398c11 katamo gotrastho 'vatīrṇo na niṣkrāntaḥ / [sṅar bśad pa'i nag po'i phyogs las] viparyayeṇa śuklapakṣeṇa gotrasthaś cāvatīrṇaś ca veditavyaḥ / ayaṃ tu viśeṣo no tu lābhī bhavaty āryamārgasya tatphalasya ca kleśavisaṃyogasya // (I)-A-IV-c Ms.4b1M, Sh.20-4, P.10a6, D.9a2, N.10b2, Co.9b5, Ch.398c15 katamo gotrasthaś cāvatīrṇaś ca niṣkrāntaś ca / etad evoktvāyaṃ viśeṣo lābhī bhavaty āryamārgasya tatphalasya ca kleśavisaṃyogasya // (I)-A-IV-d Ms.(4b2L), Sh.20-7, P.10a7, D.9a3, N.10b3, Co.9b6, Ch.398c17 tatra mṛdvindriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yasya pudgalasya jñeye vastuny (Śbh I 32) ālambane 'tyarthaṃ dhandhavāhīnīndriyaṇi bhavanti mandavahīni vā śrutamayena vā cintāmayena vā bhāvanāmayena vā manasikāreṇa saṃprayuktāni, yaduta śraddhā vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā vā na samarthāni na pratibalāni dharmasya vā prativedhāyārthasya vāśu ca prativedhāya tattvasya / ayam ucyate mṛdvindriyaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-e Ms.4b3L, Sh.20-15, P.10b1, D.9a5, N.10b5, Co.10a1, Ch.398c23 tatra madhyendriyaḥ katamaḥ / yasya nātyarthaṃ jñeye vastuny ālambane dhandavāhīnīndriyāṇīti sarvaṃ pūrvavad vistareṇa vaktavyam / ayam ucyate madhyendriyaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-f Ms.4b3M, Sh.20-18, P.10b3, D.9a5, N.10b6, Co.10a2, Ch.398c26 tīkṣṇendriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yasya pudgalasya jñeye vastuny ālambane 'dhandhavāhīnīndriyāṇi bhavanty amandavāhīni, śrutamayena vā cintāmayena vā bhāvanāmayena vā manasikāreṇa saṃprayuktāni, yaduta śraddhā viryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā vā śaktāni bhavanti dharmasya prativedhāyārthasya vāśu ca prativedhāya tattvasya / ayam ucyate tīkṣṇendriyaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-g Ms.4b4M, Sh.21-6, P.10b5, D.9a7, N.11a1, Co.10a4, Ch.399a3 rāgacaritaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yo raṃjanīya ālambane tīvrarāgaś ca bhavaty āyatarāgaś ca / ayam ucyate rāgacaritaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-h Ms.4b5L, Sh.21-6, P.10b7, D.9b1, N.11a2, Co.10a5, Ch.399a3 dveṣacaritaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ dūṣaṇīye pratighasthānīya ālambane (Śbh I 34) tīvradveṣaś ca bhavaty āyatadveṣaś ca / ayam ucyate dveṣacaritaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-i Ms.4b5M, Sh.21-12, P.10b7, D.9b2, N.11a2, Co.10a6, Ch.399a8 mohacaritaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yo jñeye vastuni tīvramohaś ca bhavaty āyatamohaś ca / ayam ucyate mohacaritaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-j,k,l,m,n,o,p,q Ms.4b5R, Sh.21-15, P.10b8, D.9b3, N.11a2, Co.10a7, Ch.399a11 akṣaṇyopapannapramattamithyāpratipannāvṛtāḥ pūrvavad veditavyāḥ / tadviparyayeṇa kṣaṇyopapannāpramattāmithyāpratipannānāvṛtā veditavyāḥ // (I)-A-IV-r-(1),-(2) Ms.4b6M, Sh.21-18, P.11a2, D.9b4, N.11a3, Co.10b1, Ch.399a14 dūre pudgalaḥ katamaḥ / asti pudgalaḥ kāladūratayā nirvāṇasya dūre, asti prayogadūratayā / tatra katamaḥ kāladūratayā dūre / anekair jātiśatair anekair jātisahasrair anekair jātiśatasahasrais tataḥ paścād bhavyo [gdod rkyen rñed nas yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i skal pa yod par 'gyur ro /] katamaḥ prayogadūratayā dūre / pudgalo gotra eva kevale sthito bhavati nāvatīrṇaḥ, sa bhavyo bhavaty āśu pratyayalābhāya parinirvāṇāya / sa nirvāṇāyānārabdhaprayogatvāt prayogadūratayā dūre na kāladūratayā / ayam ucyate dūre pudgalaḥ // (1)-A-IV-s-(1),-(2) Ms.4b7R, Sh.22-7, P.11a7, D.9b7, N.11b1, Co.10b4, Ch.399a25 āsanne pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag dus thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba (Śbh I 36) thag ñe ba yaṅ yod do // sbyor ba thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba yaṅ yod do // de la dus thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba gaṅ źe na / lus daṅ gnas kyi dṅos po tha ma la gnas śiṅ de lus de ñid kyis yoṅs su mya ṅan las 'da' bar byed pa daṅ / skad cig de la bar chad med par ñon moṅs pa spoṅ pa mṅon sum du byed pa gaṅ yin pa ste / de ni dus thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba yin no // sbyor ba thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba gaṅ źe na / de ni rigs la gnas śiṅ źugs pa gaṅ yin pa ste / de dag gcig tu bsdus pa ni gaṅ zag thag ñe ba źes bya'o // (I)-A-IV-t Ms.-, Sh.-, P.11b2, D.10a3, N.11b4, Co.10b7, Ch.399b5 aparipakvaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag gaṅ la gnas nas yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma ma thob pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate 'paripakvaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-u Ms.-, Sh.-, P.11b3, D.10a4, N.11b5, Co.11a1, Ch.399b8 paripakvaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag gaṅ la gnas nas yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate paripakvaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-v Ms.-,Sh.-,P.11b4, D.10a4, N.11b6, Co.11a2, Ch.399b11 aviśuddhaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag 'phags pa'i lam ma bskyed ciṅ, de'i 'bras bu ñon moṅs pa daṅ bral ba mṅon sum du ma byas pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate 'viśuddhaḥ pudgalaḥ // (I)-A-IV-w Ms.-,Sh.-,P.11b5, D.10a5, N.11b6, Co.11a3, Ch.399b13 ḷ viśuddhaḥ pudgalaḥ katamaḥ / de las bzlog pa yin par rig par bya'o // de dag ni rigs la gnas pa'i gaṅ zag rnams śes bya ste / 'di lta ste / ma źugs pa rnams gźug par bya ba daṅ / yoṅs su ma smin par rnams yoṅs su smin par (Śbh I 38) bya ba daṅ / rnam par ma dag pa rnams rnam par dag par bya ba gaṅ dag gi don du saṅs rgyas bcom ldan 'das rnams 'jig rten du byuṅ źiṅ / chos kyi 'khor lo dag bskor bar mdzad pa daṅ / bslab pa'i gźi rnams 'cha' bar mdzad pa dag yin no // (bar gyi sdom ni / raṅ bźin daṅ ni de rnams gźag // rtags rnams daṅ ni gaṅ zag dag // de dag thams cad mdor bsdus te // rigs kyi sar ni śes par bya //) ñan thos kyi sa las rigs kyi sa rdzogs so // // (Śbh I 40) (I)-B Ms.-, Sh.-, W.*65-1, P.12a1, D.10b1, N.12a2, Co.11a6, Ch.399b19 [de la 'jug pa'i sa gaṅ źe na / smras pa / yaś cāyam avatārasya svabhāvo yac ca vyavasthānaṃ yāni cemāny avatīrṇānāṃ liṅgāni ye ceme 'vatīrṇāḥ pudgalās tat sarvam abhisaṃkṣipyāvatārabhūmir ity ucyate // (I)-B-I Ms.-, Sh.-, P.12a2, D.10b2, N.12a3, Co.11a7, Ch.399b27 de la 'jug pa'i raṅ bźin gaṅ źe na / 'di la rigs la gnas pa'i gaṅ zag mya ṅan las 'da' ba'i sa bon gyi chos daṅ ldan pa de ni / gaṅ gi tshe saṅs rgyas 'byuṅ ba yod ciṅ yul dbus kyi mi rkun ma ma yin pa dag daṅ kla klo ma yin pa rnams su rgyas par sṅa ma bźin du skyes par gyur na / daṅ po kho nar saṅs rgyas rnams daṅ saṅs rgyas kyi ñan thos rnams la blta ba daṅ druṅ du 'gro ba daṅ bsñen bkur bya ba rñed par 'gyur źiṅ / de dag las chos thos nas daṅ por dad pa thob pa daṅ tshul khrims yaṅ dag par len pa daṅ thos pa 'dzin pa daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyoṅ bar byed do // de'i 'og tu chos yaṅ dag par blaṅs pa'i rgyu de daṅ rkyen des / lus źig ciṅ tshe de yaṅ dag par 'das nas kyaṅ / rnam par smin pa'i skye mched drug gis zin pa'i dbaṅ po khyad par du 'phags pa dag 'thob par 'gyur źiṅ / de'i de dag kyaṅ dad pa śin tu mchog rnams daṅ śin tu gtso bo dag skye ba'i rten du 'gyur ba daṅ / tshul khrims yaṅ dag par blaṅs pa daṅ thos pa gzuṅ ba daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyaṅs pa śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam par gyur pa dag gi rten du gyur par yaṅ 'gyur ro // dad pa la sogs pa'i chos śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam par gyur pa gaṅ dag yin pa de dag kyaṅ yaṅ rnam par smin pa gźan gyi rten du 'gyur źiṅ / rnam par smin pa de yaṅ 'jig rten las 'das pa'i chos daṅ rjes su mthun pa'i dge ba gźan dag gi rten du 'gyur te / de ltar gcig gi rgyu daṅ rten du gcig gyur pa'i sbyin pa'i stobs bskyed pas / goṅ nas goṅ du gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob pa'i bar gyi skye ba khyad par can du 'gro ba gaṅ yin pa de ni 'jug pa źes bya'o // de ci'i phyir źe na / de de'i tshe na / mya ṅan las 'da' ba thob par bya ba daṅ (Śbh I 42) mya ṅan las 'da' ba 'gro bar bya ba daṅ rim gyis 'gro bar bya ba daṅ śin tu mthar thug par bya ba'i phyir lam gaṅ yin pa daṅ lam sraṅ gaṅ yin pa daṅ sgrub pa gaṅ yin pa der źugs pa daṅ yaṅ dag par źugs pa daṅ rab tu źugs pa yin pas na / de'i phyir źugs pa źes bya ste / de ni 'jug pa'i raṅ bźin źes bya'o // (I)-B-II Ms.-, Sh.-, P.12b5, D.11a3, N.12b5, Co.12a2 Ch.399c17 'jug pa'i rnam par gźag pa gaṅ źe na / rigs yod pa daṅ / 'jug pa yod pa daṅ / yoṅs su smin par byed pa ñid yod pa daṅ / yoṅs su smin pa yod pa ste / źugs pa kho na yin la yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ ma yin yoṅs su smin pa yaṅ ma yin pa yaṅ yod do / źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ yin la yoṅs su smin pa ma yin pa yaṅ yod do / źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin pa yaṅ yin la yoṅs su smin par byed pa ñid ma yin pa yaṅ yod do / źugs pa yaṅ ma yin yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ ma yin yoṅs su smin pa yaṅ ma yin pa yaṅ yod do // (I)-B-II-1 Ms.-, Sh.-, P.12b8, D.11a5, N.12b7, Co.12a4, Ch.399c21 de la rigs gaṅ źe na / smras pa / sṅa ma bźin no // (I)-B-II-2 Ms.-, Sh.-, P.13a1, D.11a5, N.12b7, Co.12a5, Ch.399c22 de la źugs pa gaṅ źe na / rigs la gnas pa'i gaṅ zag gis sṅon de bźin gśegs pas gsuṅs pa'i chos 'dul ba la dad pa ma thob pa las / daṅ por thob par gyur ciṅ tshul khrims yaṅ dag par len pa daṅ thos pa 'dzin pa daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyoṅ bar byed pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa źes bya'o // (I)-B-II-3 Ms.-, Sh.-, P.13a2, D.11a6, N.13a1, Co.12a6, Ch.399c24 yoṅs su smin par byed pa ñid gaṅ źe na / de ltar źugs pa'i gaṅ zag de ñid gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob pa ma gtogs pa / źugs pa'i goṅ yan chad nas skye ba goṅ nas goṅ ma dag tu dbaṅ po śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam pa daṅ śin tu khyad par du 'phags pa dag yaṅ dag par sgrub par (Śbh I 44) byed pa gaṅ yin pa ste / de ni yoṅs su smin par byed pa ñid ces bya'o // (I)-B-II-4 Ms.-, Sh.-, P.1335, D. 11 b 1, N. 13a3, Co.12b1, Ch.399c29 de la yoṅs su smin pa gaṅ źe na / des gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob par gyur pa gaṅ yin pa ste / de ni yoṅs su smin pa źes bya'o // (I)-B-II-5 Ms.-, Sh.-, P.13a6, D.11b2, N.13a4, Co.12b2, Ch.400a3 de la źugs pa kho na yin la yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ ma yin yoṅs su smin pa yaṅ ma yin pa gaṅ źe na / de bźin gśegs pas gsuṅs pa'i chos 'dul ba la daṅ por dad pa daṅ lta ba sbyoṅ bar byed pa'i bar ni thob par gyur la / de'i goṅ du ni skye ba gcig tsam yaṅ mṅon par bsgrub par mi byed pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa kho na yin la yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ ma yin yoṅs su smin pa yaṅ nia yin pa źes bya'o // (I)-B-II-6 Ms.-, Sh.-, P.13a8, D.11b3, N.13a6, Co.12b4, Ch.400a6 de la źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ yin la yoṅs su smin pa ma yin pa gaṅ źe na / de bźin gśegs pas gsuṅs pa'i chos 'dul ba la daṅ por dad pa daṅ lta ba sbyoṅ bar byed pa'i bar yaṅ thob par gyur la / de'i goṅ du skye ba gcig gam gñis sam rab tu maṅ po dag kyaṅ mṅon par sgrub par byed mod kyi / gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma ma thob pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin par byed pa ñid kyaṅ yin la yoṅs su smin pa ma yin pa źes bya'o // (I)-B-II-7 Ms.-, Sh.-, P.13b4, D.11b6, N.13b1, Co.12b7, Ch.400a12 de la źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin pa yaṅ yin la yoṅs su smin par byed pa ñid ma yin pa gaṅ źe na / 'di lta ste / de ltar źugs pa'i gaṅ zag de ñid kyis (Śbh I 46) gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus kyi phyi ma thob ciṅ rñed par gyur pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa yaṅ yin / yoṅs su smin pa yaṅ yin la / yoṅs su smin par byed pa ñid ma yin pa źes bya'o // (I)-B-II-8 Ms.6a1L, Sh.-, P.13b6, D.11b7, N.13b3, Co.13a1, Ch.400a19 tatra katamo nāvatīrṇo na paripacyamāno na paripakvaḥ. ['di lta ste / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i chos can gyi gaṅ zag rigs kho na la gnas la] nāvatīrṇaḥ, ayam ucyate naivāvatīrṇaḥ pudgalo na paripacyamāno na paripakvaḥ / api tu bhavya eva so 'vatārāya paripākāya / asti punaḥ pudgalo yo 'bhavya evāvatārāya paripākāya vā, tad yathā gotravirahito 'parinirvāṇadharmako yaḥ pudgalaḥ, ayam atyantād evābhavyo 'vatārāya paripākāya vā, kiṃ punaḥ parinirvāṇāya bhavyo bhaviṣyati // (I)-B-II-9 Ms.6a2L/13b7M, Sh.25-3, W.* 65-6, P.14a3, D.12a4, N.13b7, Co.13a5, Ch.400a23 tatra sarveṣām eva pudgalānāṃ ṣaḍbhiḥ sthānaiḥ saṃgraho bhavati / katamaiḥ) ṣaḍbhiḥ / bhavyo mṛdukuśalamūlasamanvāgato madhyakuśalamūlasamanvāgato 'dhimātrakuśalamūlasamanvāgato niṣṭhāprāyogiko niṣṭhāgataś ca // (I)-B-II-9-a Ms.13b7R, Sh.25-7, P.14a4, D.12a5, N.14a1, Co.13a6, Ch.400a28 tatra katamo bhavya eva pudgalaḥ / yo gotrastho na cādyāpi tatprathamatas tathāgatapravedite dharmavinaye śraddhāṃ pratilabhate (Śbh I 48) yāvad dṛṣṭiṃ ṛjūkaroti / ayam ucyate bhavya eva pudgalaḥ // (I)-B-II-9-b Ms.14a1L, Sh.25-4, P.14a6, D.12a6, N.14a2, Co.13a7, Ch.400b2 tatra katamo mṛdukuśalamūlasamanvāgataḥ / yo gotrasthas tena tathāgatapravedite dharmavinaye tatprathamataḥ śraddhā pratilabdhā bhavati yāvad drstir ṛjūkṛtā / ayam ucyate mṛdukuśalamūlasamanvāgataḥ pudgalaḥ // (I)-B-II-9-c Ms.14a1R, Sh.26-1, P.14a7, D.12a7, N.14a3, Co.13b1, Ch.400b6 tatra katamo madhyakuśalamūlasamanvāgataḥ / yo gotrasthaḥ pudgalas tatprathamatas tathāgatapravedite dharmavinaye śraddhāṃ pratilabhya yāvad dṛṣṭim ṛjuṃ kṛtvā, tataḥ pareṇaikaṃ vā dve vā saṃbahulāni vā janmāny abhinirvartayati viśeṣāya paraiti / no caramam ātmabhāvaṃ pratilabhate, yatra sthitaḥ parinirvāti samyaktvaṃ ca nyāmam avakrāmati / ayam ucyate madhyakuśalamūlasamanvāgatahpudgalaḥ // (I)-B-II-9-d Ms.14a2L, Sh.26-6, P.14b2, D.12b3, N.14a6, Co.13b3, Ch.400b12 tatra katamo 'dhimātrakuśalamūlasamanvāgataḥ pudgalaḥ / yaḥ pudgalo viśeṣāya paraiti sa caramam ātmabhāvaṃ pratilabhate / yatra sthitaḥ parinirvāti samyaktvaṃ ca nyāmam avakrāmati / ayam ucyate 'dhimātrakuśalamūlasamanvāgataḥ pudgalaḥ // (Śbh I 50) (I)-B-II-9-e Ms.14a3L, Sh.26-9, P.14b3, D.12b3, N.14a7, Co.13b5, Ch.400b16 tatra katamo niṣṭhāprāyogikaḥ pudgalaḥ / yaḥ pudgalaś caramam ātmabhāvaṃ pratilabhyāsravakṣayāya samyagavavādānuśāsanīṃ saddharmaśravaṇaṃ vā pratilabhya samyag eva prayujyate, na cādyāpi sarveṇa sarvaṃ sarvathā pratipadyata āsravakṣayam anuprāpnoti, na niṣṭhāṃ gacchati / ayam ucyate niṣṭhāprāyogikaḥ pudgalaḥ // (I)-B-II-9-f Ms.14a4L, Sh.26-15, P.14b6, D.12b5, N.14b2, Co.13b7, Ch.400b20 tatra niṣṭhāgataḥ pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ samyagavoditaḥ samyaganuśiṣṭo yadutāsravakṣayāya, tathā tathā pratipadyate / yat sarveṇa sarvaṃ sarvathāsravakṣayam anuprāpnoti, kṛtakṛtyo bhavati paramaśītībhāvaprāptaḥ / ayam ucyate niṣṭhāgataḥ pudgalaḥ // (I)-B-II-9' Ms.14a5L, Sh.26-20, W.*65-14, P.14b8, D.12b6, N.14b6, Co.14a2, Ch.400b25 tatra bhavyajātīyaḥ pudgalo gotraṃ niśritya gotraṃ pratiṣṭhāya mṛdūni kuśalamūlāni pratilabhate, avatīrṇaś ca bhavati / so 'vatīrṇo mṛdūni kuśalamūlāni niśritya pratiṣṭhāya madhyāni kuśalamūlāni pratilabhate, taiś cātmānaṃ paripācayati / sa tathā paripacyamāno madhyāni kuśalamūlāni niśritya pratiṣṭhāyādhimātrāṇi kuśalamūlāni pratilabhate, paripakvaś ca bhavati / so 'dhimātrakuśalamūlahetusamudāgatenātmabhāvapratilambhena yadā saṃbhārañ ca samudānayati, cittaikāgratāñ ca spṛśati, samyaktvañ ca nyāmam avakrāmati, srotaāpattiphalaṃ vā sakṛdāgāmiphalaṃ vānāgāmiphalaṃ vā sākṣātkaroti / no tv agraphalam arhattvam sākṣātkaroti / tadā niṣṭhāprāyogika ity ucyate / yadā tu sarvakleśaprahāṇam arhattvam sākṣātkaroti, tadā niṣṭhāgato bhavati / saiṣādimadhyaparyavasānā sarvaśrāvakacaryā ṣaḍbhiḥ pudgalavyavasthānaiḥ saṃdarśitā bhavati / tatra gotreṇādiḥ śrāvakacaryāyāḥ (Śbh I 52) saṃdarśitaḥ / niṣṭhayā paryavasānam / tadanyena madhyaṃ saṃdarśitam // (I)-B-II-10 Ms.14a8L, Sh.27-2, P.15a7, D.13a4, N.15a2, Co.14a7, Ch.400c12 tatrāvatīrṇānāṃ pudgalānāṃ kiṃ parimāṇaniyatas tulyaś ca sarveṣāṃ kālo bhavati parinirvāṇāya, āhosvid aparimāṇaniyato 'tulyaniścayaḥ sarveṣāṃ kālo bhavati parinirvāṇāya / āha / naiṣāṃ parimāṇaniyataḥ kālo nāpi ca tulyaḥ sarveṣāṃ parinirvāṇāya / api tu yathāyogam eṣāṃ yathāpratyayalābhaṃ parinirvāṇaṃ veditavyam / keṣāṃcic cireṇa, keṣāṃcin nāticireṇa, keṣāṃcit punaḥ kṣipram eva parinirvāṇaṃ bhavati / api tu yo gotrasthaḥ pudgalaḥ sarvaḥ kṣipraṃ parinirvāti, so 'vaśyaṃ trīṇi janmāny abhinirvartayati / ekasminn avatarati, ekasmin paripacyate, ekasmin janmani paripakvo bhavati, tatraiva ca parinirvāti / no cet parinirvāti so 'vaśyaṃ śaikṣaḥ kālaṃ karoti / parañ ca saptabhavān abhinirvartayati / idam ucyate 'vatāravyavasthānam // (I)-B-III-1 Ms.14b2R, Sh.28-14, W.*66-8, P.15b5, D.13b2, N.15a7, Co.14b5, Ch.400c24 avatīrṇasya pudgalasya katamāni liṅgāni / iha gotrasthaḥ pudgalo 'vatīrṇamātra eva yadā janmāntaraparivartenāpi smṛtisaṃpramoṣaṃ pratilabhate / svaśāstari dharmavinaye vā sati, saṃvidyamāne 'pi durākhyāte dharmavinaye svākhyāte 'py anekaparyāyeṇa durākhyātasya dharmavinayasya varṇam stutim ānuśaṃsaṃ śrutvā nāvatarati, na pravrajati / pravrajito 'py avatīrṇo laghu laghv eva pratyudāvartate / prakṛtyaiva cāsya tatrārocakaḥ saṃtiṣṭhate / madhuni jātasyeva ca prāṇakasya śukte prakṣiptasya, kāmopabhogino vā kardame syandanikāyāṃ prakṣiptasya, yathāpi tat pūrvakeṇaiva hetubalādhānena // svākhyātasya vā punar dharmavinayasya naiva varṇastutim ānuśaṃsaṃ śṛṇoti vā / alpamātram avaramātraṃ vā śrutvā, aśrutvā vā, (Śbh I 54) laghu laghv evāvatarati pravrajati vā / tathā pravrajitaś cāvatīrṇo na pratyudāvartate / prakṛtyaiva cāsya tatra ruciḥ saṃtiṣṭhate / madhuprāṇakasyeva madhuni, kāmopabhogino vā praṇītāyāṃ kāmacaryāyām / yathāpi tat pūrvakeṇaiva hetubalādhānena / idaṃ prathamam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-2 Ms.14b5R, Sh.29-14, W.*66-12, P.16a4, D.13b7, N.15b6, Co.15a5, Ch.401a11 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalo na ca tāvad visaṃyukto bhavaty apāyākṣaṇagamanīyaiḥ kleśaiḥ, na ca punar akṣaṇeṣūpapadyate / avatīrṇaṃ ca pudgalaṃ sandhāyoktaṃ bhagavatā / samyagdṛṣṭir adhimātrā laukikī yasya vidyate / api jātisahasrāṇi nāsau gacchati durgatim // sa punar yadādhimātreṣu kuśalamūleṣu praviṣṭo bhavaty anupūrveṇa paripākagamanīyeṣu tadā nākṣaṇeṣūpapadyate, na tv anyeṣu / idaṃ dvitīyam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-3 Ms.14b7L, Sh.30-3, P.16a8, D.14a3, N.16a2, Co.14a7, Ch.401a18 punar aparam avatīrṇapudgalo buddhasya vā dharmasya vā saṃghasya vā gunāñ chrutvā, anusmṛtyā vā labhate cetasaḥ prasādam udāraṃ kuśalaṃ naiṣkramyopasaṃhitaṃ, bhūyo bhūyas tenālambanena prasādadravacittatayā aśruprapātān romāṃcāṃś ca pratilabhate / idaṃ tṛtīyam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-4 Ms.14b8L, Sh.30-9, P.16b2, D.14a4, N.16a3, Co.15b2, Ch.401a22 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalaḥ prakṛtyaiva tīvreṇa hrīvyapatrāpyeṇa samanvāgato bhavati, yaduta sarvasāvadyasthānasamudācāreṣu / idaṃ caturtham avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-5 Ms.15a1L, Sh.30-13, P.16b3, D.14a5, N.16a4, Co.15b3, Ch.401a26 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalaḥ chandiko bhavati / tīvracchanda uddeśe (Śbh I 56) svādhyāye paripṛcchāyāṃ yoge manasikāre, kiṃkuśalagaveṣī ca bhavati / idaṃ pañcamam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-6 Ms.15a1M, Sh.30-17, P.16b4, D.14a6, N.16a5, Co.15b4, Ch.401a29 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalaḥ sarvakarmānteṣv anavadyeṣu sarvasamādāneṣu kuśalapakṣaprayogeṣu dṛḍhārambhaś ca bhavati sthirārambhaś ca niścitārambhaś ca, yaduta samāgamāya / idaṃ ṣaṣṭham avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-7 Ms.15a2L, Sh.31-1, P.16b6, D.14a7, N.16a6, Co.15b6, Ch.401b4 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalo mandarajaskajātīyo bhavati, mandamandaṃ kleśaparyavasthānam utpādayati na ca punaḥ prabandhaṃ sthāpayati, aśaṭhaś ca bhavaty amāyāvī nihatamadamānāhaṃkāro guṇābhiniviṣṭo doṣadveṣṭā / idaṃ saptamam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // (I)-B-IIl-8 Ms.15a3L, Sh.31-6, P.16b8, D.14b2, N.16b1, Co.15b7, Ch.401b8 punar aparam avatīrṇaḥ pudgalo 'saṃlīnacitto bhavaty udāreṣv adhigamyeṣu sthāneṣu nātmānaṃ paribhavati, nāpratibalatāyām avasthāpayati, adhimuktibahulo bhavati / idam aṣṭamam avatīrṇasya pudgalasya liṅgam // imāny evaṃbhāgīyāni prabhūtāny avatīrṇānāṃ pudgalānāṃ liṅgāni veditavyāni yeṣām etat pradeśamātram ākhyātam // punar etāni liṅgāni mṛdukuśalamūlasthasyāvatīrṇasya mṛdūni bhavanti, sacchidrāṇy anirantarāṇy apariśuddhāni / madhyakuśalamūlasthitasya madhyāni / adhimātrakuśalamūlasthitasyādhimātrāṇi, niśchidrāṇi nirantarāṇi pariśuddhāni / imāny ucyante "avatīrṇasya pudgalasya liṅgāni" yair liṅgaiḥ samanvāgato 'vatīrṇo 'vatīrṇa iti saṃkhyāṃ gacchati / tāni punar etāni gotrasthānām avatīrṇānāṃ ca pudgalānām ānumānikāni liṅgāni (Śbh I 58) veditavyāni / buddhā eva tu bhagavantaḥ paramapāramipraptāś ca śrāvakās tāyinas tatra pratyakṣadarśinaḥ, suviśuddhena jñānadarśanena pratyanubhavanti, yaduta gotraṃ cāvatāraṃ ca // (I)-B-IV Ms.15a6L, Sh.32-3, W.*66-18, P.17a7, D.14b7, N.16b6, Co.16a6, Ch.401b26 avatīrṇāḥ pudgalāḥ katame / asty avatīrṇaḥ pudgalo 'vatīrṇa eva na paripacyamāno na paripakvo na niṣkrāntaḥ, asti paripacyamāno na paripakvo na niṣkrāntaḥ, asti paripakvo na niṣkrāntaḥ, asti niṣkrānto na paripakvaḥ / eṣāṃ ca pūrvavad vibhāgo veditavyaḥ // ye 'pi tadanye mṛdvindriyādayaḥ pudgalāḥ gotrabhūmau nirdiṣṭā / teṣām ihāpi yathāyogaṃ vibhāgo veditavyaḥ // tatra yaś cāyam avatārasya svabhāvo yac ca vyavasthānaṃ yāni cemāny avatīrṇānāṃ liṅgāni ye ceme 'vatīrṇāḥ pudgalās tat sarvam abhisaṃkṣipya"avatārabhūmir" ity ucyate // uddānam / svabhāvas tadvyavasthānaṃ liṅgaṃ pudgala eva ca / avatārabhūmir vijñeyā sarvam etat samāsataḥ // śrāvakabhūmāv avatārabhūmiḥ samāptā // (Śbh I 60) (I)-C Ms.15b1M, Sh.33-1, W.*66-25, P.17b4, D.15a4, N.17a3, Co.16b4, Ch.401c11 naiṣkramyabhūmiḥ katamā / āha / yac ca laukikena mārgeṇa vairāgyagamanaṃ, yac ca lokottareṇa mārgeṇa vairāgyagamanaṃ, yaś ca tayoḥ sambhāraḥ, tad ekadhyam abhisaṃkṣipya naiṣkramyabhūmir ity ucyate // (I)-C-I Ms.15b2L, Sh.35-7, W.*66-33, P.17b6, D.15a5, N17a4, Co.16b5, Ch.401c18 laukikena mārgeṇa vairāgyagamanaṃ katamat / yathāpīhaikatyaḥ kāmadhātāv audārikadarśī bhavati / prathama eva sa samāpattyupapattike dhyāne vivekaje prītisukhe śāntadarśī bhavati / sa tathādarśī tadbahulavihāri san kāmavairāgyam anuprāpnoti, prathamaṃ ca dhyānam samāpadyate / evaṃ prathamadhyānād ūrdhvam sarvāsv adharimāsu bhūmiṣv audārikadarśi bhavati, sarvāsu coparimāsu bhūmiṣu śāntadarśī, sa tathādarśī tadbahulavihārī samāno yāvad ākiñcanyāyatanād vairāgyam anuprāpnoti naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ ca samāpadyate / idam ucyate laukikena mārgeṇa vairāgyagamanaṃ, nāsty ata uttari nāto bhūyaḥ // (I)-C-II Ms.15b3R, Sh.36-2, W.*67-25, P.18a2, D.15b1, N.17a7, Co.17a2, Ch.402a2 lokottareṇa mārgeṇa vairāgyagamanaṃ katamat / yathāpīhaikatyaḥ satpuruṣāṇāṃ darśī, āryadharmeṣu kovidaḥ, ['phag pa'i chos rnams la bzo ba la la], duḥkhaṃ vā duḥkhato yathābhūtaṃ prajānāti, samudayaṃ vā samudayataḥ, nirodhaṃ vā nirodhataḥ, mārgaṃ vā mārgataḥ, śaikṣeṇa jñānadarśanena samanvāgataḥ / tataś cottari mārgaṃ bhāvayaṃs traidhātukebhyo darśanabhāvanāprahātavyebhyo dharmebhya ātmānaṃ visaṃyojayati, vimocayaty evaṃ cāsau traidhātukasamatikrānto bhavati / idam ucyate lokottareṇa mārgeṇa vairāgyagamanam // (Śbh I 62) (I)-C-III Ms.15b5M/12a1M, Sh.36-11, W.*68-1, P.18a6, D.15b4, N.17b3, Co.17a5, Ch.402a10 tatra saṃbhāraḥ katamaḥ / tadyathā, ātmasaṃpat, parasaṃpat, kuśalo dharmacchandaḥ, śīlasaṃvaraḥ, indriyasaṃvaraḥ, bhojane mātrajñatā, pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyuktatā, saṃprajānadvihāritā, kalyāṇamitratā, saddharmaśravaṇacintanā, anantarāyaḥ, tyāgaḥ, śramaṇālaṃkāraś ca, itīme dharmā laukikalokottaravairāgyagamanāya saṃbhāra ity ucyate // 1 (I)-C-III-1,2,3 Ms.12a1R, Sh.37-4, P.18b2, D.15b7, N.17b6, Co.17b1, Ch.402a19 `` tatra yā cātmasaṃpat parasaṃpat kuśalaś ca dharmacchanda eṣāṃ pūrvavad vibhāgo veditavyaḥ / yad uktaṃ nihīne bījasamudāgamapratyaye // (I)-C-IIl-4 Ms.12a2L, Sh.37-7, P.18b3, D.15b7, N.17b6, Co.17b, Ch.402a21 tatra śīlasaṃvaraḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyaḥ śīlavān viharati, yāvat samādāya śikṣate śikṣāpadeṣu // (I)-C-IIl-4-a-(1)-i Ms.12a2R, Sh.37-10, P.18b4, D.16a2, N.18a1, Co.17b3, Ch.402a25 kathaṃ śīlavān viharati / yathāsamātteṣu śikṣāpadeṣv avipannakāyakarmāntaś ca bhavaty avipannavākkarmāntaś ca, akhaṇḍacārī, acchidracāri / evaṃ śīlavān bhavati // (I)-C-IIl-4-a-(1)-ii Ms.12a3M, Sh.37-14, P.18b6, D.16a3, N.18a2, Co.17b4, Ch.402a27 kathaṃ prātimokṣasaṃvarasaṃvṛto bhavati / saptanaikāyikaṃ śīlaṃ prātimokṣasaṃvara ity ucyate / ta ete nikāyabhedena bahavaḥ saṃvarā bhavanti / asmiṃs tv arthe bhikṣusaṃvaram adhiṣṭhāyāha prātimokṣasaṃvarasaṃvṛtah// (Śbh I 64) (I)-C-IIl-4-a-(1)-iii Ms.12a4L, Sh.38-2, P.18b8, D.16a4, N.18a3, Co.17b6, Ch.402b2 katham ācārasaṃpanno bhavati / yathāpi tad īryāpathaṃ vetikaraṇīyaṃ vā kuśalapakṣaprayogaṃ vādhiṣṭhāya lokānuvartinā lokānutkrāntena vinayānuvartinā vinayānutkrāntena cācāreṇa samanvāgato bhavati // (I)-C-IIl-4-a-(1)-iii-(a) Ms.12a4R, Sh.38-6, P.19a1, D.16a5, N.18a4, Co.17b7, Ch.402b5 tatreryāpathādhiṣṭhāna ācāraḥ kathaṃ na lokotkrānto na vinayotkrāntaḥ / yathāpi tad yatra caṃkramitavyaṃ yathā caṃkramitavyaṃ tatra tathā caṃkramyate, yena na lokagarhito bhavati na satāṃ samyaggatānāṃ satpuruṣāṇāṃ sahadhārmikāṇāṃ vinayadharāṇāṃ vinayaśikṣitānām avadyo bhavati garhyasthānīyaḥ / yathā caṅkrama evaṃ sthānaṃ niṣadyā śayyā veditavyā // (I)-C-IIl-4-a-(1)-iii-(b) Ms.12a5R, Sh.38-14, P.19a4, D.16a7, N.18a7, Co.18a2, Ch.402b13 tatretikaraṇīyādhiṣṭhāna ācāraḥ kathaṃ na lokotkrānto bhavati na vinayotkrāntaḥ / itikaraṇīyam ucyate cīvarācchādanam uccāraprasrāvam udakadantakāṣṭhaṃ grāmapraveśaḥ piṇḍapātanirhāraparibhogaḥ pātranirmādanaṃ sthāpanaṃ ca pādaprakṣālanaṃ śayanāsanaprajñaptiḥ / tasyaiva cābhisaṃkṣepaḥ pātrakarmacīvarakarmeti / yad vā punar evaṃbhāgīyaṃ kiṃcit tad itikaraṇīyam ity ucyate / tac ca yathāyogaṃ yatra kalpayitavyaṃ, yathā ca kalpayitavyaṃ tatra tathā kalpayati / yena laukikānām ananuyojyo bhavaty avigarhitaḥ / vinayadharāṇāṃ vinayaśikṣitānām anapavādyo bhavaty avigarhitaḥ, samyaggatānāṃ sahadhārmikāṇām / evam itikaraṇīyādhiṣṭhāna ācāro lokānutkrānto bhavati vinayānutkrāntaś ca // (Śbh I 66) (I)-C-IIl-4-a-(1)-iii-(c) Ms.12b1L, Sh.39-6, P.19b2, D.16b4, N.18b4, Co.18a7, Ch.402b26 tatra kuśalapakṣaprayogādhiṣṭhāna ācāraḥ kathaṃ lokānutkrāntaś ca bhavati vinayānutkrāntaś ca / kuśalapakṣa ucyate tadyathā svādhyāyo gurūṇām sāmīcīkarmopasthānaṃ ca, tathā glānopasthānam, anyo 'nyam anukampācittam upasthāpya cchandadānaṃ, uddeśaḥ / prayogaḥ paripṛcchā dharmaśravaṇadakṣasyānalasasya, vijñānāṃ sabrahmacāriṇāṃ kāyena vaiyāpṛtyakriyā, pareṣāṃ ca kuśalapakṣasamādāpanā dharmadeśanā / pratisaṃlayanapraveśaparyaṅkanibandhaniṣadyā, iti ya evaṃbhāgīyā apy anye dharmā ayam ucyate kuśalapakṣaprayogaḥ / sa evaṃ kuśalapakṣaprayogo yathāyogaṃ yathā parikīrtitaṃ, yatra kalpayitavyaṃ tatra tatha kalpayati / yena nānuyojyo bhavati garhito laukikānāṃ vinayadharāṇāṃ vinayaśikṣitānāṃ satāṃ samyaggatānām satpuruṣāṇāṃ sahadhārmikāṇām / ayam ucyate kuśalapakṣaprayogādhiṣṭhāna ācāro lokānutkrānto vinayānutkrāntaś ca / ya ebhir ākāraiḥ saṃpanna ācāra iyam ucyata ācārasaṃpat / evaṃ cācārasaṃpanno bhavati // (I)-C-IIl-4-a-(1)-iv Ms.12b4L, Sh.40-5, P.20a1, D.17a3, N.19a2, Co.18b6, Ch.402c15 kathaṃ ca gocarasaṃpanno bhavati / pañca bhikṣor agocarāḥ / katame pañca / tadyathā ghoṣo veśyaṃ pānāgāro rājakulaṃ caṇḍālakaṭhinam eva pañcamam iti / ya etāṃs tathāgatapratikṣiptān agocarān varjayitvānyatra gocare caraty anavadye tatra kālenaivaṃ gocarasaṃpanno bhavati // (I)-C-IIl-4-a-(1)-v Ms.12b5L, Sh.41-1, P.20a4, D.17a5, N.19a4, Co.19a1, Ch.402c20 katham aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī bhavati / aṇumātram avadyam ucyate kṣudrāṇukṣudrāṇi śikṣāpadāni, yeṣv adhyāpattir vyutthānaṃ ca prajñāyate, teṣāṃ yādhyāpattir idam avadyam aṇumātram / punas tathā hi tasyā adhyāpatter alpakṛcchreṇa vyuttiṣṭhate, yena tad aṇumātram ity (Śbh I 68) ucyate / tatra kathaṃ bhayadarśī bhavati / "mā haivāham eṣām adhyāpattihetor abhavyo vā syām aprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya, asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai, apāyago vā syām apāyagāmī, ātmā vā me apavadet, śāstā vā devatā vā vijñā vā sabrahmacāriṇo dharmatayā vigarheyuḥ, digvidikṣu ca me pāpako varṇakīrtiśabdaśloko 'bhyudgacchet" / sa ebhyo dṛṣṭadharmasāṃparāyikebhyas taddhetukebhyo 'niṣṭebhyo dharmebhyo bhayadarśī bhavati / yena tāni kṣudrāṇukṣudrāṇi śikṣāpadāni jīvitahetor api na saṃcintyādhyāpadyate / kadācit karhicit smṛtisaṃpramoṣād adhyāpanno laghu laghv eva yathādharmaṃ pratikaroti vyuttiṣṭhate / evam aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī bhavati // (I)-C-IIl-4-a-(1)-vi Ms.12b8R, Sh.41-19, P.20b3, D.17b4, N.19b3, Co.19a7, Ch.403a5 kathaṃ samādāya śikṣate śikṣāpadeṣu / āha / pūrvam anena prātimokṣasaṃvarasamādāne jñapticaturthena karmaṇopasaṃpadyamānena katipayānāṃ śikṣāpadānāṃ śarīraṃ śrutaṃ, sātirekaṃ ca tadanyam ardhatṛtīyaṃ śikṣāpadaśataṃ prātimokṣasūtroddiṣṭaṃ pratijñayaivopagataṃ "sarvatra śikṣiṣyāmī"ti, ācāryopādhyāyānām antikāc chrutvā, ālaptakasaṃlaptakasaṃstutakasapriyakānām / ardhārdhamāsaṃ ca prātimokṣasūtroddeśataḥ, tataś ca tena sarvaśikṣāpadasamādānāt prātimokṣasaṃvaraḥ pratilabdhaḥ / tata uttarakālaṃ yeṣu śikṣāpadeṣu kuśalo bhavati tāni tāvan nādhyāpadyate / adhyāpannaś ca yathādharmaṃ pratikaroti / yeṣu punaḥ (Śbh I 70) śikṣāpadeṣv akuśalo bhavati, avyutpannabuddhiḥ tāni pūrvaṃ pratijñāsamādānena samādattāny etarhi vyutpattikauśalyatayā samādadāti / tebhyaḥ pūrvaṃ yathāparikīrtitebhyaḥ sthānebhya ācāryasya vopādhyāyasya vā pūrvavat, vyutpattikauśalyatayā ca punaḥ samādāya, yathānuśiṣṭo 'nyūnam anadhikaṃ śikṣate teṣu gurugurusthānīyavyapadiṣṭeṣu śikṣāpadeṣu, aviparītagrāhī ca bhavaty arthasya vyañjanasya ca / evaṃ samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv ayam / tāvad vibhaṃgaḥ śīlasaṃvarasya vistarakṛtaḥ // (I)-C-IIl-4-a-(2) Ms.13a4M, Sh.42-21, W.*68-34, P.21a3, D.18a3, N.20a2, Co.19b7, Ch.403a22 tatra katamaḥ samāsārthaḥ / tatrāyaṃ samāsārthas trilakṣaṇa eva śīlaskandhaḥ paridīpito bhagavatā, tadyathāvipraṇāśalakṣaṇaḥ, svabhāvalakṣaṇaḥ, svabhāvaguṇalakṣaṇaś ca // (I)-C-IIl-4-a-(2)-i yathā katham iti yat tāvad āha śīlavān viharatīty anena tāvad avipraṇāśalakṣaṇaṃ śīlasaṃvarasyākhyātam // (I)-C-IIl-4-a-(2)-ii yat punar āha prātimokṣasaṃvarasaṃvṛta ity anena svabhāvalakṣaṇam ākhyātam // (I)-C-IIl-4-a-(2)-iii, iv, v, vi yat punar āha / ācāragocarasaṃpanna iti, anena param upanidhāya tathā samādattasya prātimokṣasaṃvarasya guṇalakṣaṇam ākhyātam // tathāpi pare tām ācāragocarasaṃpadam upalabhyāprasannāś ca prasīdanti, prasannānāṃ ca bhavati bhūyobhāvaḥ, prasannāś ca prasannādhikāraṃ kurvanti / na ca manāṃsi pradūṣayanti, nāvarṇaṃ niścārayanti / anyathā śīlasaṃpannasyācāragocarasaṃpannasyāyaṃ parādhipateyo guṇa ānuśaṃsā na bhavet, (Śbh I 72) etadviparyayeṇa vāsya doṣa eva bhavet // yat punar āha / aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī samādāya śikṣate śīkṣāpadeṣv iti, anenādhyātmādhipateyaguṇānuśaṃsalakṣaṇam ākhyātam / tat kasya hetoḥ / yad apy evam ācāragocarasaṃpannaḥ parādhipateyaṃ guṇānuśaṃsaṃ pratilabheta, api tu śīlaṃ vipādayitvā taddhetos tatpratyayam apāyeṣūpapadyate / abhavyatāṃ vāprāptasya prāptaye pūrvavat // yat punar aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī bhavati / prāg evādhimātreṣu samādāya ca śikṣate śikṣāpadeṣu tasmāt taddhetos tatpratyayaṃ kāyasya bhedāt sugatāv upapadyate / bhavyo vā bhavaty aprāptasya prāptaye pūrvavad / anena kāraṇenādhyātmādhipateyo 'yaṃ śīlasaṃvarasya guṇānuśaṃsa ity ucyate // (I)-C-IIl-4-a-(2)-i' Ms.13b2L, Sh.44-4, P.21b7, D.18b4, N.20b3, Co.20b1, Ch.403b15 aparaḥ punaḥ paryāyaḥ / samāsato bhagavatā samādattaśīlatā paridīpitā, nairyāṇikaśīlatā ca, śīlabhāvanā ca / tatra yat tāvad āha / "śīlavān viharatī"ty anena samādattaśīlatākhyātā // (I)-C-IIl-4-a-(2)-ii' yat punar āha / "prātimokṣasaṃvarasaṃvṛta" ity anena nairyāṇikaśīlatākhyātā / tathā hi prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītaṃ śīlam adhiśīlaṃ śikṣety ucyate / adhiśīlaṃ ca śikṣāṃ niśritya, adhicittaṃ ca, adhiprajñaṃ ca sikṣāṃ bhāvayaty, evam asau sarvaduḥkhakṣayāya niryāto bhavati / yadutādhiśīlaṃ pratiṣṭhāya pūrvaṃgamaṃ kṛtvā tasmāt prātimokṣasaṃvaro nairyāṇikaṃ śīlam ity ucyate // (I)-C-IIl-4-a-(2)-iii',iv',v',vi' yat punar āha / "ācāragocarasaṃpanno 'ṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv" ity anena śīlabhāvanākhyātā / ebhir ākārais tat prātimokṣasaṃvaraśīlaṃ bhāvayitavyam / evaṃ ca bhāvitaṃ subhāvitaṃ (Śbh I 74) bhavatīti / sa eṣa ekaḥ śīlasaṃvaraḥ ṣaḍākāradeśanāpratyupasthāno veditavyaḥ // (I)-C-IIl-4-b Ms.13b5L, Sh.44-21, W.*69-22, P.22a6, D.19a3, N.21a1, Co.21a1, Ch.403b29 sa khalu eṣa śīlasaṃvaro daśabhiḥ kāraṇair vipanno veditavyaḥ / viparyayād daśabhiś caiva kāraṇaiḥ saṃpannaḥ // katamair daśabhiḥ kāraṇair vipanno bhavati / ādita eva durgṛhīto bhavati, atilīno bhavati, atisṛto bhavati, pramādakausīdyaparigṛhīto bhavati, mithyāpraṇihito bhavati, ācāravipattyā parigṛhīto bhavati, ājīvavipattyā parigṛhīto bhavati, antadvayapatito bhavati, anairyāṇiko bhavati, samādānaparibhraṣṭaś ca bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(1) Ms.13b6M/9b6M, Sh.45-8, P.22b1, D.19a5, N.21a3, Co.21a3, Ch.403c6 tatra katham ādito durgṛhītaṃ śīlaṃ bhavati / yathāpīhaikatyo rājābhinirṇīto vā pravrajitaś, caurābhinirṇīto vā, ṛṇārto vā, bhayārto vā, ajīvikā bhayabhīto vā, na śrāmaṇyāya, na brāhmaṇyāya, nātmaśamāya, nātmadamāya, nātmaparinirvāṇāya / evam ādito durgṛhīto bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(2) Ms.9b6M, Sh.46-4, P.22b4, D.19a7, N.21a5, Co.21a5, Ch.403c13 katham atilīno bhavati / yathāpīhaikatyo 'lajjī bhavati mandakaukṛtyaḥ, śaithilikaḥ śithilakārī śikṣāpadeṣu / evam atilīno bhavati // (I)-C-IIl-4-b-(3) Ms.9b7L, Sh.46-7, P.22b5, D.19b1, N.21a6, Co.21a6, Ch.403c15 katham atisṛto bhavati / yathāpīhaikatyo durgṛhī