Phạn tạng (Sanskrit Canon)bsu022_u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Phổ Diệu (Lalitavistara)
Kinh (Sūtra) ghi lại lời dạy của đức Phật, thuộc tạng Kinh trong Tam tạng Phật giáo Sanskrit. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 8 / 12 (50.000 ký tự/trang)
ivāntaradhāt // atha khalu bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhūt - ye kecicchramaṇā brāhmaṇā vā atītānāgatapratyutpanneṣvadhvasvātmopakramikāṃ śarīropatāpikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayanti etāvatparamaṃ te duḥkhamanubhavanti // (Vaidya 193) tasya me bhikṣava etadabhūt - anayāpi khalu mayā caryayā anayāpi pratipadā na kaściduttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaḥ sākṣātkṛtaḥ / nāyaṃ mārgo bodheḥ / nāyaṃ mārga āyatyāṃ jātijarāmaraṇasaṃbhavānāmastaṃgamāya / syāttadanyo mārgo bodherāyatyāṃ jātijarāmaraṇaduḥkhasamudayānāmastaṃgamāyeti // tasya me bhikṣava etadabhavat - yadahaṃ piturudyāne jambucchāyāyāṃ niṣaṇṇo viviktaṃ kāmairviviktaṃ pāpakairakuśalairdharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānamupasaṃpadya vyāhārṣaṃ yāvaccaturthadhyānamupasaṃpadya vyāhārṣam, syātsa mārgo bodherjātijarāmaraṇaduḥkhasamudāyānāmasaṃbhavāyāstaṃgamāyeti / tadanusāri ca me vijñānamabhūt / sa mārgo bodheriti // tasya mamaitadabhūt - nāsau mārgaḥ śakyaḥ evaṃ daurbalyaprāptenābhisaṃboddhum / sacetpunarahamabhijñājñānabalenaiva lūhaṃ durbalakāya eva bodhimaṇḍamupasaṃkrameyam, na me paścimā janatā anukampitā syāt / na caiṣa mārgo bodheḥ / yannvahamaudārikamāhāramāhṛtya kāyabalasthāmaṃ saṃjanayya paścādbodhimaṇḍamupasaṃkrameyam // tatra bhikṣavo ye te lūhādhimuktā devaputrāste mama cetasaścetasaiva parivitarkamājñāya yenāhaṃ tenopasaṃkramya māmevamāhuḥ - mā sma tvaṃ satpuruṣa audārikamāhāramāhareḥ / vayaṃ te romakūpairojaḥ prakṣepsyāma iti // tasya me bhikṣava etadabhūt - ahaṃ khalvanaśana ityātmānaṃ pratijāne, sāmantāśca me gocaragrāmavāsino janā evaṃ saṃjānante sma yathānaśanaḥ śramaṇo gautamaḥ / itīva me khalu lūhādhimuktā devaputrā romakūpairojaḥ prakṣipanti / sa mama paramo mṛṣāvādaḥ syāt / tato bodhisattvo mṛṣāvādaparihārārthaṃ tān devaputrān pratikṣipyaudārikamāhāramāhartu cittaṃ nāmayati sma // iti hi bhikṣavaḥ ṣaḍvarṣavratatapaḥsamuttīrṇo bodhisattvo 'smādāsanādutthāyaudārikamāhāramāhariṣyāmīti vācaṃ niścārayati sma / tadyathā phāṇīkṛtaṃ mudgayūṣaṃ hareṇukayūṣaṃ mathyodanakulmāṣamiti // atha khalu bhikṣavaḥ pañcānāṃ bhadravargīyānāmetadabhūt - tayāpi tāvaccaryayā tayāpi tāvatpratipadā śramaṇena gautamena na śakitaṃ kiṃciduttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum, kiṃ punaretarhi audārikamāhāramāharan sukhallikānuyogamanuyukto viharan / avyakto bālo 'yamiti ca manyamānā bodhisattvasyāntikātprakrāman / te vārāṇasīṃ gatvā ṛṣipatane mṛgadāve vyāhārṣuḥ // tatra bodhisattvamādita eva duṣkaracaryāṃ carantaṃ daśa grāmikaduhitaraḥ kumārya upagacchan darśanāya vandanāya paryupāsanāya ca / tairapi pañcakairbhadravargīyairupasthito 'bhūt / ekakolatilataṇḍulapradānena (Vaidya 194) ca pratipādito 'bhūt / balā ca nāma dārikā balaguptā ca supriyā ca vijayasenā ca atimuktakamalā ca sundarī ca kumbhakārī ca uluvillikā ca jaṭilikā ca sujātā ca nāma grāmikaduhitāḥ / ābhiḥ kumārikābhirbodhisattvāya sarvāstā yūṣavidhāḥ kṛtvopanāmitā abhūvan / tāścābhyavahṛtya bodhisattvaḥ krameṇa gocaragrāme piṇḍāya caran varṇarūpabalavānabhūt / tadagreṇa bodhisattvaḥ sundaraḥ śramaṇo mahāśramaṇa ityācakṣate // tatra ca bhikṣavaḥ sujātā grāmikaduhitā bodhisattvasya duṣkaracaryāṃ carataḥ ādita eva bodhisattvasya vratatapaḥsamuttāraṇārthaṃ śarīrasyāpyāyanahetośca pratidivasamaṣṭaśataṃ brāhmaṇānāṃ bhojayati sma / evaṃ ca praṇidadhāti sma - mama bhojanaṃ bhuktvā bodhisattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeteti // tasya me bhikṣavaḥ ṣaḍvarṣavyativṛttasya kāṣāyāṇi vastrāṇi parijīrṇānyabhūvan / tasya me bhikṣava etadabhūt - sacedahaṃ kaupīnapracchādanaṃ labheyam, śobhanaṃ syāt // tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena sujātāyā grāmikaduhiturdāsī rādhā nāma kālagatābhūt / sā śāṇakaiḥ pariveṣṭya śmaśānamapakṛṣya parityaktābhut / tadahamevādrākṣīt pāṃśukūlam / tato 'haṃ tatpāṃśukūlaṃ vāmena pādenākramya dakṣiṇaṃ hastaṃ prasāryāvanato 'bhūttadrahītum / atha bhaumā devā antarīkṣāṇāṃ devānāṃ ghoṣamanuśrāvayanti sma - āścaryaṃ mārṣā adbhutamidaṃ mārṣāḥ / yatra hi nāmaivaṃ mahārājakulaprasūtasya cakravartirājyaparityāginaḥ pāṃśukūle cittaṃ natamiti / antarīkṣā devā bhaumānāṃ devānāṃ śabdaṃ śratvā cāturmahārājikānāṃ devānāṃ ghoṣamudīrayanti sma / cāturmahārājikā devāstrāyatriṃśataḥ / trāyatriṃśā yāmānām / yāmāstuṣitānām / tuṣitā nirmāṇaratīnām / nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartinām / paranirmitavaśavartino yāvad brahmakāyikānām / iti hi bhikṣavastatkṣaṇaṃ tallavaṃ tanmuhūrtaṃ yāvadakaniṣṭhabhuvanādekaghoṣa ekasaṃnirnādo 'bhyudgato 'bhūt āścaryamidaṃ mārṣā adbhutamidam / yatra hi nāmaivaṃ mahārājakulaprasūtasya cakravartirājyaparityāginaḥ pāṃśukūle cittaṃ natamiti // atha bodhisattvasya punarapyetadabhavat - labdhaṃ mayā pāṃśukūlam / sacedudakaṃ labheyam, śobhanaṃ syāditi / tatastatraiva devatā pāṇinā mahīṃ parāhanti sma / tatra puṣkariṇī prādurabhūt / adyāpi sā pāṇihateti puṣkariṇī saṃjñāyate // punarapi bodhisattvasyaitadabhavat - labdhaṃ mayā pānīyam / sacecchilāṃ labheyam, yatredaṃ pāṃśukūlaṃ prakṣālayeyam, śobhanaṃ syāt / atha tatraiva śakreṇa śilā tatkṣaṇamevopanikṣiptābhūt / tato bodhisattvastatpāṃśukūlaṃ prakṣālayati sma // atha śakro devarājo bodhisattvamevamāha - dadasvedaṃ satpuruṣa mahyam / ahaṃ prakṣālayiṣyāmīti / tato bodhisattvaḥ svayaṃkāritāṃ pravrajyāyāḥ saṃdarśayituṃ tatpāṃśukūlaṃ śakrasyādatvā svayameva prakṣālayati sma / sa śrāntaḥ klāntakāyo 'vatīrya puṣkariṇīmuttariṣyāmīti / māreṇa ca pāpīyasā (Vaidya 195) īrṣyādharmaparītena puṣkariṇyā atyucchritāni taṭāni nirmitānyabhūvan / tasyāśca puṣkariṇyāstīre mahān kukubhapādapaḥ / tatra devatāṃ bodhisattvo lokānuvṛttyā devatānugrahārthaṃ cābravīt - āhara devate vṛkṣaśākhāmiti / tayā vṛkṣaśākhāvanāmitābhūt / tāṃ bodhisattvo 'balambyottarati sma / uttīrya ca tasya kakubhapādapasyādhastāttatpāṃśukūlaṃ saṃghāṭīkṛtya āsīvyati sma / adyāpi tat pāṃśukūlaṃ sīvanamityevaṃ saṃjñāyate sma // atha vimalaprabho nāma śuddhāvāsakāyiko devaputraḥ, sa divyāni cīvarāṇi kāṣāyaraṅgaraktāni kalpikāni śramaṇasārūpyāṇi bodhisattvāyopanāmayati sma / bodhisattvaśca tāni gṛhītvā pūrvāhṇe nivāsya saṃghāṭīprāvṛtya gocaragrāmābhimukho 'bhut // tatra devatābhirurubilvāsenāpatigrāmake nandikagrāmikaduhituḥ sujātāyā ārocitamabhūdardharātrasamaye - yadarthaṃ tvaṃ mahāyajñaṃ yajase tasmādvratāduttīrṇaḥ saḥ / subhagamaudārikamāhāramāhariṣyati / tvayā ca pūrve praṇidhānaṃ kṛtam - mama bhojanaṃ bhuktvā bodhisattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeta iti / yatte karaṇīyaṃ tatkuruṣveti // atha khalu bhikṣavaḥ sujātā nandikagrāmaduhitā teṣāṃ devatānāṃ tadvacanaṃ śrutvā śīghraṃ gosahasrasya kṣīrātsaptakṛtsāroddhṛtādagryamojomaṇḍaṃ gṛhṇīte sma / gṛhītvā ca sā tatkṣīra(mabhinavama)bhinavaistaṇḍulairabhinavāyāṃ sthālyāmabhinavāṃ cullīmupalipya tadbhojanaṃ sādhayati sma / tasmiṃśca sādhyamāne imāni pūrvanimittāni saṃdṛśyante sma - tasmin khalvapi kṣīre śrīvatsasvastikanandyāvartapadmavardhamānādīni maṅgalyāni saṃdṛśyante sma / tatastasyā etadabhūt - yādṛśānīmāni pūrvanimittāni saṃdṛśyante, niḥsaṃśayamidaṃ bhojanaṃ bhuktvā bodhisattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prāpsyati / sāmudrajñānavidhijñaśca naimittikastaṃ pradeśaṃ prāpto 'bhūt / so 'pi tathaivāmṛtādhigamanameva vyākṛtavān / tataḥ sujātā taṃ pāyasaṃ pakvaṃ sthaṇḍilamupalipya puṣpairavakīrya gandhodakenābhyukṣya āsanaṃ prajñāpya satkṛtyottarāṃ nāma ceṭīmāmantrayate sma - gacchottare brāhmaṇamānaya / ahamidaṃ madhupāyasamavalokayāmi / sādhvārya iti pratiśrutya uttarā pūrvāṃ diśamagamat / sā tatra bodhisattvaṃ paśyati sma / tathaiva dakṣiṇām / bodhisattvameva paśyati sma / evaṃ paścimāmuttarāmeva diśaṃ gacchati sma, tatra tatra bodhisattvamevādrākṣīt / tena khalu punaḥ samayena śuddhāvāsakāyikairdevaputraiḥ sarve 'nyatīrthikā nigṛhītā abhūvan / na kaścit saṃdṛśyate sma / tataḥ sā āgatvā svāminīmevamāha - na khalvārye anyaḥ kaścid dṛśyate śramaṇo vā brāhmaṇo vā, anyatra yato yata eva gacchāmi, tatra tatra śramaṇameva sundaraṃ paśyāmi / sujātā āha - gacchottare sa eva brāhmaṇaḥ, sa eva śramaṇaḥ / tasyaivārthe 'yamārambhaḥ / tamevānayeti / sādhvārye ityuttarā gatvā bodhisattvasya caraṇayoḥ praṇipatya sujātāyā (Vaidya 196) nāmnopanimantrayate sma / tato bhikṣavo bodhisattvaḥ sujātāyā grāmikaduhiturniveśanaṃ gatvā prajñapta evāsane nyaṣīdat / atha khalu bhikṣavaḥ sujātā grāmikaduhitā suvarṇamayīṃ pātrīṃ madhupāyasapūrṇāṃ bodhisattvasyopanāmayati sma // atha bodhisattvasyaitadabhavat - yādṛśamidaṃ sujātayā bhojanamupanāmitam, niḥsaṃśayamahamadyainaṃ bhojanaṃ bhuktvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate // atha bodhisattvastadbhojanaṃ pratigṛhya sujātāṃ grāmikaduhitarametadavocat - iyaṃ bhagini suvarṇapātrī / kiṃ kriyatām? sā āha - tavaiva bhavatviti / bodhisattva āha - na mamedṛśena bhājanena prayojanam / sujātā āha - yatheṣṭaṃ kriyatām / nāhaṃ vinā bhājanena kasyacidbhojanaṃ prayacchāmi // atha bodhisattvastaṃ piṇḍapātramādāyorubilvāyā niṣkramya nāganadīṃ pūrvāhṇakālasamaye nadīṃ nairañjanāmupasaṃkramya taṃ piṇḍapātraṃ cīvarāṇi caikānte nikṣipya nadīṃ nairañjanāmavatarati sma gātrāṇi śītalīkartum // bodhisattvasya khalu punarbhikṣavaḥ snāyato 'nekāni devaputraśatasahasrāṇi divyāgurucandanacūrṇavilepanairnadīmāloḍayanti sma / divyāni ca nānāvarṇāni kusumāni jale kṣipanti sma yaduta bodhisattvasya pūjākarmaṇe // tena khalu punaḥ samayena nairañjanā nadī divyairgandhaiḥ puṣpaiśca samākulā vahati sma / yena ca gandhodakena bodhisattvaḥ snāto 'bhūt, taṃ devaputrakoṭīniyutaśatasahasrāṇyabhyutkṣipya svakasvakāni bhavanāni nayanti sma caityārthaṃ pūjārthaṃ ca // yāni ca bodhisattvasya keśaśmaśrūṇyabhūvan, tāni sarvāṇi sujātā grāmikaduhitā maṅgalyānīti kṛtvā caityārthaṃ pūjārthaṃ ca parigṛhṇīte sma // nadyuttīrṇaśca bodhisattvaḥ pulinaṃ nirīkṣate sma upaveṣṭukāmaḥ / atha yā nairañjanāyāṃ nadyāṃ nāgakanyā sā dharaṇitalādabhyudgabhya maṇimayaṃ (manoramaṃ) bhadrāsanaṃ bodhisattvāyopanāmayati sma / tatra bodhisattvo niṣadya yāvadarthaṃ taṃ madhupāyasaṃ paribhuṅkte sma sujātāyā grāmikaduhituranukampāmupādāya / paribhujya ca tāṃ suvarṇapātrīmanapekṣo vāriṇi prākṣipati sma / kṣiptamātrāṃ ca tāṃ sāgaro nāgarājaścittikārabahumānajāto gṛhītvā svabhavanābhimukhaḥ prasthito 'bhut pūjārheti kṛtvā / atha daśaśatanayanaḥ puraṃdaro garuḍarūpamabhinirmāya vajratuṇḍo bhūtvā sāgarasya nāgarājasyāntikāttāṃ suvarṇapātrīṃ hartumārabdhaḥ / yadā na śaknoti sma, tadā svarūpeṇādareṇa yācitvā trāyatriṃśadbhavanaṃ nītavān pūjārthaṃ caityārthaṃ ca / nītvā pātrīyātrāṃ nāma parvaṇi pravartitavān / adyāpi ca trāyatriṃśeṣu deveṣu pratisaṃvatsaraṃ pātrīmaho vartate / tacca bhadrāsanaṃ tayaiva nāgakanyayā parigṛhītaṃ caityārthaṃ pūjārthaṃ ca // (Vaidya 197) samantaparibhuktaśca bhikṣavo bodhisattvenaudārika āhāraḥ / atha tatkṣaṇameva bodhisattvasya puṇyabalena prajñābalena pūrvikā kāye śubhavarṇapuṣkaratā prādurabhūt / dvātriṃśacca mahāpuruṣalakṣaṇāni aśītiścānuvyañjanāni vyāmaprabhatā ca / tatredamucyate - ṣaḍvarṣa vrata uttaritva bhagavān evaṃ matiṃ cintayan so 'haṃ dhyānaabhijñajñānabalavānevaṃ kṛśāṅgo 'pi san / gaccheyaṃ drumarājamūlaviṭapaṃ sarvajñatāṃ buddhituṃ no me syādanukampitā hi janatā evaṃ bhavet paścimā // Lal_18.23 // yattvaudārika bhuktva bhojanavaraṃ kāye balaṃ kṛtvanā gaccheyaṃ drumarājamūlaviṭapaṃ sarvajñatāṃ budhyitum / mā haivetvarapuṇya devamanujā lūhena jñānekṣiṇo no śaktā siya budhyanāya amṛtaṃ kāyena te durbalāḥ // Lal_18.24 // sā ca grāmikadhīta pūrvacaritā nāmnā sujātā iti yajñā nityu yajāti evamanasā siddhe vrataṃ nāyake / sā devāna niśāmya codana tadā gṛhyā madhūpāyasaṃ upagamyā naditīri hṛṣṭamanasā nairañjanāyāḥ sthitā // Lal_18.25 // so cākalpasahasracīrṇacarito śāntapraśāntendriyo devairnāgagaṇairṛṣī parivṛto āgatya nairañjanām / tīrṇastāraku pārasattva matimāṃ snāne matiṃ cintayan oruhyā nadi snāpi śuddhavimalo lokānukampī muniḥ // Lal_18.26 // devā koṭisahasra hṛṣṭamanasā gandhāmbu cūrṇāni ca oruhyā nadi loḍayanti salilaṃ snānārtha sattvottame / snānā snātvana bodhisattva vimalastīre sthitaḥ sūrataḥ harṣurdevasahasra snānasalilaṃ pūjārtha sattvottame // Lal_18.27 // kāṣāyāni ca vastra nirmala śubhā tā devaputro dade kalpīyāni ca saṃnivāsya bhagavāṃstīre hi nadyāḥ sthitaḥ / nāgākanya udagra hṛṣṭamanasā bhadrāsanaṃ sā nyaṣīt yatrāsau niṣasāda śāntamanaso lokasya cakṣuṣkaraḥ // Lal_18.28 // (Vaidya 198) dattvā bhojanu sā sujāta matimāṃ svarṇāmaye bhājane vanditvā caraṇāni sā pramuditā paribhuṅkṣva me sārathe / bhuktvā bhojanu yāvadartha matimān pātrīṃ jale prākṣipat tāṃ jagrāha puraṃdaraḥ suraguruḥ pūjāṃ kariṣyāmyaham // Lal_18.29 // yada bhuktaṃ ca jinena bhojanavaraṃ odārikaṃ tatkṣaṇe tasyā kāyabalaṃ ca tejaśiriyā pūrvaṃ yathā saṃsthitam / dharmā kṛtva kathā sujāta maruṇāṃ kṛtvā ca arthaṃ bahuṃ siṃho haṃsagatirgajendragamano bodhidrumaṃ saṃsthitaḥ // Lal_18.30 // // iti śrīlalitavistare nairañjanāparivarto nāmāṣṭādaśamo 'dhyāyaḥ // ______________________________________________________________________ START Parivarta 19 (Vaidya 199) bodhimaṇḍagamanaparivarta ekonaviṃśaḥ / iti hi bhikṣavo bodhisattvo nadyāṃ nairañjanāyāṃ snātvā ca bhuktvā kāyabalasthāma saṃjanayya yena ṣoḍaśākārasaṃpannapṛthivipradeśe mahābodhidrumarājamūlaṃ tena pratasthe vijayayā tayā ca gatyā, yāsau mahāpuruṣāṇāṃ gatiranuccalitagatirindriyeṣṭigatiḥ susaṃsthitagatiḥ merurājagatirajihmagatirakuṭilagatiranupadrutagatiravilambitagatiraluḍitagatiraskhalitagatirasaṃghaṭitagatiralīnagatiracapalagatiḥ salīlagatiḥ vimalagatiḥ śubhagatiradoṣagatiramohagatiraraktagatiḥ siṃhagatiḥ haṃsarājagatirnāgarājagatirnārāyaṇagatiḥ dharaṇitalāsaṃsṛṣṭagatiḥ sahasrāracakradharaṇītalacitragatiḥ jālāṅgulitāmranakhagatiḥ dharaṇītalanirnādagatiḥ śailarājasaṃghaṭanagatiḥ utkūlanikūlasamakaracaraṇagatiḥ jālāntarābhāraśmyutsarjanasattvasaṃspṛśanasugatigamanagatiḥ vimalapadmakramanikṣipaṇagatiḥ pūrvaśubhasucaritagamanagatiḥ pūrvabuddhasiṃhābhigamanagatiḥ vajradṛḍhābhedyāśayagatiḥ (sarvopāyagatiḥ) sarvāpāyadurgatipithitagatiḥ sarvasattvasukhasaṃjananagatiḥ mokṣapathasaṃdarśanagatiḥ mārabalābalakaraṇagatiḥ kugaṇigaṇaparapravādisahadharmanigrahaṇagatiḥ / tamaḥpaṭalakleśavidhamanagatiḥ saṃsārapakṣāpakṣakaraṇagatiḥ śakrabrahmamaheśvaralokapālābhibhavagatiḥ / trisāhasramahāsāhasraikaśūragatiḥ svayaṃbhvanabhibhūtagatiḥ sarvajñajñānābhigamanagatiḥ smṛtimatigatiḥ sugatigamanagatiḥ jarāmaraṇapraśamanagatiḥ śivavirajāmalābhayanirvāṇapuragamanagatiḥ / īdṛśyā gatyā bodhisattvo bodhimaṇḍaṃ saṃprasthito 'bhūt // iti hi bhikṣavo yāvacca nadyā nairañjanāyā yāvacca bodhimaṇḍādestasminnantare vātabalāhakairdevaputraiḥ saṃmṛṣṭamabhūt / varṣabalāhakairdevaputrairgandhodakena siktamabhūt puṣpaiścāvakīrṇamabhūt / yāvadeva trisāhasramahāsāhasralokadhātau vṛkṣāste sarve yena bodhimaṇḍastenābhinatāgrā abhūvan / ye 'pi ca tadahojātā bāladārikāste 'pi bodhimaṇḍaśīrṣakāḥ svapanti sma / ye 'pi ceha trisāhasramahāsāhasralokadhātau sumerupramukhāḥ parvatāste 'pi sarve yena bodhimaṇḍastena praṇatā abhūvan / nadīṃ ca nairañjanāmupādāya yāvadbodhimaṇḍo 'sminnantare kāmāvacarairdevaputraiḥ krośavistāraikapramāṇo mārgo 'bhivyūhito 'bhūt / tasya ca mārgasya vāmadakṣiṇayoḥ pārśvayoḥ saptaratnamayī vedikā abhinirmitā 'bhūt / saptatālānuccaistvena upariṣṭādratnajālasaṃchannā divyachatradhvajapatākāsamalaṃkṛtā iṣukṣepe saptaratnamayāstālā abhinirmitā abhūvan tasyā vedikāyā abhyudgatāḥ / sarvasmācca tālādratnasūtrā dvitīye tālamavasaktamabhūt / dvayośca tālayormadhye puṣkariṇī māpitābhūt gandhodakaparipūrṇā suvarṇavālikrāsaṃstṛtā utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃchannā ratnavedikāparivṛtā vaidūryamaṇiratnasopānapratyuptā (Vaidya 200) āḍibalākāhaṃsacakravākamayūropakūjitā / taṃ ca mārgamaśītyapsaraḥsahasrāṇi gandhodakena siñcanti sma / aśītyapsaraḥsahasrāṇi muktakusumairabhyavakiranti sma divyairgandhavadbhiḥ / sarvasya ca tālavṛkṣasya purato ratnavyomakaḥ saṃsthito 'bhūt / sarvasmiṃśca ratnavyomake aśītyapsaraḥ sahasrāṇi candanāgurucūrṇakapuṭāparigṛhītāni kārānusāridhūpaghaṭikāparigṛhītāni sthitānyabhūvan / sarvasmiṃśca ratnavyomake pañcapañcāpsaraḥsahasrāṇi divyasaṃgītisaṃpravāditena sthitānyabhūvan // iti hi bhikṣavo bodhisattvaḥ prakampyamānaiḥ kṣetrai raśmikoṭīniyutaśatasahasrāṇi niścārayaṃstūryaśatasahasraiḥ pravādyamānaiḥ, mahatā puṣpāḍhyena pravarṣatā, ambaraśatasahasrairbhrāmyamānaiḥ, dundubhiśatasahasraiḥ parāhanyamānaiḥ, garjadbhiḥ pragarjadbhiḥ hayagajavṛṣabhaiḥ, pradakṣiṇīkurvadbhiḥ śukasārikākokilakalaviṅkajīvaṃjīvakahaṃsakroñcamayuracakravākaśatasahasraiḥ, upanāmyamānaiḥ maṅgalyaśatasahasraiḥ / anenaivaṃrūpeṇa mārgavyūhena bodhisattvo bodhimaṇḍaṃ gacchati sma / yāṃ ca rātriṃ bodhisattvo bodhimabhisaṃboddhukāmo 'bhūt, tāmeva rātriṃ vaśavartī nāma trisāhasramahāsāhasrādhipatirbrahmā sahāpatirbrahmaparṣadamāmantryaivamāha - yatkhalu mārṣā jānīyāḥ / eṣa sa bodhisattvo mahāsattvo mahāsaṃnāhasaṃnaddho mahāpratijñānutsṛṣṭo dṛḍhasaṃnāhasaṃnaddho 'parikhinnamānasaḥ sarvabodhisattvacaryāsu nirjātaḥ sarvapāramitāsu pāraṃgataḥ sarvabodhisattvabhūmiṣu vaśitāprāptaḥ sarvabodhisattvāśayasuviśuddhaḥ sarvasattvendriyeṣvanugataḥ sarvatathāgataguhyasthāneṣu supraviṣṭaḥ sarvamārakarmapathasamatikrāntaḥ sarvakuśalamūleṣvaparapratyayaḥ sarvatathāgatairadhiṣṭhitaḥ sarvasattveṣu pramokṣamārgadeśayitā mahāsārthavāhaḥ / sarvamāramaṇḍalavidhvaṃsanakaraḥ trisāhasramahāsāhasraikaśūraḥ / sarvadharmabhaiṣajyasamudānītaḥ mahāvaidyarājaḥ / vimuktipaṭṭābaddho mahādharmarājaḥ / mahāprajñāprabhotsarjanakaraḥ mahāketurājaḥ aṣṭalokadharmānupaliptaḥ mahāpadmabhūtaḥ sarvadharmadhāraṇyasaṃpramuṣitaḥ mahāsāgarabhūtaḥ anunayapratighāpagataḥ acalo 'prakampī mahāsumerūbhūtaḥ / sunirmalaḥ supariśuddhaḥ svavadarpitavimalabuddhirmahāmaṇiratnabhūtaḥ sarvadharmavaśavartī sarvakarmaṇyacitto mahābrahmabhūto bodhisattvo bodhimaṇḍamupasaṃkramati mārasainyapradharṣaṇārthamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmaḥ / daśabalavaiśāradyāṣṭādaśāveṇikabuddhadharmaparipuraṇārthaṃ mahādharmacakrapravartanārthaṃ mahāsiṃhanādanādanārthaṃ sarvasattvān dharmadānena saṃtarpaṇārthaṃ sarvasattvānāṃ dharmacakṣurviśodhanārthaṃ sarvaparapravādīnāṃ sahadharmeṇa nigrahārthaṃ pūrvapratijñāpāripūrisaṃdarśanārthaṃ sarvadharmaiśvaryavaśitāprāptyartham / tatra yuṣmābhirmārṣā sarvaireva bodhisattvasya pūjopasthānakarmaṇyutsukairbhavitavyam / atha khalu vaśavartī mahābrahmā tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata - yasyā tejatu puṇyataśca śiriye brāhmaḥ patho jñāyate maitrī vā karuṇā upekṣa muditā dhyānānyabhijñāstathā / (Vaidya 201) so 'yaṃ kalpasahasracīrṇacarito bodhidrumaṃ prasthitaḥ pūjāṃ sādhu karotha tasya munino āśivrate sādhanām // Lal_19.1 // yaṃ gatvā śaraṇaṃ na durgatibhayaṃ prāpnoti naivākṣaṇaṃ deveṣviṣṭasukhaṃ ca prāpya vipulaṃ brahmālayaṃ gacchati / ṣaḍvaṣāṇi caritva duṣkaracariṃ yātyeṣa bodhidrumaṃ sādhū sarvi udagrahṛṣṭamanasaḥ pūjāsya kurvāmahe // Lal_19.2 // rājāsau trisahasri īśvaravaro dharmeśvaraḥ pārthivaḥ śakrābrahmapure ca candrasuriye nāstyasya kaścit samaḥ / yasyā jāyata kṣetrakoṭinayutā saṃkampitā ṣaḍvidhā saiṣo 'dya vrajate mahādrumavaraṃ mārasya jetuṃ camūn // Lal_19.3 // mūrdhnaṃ yasya na śakyamīkṣitumiha brahmālaye 'pi sthitaiḥ kāyo yasya varāgralakṣaṇadharo dvātriṃśatālaṃkṛtaḥ / vāgyasyeha manojñavalgumadhurā brahmasvarā susvarā cittaṃ yasya praśānta doṣarahitaṃ gacchāma tatpūjane // Lal_19.4 // yeṣāṃ vā mati brahmaśakrabhavane nityaṃ sukha kṣepituṃ athavā sarvakileśabandhanalatāṃ chettuṃ hi tāṃ jālinīm / aśrutvā parataḥ spṛśeyamamṛtaṃ pratyekabodhiṃ śivāṃ buddhatvaṃ yadi vepsitaṃ tribhuvane pūjetvasau nāyakam // Lal_19.5 // tyaktā yena sasāgarā vasumatī ratnānyanantānyatho prāsādāśca gavākṣaharmyakalikā yugyāni yānāni ca / bhūmyālaṃkṛta puṣpadāma rucirā udyānakūpāsarāḥ hastā pādaśirottamāṅganayanā so bodhimaṇḍonmukhaḥ // Lal_19.6 // iti hi bhikṣavastrisāhasramahāsāhasriko mahābrahmā imaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ tatkṣaṇaṃ samamadhyatiṣṭhat / pāṇitalajātamapagataśarkarakaṭhallamutsadamaṇimuktivaidūryaśaṅkhaśilāpravālarajatajātarūpyaṃ nīlamṛdukuṇḍalajātapradakṣiṇanandyāvartakācilindikasukhasaṃsparśaiśca tṛṇairimaṃ trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ saṃchāditamadhyatiṣṭhat / sarve ca tadā mahāsamudrā dharaṇītalasaṃsthitā abhūvan / na ca jalacarāṇāṃ sattvānāṃ kācidviheṭhābhūt / imaṃ caiva lokadhātumalaṃkṛtaṃ dṛṣṭvā ca daśasu dikṣu śakrabrahmalokapālairbodhisattvasya pūjākarmaṇe buddhakṣetraśatasahasrāṇi samalaṃkṛtānyabhūvan / bodhisattvaiśca divyamānuṣyakātikrāntaiḥ pūjāvyūhairdaśasu dikṣvaprameyāṇi buddhakṣetrāṇi pratimaṇḍitānyabhūvan (Vaidya 202) bodhisattvasya pūjākarmaṇe / sarvāṇi ca tāni buddhakṣetrāṇyekamiva buddhakṣetraṃ saṃdṛśyante sma, nānāvyūhālaṃkārālaṃkṛtāni ca / na ca bhūyo lokāntarikā na ca kālaparvatā na ca cakravālamahācakravālāḥ prajñāyante sma / sarvāṇi ca tāni buddhakṣetrāṇi bodhisattvasyābhayā sphuṭāni saṃdṛśyante sma / ṣoḍaśa ca bodhimaṇḍaparipālikā devaputrāḥ / tadyathā - utkhalī ca nāma devaputraḥ sūtkhalī ca nāma prajāpatiśca śūrabalaśca keyūrabalaśca supratisthitaśca mahiṃdharaśca avabhāsakaraśca vimalaśca dharmeśvaraśca dharmaketuśca siddhapātraśca apratihatanetraśca mahāvyūhaśca śīlaviśuddhanetraśca padmaprabhaśca / itīme ṣoḍaśa bodhimaṇḍapratipālakā devaputrāḥ sarve 'vaivartyakṣāntipratilabdhāste bodhisattvasya pūjārthaṃ bodhimaṇḍaṃ maṇḍayanti sma / samantādaśītiyojanāni saptabhī ratnavedikābhiḥ parivṛtaṃ saptabhistālapaṅktibhiḥ saptabhī ratnakiṅkiṇījālaiḥ saptabhī ratnasūtraiḥ parivṛtam, saptaratnapratyuptaiśca jāmbūnadasuvarṇapaṭaiḥ suvarṇasūtrairjāmbūnadasuvarṇapadmaiścāvakīrṇaṃ sāravaragandhanirdhūpitaṃ ratnajālasaṃchannam / ye ca daśasu dikṣu nānālokadhātuṣu vividhā vṛkṣāḥ santyabhijātā abhipūjitā divyamānuṣyakāste 'pi sarve tatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma / yāśca daśasu dikṣu nānāprakārā jalasthalajāḥ puṣpajātayastā api sarvāstatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma / ye 'pi ca daśasu dikṣu nānālokadhātuṣu bodhisattvā bodhimaṇḍālaṃkurvantyapramāṇapuṇyajñānasaṃbhāravyūhaiste 'pi tatra bodhimaṇḍe saṃdṛśyante sma // iti hi bhikṣavo bodhimaṇḍaparipālakairdevaputraistādṛśā vyūhā bodhimaṇḍe abhinirmitā abhūvan, yān dṛṣṭvā devanāgayakṣagandharvāsurāḥ svabhavanāni śmaśānasaṃjñāmutpādayāmāsuḥ / tāṃśca vyūhān dṛṣṭvātyarthaṃ citrīkāramutpādayāmāsuḥ / evamudānaṃ codānayāmāsuḥ - sādhvaho 'cintyaḥ puṇyavipākaniṣyanda iti / catvāraśca bodhivṛkṣadevatāḥ / tadyathā - veṇuśca valguśca sumanaśca ojāpatiśca / ete catvāro bodhivṛkṣadevatā bodhisattvasya pūjārthaṃ bodhivṛkṣaṃ māpayanti sma mūlasaṃpannaṃ skandhasaṃpannaṃ śākhāpatrapuṣpaphalasaṃpannaṃ ārohapariṇāhasaṃpannaṃ prāsādikaṃ darśanīyaṃ vistīrṇamaśītistālānuccaistvena tadanurūpeṇa pariṇāhena citraṃ darśanīyaṃ manoramaṃ saptabhī ratnavedikābhiḥ parivṛtaṃ saptabhī ratnatālapaṅktibhiḥ saptabhī ratnakiṅkiṇījālaiḥ saptabhī ratnasūtraiḥ samantādanuparivṛtairanuparikṣiptaṃ pārijātakakovidāraprakāśamatṛptacakṣurdarśanam / sa ca pṛthivīpradeśastrisāhasramahāsāhasralokadhātuvajreṇābhidṛḍhaḥ sāro 'bhedyavajramayaḥ saṃsthito 'bhūt yatra bodhisattvo niṣaṇṇo 'bhūdbodhimabhisaṃboddhukāmaḥ // iti hi bhikṣavo bodhisattvena bodhimaṇḍamupasaṃkramatā tathārūpā kāyātprabhā muktābhūt, yayā prabhayā sarve 'pāyāḥ śāntā abhūvan / sarvāṇyakṣaṇāni pithitānyabhūvan / sarvadurgativedanāścopaśoṣitā anubhavan / ye ca sattvā vikalendriyā abhūvan, te sarve paripūrṇendriyatāmanuprāpnuvan / vyādhitāśca vyādhibhyo vyamucyanta / bhayārditāścāśvāsaprāptā abhūvan / bandhanabaddhāśca bandhanebhyo vyamucyanta / daridrāśca sattvā bhogavanto 'bhūvan / kleśasaṃtaptāśca niṣparidāhā abhūvan / (Vaidya 203) bubhukṣitāśca sattvāḥ pūrṇodarā abhūvan / pipāsitāśca tṛṣāpagatā abhūvan / gurviṇyaśca sukhena prasūyante sma / jīrṇadurbalāśca balasaṃpannā abhūvan / na ca kasyacitsattvasya tasmin samaye rāgo bādhate dveṣo va moho vā krodho vā lobho vā khilo vā vyāpādo vā īrṣyā vā mātsaryo vā / na kaścitsattvastasmin samaye mriyate sma, na cyavate sma, nopapadyate sma / sarvasattvāśca tasmin samaye maitracittā hitacittāḥ parasparaṃ mātāpitṛsaṃjñino 'bhūvan // tatredamucyate - yāvaccāvīciparyantaṃ narakā ghoradarśanāḥ / duḥkhaṃ praśāntaṃ sattvānāṃ sukhaṃ vindanti vedanām // Lal_19.7 // tiryagyoniṣu yāvantaḥ sattvā anyonyaghātakāḥ / maitracittā hite jātāḥ spṛṣṭā bhābhirmahāmune // Lal_19.8 // pretalokeṣu yāvantaḥ pretāḥ kṣuttarṣapīḍitāḥ / prāpnuvantyannapānāni bodhisattvasya tejasā // Lal_19.9 // akṣaṇāḥ pithitāḥ sarve durgatiścopaśoṣitā / sukhitāḥ sarvasattvāśca divyasaukhyasamarpitāḥ // Lal_19.10 // cakṣuśrotravihīnāśca ye cānye vikalendriyāḥ / sarvendriyaiḥ susaṃpūrṇā jātāḥ sarvāṅgaśobhanāḥ // Lal_19.11 // rāgadveṣādibhiḥ kleśaiḥ sattvā bādhyanta ye sadā / śāntakleśāstadā sarve jātāḥ sukhasamarpitāḥ // Lal_19.12 // unmattāḥ smṛtimantaśca daridrā dhaninastathā / vyādhitā roganirmuktā muktā bandhanabaddhakāḥ // Lal_19.13 // na khilaṃ na ca mātsaryaṃ vyāpādo na ca vigrahaḥ / anyonyaṃ saṃprakurvanti maitracittāḥ sthitāstadā // Lal_19.14 // mātuḥ pituścaikaputre yathā prema pravartate / tathānyonyena sattvānāṃ putraprema tadābhavat // Lal_19.15 // bodhisattvaprabhājālaiḥ sphuṭāḥ kṣetrā hyacintiyāḥ / gaṅgāvālikasaṃkhyātāḥ samantādvai diśo daśaḥ // Lal_19.16 // na bhūyaścakravālāśca dṛśyante kālaparvatāḥ / sarve te vipulāḥ kṣetrāḥ dṛśyantyekaṃ yathā tathā // Lal_19.17 // pāṇitalaprakāśāśca dṛśyante sarvaratnikāḥ / bodhisattvasya pūjārthaṃ sarvakṣetrā alaṃkṛtāḥ // Lal_19.18 // (Vaidya 204) devāśca ṣoḍaśa tathā bodhimaṇḍopacārakāḥ / alaṃcakrurbodhimaṇḍaṃ aśītiryojanāvṛtam // Lal_19.19 // ye ca kecinmahāvyūhāḥ kṣetrakoṭīṣvanantakāḥ / te sarve tatra dṛśyante bodhisattvasya tejasā // Lal_19.20 // devā nāgāstathā yakṣāḥ kinnarāśca mahoragāḥ / svāni svāni vimānāni śmaśānānīva menire // Lal_19.21 // tān vyūhān saṃnirīkṣyeha vismitāḥ suramānuṣāḥ / sādhuḥ puṇyasya nisyandaḥ saṃpadyasyeyamīdṛśī // Lal_19.22 // karoti naiva codyogaṃ kāyavāṅbhanasā tathā / sarvārthāścāsya sidhyanti ye 'bhipretā manorathāḥ // Lal_19.23 // abhiprāyā yathānyeṣāṃ pūritāścaratā purā / vipākāḥ karmaṇastasya saṃpadyāteyamīdṛśī // Lal_19.24 // alaṃkṛto bodhimaṇḍaścaturbhirbodhidevataiḥ / pārijāto divi yathā tasmādapi viśiṣyate // Lal_19.25 // guṇāḥ śakyā na te vācā sarve saṃparikīrtitum / ye vyūhā bodhimaṇḍasya devatairabhisaṃskṛtāḥ // Lal_19.26 // iti hi bhikṣavastayā bodhisattvasya kāyapramuktayā prabhayā kālikasya nāgarājasya bhavanamavabhāsitamabhūt viśuddhayā vimalayā kāyacittaprahlādaudvilyajananyā sarvakleśāpakarṣiṇyā sarvasattvasukhaprītiprasādaprāmodyajananyā / dṛṣṭvā ca punaḥ kāliko nāgarājastasyāṃ velāyāṃ svasya parivārasya purataḥ sthitvemā gāthā abhāṣat - krakuchande yatha ābha dṛṣṭa rucirā dṛṣṭā ca kanakāhvaye yadvatkāśyapi dharmarājamanaghe dṛṣṭā prabhā nirmalā / niḥsaṃśayaṃ varalakṣaṇo hitakaro utpanna jñānaprabho yenedaṃ bhavanaṃ virocati hi me svarṇaprabhālaṃkṛtam // Lal_19.27 // nāsmiṃ candraraviprabhā suvipulā saṃdṛśyate veśmani no cāgnerna maṇerna vidyudamalā no ca prabhā jyotiṣām / no vā śakraprabhā na brahmaṇa prabhā no ca prabhā āsurī ekāntaṃ tamasākulaṃ mama gṛhaṃ prāgduṣkṛtaiḥ karmabhiḥ // Lal_19.28 // (Vaidya 205) adyedaṃ bhavanaṃ virājati śubhaṃ madhye raviṃdīptivat cittaṃ prīti janeti kāyu sukhito gātrādbhutā śītalā / taptā vālika yā śarīri nipatī jātā sa me śītalā suvyaktaṃ bahukalpakoṭicarito bodhidramaṃ gacchati // Lal_19.29 // śīghraṃ gṛhṇata nāgapuṣpa rucirā vastrāṃ sugandhāṃ śubhāṃ muktāhārapinaddhatāṃśca valayāṃścūrṇāni dhūpottamā / saṃgītiṃ prakṛrudhva vādya vividhā bherīmṛdaṅgaiḥ śubhaiḥ hantā gacchatha pūjanā hitakaraṃ pūjārha sarve jage // Lal_19.30 // so 'bhyutthāya ca nāgakanyasahitaścaturo diśaḥ prekṣate adrākṣīdatha meruparvatanibhaṃ svālaṃkṛtaṃ tejasā / devairdānavakoṭibhiḥ parivṛtaṃ brahmendrayakṣaistathā pūjāṃ tasya karonti hṛṣṭamanaso darśenti mārgo hyayam // Lal_19.31 // saṃhṛṣṭaḥ sa hi nāgarāṭ sumuditaścābhyarcya lokottamaṃ vanditvā caraṇau ca gauravakṛtastasthau muneragrataḥ / nāgākanya udagra hṛṣṭamanasaḥ kurvanti pūjāṃ muneḥ puṣpaṃ gandhavilepanā ca kṣipiṣustūryāṇi nirnādayan // Lal_19.32 // kṛtvā cāñjali nāgarāṭ sumuditastuṣṭāva tathyairguṇaiḥ sādhurdarśitu pūrṇacandravadane lokottame nāyake / yatha me dṛṣṭa nimitta pūrvaṛṣiṇāṃ paśyāmi tāneva te adya tvaṃ vinihatya mārabalavāniṣṭaṃ padaṃ lapsyase // Lal_19.33 // yasyārthe damadānasaṃyama pure sarvā ti tyāgī abhūt yasyārthe damaśīlamaitrakaruṇākṣāntibalaṃ bhāvitam / yasyārthe damavīryadhyānanirataḥ prajñāpradīpaḥ kṛtaḥ saiṣā te paripūrṇa sarva praṇidhī adyā jino bheṣyase // Lal_19.34 // yadvadvṛkṣa sapatrapuṣpa saphalā bodhidrumaṃ saṃnatāḥ yadvatkumbhasahasra pūrṇasalilā kurvanti prādakṣiṇam / yadvaccāpsaragaṇāśca saṃpramuditā snigdhaṃ rutaṃ kurvate haṃsā kroñcagaṇā yathā ca gagane gacchanti līlānvitaṃ kurvante sumanāḥ pradakṣiṇamṛṣiṃ bhāvi tvamadyārhavān // Lal_19.35 // (Vaidya 206) yatha vā kāñcanavarṇa ābha rucirā kṣatrāśatā gacchate śāntāścāpi yathā apāya nikhilā duḥkhairvimuktā prajāḥ / yadvadvṛṣṭita candrasūryabhavanā vāyurmṛdurvāyate adyā bheṣyasi sārthavāhu tribhave jātījarāmocako // Lal_19.36 // yadvatkāmaratī vihāya ca surāstvatpūjane 'bhyāgatāḥ brahmā brahmapurohitāśca amarā utsṛjya dhyānaṃ sukham / ye kecittribhave tathaiva ca pure sarve ihābhyāgatāḥ adyā bheṣyasi vaidyarāju tribhave jāṭījaramocako // Lal_19.37 // mārgaścāpi yathā viśodhitu surairyenādya tvaṃ gacchase etenāgatu krakucchandu bhagavān kanakāhvayaḥ kāśyapaḥ / yatha vā padma viśuddha nirmala śubhā bhittvā mahīmudgatāḥ yasmiṃ nikṣipase kramānatibalāṃ bhāvi tvamadyārhavān // Lal_19.38 // mārāḥ koṭisahasra nekanayutā gaṅgā yathā vālikāḥ te tubhyaṃ na samartha bodhiviṭapāccāletu kampetu vā / yajñā naikavidhāḥ sahasranayutā gaṅgā yathā vālikāḥ yaṣṭāste caratā hitāya jagatasteneha vibhrājase // Lal_19.39 // nakṣatrā saśaśī satārakaravī bhūmau patedambarāt svasthānācca calenmahāgirivaraḥ śuṣyedatho sāgaraḥ / caturo dhātava kaści vijñapuruṣo darśeya ekaikaśaḥ naiva tvaṃ drumarājamūlupagato aprāpya bodhyutthihet // Lal_19.40 // lābhā mahya sulabdha vṛddhi vipulā dṛṣṭo 'si yatsārathe pūjā caiva kṛtā guṇāśca kathitā bodhāya cotsāhitaḥ / sarvā nāgavadhū ahaṃ ca sasutā mucyemito yonitaḥ tvaṃ yāsī yatha mattavāraṇagate gacchema evaṃ vayam // Lal_19.41 // iti // iti hi bhikṣavaḥ kālikasya nāgarājasyāgramahiṣī suvarṇaprabhāsā nāma, sā saṃbahulābhirnāgakanyābhiḥ parivṛtā puraskṛtā nānāratnachatraparigṛhītābhiḥ nānādūṣyaparigṛhītābhirnānāmuktāhāraparigṛhītābhiḥ nānāmaṇiratnaparigṛhītābhiḥ divyamānuṣyakamālyavilepanaguṇṭhaparigṛhītābhiḥ nānāgandhaghaṭikāparigṛhītābhiḥ nānātūryasaṃgītisaṃpravāditairnānāratnapuṣpavarṣairbodhisattvaṃ gacchantamabhyavakiranti sma // (Vaidya 207) ābhiśca gāthābhistuṣṭuvuḥ - abhrāntā atrastā abhīrū achambhī alīnā adīnā prahṛṣṭā dudharṣā / araktā aduṣṭā amūḍhā alubdhā viraktā vimuktā namaste maharṣe // Lal_19.42 // bhiṣaṅkā viśalyā vineyā vineṣī suvaidyā jagasyā dukhebhyaḥ pramocī / alenā atrāṇā ahīnā viditvā bhavā lenu trāṇo trilokesmi jātaḥ // Lal_19.43 // prasannā prahṛṣṭā yathā devasaṃghāḥ pravarṣī nabhasthā mahatpuṣpavarṣam / mahācailakṣepaṃ karontī yatheme jino bheṣyase 'dyā kuruṣva praharṣam // Lal_19.44 // upehi drumendraṃ niṣīdā achambhī jinā mārasenāṃ dhuna kleśajālam / vibuddhya praśāntāṃ varāmagrabodhiṃ yathā paurvakaistairvibuddhā jinendraiḥ // Lal_19.45 // tvayā yasya arthe bahūkalpakoṭyaḥ kṛtā duṣkarāṇī jaganmocanārtham / prapūrṇā ti āśā ayaṃ prāptu kālo upehi drumendraṃ spṛśasvāgrabodhim // Lal_19.46 // iti // atha khalu bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhavat - kutra niṣaṇṇaistaiḥ pūrvakaistathāgatairanuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddhā iti / tato 'syaitadabhūt - tṛṇasaṃstare niṣaṇṇairiti // atha khalvantarīkṣagatāni śuddhāvāsakāyikadevaśatasahasrāṇi bodhisattvasya cetobhireva cetaḥparivitarkamājñāyaivaṃ vāco bhāṣante sma - evametat satpuruṣa, evametat / tṛṇasaṃstare satpuruṣa niṣadya taiḥ pūrvakaistathāgatairanuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddhā iti // adrākṣītkhalvapi bhikṣavo bodhisattvo mārgasya dakṣiṇe pārśve svastikaṃ yāvasikam tṛṇāni lūnāti sma nīlāni mṛdukāni sukumārāṇi ramaṇīyāni kuṇḍalajātāni pradakṣiṇāvartāni / mayūragrīvasaṃnibhāni kācilindikasukhasaṃsparśāni sugandhīni varṇavanti manoramāṇi / dṛṣṭvā ca (Vaidya 208) punarbodhisattvo mārgādapakramya yena svastiko yāvasikastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya svastikaṃ yāvasikaṃ madhurayā vācā samālapati sma / yāsau vāgājñāpanī vijñāpanī vispaṣṭā anekalokaikavarṇasukhā valguḥ śravaṇīyā snigdhā smaraṇīyā codanī toṣaṇī premaṇī akarkaśā agadgadā aparuṣā acapalā ślakṣṇā madhurā karṇasukhā kāyacittodbilyakaraṇī rāgadoṣamohakalikaluṣavinodanī kalaviṅkarutasvarā kuṇālajīvaṃjīvakābhinaditaghoṣā dundubhisaṃgītirutaravitanirghoṣavatī anapahatā satyā acchā bhūtā brahmasvarutaravitanirghoṣā samudrasvaraveganibhā śailasaṃghaṭṭanavatī devendrāsurendrābhiṣṭutā gambhīrā duravagāhā namucibalābalakaraṇī parapravādamathanī siṃhasvaravegā hayagajagarjitaghoṣā nāganirnādanī meghastanitābhigarjitasvarā daśadiksarvabuddhakṣetraspharaṇī vineyasattvasaṃcodanī adrutā anupahatā avilambitā sahitā yuktā kālavādinī samayānatikramaṇī dharmaśatasahasrasugrathitā saumyā asaktā adhiṣṭhitapratibhānā ekarutā sarvarutaracanī sarvābhiprāyajñāpanī sarvasukhasaṃjananī mokṣapathasaṃdarśikā mārgasaṃbhāravādinī parṣadanatikramaṇī sarvaparṣatsaṃtoṣaṇī sarvabuddhabhāṣitānukūlā / īdṛśyā vācā bodhisattvaḥ svastikaṃ yāvasikaṃ gāthābhirabhyabhāṣata - tṛṇu dehi mi svastika śīghraṃ adya mamārthu tṛṇaiḥ sumahāntaḥ / sabalaṃ namuciṃ nihanitvā bodhimanuttaraśānti spṛśiṣye // Lal_19.47 // yasya kṛte mayi kalpasahasrā dānu damo 'pi ca saṃyama tyāgo / śīlavrataṃ ca tapaśca sucīrṇā tasya mi niṣpadi bheṣyati adya // Lal_19.48 // kṣāntibalaṃ tatha vīryabalaṃ ca dhyānabalaṃ tatha jñānabalaṃ ca / puṇyaabhijñavimokṣabalaṃ ca tasya mi niṣpadi bheṣyati adya // Lal_19.49 // prajñabalaṃ ca upāyabalaṃ ca ṛddhima saṃgatamaitrabalaṃ ca / pratisaṃvidaparisatyabalaṃ ca teṣa mi niṣpadi bheṣyati adya // Lal_19.50 // (Vaidya 209) puṇyabalaṃ ca tavāpi anantaṃ yanmama dāsyasi adya tṛṇāni / na hyaparaṃ tava etu nimittaṃ tvaṃ pi anuttaru bheṣyasi śāstā // Lal_19.51 // śrutvā svastiku vāca nāyake suruciramadhurāṃ tuṣṭo āttamanāśca harṣitaḥ pramuditamanasaḥ / gṛhṇītvā tṛṇamuṣṭi sparśanavatī mṛdutaruṇaśubhāṃ purataḥ sthitvana vāca bhāṣate pramuditahṛdayaḥ // Lal_19.52 // yadi tāva ṇṛkebhi labhyate padavaramamṛtaṃ bodhī uttama śānta durdṛśā purimajinapathaḥ / tiṣṭhatu tāva mahāguṇodadhe aparimitayaśā ahameva prathame nu budhyami padavaramṛtam // Lal_19.53 // naiṣā svastika bodhi labhyate tṛṇavaraśayanaiḥ acaritvā bahukalpa duṣkarī vratatapa vividhā / prajñāpuṇyaupāyaudgato yada bhavi matimāṃ tada paścājjina vyākaronti munayo bhaviṣyasi virajaḥ // Lal_19.54 // yadi bodhi iya śakyu svastikā parajani dadituṃ piṇḍīkṛtya dadeya prāṇināṃ ma bhavatu vimatiḥ / yada bodhī maya prāpta jānasī vibhajami amṛtaṃ āgatvā śṛṇu dharmayukta tvaṃ bhaviṣyasi virajaḥ // Lal_19.55 // gṛhṇītvā tṛṇamuṣṭi nāyakaḥ paramasumṛdukāṃ siṃhāhaṃsagatiśca prasthitaḥ pracalita dharaṇī / devā nāgagaṇāḥ kṛtāñjalī pramuditamanasaḥ adyā mārabalaṃ nihatyayaṃ spṛśiṣyati amṛtam // Lal_19.56 // iti hi bhikṣavo bodhisattvasya bodhivṛkṣamupasaṃkrāmato 'śītibodhivṛkṣasahasrāṇi devaputraiśca bodhisattvaiśca maṇḍitānyabhūvan - iha niṣadya bodhisattvo bodhiṃ prāpsyatyabhisaṃbhotsyata iti / santi tatra kecidbodhivṛkṣāḥ puṣpamayā yojanaśatasahasrodviddhāḥ / kecid bodhivṛkṣā (Vaidya 210) gandhamayā dviyojanaśatasahasrodviddhāḥ / kecidbodhivṛkṣāścandanamayāstriyojanaśatasahasrodviddhāḥ / kecidbodhivṛkṣā vastramayāḥ pañcayojanaśatasahasrāṇyuccaistvena / kecidbodhivṛkṣā ratnamayā daśayojanaśatasahasrāṇyuccaistvena / kecidbodhivṛkṣāḥ sarvaratnamayā daśayojanakoṭinayutaśatasahasrāṇyuccaistvena / kecidbodhivṛkṣā ratnamayāḥ koṭinayutaśatasahasramudviddhāḥ / sarveṣu teṣu bodhivṛkṣamūleṣu yathānurūpāṇi siṃhāsanāni prajñaptānyabhūvan nānādivyadūṣyasaṃstṛtāni / kvacidbodhivṛkṣe padmāsanaṃ prajñaptamabhūt, kvacidgandhāsanam, kvacinnānāvidharatnāsanam / bodhisattvaśca lalitavyūhaṃ nāma samādhiṃ samāpadyate sma / samanantarasamāpannasya ca bodhisattvasyemaṃ lalitavyūhaṃ nāma bodhisattvasamādhim, atha tatkṣaṇameva bodhisattvaḥ sarveṣu ca teṣu bodhivṛkṣamūleṣu siṃhāsane saṃniṣaṇṇaḥ saṃdṛśyate sma lakṣaṇānuvyañjanasamalaṃkṛtena kāyena / ekaikaśca bodhisattvo devaputraiścaivaṃ saṃjānīte sma - mamaiva siṃhāsane bodhisattvo niṣaṇṇo nānyeṣāmiti / yathā ca te saṃjānate sma - tathāsyaiva lalitavyūhasya bodhisattvasamādheranubhāvena sarvanirayatiryagyoniyamalokikāḥ sarve devamanuṣyāśca sarve gatyupapannāḥ sarvasattvā bodhisattvaṃ paśyanti sma bodhivṛkṣamūle siṃhāsane niṣaṇṇam // atha ca punarhīnādhimuktikānāṃ sattvānāṃ matiparitoṣaṇārthaṃ bodhisattvastṛṇamuṣṭimādāya yena bodhivṛkṣastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhivṛkṣaṃ saptakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya svayamevābhyantarāgraṃ bahirmūlaṃ samantabhadraṃ tṛṇasaṃstaraṇaṃ saṃstīrya siṃhavacchūravadbalavaddṛḍhavīryavatsthāmavannāgavadaiśvaryavatsvayaṃbhūvajjñānivadanuttaravadviśeṣavadabhyudratavadyaśovatkīrtivaddānavacchīlavatkṣāntivadvīryavaddhyānavatprajñāvajjñānavatpuṇyavannihatamārapratyarthikavatsaṃbhāravatparyaṅkamābhujya tasmiṃstṛṇasaṃstare nyaṣīdat prāṅmukha ṛjukāyaṃ praṇidhāya abhimukhāṃ smṛtimupasthāpya / īdṛśaṃ ca dṛḍhaṃ samādānamakarot - ihāsane śuṣyatu me śarīraṃ tvagasthimāṃsaṃ pralayaṃ ca yātu / aprāpya bodhiṃ bahukalpadurlabhāṃ naivāsanātkāyamataścaliṣyate // Lal_19.57 // iti // // iti śrīlalitavistare bodhimaṇḍagamanaparivarto nāma ekonaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // ______________________________________________________________________ START Parivarta 20 (Vaidya 211) bodhimaṇḍavyūhaparivarto viṃśatitamaḥ / iti hi bhikṣavo bodhisattvasya bodhimaṇḍaniṣaṇṇasyaṃ pūrvasyāṃ diśi ṣaṭ kāmāvacarā devāḥ sthitā abhūvan - mā bodhisattvasya kaścidantarāyaṃ kārṣīditi / evaṃ dakṣiṇapaścimottarā diśo devaiḥ parigṛhītā abhūvan // iti hi bhikṣavo bodhisattvo bodhimaṇḍaniṣaṇṇastasyāṃ velāyāṃ bodhisattvasaṃcodanīṃ nāma raśmiṃ prāmuñcat, yayā raśmyā samantāddaśasu dikṣvaprameyāsaṃkhyeyāni dharmadhātuparamāṇyākāśadhātuparyavasānāni sarvabuddhakṣetrāṇyavabhāsitānyabhūvan // atha khalu pūrvasyāṃ diśi vimalāyāṃ lokadhātau vimalaprabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrāllalitavyūho nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntaiśca bodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya ca tasyāṃ velāyāṃ bodhisattvasya pūjākarmaṇe tathārūpamṛddhyabhisaṃskāramabhisamakarod yenaddharyabhisaṃskāreṇābhisaṃskṛtena daśasu dikṣvākāśadhātuparyavasānāni sarvabuddhakṣetrāṇyekaṃ maṇḍalamātramādarśayati sma śuddhasya nīlavaiḍūryasya / pañcagatyupapannānāṃ sarvasattvānāṃ purato bodhimaṇḍe niṣaṇṇaṃ bodhisattvamupadarśayati sma / te ca sattvāḥ parasparamekāṅgulikābhirbodhisattvamupadarśayanti sma - ko 'yamevaṃrūpaḥ sattvo lalitaḥ, ko 'yamevaṃrūpaḥ sattvo virājata iti / teṣāṃ ca sattvānāṃ purato bodhisattvo bodhisattvānnirmimīte sma / tatra te bodhisattvavigrahā imā gāthā abhāṣanta - yasyā kiṃcana rāgadoṣakaluṣā sā vāsanā uddhṛtā yasyā kāyaprabhākṛtā daśadiśe sarve prabhā niṣprabhāḥ / yasyā puṇyasamādhijñānanicayaḥ kalpaughasaṃvardhiṃtaḥ so 'yaṃ śākyamunirmahāmunivaraḥ sarvā diśo bhrājate // Lal_20.1 // iti // atha khalu bhikṣavo dakṣiṇasyāṃ diśi ratnavyūhāyā lokadhāto ratnārciṣastathāgatasya buddhakṣetrādratnacchatrakūṭasaṃdarśano nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe ekaratnachatreṇa taṃ sarvāvantaṃ maṇḍalamātraṃ saṃchādayati sma / tatra śakrabrahmalokapālāḥ parasparametadavocan - kasyedaṃ phalam, kenāyamevaṃrūpo ratnachatravyūhaḥ saṃdṛśyata iti / atha tasmādratnachatrādiyaṃ gāthā niścarati sma - yena cchatrasahasrakoṭinayutā gandhāna ratnāna ca dattā apratimeṣu maitramanasā tiṣṭhanti ke nirvṛte / (Vaidya 212) so eṣo varalakṣaṇo hitakaro nārāyaṇasthāmavān bodhermūlamupāgato guṇadharastasyaiṣa pūjā kṛtā // Lal_20.2 // iti // atha khalu paścimāyā diśaścampakavarṇāyā lokadhātoḥ puṣpāvalivanarājikusumitābhijñasya tathāgatasya buddhakṣetrādindrajālī nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopajagāma / upetya ca bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarvāvantaṃ maṇḍalamātramekaratnajālena saṃchādayati sma / tatra daśasu dikṣu devanāgayakṣagandharvāḥ parasparamevamāhuḥ - kasyāyamevaṃrūpo prabhāvyūha iti / atha tasmādratnajālādiyaṃ gāthā niścarati sma - ratnākaro ratanaketu ratistriloke ratnottamo ratanakīrti rataḥ sudharme / ratnāni trīṇi na ca chetsyati vīryaprāptaḥ so bodhi prāpsyati varāmiya tasya pūjā // Lal_20.3 // iti // atha khalūttarasyāṃ diśi sūryāvartāyā lokadhātoścandrasūryajihmīkaraprabhasya tathāgatasya buddhakṣetrādvyūharājo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe yāvanto daśasu dikṣu sarvalokadhātuṣu buddhakṣetraguṇavyūhāstān sarvāṃstasmin maṇḍalamātre saṃdarśayati sma / tatra kecidbodhisattvā evamāhuḥ - kasyema evaṃrūpā vyūhāḥ? atha tebhyaḥ sarvavyūhebhya iyaṃ gāthā niścarati sma - kāyo yena viśodhitaḥ subahuśaḥ puṇyena jñānena ca yenā vāca viśodhitā vratatapaiḥ satyena dharmeṇa ca / cittaṃ yena viśodhitaṃ hiridhṛtī kāruṇyamaitryā tathā so eṣo drumarājamūlupagataḥ śākyarṣabhaḥ pūjyate // Lal_20.4 // iti // atha khalu pūrvadakṣiṇasyā diśo guṇākarāyā lokadhātorguṇarājaprabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrādruṇamatirnāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarvaguṇavyūhaṃ kūṭāgāraṃ tasmin maṇḍalamātre 'bhinirmimīte sma / tasya te parivārā evamāhuḥ - kasyāyamevaṃrūpaḥ kūṭāgāravyūhaḥ? tataśca kūṭāgārādiyaṃ gāthā niścarati sma - yasya guṇaiḥ satataṃ guṇagandhikā bhonti surāsura yakṣa mahoragāḥ / (Vaidya 213) so guṇavān guṇarājakulodito bodhiviṭape upaviṣṭu guṇodadhiḥ // Lal_20.5 // iti // atha khalu dakṣiṇapaścimāyā diśo ratnasaṃbhavāyā lokadhāto ratnayaṣṭestathāgatasya buddhakṣetrādratnasaṃbhavo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe aprameyāsaṃkhyeyān ratnavyomakāṃstasminmaṇḍalamātre 'bhinirmimīte sma / tebhyaśca ratnavyomakebhya iyaṃ gāthā niścacāra - tyaktā yena sasāgarā vasumatī ratnānyatho 'nekaśaḥ prāsādāśca gavākṣaharmikavarā yugyāni yānāni ca / vyomālaṃkṛta puṣpadāma rucirā udyāna kūpā sabhā hastā pāda śirottamāṅganayanāḥ so bodhimaṇḍe sthitaḥ // Lal_20.6 // iti // atha khalu paścimottarasyā diśo meghavatyā lokadhātormegharājasya tathāgatasya buddhakṣetrānmeghakūṭābhigarjitasvaro nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe kālānusāryagurumeghamabhinirmāyoragasāracandanacūrṇavarṣaṃ tasmin maṇḍalamātre 'bhipravarṣati sma / tasmācca kālānusārimeghamaṇḍalamātrādiyaṃ gāthā niścarati sma - dharmāmegha sphuritva sarvatribhave vidyādhimuktaprabhaḥ saddharmaṃ ca virāga varṣiṃ amṛtaṃ nirvāṇasaṃprāpakam / sarvā rāgakileśabandhanalatā so vāsanā chetsyati dhyānarddhībalaindriyaiḥ kusumitaḥ śraddhākaraṃ dāsyate // Lal_20.7 // iti // atha khalūttarapūrvasyā diśo hemajālapratichannāyā lokadhāto ratnacchatrābhyudgatāvabhāsasya tathāgatasya buddhakṣetrāddhemajālālaṃkṛto nāma bodhisattvo mahāsattvastayāprabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe sarveṣu teṣu kūṭāgāreṣu ratnavyomakeṣu dvātriṃśallakṣaṇasamalaṃkṛtān bodhisattvavigrahānabhinirmimīte sma / sarve ca te bodhisattvavigrahā divyamānuṣyakapuṣpadāmaparigṛhītā yena bodhisattvastenābhinatakāyāstāni puṣpadāmānyabhipralambayanti sma / te imāṃ gāthāmabhāṣanta - yena buddhanayutā stavita pūrva gauraveṇa mahatā janiya śraddhām / brahmaghoṣavacanaṃ madhuravāṇiṃ bodhimaṇḍopagataṃ śirasi vande // Lal_20.8 // iti // (Vaidya 214) atha khalvadhastāddiśaḥ samantavilokitāyā lokadhātoḥ samantadarśinastathāgatasya buddhakṣetrādratnagarbho nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe tasmin vaidūryamayamaṇḍalamātre jāmbūnadasuvarṇapadmānyabhyudgatānyupadarśayati sma / teṣāṃ ca padmānāṃ karṇikāsvardhakāyikā nāryo varṇarūpasaṃpannāḥ sarvālaṃkārapratimaṇḍitā upadarśayati sma / vāmadakṣiṇe pāṇibhirharṣakaṭakakeyūrasuvarṇasūtramuktāhārādivividhābharaṇaparigṛhītāḥ puṣpapaṭṭadāmāni cābhipralambayantyo yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenoparyabhinatakāyāḥ / tāścemāṃ gāthāmabhāṣanta - yo onamiṣṭa sadā gurūṇāṃ buddhaśrāvakapratyekajinānām / nirmāṇasuśīla sadojju praṣṭho tasyā onamathā guṇadharasya // Lal_20.9 // iti // atha khalūpariṣṭāddiśo varagaganāyā lokadhātorgaṇendrasya tathāgatasya buddhakṣetrādgaganagañjo nāma bodhisattvo mahāsattvastayā prabhayā saṃcoditaḥ san gaṇanāsamatikrāntairbodhisattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bodhisattvasya pūjākarmaṇe gaganatalastha eva yāvanto daśasu dikṣu sarvabuddhakṣetreṣvadṛṣṭāśrutapūrvāḥ santi puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaravastrālaṃkārachatradhvajapatākāvaijayantiratn - amaṇikanakarajatamuktāhārahayagajarathapattivāhanapuṣpavṛkṣapatrapuṣpaphaladārakadārikā devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaśakrabrahmalokapālamānuṣyāmānuṣyāṇāṃ sarvā gaganatalānmahāntaṃ puṣpavarṣamabhipravarṣanti sma sarvasattvaprītisukhasaṃjananaṃ ca / na ca kasyacitsattvasya bhayaṃ cotpīḍāṃ vā karoti sma // tatredamucyate - peyālameṣa diśatāsu jinaurasā ye saṃpūjituṃ hitakaraṃ anuprāpta bodhim / teṣāṃ viyūhakramavikramasukramāṇāṃ opamyamātra niśṛṇotha jinaurasānām // Lal_20.10 // ke cāgatā nabhasi megha iva stananto hārā sahasranayutāni pralambayantaḥ / ke cāgatā makuṭaratnavilambacūḍāḥ pauṣpaṃ vimāna gagane upadarśayantaḥ // Lal_20.11 // (Vaidya 215) ke cāgatā dharaṇisiṃha ivā nadantaḥ śūnyānimittapraṇidhīravamuñcamānāḥ / ke cāgatā yatha vṛṣā abhinandamānāḥ na ca dṛṣṭapūrva rucirāṇi kṣipanti puṣpāṃ // Lal_20.12 // ke cāgatā nabhasi sāra ivā ravanto varṇāsahasra svaki ātmani darśayantaḥ / ke cāgatā śaśirivā gagane supūrṇāḥ sugatātmajasya guṇamālamudīrayantaḥ // Lal_20.13 // ke cāgatā raviriva prabha muñcamānāḥ sarvāṇi mārabhavanāni karonti jihmā / ke cāgatā vimalaketu yathendrayaṣṭyaḥ saṃbhārapuṇyanicitāstahi bodhimaṇḍe // Lal_20.14 // kecitkṣipanti gaganānmaṇiratnajālā candrā sucandra tatha bāla virocamānā / māndāravā sumanavārṣikacampadāmā saṃbodhisattva drumarājasthite kṣipanti // Lal_20.15 // ke cāgatā dharaṇi kampayamāna padbhyāṃ saṃkampitā vasudha prītikarī janasya / ke cāgatā grahiya meru karetalebhiḥ utsṛṣṭapuṣpapuṭa saṃsthita antarīkṣe // Lal_20.16 // ke cāgatāścaturi sāgara gṛhya mūrdhnā utsṛṣṭa siñci vasudhāṃ varagandhatoyaiḥ / ke cāgatā ratanayaṣṭi gṛhītva citraṃ saṃbodhisattvamupadarśaya sthitva dūre // Lal_20.17 // ke cāgatā bhaviya brahma praśāntarūpāḥ śāntā praśāntamanasaḥ sthita dhyānadhyāyī / romebhi teṣa svaru niścarate manojña maitrīupekṣakaruṇāmuditāpramāṇā // Lal_20.18 // ke cāgatā maruta śakra ivā yathaiva devaiḥ sahasranayutaiśca purākṛtāste / (Vaidya 216) upagamya bodhivaṭu gṛhya kṛtāñjalībhiḥ śakrābhilagna maṇiratna kṣipanti citrā // Lal_20.19 // ke cāgatāścatudiśā ca yathaiva pālā gandharvarākṣasaparīvṛta kinnarebhiḥ / vidyutsphuṭānta kusumāni pravarṣamāṇāḥ gandharvakinnararūtena stuvanti vīram // Lal_20.20 // ke cāgatāḥ kusumitāṃ pragṛhītva vṛkṣān saphalāṃ sapuṣpavaragandha pramuñcamānāṃ / jāteṣu teṣu sthita buddha śuddhakāyāḥ avalambamāna pratimaṇḍi kṣipanti puṣpā // Lal_20.21 // ke cāgatāḥ kusumitāḥ puḍinī gṛhītvā padmotpalaiḥ kusumitaistatha puṇḍarīkaiḥ / dvātriṃśalakṣaṇadharāḥ sthita padmagarbhe staviṣṭa aliptamanasaṃ vidu bodhisattvam // Lal_20.22 // ke cāgatā vipulakāya tatheva meru sthitvāntarīkṣa svakamātmanamutsṛjanti / utsṛjyamātra bhaviyā navapuṣpadāmāḥ saṃchādayanti trisahasri jinasya kṣetram // Lal_20.23 // ke cāgatā ubhayacakṣuṣi kalpadāhaṃ saṃdarśayanta vibhavaṃ tatha saṃbhavaṃ ca / teṣāṃ śarīri bahudharmasukhā raṇanti tāṃ śrutva sattvanayutā prajahanti tṛṣṇām // Lal_20.24 // ke cāgatā ravitakinnaratulyaghoṣāḥ bimboṣṭhacāruvadanāḥ paripūrṇavaktrāḥ / kanyā yathaiva sualaṃkṛta citrahārāḥ prekṣanta yāṃ suragaṇā na labhanti tṛptim // Lal_20.25 // ke cāgatā vajirakāya ivā abhedyāḥ heṣṭhā paskandhacaraṇaiḥ pratigrāhyamāṇāḥ / (Vaidya 217) ke cāgatā ravirivā śaśipūrṇavaktrāḥ jyotsnākarāḥ prabhakarā hatakleśadoṣāḥ // Lal_20.26 // ke cāgatā ratanamaṇḍita ratnapāṇī saṃchādayitva bahukṣetrasahasrakoṭyaḥ / varṣanti ratnavara puṣpa sugandhagandhā saṃtoṣaṇārthaṃ bahusattvahitaṃ sukhārtham // Lal_20.27 // ke cāgatā mahati dhāraṇi ratnakośāḥ romebhi sūtranayutāni prabhāṣamāṇāḥ / pratibhānavanta mativanta subuddhivanto mattapramattajanatāṃ pratibodhayantaḥ // Lal_20.28 // ke cāgatā grahiya bheri yathaiva meru ākoṭyamānu gagane sumanojñaghoṣām / yasyā ravaṃ daśadiśe vraji kṣetrakoṭyā adyāvaboddhumamataṃ anubuddhi śāstā // Lal_20.29 // iti // // iti śrīlalitavistare bodhimaṇḍavyūhaparivarto nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ // ______________________________________________________________________ START Parivarta 21 (Vaidya 218) māragharṣaṇaparivarta ekaviṃśaḥ / iti hi bhikṣavo bodhisattvaiścema evaṃrūpā vyūhā bodhisattvasya pūjākarmaṇe bodhimaṇḍe 'bhisaṃkṛtā abhūvan / svayaṃ ca bodhisattvo yāvanto daśasu dikṣvatītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvabuddhakṣetreṣu bodhimaṇḍālaṃkāravyūhāstān sarvāṃstasmin bodhimaṇḍe saṃdarśayati sma // atha khalu bhikṣavo bodhimaṇḍaniṣaṇṇasya bodhisattvasyaitadabhavat - iha khalu kāmadhātau māraḥ pāpīyānadhipatirīśvaro vaśavartī / naitanmama pratirūpaṃ bhavedyadahaṃ tenāvidito 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeyam / yannvahaṃ mārasya pāpīyasaḥ saṃcodanaṃ kuryām / tasmin vijite sarve kāmāvacarā devādayo nigṛhītā bhaviṣyanti / tataśca māraparṣadaḥ pūrvāvaropitakuśalamūlā mārakāyikā devaputrāste mama siṃhavikrīḍitaṃ dṛṣṭvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādayiṣyanti // atha khalu bhikṣavo bodhisattva evamanuvicintya tasyāṃ velāyāṃ bhrūvivarāntarādūrṇākośāt sarvamāramaṇḍalavidhvaṃsanakarīṃ nāmaikāṃ raśmimudasṛjat / yayā raśmyā sarvasmiṃstrisāhasramahāsāhasralokadhātau sarvamārabhavanānyavabhāsya jihmīkṛtāni saṃprakampitāni cābhūvan / sarvaścāyaṃ trisāhasramahāsāhasralokadhāturmahatāvabhāsena sphuṭo 'bhūt / tasyāśca prabhāyā māraḥ pāpīyānidamevaṃ rūpaṃ śabdamaśrauṣīt - kalpaughacīrṇacarito hyabhiśuddhasattvaḥ śuddhodanasya tanayaḥ pravijahya rājyam / so nirgato hitakaro hyamṛtābhilāṣī bodhidrumaṃ hyupagato 'dya kuru prayatnam // Lal_21.1 // so tīrṇa ātmana parānapi tārayeyā moceṣyate sa ca parāṃ svayameva mu