Kinh Phổ Diệu (Lalitavistara)

/
utpatsye 'yaṃ satya ti drakṣyāmyabhibudhyato bodhim // Lal_13.158 //
satyaṃ hi bodhisattvā antaḥpuriye kriyā vidarśenti /
pūrvaṃgamo bhava tvaṃ mā bheṣyasi paścimasteṣām // Lal_13.159 //
mañjuruta mañjughoṣā smarāhi dīpaṃkarasya vyākaraṇam /
bhūtaṃ tathā avitathā jinaghoṣarutaṃ udīrehi // Lal_13.160 //
iti śrīlalitavistare saṃcodanāparivarto nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ //
______________________________________________________________________
START Parivarta 14
(Vaidya 135)
svapnaparivartaścaturdaśaḥ /
iti hi bhikṣavo bodhisattvaḥ saṃcoditaḥ san tena devaputreṇa rājñaḥ śuddhodanasyemaṃ svapnamupadarśayati sma - yadrājā śuddhodanaḥ suptaḥ svapnāntaragato 'drākṣīt bodhisattvaṃ rātrau praśāntāyāmabhiniṣkramantaṃ devagaṇaparivṛtam / abhiniṣkramya pravrajitaṃ cādrākṣīt kāṣāyavastraprāvṛtam / sa pratibuddhaḥ tvaritaṃ tvaritaṃ kāñcukīyaṃ paripṛcchati sma - kaccit kumāro 'ntaḥpure 'sti? so 'vocat - asti deveti //
tato rājñaḥ śuddhodanasyāntaḥpure śokaśalyo hṛdaye 'nupraviṣṭo 'bhūt - abhiniṣkramiṣyati avaśyaṃ kumāro 'yam / yaccemāni pūrvanimittāni saṃdṛśyante sma //
tasyaidabhavat - na khalvavyayaṃ kumāreṇa kadācidudyānabhūmimabhinirgantavyam / strīgaṇamadhye 'bhirataḥ ihaiva ramyate, nābhiniṣkramiṣyatīti //
tato rājñā śuddhodanena kumārasya paribhogārthaṃ trayo yathartukāḥ prāsādāḥ kāritā abhūvan graiṣmiko vārṣiko haimantikaśca / tatra yo graiṣmikaḥ sa ekāntaśītalaḥ / yo vārṣikaḥ sa sādhāraṇaḥ / yo haimantikaḥ sa svabhāvoṣṇaḥ / ekaikasya ca prāsādasya sopānāni pañca pañca puruṣaśatānyutkṣipanti sma, nikṣipanti sma / teṣāṃ tathotkṣipyamāṇānāṃ nikṣipyamāṇānāṃ ca śabdo 'rdhayojane śrūyate sma - mā khalu kumāro 'nabhijñāta evābhiniṣkramiṣyatīti / naimittikairvaipañcikaiśca vyākṛtamabhūt - maṅgaladvāreṇa kumāro 'bhiniṣkramiṣyatīti / tato rājā maṅgaladvārasya mahānti kapāṭāni kārayati sma / ekaikaṃ ca kapāṭaṃ pañca pañca puruṣaśatānyuddhāṭayanti sma, apaghāṭayanti sma / teṣāṃ cārdhayojanaṃ śabdo gacchati sma / pañca cāsya kāmaguṇān sadṛśānupasaṃharati sma / gītavāditanṛtyaiścainaṃ sadaiva yuvataya upatasthuḥ //
atha bhikṣavo bodhisattvaḥ sārathiṃ prāha - śīghraṃ sārathe rathaṃ yojaya / udyānabhūmiṃ gamiṣyāmīti / tataḥ sārathī rājānaṃ śuddhoddhanamupasaṃkramyaivamāha - deva kumāra udyānabhūmimabhiniryāsyatīti //
atha rājñaḥ śuddhodanasyaitadabhavat - na kadācinmayā kumāra udyānabhūmimabhiniṣkramitaḥ / subhūmidarśanāya / yannvahaṃ kumāramudyānabhūmimabhiniṣkrāmayeyam / tataḥ kumāraḥ strīgaṇaparivṛto ratiṃ vetsyate, nābhiniṣkramiṣyatīti //
tato rājā śuddhodanaḥ snehabahumānābhyāṃ bodhisattvasya nagare ghaṇṭāvaghoṣaṇāṃ kārayati sma saptame divase kumāra udyānabhūmiṃ niṣkramiṣyatīti (subhūmidarśanāya) / tatra bhavadbhiḥ sarvāmanāpāni cāpanayitavyāni - mā kumāraḥ pratikūlaṃ paśyet / sarvamanāpāni copasaṃhartavyāni viṣayābhiramyāṇi //
(Vaidya 136)
tataḥ saptame divase sarvaṃ nagaramalaṃkṛtamabhūt udyānabhūmimupaśobhitaṃ nānāraṅgadūṣyavitānīkṛtaṃ chatradhvajapatākāsamalaṃkṛtam / yena ca mārgeṇa bodhisattvo 'bhinirgacchati sma, sa mārgaḥ siktaḥ saṃmṛṣṭo gandhodakapariṣikto muktakusumāvakīrṇo nānāgandhaghaṭikānirdhūpitaḥ pūrṇakumbhopaśobhitaḥ kadalīvṛkṣocchrito nānāvicitrapaṭavitānavitato ratnakiṅkiṇījālahārārdhahārābhipralambito 'bhūt / caturaṅgasainyavyūhitaḥ parivāraścodyukto 'bhūt kumārasyāntaḥpuraṃ pratimaṇḍayitum / atha śuddhāvāsakāyikā devā nidhyāpayanti sma bodhisattvamāharitum, tatra bodhisattvasya pūrveṇa nagaradvāreṇodyānabhūmimabhiniṣkrāmato mahatā vyūhena atha bodhisattvasyānubhāvena śuddhavāsakāyikairdevaputraistasmin mārge puruṣo jīrṇo vṛddho mahallako dhamanīsaṃtatagātraḥ khaṇḍadanto valīnicitakāyaḥ palitakeśaḥ kubjo gopānasīvakro vibhagno daṇḍaparāyaṇa āturo gatayauvanaḥ kharakharāvasaktakaṇṭhaḥ prāgbhāreṇa kāyena daṇḍamavaṣṭabhya pravepayamānaḥ sarvāṅgapratyaṅgaiḥ purato mārgasyopadarśito 'bhūt //
atha bodhisattvo jānanneva sārathimidamavocat -
kiṃ sārathe puruṣa durbala alpasthāmo ucchuṣkamāṃsarudhiratvacasnāyunaddhaḥ /
śvetaṃśiro viraladanta kṛśāṅgarūpo ālambya daṇḍa vrajate asukhaṃ skhalantaḥ // Lal_14.1 //
sārathirāha -
eṣo hi deva puruṣo jarayābhibhūtaḥ kṣīṇendriyaḥ sudukhito balavīryahīnaḥ /
bandhūjanena paribhūta anāthabhūtaḥ kāryāsamartha apaviddhu vaneva dāru // Lal_14.2 //
bodhisattva āha -
kuladharma eṣa ayamasya hitaṃ bhaṇāhi athavāpi sarvajagato 'sya iyaṃ hyavasthā /
śīghraṃ bhaṇāhi vacanaṃ yathabhūtametat śrutvā tathārthamiha yoniśa cintayiṣye // Lal_14.3 //
sārathirāha -
naitasya deva kuladharma na rāṣṭradharmaḥ sarve jagasya jara yauvanu dharṣayāti /
tubhyaṃ pi mātṛpitṛbāndhavajñātisaṃgho jarayā amukta na hi anya gatirjanasya // Lal_14.4 //
(Vaidya 137)
bodhisattva āha -
dhiksārathe abudha bālajanasya buddhiḥ yadyauvanena madamatta jarāṃ na paśyet /
āvartayāśu mi rathaṃ punarahaṃ pravekṣye kiṃ mahya krīḍaratibhirjarayāśritasya // Lal_14.5 //
atha bodhisattvaḥ pratinirvatya rathavaraṃ punarapi puraṃ prāviśat //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo 'pareṇa kālasamayena dakṣiṇena nagaradvāreṇodyānabhūmimabhiniṣkraman mahatā vyūhena so 'drākṣīnmārge puruṣaṃ vyādhispṛṣṭaṃ dagdhodarābhibhūtaṃ durbalakāyaṃ svake mūtrapurīṣe nimagnamatrāṇamapratiśaraṇaṃ kṛcchreṇocchvasantaṃ praśvasantam / dṛṣṭvā ca punarbodhisattvo jānanneva sārathimidamavocat -
kiṃ sārathe puruṣa ruṣyavivarṇagātraḥ sarvendriyebhi vikalo guru praśvasantaḥ /
sarvāṅgaśuṣka udarākula kṛcchraprāpto mūtre purīṣi svaki tiṣṭhati kutsanīye // Lal_14.6 //
sārathirāha -
eṣo hi deva puruṣo paramaṃ gilāno vyādhībhayaṃ upagato maraṇāntaprāptaḥ /
ārogyatejarahito balaviprahīno atrāṇadvīpaśaraṇo hyaparāyaṇaśca // Lal_14.7 //
bodhisattva āha -
ārogyatā ca bhavate yatha svapnakrīḍā vyādhībhayaṃ ca imamīdṛśu ghorarūpam /
ko nāma vijñapuruṣo ima dṛṣṭvavasthāṃ krīḍāratiṃ ca janayecchubhasaṃjñatāṃ vā // Lal_14.8 //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ pratinivartya rathavaraṃ punarapi puravaraṃ prāvikṣat //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo 'pareṇa kālasamayena paścimena nagaradvāreṇodyānabhūmimabhiniṣkraman mahatā vyūhena so 'drākṣīt puruṣaṃ mṛtaṃ kālagataṃ mañce samāropitaṃ cailavitānīkṛtaṃ jñātisaṃghaparivṛtaṃ sarvai rudadbhiḥ krandadbhiḥ paridevamānaiḥ prakīrṇakeśaiḥ pāṃśvavakīrṇaśirobhirurāṃsi tāḍayadbhirutkrośadbhiḥ pṛṣṭhato 'nugacchadbhiḥ / dṛṣṭvā ca punarbodhisattvo jānanneva sārathimidamavocat -
(Vaidya 138)
kiṃ sārathe puruṣa mañcapari gṛhīto uddhūtakeśanakha pāṃśu śire kṣipanti /
paricārayitva viharantyurastāḍayanto nānāvilāpavacanāni udīrayantaḥ // Lal_14.9 //
sārathirāha -
eṣo hi deva puruṣo mṛtu jambudvīpe nahi bhūyu mātṛpitṛ drakṣyati putradārāṃ /
apahāya bhogagṛha (mātṛpitṛ) mitrajñātisaṃghaṃ paralokaprāptu na hi drakṣyati bhūyu jñātīṃ // Lal_14.10 //
bodhisattva āha -
dhigyauvanena jarayā samabhidrutena ārogya dhigvividhavyādhiparāhatena /
dhigjīvitena viduṣā nacirasthitena dhikpaṇḍitasya puruṣasya ratiprasaṅgaiḥ // Lal_14.11 //
yadi jara na bhaveyā naiva vyādhirna mṛtyuḥ
tathapi ca mahaduḥkhaṃ pañcaskandhaṃ dharanto /
kiṃ puna jaravyādhirmṛtyu nityānubaddhāḥ
sādhu pratinivartyā cintayiṣye pramokṣam // Lal_14.12 //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ pratinivartya taṃ rathavaraṃ punarapi puraṃ prāvikṣat //
iti hi bhikṣavo bodhisattvasyāpareṇa kālasamayenottareṇa nagaradvāreṇodyānabhūmimabhiniṣkrāmatastaireva devaputrairbodhisattvasyānubhāvenaiva tasminmārge bhikṣurabhinirmito 'bhūt / adrākṣīdbodhisattvastaṃ bhikṣuṃ śāntaṃ dāntaṃ saṃyataṃ brahmacāriṇamavikṣiptacakṣuṣaṃ yugamātraprekṣiṇaṃ prāsādikenairyāpathena saṃpannaṃ prāsādikenābhikramapratikrameṇa saṃpannaṃ prāsādikenāvalokitavyavalokitena prāsādikena samiñjitaprasāritena prāsādikena saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇena mārge sthitam / dṛṣṭvā ca punarbodhisattvo jānanneva sārathimidamavocat -
kiṃ sārathe puruṣa śāntapraśāntacitto notkṣiptacakṣu vrajate yugamātradarśī /
kāṣāyavastravasano supraśāntacārī pātraṃ gṛhītva na ca uddhatu unnato vā // Lal_14.13 //
(Vaidya 139)
sārathirāha -
eṣo hi deva puruṣo iti bhikṣunāmā apahāya kāmaratayaḥ suvinītacārī /
pravajyaprāptu śamamātmana eṣamāṇo saṃrāgadveṣavigato 'nveti piṇḍacaryā // Lal_14.14 //
bodhisattva āha -
sādhū subhāṣitamidaṃ mama rocate ca pravrajya nāma vidubhiḥ satataṃ praśastā /
hitamātmanaśca parasattvahitaṃ ca yatra sukhajīvitaṃ sumadhuraṃ amṛtaṃ phalaṃ ca // Lal_14.15 //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ pratinivartya taṃ rathavaraṃ punarapi puravaraṃ prāvikṣat //
iti hi bhikṣavo rājā śuddhodano bodhisattvasyemāmevaṃrūpāṃ saṃcodanāṃ dṛṣṭvā śrutvā ca bhūyasyā mātrayā bodhisattvasya parirakṣaṇārthaṃ prākārān māpayate sma, parikhāḥ khānayati sma, dvārāṇi ca gāḍhāni kārayati sma / ārakṣān sthāpayati sma / śūrāṃścodayati sma / vāhanāni yojayati sma / varmāṇi grāhayati sma / caturṣu nagaradvāraśṛṅgāṭakeṣu caturo mahāsenāvyūhān sthāpayati sma bodhisattvasya parirakṣaṇārtham / ya enaṃ rātriṃdivaṃ rakṣanti sma - mā bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyatīti / antaḥpure cājñāṃ dadāti sma - mā sma kadācitsaṃgītiṃ vicchetsyatha / sarvaratikrīḍāścopasaṃhartavyāḥ, strīmāyāścopadarśayata, nirbandhata kumāraṃ yathānuraktacitto na nirgacchetpravrajyāyai //
tatredamucyate -
dvāre sthāpita yuddhaśauṇḍapuruṣāḥ khaḍgāyudhāpāṇayo
hastīaśvarathāśca varmitanarā ārūḍha nāgāvalī /
parikhā khoṭakatoraṇāśca mahatā prākāra ucchrāpitā
dvārā baddha sugāḍhabandhanakṛtāḥ krośasvarāmuñcanāḥ // Lal_14.16 //
sarve śākyagaṇā viṣaṇṇamanaso rakṣanti rātriṃdivaṃ
nirghoṣaśca balasya tasya mahataḥ śabdo mahā śrūyate /
nagaraṃ vyākulu bhītatrastamanaso mā smād vrajetsūrato
mā bhūcchākyakuloditasya gamane chidyeta vaṃśo hyayam // Lal_14.17 //
ājñapto yuvatījanaśca satataṃ saṃgīti mā chetsyathā
vasthānaṃ prakarotha krīḍaratibhirnirbandhathā mānasam /
(Vaidya 140)
ye vā istriyamāya nekavividhā darśetha ceṣṭāṃ bahuṃ
ārakṣāṃ prakarotha vighna kuruthā mā khu vrajetsūrataḥ // Lal_14.18 //
tasyā niṣkramikāli sārathivare pūrve nimittā ime
haṃsā kroñca mayūra sārika śukā no te ravaṃ muñciṣu /
prāsādeṣu gavākṣatoraṇavareṣvātālamañceṣu ca
jihmājihva sudurmanā asukhitā dhyāyantyadhomūrdhakāḥ // Lal_14.19 //
puḍinīpuṣkariṇīṣu padma rucirā mlānāni mlāyanti ca
vṛkṣāḥ śuṣkapalāśa puṣparahitāḥ puṣpanti bhūyo na ca /
vīṇāvallakivaṃśatantriracitā chidyantyakasmāttadā
bherīścaiva mṛdaṅga pāṇyabhihatā bhidyanti no vādyiṣu // Lal_14.20 //
sarvaṃ vyākulamāsi tacca nagaraṃ nidrābhibhūtaṃ bhṛśaṃ
no nṛtte na ca gāyite na ramite bhūyo manaḥ kasyacit /
rājāpī paramaṃ sudīnamanasaḥ cintāparo dhyāyate
hā dhikśākyakulasya ṛddhi vipulā mā haiva saṃdhakṣyate // Lal_14.21 //
ekasmiṃ śayane sthite sthitamabhūdgopā tathā pārthivo
gopā rātriyi ardharātrasamaye svapnānimāṃ paśyati /
sarveyaṃ pṛthivī prakampitamabhūcchailā sakūṭāvaṭī
vṛkṣā mārutaeritā kṣiti patī utpāṭya mūloddhṛtāḥ // Lal_14.22 //
candrāsūrya nabhātu bhūmipatitau sajyotiṣālaṃkṛtau
keśānadṛśi lūna dakṣiṇi bhuje mukuṭaṃ ca vidhvaṃsitam /
hastau chinna tathaiva chinna caraṇau nagnā dṛśī ātmanaṃ
muktāhāra tathaiva mekhalamaṇī chinnā dṛśī ātmanaḥ // Lal_14.23 //
śayanasyā dṛśi chinna pāda caturo dharaṇītalesmiṃ chayī
chatre daṇḍu sucitru śrīma ruciraṃ chinnā dṛśī pārthive /
sarve ābharaṇā vikīrṇa patitā muhyanti te vāriṇā
bhartuścābharaṇā savastramukuṭā śayyāgatā vyākulā // Lal_14.24 //
ulkāṃ paśyati niṣkramanta nagarāttamasābhibhūtaṃ puraṃ
chinnāṃ jālikamadṛśāti supine ratanāmikāṃ śobhanāṃ /
(Vaidya 141)
muktāhāru pralambamānu patitaḥ kṣubhito mahāsāgaraṃ
meruṃ parvatarājamadṛśi tadā sthānātu saṃkampitam // Lal_14.25 //
etānīdṛśa śākyakanya supināṃ supināntare adṛśī
dṛṣṭvā sā pratibuddha ruṇṇanayanā svaṃ svāminaṃ abravīt /
devā kiṃ mi bhaviṣyate khalu bhaṇā supināntarāṇīdṛśā
bhrāntā me smṛti no ca paśyami punaḥ śokārditaṃ me manaḥ // Lal_14.26 //
śrutvāsau kalaviṅkadundubhiruto brahmasvaraḥ susvaro
gopāmālapate bhava pramuditā pāpaṃ na te vidyate /
ye sattvā kṛtapuṇyapūrvacaritā teṣeti svapnā
ime ko 'nyaḥ paśyati naikaduḥkhavihitaḥ svapnāntarāṇīdṛśā // Lal_14.27 //
yatte dṛṣṭā medinī kampamānā kūṭā śailā medinīye patantā /
devā nāgā rākṣasā bhūtasaṃghāḥ sarve tubhyaṃ pūjyaśreṣṭhāṃ karonti // Lal_14.28 //
yatte dṛṣṭā vṛkṣamūloddhṛtāni keśāṃ lūnāṃ dakṣiṇenādṛśāsi /
kṣipraṃ gope kleśajālaṃ chinitvā dṛṣṭījālaṃ uddharī saṃskṛtātaḥ // Lal_14.29 //
yatte dṛṣṭau candrasūryau patantau dṛṣṭā nakṣatrā jyotiṣā nīpatantaḥ /
kṣipraṃ gope kleśaśatrū nihatvā pūjyā loke bhāvinī tvaṃ praśasyā // Lal_14.30 //
yatte dṛṣṭā muktahāraṃ viśīrṇaṃ nagnaṃ bhagnaṃ sarvakāyādṛśāsi /
kṣipraṃ gope istrikāyaṃ jahitvā puruṣastvaṃ vai bheṣyase nocireṇa // Lal_14.31 //
yatte dṛṣṭaṃ mañcakaṃ chinnapādaṃ chatre daṇḍaṃ ratnacitraṃ prabhagnam /
kṣipraṃ gope ogha catvāri tīrtvā māṃ draṣṭāsī ekachatraṃ triloke // Lal_14.32 //
(Vaidya 142)
yatte dṛṣṭā bhūṣaṇā uhyamānā cūḍā vastrā mahya mañce 'dṛśāsi /
kṣipraṃ gope lakṣaṇairbhūṣitāṅgaṃ māṃ saṃpaśyī sarvalokaiḥ stuvantam // Lal_14.33 //
yatte dṛṣṭā dīpakoṭīśatāni nagarānniṣkrāntā tatpuraṃ cāndhakāram /
kṣipraṃ gope mohavidyāndhakāre prajñāloke kurvamī sarvalokam // Lal_14.34 //
yatte dṛṣṭaṃ muktahāraṃ prabhagnaṃ chinnaṃ caiva svarṇasūtraṃ vicitram /
kṣipraṃ gope kleśajālaṃ chinitvā saṃjñā sūtraṃ uddharī saṃskṛtātaḥ // Lal_14.35 //
yatte gope cittikāraṃ karoṣī nityaṃ pūjāṃ gauraveṇottamena /
nāstī tubhyaṃ durgatī naiva śokaḥ kṣipraṃ bhohī prītiprāmodyalabdhā // Lal_14.36 //
pūrve mahyaṃ dānu dattaṃ praṇītaṃ śīlaṃ cīrṇaṃ bhāvitā nityakṣānti /
tasmānmahyaṃ ye prasādaṃ labhante sarve bhontī prītiprāmodyalābhāḥ // Lal_14.37 //
kalpā koṭī saṃskṛtā me anantā bodhīmārgo śodhito me praṇītaḥ /
tasmānmahyaṃ ye prasādaṃ karonti sarve chinnā teṣu trīṇyapyapāyāḥ // Lal_14.38 //
harṣaṃ vindā mā ca khedaṃ janehi tuṣṭiṃ vindā saṃjanehī ca prītim /
kṣipraṃ bheṣye prītiprāmodyalābhī sehī gope bhadrakā te nimittā // Lal_14.39 //
so puṇyatejabharito siritejagarbho pūrve nimittasupine imi adṛśāsi /
(Vaidya 143)
ye bhonti pūrvaśubhakarmasamuccayānāṃ naiṣkramyakālasamaye narapuṃgavānām // Lal_14.40 //
so adṛśāsi ca karāccaraṇāddhatānā mahasāgarebhi catubhirjala lolayantā /
sarvāmimāṃ vasumatīṃ śayanaṃ vicitraṃ meruṃ ca parvatavaraṃ śirasopadhānam // Lal_14.41 //
ābhā pramukta supine tada adṛśāsi loke vilokitu mahātamasāndhakāram /
chatrodgataṃ dharaṇiye spharate trilokaṃ ābhāya spṛṣṭa vinipātadukhā praśāntā // Lal_14.42 //
kṛṣṇā śubhā caturi prāṇaka pāda lekhī catuvarṇa etva śakunādbhuta ekavarṇāḥ /
mīḍhaṃgirī paramahīna jugupsanīyā abhibhūya caṃkramati tatra ca nopalipto // Lal_14.43 //
bhūyo 'dṛśī supini nadya jalaprapūrṇā bahusattvakoṭinayutāni ca uhyamānā /
so nāva kṛtva prataritva parāṃ pratārya sthāpeti so sthalavare abhaye aśoke // Lal_14.44 //
bhūyo 'dṛśāti bahu ātura rogaspṛṣṭāṃ ārogyatejarahitāṃ balaviprahīnāṃ /
so vaidya bhūtva bahu oṣadha saṃprayacchā moceti sattvanayutāṃ bahurogaspṛṣṭāṃ // Lal_14.45 //
siṃhāsane va hi niṣaṇṇa sumerupṛṣṭhe śiṣyāṃ kṛtāñjalipuṭānamarānnamantāṃ /
saṃgrāmamadhyi jayu adṛśi ātmanaśca ānandaśabdamamarāṃ gagane bruvantaḥ // Lal_14.46 //
evaṃvidhā supini adṛśi bodhisattvo maṅgalya śobhanavratasya ca pāripūrim /
yāṃ śrutva devamanujā abhavanprahṛṣṭā na cirādbhaviṣyati ayaṃ naradevadevaḥ // Lal_14.47 //
iti //
iti śrīlalitavistare svapnaparivarto nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ //
______________________________________________________________________
START Parivarta 15
(Vaidya 144)
abhiniṣkramaṇaparivartaḥ pañcadaśaḥ /
atha khalu bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhūt - ayuktametanmama syādakṛtajñatā ca yadahamaprativedya mahārājñaḥ śuddhodanasya ananujñātaśca pitrā niṣkrameyam / sa rātrau praśāntāyāṃ svakādupasthānaprāsādādavatīrya rājñaḥ śuddhodanasya prāsādatale pratiṣṭhito 'bhūt / pratiṣṭhitamātrasya ca punarbodhisattvasya sarvo 'sau prāsāda ābhayā sphuṭo 'bhūt / tatra rājā prativibuddhastāṃ prabhāmadrākṣīt / dṛṣṭvā ca punastvaritaṃ tvaritaṃ kāñcukiyamāmantrayāmāsa - kiṃ bhoḥ kāñcukīya sūryo 'bhyudgato yeneyaṃ prabhā virājate? kāñcukīya āha - adyāpi tāvadeva rajanyā upārdhaṃ nātikrāntam / api ca deva -
sūryaprabhāya bhavate drumakuḍyachāyā saṃtāpayāti ca tanuṃ prakaroti dharmam /
haṃsā mayūraśukakokilacakravākāḥ pratyūṣakālasamaye svarutāṃ ravanti // Lal_15.1 //
ābhā iyaṃ tu naradeva sukhā manojñā prahlādanī śubhakarī na karoti dāham /
kuḍyā ca vṛkṣa abhibhūya na cāsti chāyā niḥsaṃśayaṃ guṇadharo iha adya prāptaḥ // Lal_15.2 //
so prekṣate daśadiśo nṛpatī viṣaṇṇo dṛṣṭaśca so kamalalocana śuddhasattvaḥ /
so 'bhyutthituṃ śayani icchati na prabhoti pitṛgauravaṃ janayate varaśuddhabuddhiḥ // Lal_15.3 //
so ca sthihitva purato nṛpatiṃ avocat mā bhūyu vighna prakarohi ma caiva khedam /
naiṣkramyakālasamayo mama deva yukto hanta kṣamasva nṛpate sajanaḥ sarāṣṭraḥ // Lal_15.4 //
taṃ aśrupūrṇanayano nṛpatī babhāṣe kiṃcitprayojanu bhavedvinivartane te /
kiṃ yācase mama varaṃ vada sarva dāsye anugṛhṇa rājakulu māṃ ca idaṃ ca rāṣṭram // Lal_15.5 //
(Vaidya 145)
tada bodhisattva avacī madhurapralāpī icchāmi deva caturo vara tān mi dehi /
yadi śakyase daditu mahya vase ti tatra tad drakṣyase sada gṛhe na ca niṣkramiṣye // Lal_15.6 //
icchāmi deva jara mahya na ākrameyyā
śubhavarṇa yauvanasthito bhavi nityakālam /
ārogyaprāptu bhavi no ca bhaveta vyādhiḥ
amitāyuṣaśca bhavi no ca bhaveta mṛtyuḥ (saṃpattitaśca vipulā nu bhavedvipattiḥ) // Lal_15.7 //
rājā śruṇitva vacanaṃ paramaṃ dukhārto asthānu yācasi kumāra na me 'tra śaktiḥ /
jaravyādhimṛtyubhayataśca vipattitaśca kalpasthitīya ṛṣayo 'pi na jātu muktāḥ // Lal_15.8 //
yadidāni deva caturo vara no dadāsi jaravyādhimṛtyubhayataśca vipattitaśca /
hanta śṛṇuṣva nṛpate aparaṃ varaikaṃ asmāccyutasya pratisaṃdhi na me bhaveyā // Lal_15.9 //
śrutvaiva cema vacanaṃ narapuṃgavasya tṛṣṇā tanuṃ ca kari chindati putrasneham /
anumodamī hitakarā jagati pramokṣaṃ abhiprāyu tubhya paripūryatu yanmataṃ te // Lal_15.10 //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ pratikramya svake prāsāde 'bhiruhya śayane niṣasāda / na cāsya kaścidgamanaṃ vā āgamanaṃ vā saṃjānīte sma //
iti hi bhikṣavo rājā śuddhodanastasyā rātryā atyayena sarvaṃ śākyagaṇaṃ saṃnipātyaināṃ prakṛtimārocayati sma - abhiniṣkramiṣyati kumāraḥ / tatkiṃ kariṣyāmaḥ? śākyā āhuḥ - rakṣāṃ deva kariṣyāmaḥ / tatkasmāt? ayaṃ ca mahāñśākyagaṇaḥ, sa caikākī / tatkā tasya śaktirasti balādabhiniṣkramitum?
tatra taiḥ śākyai rājñā śuddhodanena ca pañca śākyakumāraśatāni kṛtāstrāṇi kṛtayogyāni iṣvastraśikṣitāni mahānagnabalopetāni pūrve nagaradvāre sthāpitānyabhūvan bodhisattvasya rakṣaṇārtham / ekaikaśca śākyakumāraḥ pañcarathaśataparivāraḥ, ekaikaṃ ca rathaṃ pañcapattiśataparivāraṃ sthāpitamabhūt (Vaidya 146) bodhisattvasya rakṣaṇārtham / evaṃ dakṣiṇe paścime uttare nagaradvāre pañca pañca śākyakumāraśatāni kṛtāstrāṇi kṛtayogyāni iṣvastraśikṣitāni mahānagnabalopetāni / ekaikaśca śākyakumāraḥ pañcarathaśataparivāraḥ, ekaikaṃ ca rathaṃ pañcapattiśataparivāraṃ sthāpitamabhūta bodhisattvasya rakṣārtham / mahallakamahallikāśca śākyāḥ sarvacatvaraśṛṅgāṭakapūgarathyāsvārakṣārthaṃ sthitā abhavan / rājā ca śuddhodanaḥ pañcabhiḥ śākyakumāraśataiḥ sārdhaṃ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ svake gṛhadvāre hayeṣu ca gajeṣu ca samabhiruhya jāgarti sma / mahāprajāpatī ca gotamī ceṭīvargamāmantrayate sma -
jvāletha dīpa vimalāṃ dhvajāgri maṇiratna sarvi sthāpethā /
olambayātha hārāṃ prabhāṃ kuruta sarvi gehesmin // Lal_15.11 //
saṃgīti yojayethā jāgaratha atandritā imāṃ rajanīm /
pratirakṣathā kumāraṃ yathā avidito na gaccheyā // Lal_15.12 //
varmitakalāpahastā asidhanuśaraśaktitomaragṛhītāḥ /
priyatanayarakṣaṇārthaṃ karotha sarve mahāyatnam // Lal_15.13 //
dvārāṃ pithetha sarvāṃ suyantritāṃ nirgaḍāṃ dṛḍhakapāṭāṃ /
muñcatha mā ca akāle mā agrasattva itu na vrajeyā // Lal_15.14 //
maṇihāramuktahārāṃ mukhapuṣpake ardhacandra saśṛṅkhalāḥ /
mekhalakarṇikamudrika sunibaddhāṃ nūpurāṃ kuruta // Lal_15.15 //
yadi sahasa niṣkrameyā naramaruhita mattavāraṇavicārī /
tatha tatha parākramathā yathā vighātaṃ na vindeyā // Lal_15.16 //
yā nāri śaktidhārī śayanaṃ parivārayantu vimalasya /
ma ca bhavatha middhavihatāḥ pataṃga iva rakṣathā netraiḥ // Lal_15.17 //
chādetha ratanajālai idaṃ gṛhaṃ pārthivasya rakṣārtham /
veṇūravāṃśca ravathā imāṃ rajani rakṣathā virajām // Lal_15.18 //
anyonya bodhayethā ma vasayathā rakṣathā imāṃ rajanīm /
mā hu abhiniṣkramethā vijahya rāṣṭraṃ ca rājyaṃ ca // Lal_15.19 //
etasya nirgatasyā rājakulaṃ sarvimaṃ nirabhiramyam /
ucchinnaśca bhaveyā pārthivavaṃśaściranubaddhaḥ // Lal_15.20 // Lal_15.iti
atha khalu bhikṣavo 'ṣṭāviṃśatimahāyakṣasenāpatayaḥ pāñcikayajñasenāpatipūrvaṃgamāni ca pañcahāritīputraśatānyekasmin saṃnipātyaivaṃ mataṃ vicārayanti sma - adya mārṣā bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyati / tasya yuṣmābhiḥ pūjākarmaṇe autsukyamāpattavyam //
(Vaidya 147)
catvāraśca mahārājāno alakavatīṃ rājadhānīṃ praviśya tāṃ mahatīṃ yakṣaparṣadamāmantrayate sma - adya mārṣā bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyati / sa yuṣmābhirha yavaracaraṇaparigṛhīto niṣkrāmayitavyaḥ / sā ca yakṣaparṣadāha -
vajradṛḍha abhedya nārāyaṇo ātmabhāvo guru vīryabalaupetu so 'kampito sarvasattvottamaḥ /
girivara mahameru utpāṭya śakyaṃ nabhe dhārituṃ kenacit na tu jinaguṇameru śailairguruḥ puṇyajñānāśritaḥ śakya netuṃ kvacit // Lal_15.21 //
vaiśravaṇa āha -
ye mānagarvita narā guru teṣu śāstā ye premagauravasthitā laghu te vijāni /
adhyāśayena abhiyujyatha gauraveṇa laghu taṃ hi vetsyatha khagā iva tūlapeśim // Lal_15.22 //
ahaṃ ca purato yāsye yūyaṃ ca vahathā hayam /
naiṣkramye bodhisattvasya puṇyamārjayāmo bahum // Lal_15.23 //
atha khalu bhikṣavaḥ śakro devānāmindro devāṃstrāyatriṃśānāmantrayate sma - adya mārṣā bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyati / tatra yuṣmābhiḥ sarvaiḥ pūjākarmaṇe autsukyena bhavitavyam //
tatra śāntamatirnāma devaputraḥ sa evamāha - ahaṃ tāvatkapilavastuni mahānagare sarvastrīpuruṣadārakadārikāṇāṃ prasvāpanaṃ kariṣyāmi /
lalitavyūho nāma devaputraḥ sa evamāha - ahamapi sarvahayagajakharoṣṭragomahiṣastrīpuruṣadārakadārikāṇāṃ śabdamantardhāpayiṣyāmi /
vyūhamatirnāma devaputraḥ sa evamāha - ahaṃ gaganatale saptarathavistārapramāṇaṃ ratnavedikāparivṛtaṃ sūryakāntamaṇiratnaprabhojjvalitamuchritachatradhvajapatākaṃ nānāpuṣpābhikīrṇaṃ nānāgandhaghaṭikānidhūpitaṃ mārgavyūhaṃ kariṣyāmi, yena mārgeṇa bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyati /
airāvaṇo nāma nāgarājā sa evamāha - ahamapi ca svasyāṃ śuṇḍāyāṃ dvātriṃśadyojanapramāṇaṃ kūṭāgāraṃ māpayiṣyāmi / yatrāpsaraso 'bhiruhya tūryasaṃgītisaṃprabhaṇitena mahatā gītavāditena bodhisattvasyopasthānaparicaryāṃ kurvantyo gamiṣyanti /
svayaṃ ca śakro devānāmindra evamāha - ahaṃ dvārāṇi vivariṣyāmi / mārgaṃ ca saṃdarśayāmi /
dharmacārī devaputra āha - ahaṃ vikṛtamantaḥpuramupadarśayiṣyāmi /
saṃcodako devaputra āha - ahaṃ bodhisattvaṃ śayanādutthāpayiṣyāmi /
(Vaidya 148)
tatra varuṇaśca nāma nāgarājo manasvī ca nāgarājaḥ sāgaraśca nāgarājo 'navataptaśca nāgarājo nandopanandau nāgarājāvevamāhuḥ - vayamapi bodhisattvasya pūjākarmaṇe kālānusārimeghamabhinirmāya uragasāracandanacūrṇavarṣamabhivarṣayiṣyāmaḥ //
iti hi bhikṣavo devanāgayakṣagandharvaiścāyamevaṃrūpo niścayābhiprāyaścintito 'bhūd vyavasitaśca / bodhisattvasyaivaṃ dharmacintānupraviṣṭasya saṃgītiprāsādeṣu sukhaśayanagatasya antaḥpuramadhyagatasya pūrvabuddhacarita vicintayataḥ sarvasattvahitamanucintayataścatvāri pūrvapraṇidhānapadānyāmukhībhavanti sma / katamāni catvāri? pūrvaṃ mayā svayaṃbhuvāmādhipateyatāmabhilaṣatā sarvajñatāṃ prārthayamānenaivaṃ saṃnāhaḥ saṃnaddho 'bhūt - sattvān duḥkhitān dṛṣṭā aho batāhaṃ saṃsāramahācārakabandhanaprakṣiptasya lokasaṃniveśasya saṃsāracārakaṃ bhittvā bandhanapramokṣaśabdaṃ codīrayeyaṃ tṛṣṇayā sanigaḍagāḍhabandhanabaddhāṃśca sattvān pramocayeyam / idaṃ prathamaṃ pūrvapraṇidhānapadamāmukhībhavati sma //
aho batāhaṃ saṃsāramahāvidyāndhakāragahanaprakṣiptasya lokasyājñānapaṭalatimirāvṛtanayanasya prajñācakṣurvirahitasyāvidyāmohāndhakārasya mahāntaṃ dharmālokaṃ kuryām / jñānapradīpaṃ copasaṃhareyam / trivimokṣasukhajñānavatauṣadhisaṃprayogeṇa copāyaprajñājñānasaṃprayuktena sarvāvidyāndhakāratamohataṃ mahattimirapaṭalakāluṣyamapanīya prajñācakṣurviśodhayeyam / idaṃ dvitīyaṃ pūrvapraṇidhānapadamāmukhībhavati sma //
aho batāhaṃ mānadhvajocchritasya lokasyāhaṃkāramamakārābhiniviṣṭasyātmanīyagrāhānugamānasasya saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsaviparyastasyāsaṃgrahagṛhītasyāryamārgopadeśenāsmimānadhvajaprapātanaṃ kuryām / itīdaṃ tṛtīyaṃ pūrvapraṇidhānapadamāmukhībhavati sma /
aho batāhaṃ vyupaśāntasya lokasya tandrākulajātasya guṇāvaguṇṭhitabhūtasyājavaṃjavasamāpannasyāsmāllokāt paraṃ lokaṃ paralokādimaṃ lokaṃ saṃghāvataḥ saṃsarataḥ saṃsārādabhinivṛttasyālātacakrasamārūḍhasyopaśamikaṃ prajñātṛptikaraṃ dharmaṃ saṃprakāśayeyam / itīdaṃ caturthaṃ pūrvapraṇidhānapadamāmukhībhavati sma / imāni catvāri pūrvapraṇidhānapadānyāmukhībhavanti sma //
tasmiṃśca kṣaṇe dharmacāriṇā devaputreṇa śuddhāvāsakāyikaiśca devaputrairvikṛtavigalitamantaḥ - puramupadarśitamabhūt / visaṃsthitaṃ bībhatsarūpamupadarśya ca gaganatalasthāste bodhisattvaṃ gāthābhiradhyabhāṣanta -
athābruvan devasutā maharddhayo vibuddhapadmāyatalocanaṃ tam /
kathaṃ tavāsminnupajāyate ratiḥ śmaśānamadhye samavasthitasya // Lal_15.24 //
saṃcoditaḥ so 'tha sureśvarebhiḥ nirīkṣate 'ntaḥpura taṃ muhūrtam /
(Vaidya 149)
saṃpreṣate paśyati tāṃ bibhatsāṃ śmaśānamadhye vasito 'smi bhūtam // Lal_15.25 //
adrākṣīt khalvapi bodhisattvaḥ sarvāvantaṃ nārīgaṇam / vyavalokayan paśyati / tatra kāścidvayapakṛṣṭavastrāḥ kāścidvidhūtakeśyaḥ kāścidvikīrṇābharaṇāḥ kāścidvibhraṣṭamukuṭāḥ kāścidvihatairaṃsaiḥ kāścidvigopitagātryaḥ kāścidvisaṃsthitamukhāḥ kāścidviparivartitanayanāḥ kāścitprasravantī lālābhiḥ kāścicchvasantyaḥ kāścitprahasantyaḥ kāścitkāśantyaḥ kāścitpralapantyaḥ kāściddantān kaṭakaṭāyantyaḥ kāścidvivarṇavadanāḥ kāścidvisaṃsthitarūpāḥ kāścitpralambitabāhavaḥ kāścidvikṣiptacaraṇāḥ kāściduddhāṭitaśīrṣāḥ kāścidavaguṇṭhitaśīrṣāḥ kāścidviparivartitamukhamaṇḍalāḥ kāścitpradhvastaśarīrāḥ kāścidvibhugnagātryaḥ kāścinnikubjāḥ khurakhurāyamāṇāḥ kāścinmṛdaṅgamupaguhya parivartitaśīrṣaśarīrāḥ kāścidvīṇāvallakyādyaparibaddhapāṇayaḥ kāścidveṇuṃ dantaiḥ kaṭakaṭāyantyaḥ kāścitkimpalanakulasaṃpatāḍāpakarṣitavādyabhāṇḍāḥ kāścinnimeṣonmeṣaparivṛttanayanāḥ kāścidvivṛtāsyāḥ / evaṃ tadvikṛtaṃ dharaṇītalagatamantaḥpuraṃ nirīkṣamāṇo bodhisattvaḥ śmaśānasaṃjñāmutpādayati sma //
tatredamucyate -
tāṃ dṛṣṭva udvigna sa lokanāthaḥ karuṇaṃ viniśvasya idaṃ jagāda /
aho batā kṛcchragatā vrajeyaṃ kathaṃ ratiṃ vindati rākṣasīgaṇe // Lal_15.26 //
atimohatamāvṛta durmati kāmaguṇairniguṇairguṇasaṃjñinaḥ /
vihaga pañjaramadhyagatā yathā na hi labhanti kadāci viniḥsṛtim // Lal_15.27 //
atha bodhasattvo 'nena punarapi dharmālokamukhenāntaḥpuraṃ pratyavekṣamāṇo mahākaruṇāparidevitena sattvān paridevate sma - iha te bālā hanyante āghātana iva vadhyāḥ / iha te bālā rajyante citraghaṭeṣvivāmedhyaparipūrṇeṣvavidvāṃsaḥ / iha te bālā majjanti gajā iva vārimadhye / iha te bālā rudhyante caurā iva cārakamadhye / iha te bālā abhiratā varāhā ivāśucimadhye / iha te bālā adhyavasitāḥ kukkurā ivāsthikaraṅkamadhye / iha te bālāḥ prapatitā dīpaśikhāsviva pataṃgāḥ / iha te bālā badhyante kapaya iva lepena / iha te bālāḥ paridahyante jālotkṣiptā iva jalajāḥ / iha te bālāḥ parikrūḍyante sūnākāṣṭheṣvivorabhrāḥ / iha te bālā avasajjante kilbiṣakāriṇa iva śūlāgre / iha te bālāḥ saṃsīdanti jīrṇagajā iva paṅke / iha te bālā vipadyante bhinnayānapātra iva mahāsamudre / iha te bālāḥ prapatante mahāprapāta iva jātyandhāḥ / iha te bālāḥ paryādānaṃ gacchanti pātālasaṃdhigatamiva vāri / iha te bālā dhūmāyante kalpasaṃkṣaya iva mahāpṛthivī / ābhirbālā bhrāmyante kumbhakārakacakramivāviddham / iha te bālāḥ paribhramanti śailāntargatā (Vaidya 150) iva jātyandhāḥ / iha te bālā viparivartante kurkurā iva śardūlabaddhāḥ / iha te bālā mlāyante grīṣmakāla iva tṛṇavanaspatayaḥ / iha te bālāḥ parihīyante śaśīva kṛṣṇapakṣe / ābhirbālā bhakṣyante garuḍeneva pannagāḥ / ābhirbālā grasyante mahāmakareṇeva potaḥ / ābhirbālā lupyante corasaṃgheneva sārthaḥ / ābhirbālā bhidyante māruteneva śālāḥ / ābhirbālā hanyante dṛṣṭīviṣairiva jantavaḥ / āsvādasaṃjñino bālāḥ kṣaṇyante madhudigdhābhiriva kṣuradhārābhirbālajātīyāḥ / ābhirbālā uhyante dāruskandhā iva jalaughaiḥ / ābhirbālāḥ krīḍanti dārakā iva svamūtrapurīṣaiḥ / ābhirbālā āvartyante 'ṅkuśeneva gajāḥ / ābhirbālā badhyante dhūrtakairiva bālajātīyāḥ / iha te bālāḥ kuśalamūlāni kṣapayanti dyatābhiratā iva dhanam / ābhirbālā bhakṣyante rākṣasībhiriva vaṇijāḥ / ityebhirdvātriṃśatākārairbodhisattvo 'ntaḥpuraṃ paritulayitvā kāye 'śubhasaṃjñāṃ vicārayan pratikūlasaṃjñāmupasaṃharan jugupsasaṃjñāmutpādayan svakāyaṃ prativibhāvayan kāyasyādīnavaṃ saṃpaśyan kāyātkāyābhiniveśamuccārayan śubhasaṃjñāṃ vibhāvayan aśubhasaṃjñāmavakrāmayan adhaḥ pādatalābhyāṃ yāvadūrdhvaṃ mastakaparyantaṃ paśyati sma aśucisamutthitamaśucisaṃbhavamaśucisravaṃ nityam / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -
karmakṣetraruhaṃ tṛṣāsalilajaṃ satkāyasaṃjñīkṛtaṃ
aśrusvedakaphārdramūtravikṛtaṃ śoṇītabindvākulam /
bastīpūyavasāsamastakarasaiḥ pūrṇaṃ tathā kilbiṣaiḥ
nityaprasravitaṃ hyamedhya sakalaṃ durgandha nānāvidham // Lal_15.28 //
asthīdantasakeśaromavikṛtaṃ carmāvṛtaṃ lomaśaṃ
antaḥplīhayakṛdvapoṣṇarasanairebhiścitaṃ durbalaiḥ /
majjāsnāyunibaddhayantrasadṛśaṃ māṃsena śobhīkṛtaṃ
nānāvyādhiprakīrṇaśokakalilaṃ kṣuttarṣasaṃpīḍitam /
jantūnāṃ nilayaṃ anekasuṣiraṃ mṛtyuṃ jarāṃ cāśritaṃ
dṛṣṭvā ko hi vicakṣaṇo ripunibhaṃ manye śarīraṃ svakam // Lal_15.29 //
evaṃ ca bodhisattvaḥ kāye kāyānugatayā smṛtyā viharati sma //
gaganatalagatāśca devaputrā dharmacāriṇaṃ devaputramevamāhuḥ - kimidaṃ mārṣāḥ? siddhārtho vilambate 'ntaḥpuraṃ cāvalokayati sma / taṃ codaparśayati cittaṃ codvejayati / bhūyaścakṣurniveśayati / athavā javajalanidhigambhīro 'yam, na śakyamasya pramāṇaṃ grahītum / athavā asaṅgasya mā khalu viṣaye sajjate manaḥ / mā khalvamarairasaṃcodito vismarati pūrvapratijñāmiti //
(Vaidya 151)
dharmacāryāha - kimevaṃ kathayata? nanu yūyamasya pratyakṣapūvemava bodhāya caratastathāvidhā niḥsaṅgatābhūt / naiṣkramyatyāge ca kimaṅga punaretarhi caramabhavāvasthitasya saṅgo bhaviṣyati?
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ kṛtaniścayaḥ saṃvejitamānaso vyavasitabuddhiḥ salīlamavilambitaṃ paryaṅkādavatīrya saṅgītiprāsāde pūrvābhimukhaḥ sthitvā dakṣiṇena pāṇinā ratnajālikāmavanāmya prāsādakoṭīgato daśanakhakṛtakarapuṭo bhūtvā sarvabuddhān samanvāhṛtya sarvabuddhebhyaśca namaskāraṃ kṛtvā gaganatalamavalokayati sma / so 'drākṣīd gaganatalagatamamarādhipatiṃ daśaśatanayanaṃ devaśatasahasraparivṛtaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvarachatradhvajapatākāvataṃsakaratna - hāradāmaparigṛhītamavanatakāyaṃ bodhisattvaṃ namasyamānaṃ sthitam / caturaśca lokapālān yakṣarākṣasagandharvabhujagagaṇasaṃparivṛtān saṃnaddhadṛḍhavarmitakavacitān asidhanuśaraśaktitomaratriśūlahastān salīlaṃ maṇimukuṭavilambitacūḍān bodhisattvaṃ namasyamānān sthitān paśyati sma / candrasūryāvati devaputrau vāmadakṣiṇayoḥ pārśvayoḥ sthitāvapaśyat / puṣyaśca nakṣatrādhipatirupasthito 'bhūt / ardharātriṃ ca samayaṃ saṃprāptam / dṛṣṭvā ca bodhisattvaśchandakamāmantrayate sma -
chandakā capalu mā vilambahe aśvarāja dada me alaṃkṛtam /
sarvasiddhi mama eti maṅgalā arthasiddhi dhruvamadya bheṣyate // Lal_15.30 //
atha chandaka idaṃ vacanaṃ śrutvā udvignamanā evamāha -
kva gamiṣyase vikasitabhrū kamaladala śubhalocana
nṛpasiṃha śaradindupūrṇa kumudaśaśāṅkamuditā // Lal_15.31 //
navanalinakomalavibuddhapadmavadanā
hāṭakasudhāntaravitaruṇavimalaśaśiteja /
dhṛtahutārciragnimaṇividyutatprabhojjvalitatejo /
vāraṇamattalīlagajagāmi /
govṛṣamṛgendrahaṃsakrama sukramā sucaraṇā // Lal_15.32 //
bodhisattva āha -
chandaka yasya arthiṃ mayi pūrva tyakta karacaraṇanayana /
tatha uttamāṅga tanaya bhārya priyāśca rājyadhanakanakavasana /
ratnapūrṇa gaja turagānilajavavega vikramabalāḥ // Lal_15.34 //
(Vaidya 152)
śīlu mi rakṣi kṣānti paribhāvi
vīryabaladhyānaprajñānirataścāsmi bahukalpakoṭinayutā /
kiṃ tu spṛśitva bodhiśivaśāntim
jarāmaraṇapañjaraniraṣṭasattvaparimocanasya samayo 'dyupasthitu mama // Lal_15.35 //
chandaka āha - śrutaṃ mayā āryaputra yathā tvaṃ jātamātra eva naimittikānāṃ brāhmaṇānāmupanāmito darśanāya / taiścāsi rājñaḥ śuddhodanasyāgrato vyākṛtaḥ - deva vṛddhiste rājakulasya / āha - kimiti? te āhuḥ -
ayaṃ kumāraḥ śatapuṇyalakṣaṇo jātastavā ātmaja puṇyatejitaḥ /
ca cakravartī catudvīpaīśvaro bhaviṣyati saptadhanairupetaḥ // Lal_15.36 //
sa cetpunarlokamavekṣya duḥkhitaṃ vijahyamāntaḥpuri niṣkramiṣyati /
avāpya bodhiṃ ajarāmaraṃ padaṃ tarpeṣyate dharmajalairimāṃ prajām // Lal_15.37 //
hanta āryaputra asti tāvadeva tadvyākaraṇaṃ nedaṃ nāsti / kiṃ tu śṛṇu tāvanmamārthakāmasya vacanam / āha - kimiti / aha - deva yasyārthe iha kecidanekavidhāni vratatapāṃsyārabhante 'jinajaṭāmakuṭacīvaravalkaladharā dīrghanakhakeśasmaśru ca, anekavidhāni kāyasyātāpanaparitāpanāni samutsahante / tīvraṃ ca vratatapamārabhante / kimiti? vayaṃ devamanuṣyasaṃpattiṃ pratilabhemahīti / sā ca saṃpattvayāryaputra pratilabdhā / idaṃ ca rājyamṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ subhikṣaṃ ramaṇīyamākīrṇabahujanamanuṣyam / imāni codyānāni varapravarāṇi nānāvidhapuṣpaphalamaṇḍitāni nānāśakunigaṇanikūjitāni / puṣkariṇyaścotpalapadmakumudapuṇḍarīkopaśobhitā haṃsamayūrakokilacakravākakroñcasārasanikūjitāḥ puṣpitasahakārāśokacampakakurabakatilakakeśarādinānādrumatīroparibaddhā nānāratnavṛkṣavāṭikāsamalaṃkṛtā aṣṭāpadavinibaddhā ratnavedikāparivṛtā ratnajālasaṃchannā yathartukālaparibhogā grīṣmavarṣāśaraddhemantasukhasaṃvāsāḥ / ime ca śaradabhranibhāḥ kailāsaparvatasadṛśā mahāprāsādā vaijayantasamā dharmasudharmakṣemasamā śokavigataprabhṛtayo vitardiniryūhatoraṇagavākṣaharmyakūṭāgāraprāsādatalasamalaṃkṛtā ratnakiṅkiṇījālasamīritāḥ / idaṃ cāryaputra antaḥpuraṃ tuṇavapaṇavavīṇāveṇusaṃpatāḍāvacarākimpalanakulasughoṣakamṛdaṅgapaṭahanṛtyagītavāditrasaṃgītisaṃprayogasuśikṣitaṃ hāsyalāsyakrīḍitaramitasukhilamadhuropacāram / tvaṃ ca deva yuvā anabhikrāntayauvano navo daharastaruṇaḥ komalaśarīraḥ śiśuḥ kṛṣṇakeśaḥ / (Vaidya 153) avikrīḍitaḥ kāmaiḥ / abhiramasva tāvadamarādhipatiriva daśaśatanayanastridaśādhipatiḥ / tataḥ paścād vṛddhībhūtā abhiniṣkramiṣyāmaḥ / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -
ramatāṃ ca ratividhijñāṃ amarādhipatiryathā tridaśaloke /
paścādvṛddhībhūtā vratatapasaṃ ārabhiṣyāmaḥ // Lal_15.39 //
bodhisattva āha - alaṃ chandaka / anityāḥ khalvete kāmā adhruvā aśāśvatā vipariṇāmadharmāṇaḥ pradrutāścapalā girinadīvegatulyāḥ / avaśyāyabinduvadacirasthāyina ullāpanā riktamuṣṭivadasārāḥ kadalīskandhavaddurbalā āmabhājanavadbhedanātmakāḥ śaradabhranibhāḥ kṣaṇādbhūtvā na bhavanti / acirasthāyino vidyuta iva nabhasi saviṣabhojanamiva pariṇāmaduḥkhā mālutālatevāsukhadā abhilikhitā bālabuddhibhirudakabudbudopamāḥ kṣipraṃ vipariṇāmadharmāṇaḥ / māyāmarīcisadṛśāḥ saṃjñāviparyāsasamutthitāḥ / māyāsadṛśāścittaviparyāsavidhāpitāḥ / svapnasadṛśā dṛṣṭiviparyāsaparigrahayogenātṛptikarāḥ / sāgara iva duṣpūrā lavaṇodaka iva tṛṣākarāḥ / sarpaśirovadduḥsparśanīyā mahāprapātavatparivarjitāḥ paṇḍitaiḥ / sabhayāḥ saraṇāḥ sādīnavaḥ sadoṣāḥ iti jñātvā vivarjitāḥ prājñairvigarhitā vidvadbhirjugupsitā āryairvivarjitāḥ budhaiḥ parigṛhītā abudhairniṣevitā bālaiḥ / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -
vivarjitā sarpaśiro yathā budhaiḥ vigarhitā mīḍhaghaṭo yathāśuciḥ /
vināśakā sarvaśubhasya chandakā jñātvā hi kāmānna mi jāyate rati // Lal_15.40 //
tadā chandakaḥ śalyaviddho yathā krandamānastato 'śrunetro duḥkhī evaṃ vākyamavravīt -
devā yasyārthi kecidihā tīvra nekavidhā ārabhante vratān
ajinajaṭādhara sudīrghakeśānakhā śmaśrucīrāstathā /
valkalādhāra śuṣkāṅga neke vratānāśritā
śākasyāmākagardūlabhakṣāśca omūrdhakāścāpare govratāṃ saṃśritāḥ // Lal_15.41 //
kiṃ tu vaya bhavema śreṣṭhā viśiṣṭā jage cakravartivarā lokapālāstathā /
śakra vajraṃdharā yāma devādhipā nirmitā / brahmaloke ca dhyānāsukhākāṅkṣiṇaḥ // Lal_15.42 //
tadida naravariṣṭha rājyaṃ tava sphītamṛddhaṃ subhikṣaṃ tathā ārāmodyānaprāsādaucchrepitaṃ vaijayantāsamam /
(Vaidya 154)
istrigārasvayaṃ veṇuvīṇāravai gītavādyai ratī nṛtyasaṃgīti saṃyogi saṃśikṣitaṃ
bhuñja kāmānimān mā vrajā sūratā // Lal_15.43 //
bodhisattva āha -
chandaka śṛṇu yāni duḥkhāśatāmarpitā pūrvi janmāntare
bandhanā rundhanā tāḍanā tarjanā kāmahetormayā /
no ca nirviṇṇabhūt saṃskṛte mānasam // Lal_15.44 //
pramadavaśagataṃ ca mohākulaṃ dṛṣṭijālāvṛtaṃ andhabhūtaṃ purā /
ātmasaṃjñāgrahākārakā vedanāvītivṛttā ime dharma ajñānataḥ // Lal_15.45 //
saṃbhūtā capalacala 'nitya meghaiḥ samā vidyubhiḥ sadṛśāḥ /
osabindūpamā riktatucchā asārā anātmā ca śūnyasvabhāvā ime sarvaśaḥ // Lal_15.46 //
na ca mama viṣayeṣu saṃrajyate mānasaṃ
dehi me chandakā kaṇṭhakālaṃkṛtaṃ aśvarājottamam /
pūrṇa me maṅgalā ye purā cintitā
bheṣyi sarvābhibhū sarvadharmeśvaro dharmarājo muniḥ // Lal_15.46 //
chandaka āha -
imāṃ vibuddhāmbujapatralocanāṃ vicitrahārāṃ maṇiratnabhūṣitām /
ghanapramuktāmiva vidyutāṃ nabhe nopekṣase śayanagatāṃ virocatīm // Lal_15.48 //
imāṃśca veṇūn paṇavāṃ sughoṣakāṃ mṛdaṅgavaṃśāṃśca saṃgītavāditām /
cakorasorāṃ kalaviṅkanāditāṃ yathālayaṃ kinnariṇāṃ vihāsyase // Lal_15.49 //
sumanotpalāṃ vārṣikacampakāṃstathā sugandhamālāṃ guṇapuṣpasaṃcayām /
kālāgurūnuttamagandhadhūpanāṃ nopekṣase tānanulepanān varān // Lal_15.50 //
sugandhagandhāṃśca rasāṃ praṇītāṃ susādhitāṃ vyañjanabhojanāṃstathā /
(Vaidya 155)
saśarkarāṃ pānarasāṃ susaṃskṛtāṃ nopekṣase deva kahiṃ gamiṣyasi // Lal_15.51 //
śīte ca uṣṇānanulepanāmbarāṃ uṣṇe ca tānuragasāracandanāṃ /
tāṃ kāśikāvastravarāmbarāṃ śubhāṃ nopekṣase deva kahiṃ gamiṣyasi // Lal_15.52 //
ime ca te (deva) kāmaguṇā hi pañca samṛddha deveṣviva devatānām /
ramasva tāvadratisaukhyaanvitaḥ tato vanaṃ yāsyati śākyapuṅgavaḥ // Lal_15.53 //
bodhisattva āha -
aparimitānanta kalpā mayā chandakā bhukta kāmāni rūpāśca śabdāśca gandhā rasā sparśa nānāvidhā /
divya ye mānuṣā no ca tṛptīrabhūt /
nṛpativarasutena aiśvarya kārāpitaṃ cātudvīpe yadā rāja bhūccakravartī samanvāgataḥ saptabhī ratnabhiḥ istrigārasya madhye gataḥ /
tridaśapatisuyāmadevādhipatyaṃ ca kārāpitaṃ yebhyaścāhaṃ cyavitvā ihābhyāgato nirmito nirmiteṣu māno ātmikā ca śriyā uttamā / bhukta pūrve mayā /
surapuri vaśavarti māreśvatvaṃ ca kārāpitaṃ
bhukta kāmāḥ samṛddhā varā no ca tṛptībhūt /
kiṃ puno adya māṃ hīnasaṃsevatastṛpti gacchedahaṃ sthānametanna saṃvidyate // Lal_15.54 //
api ca -
imu jaṃga apekṣāmyahaṃ chandakā duḥkhitaṃ śokakāntārasaṃsāramadhye sthitam / kleśavyālākule uhyamānaṃ sadā /
aśaraṇamaparāyaṇaṃ mohavidyāndhakāre jarāvyādhimṛtyūbhayaiḥ pīḍitam /
janmaduḥkhaiḥ samabhyāhataṃ vyāhataṃ śatrubhiḥ /
ahamiha samudāniyā dharmanāvaṃ mahātyāgaśīlavratakṣāntivīryābalāṃ dārusaṃbhārasaṃghātitāṃ sāramadhyāśayairvajrakaiḥ saṃgṛhītāṃ dṛḍhām / svayamahamabhiruhya nāvāmimātmāno 'vatīrya saṃsāraoghe ahaṃ tārayiṣye anantaṃ jagat /
śokasaṃsārakāntāraroṣormirāgagrahāvartavairākule dustare / eva cittaṃ mama // Lal_15.55 //
(Vaidya 156)
tadātmanottīrya idaṃ bhavārṇavaṃ savairadṛṣṭigrahakleśarākṣasam /
svayaṃ taritvā ca anantakaṃ jagat sthale sthapeṣye ajarāmare śive // Lal_15.56 //
tadā chandako bhūyasyā mātrayā prarudannevamāha - deva eṣa vyavasāyasya niścayaḥ?
bodhisattva āha -
śṛṇu chandaka mahya niścayaṃ mokṣasattvārtha hitārthamudyatam /
acalācalamavyayaṃ dṛḍhaṃ merurājeva yathā suduścalam // Lal_15.57 //
chandaka āha - kīdṛśa āryaputrasya niścayaḥ?
bodhisattva āha -
vajrāśaniḥ paraśuśaktiśarāśca varṣe vidyutpratānajvalitaḥ kvathitaṃ ca loham /
ādīptaśailaśikharā prapateyu mūrdhni naivā ahaṃ puna janeya gṛhābhilāṣam // Lal_15.58 //
tadā amara nabhagatāḥ kilakilā muñciṣu kusumavṛṣṭiḥ /
jaya he paramamatidharā jagati abhayadāyakā nātha // Lal_15.59 //
na rajyate puruṣavarasya mānasaṃ nabho yathā tamarajadhūmaketubhiḥ /
na lipyate viṣayasukheṣu nirmalo jale yathā navanalinaṃ samudbhavam // Lal_15.59 //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvasya niścayaṃ viditvā śāntamatiśca devaputro lalitavyūhaśca devaputraḥ kapilavastuni mahānagare sarvastrīpuruṣadārakadārikānāmapasvāpanamakurutām, sarvaśabdāṃścāntardhāpayāmāsatuḥ //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvaḥ sarvaṃ nagarajanaṃ prasuptaṃ viditvā ardharātrisamayaṃ copasthitaṃ jñātvā puṣyaṃ ca nakṣatrādhipatiṃ yuktaṃ jñātvā sāṃprataṃ niṣkramaṇakāla iti jñātvā chandakamāmantrayate sma - chandaka māṃ medānīṃ khedaya / prayaccha me kaṇṭhakaṃ samalaṃkṛtya, mā ca vilambiṣṭhāḥ //
samanantarodāhṛtā ca bodhisattveneyaṃ vāk / atha tatkṣaṇameva catvāro lokapālā bodhisattvasya vacanamupaśrutya svakasvakāni ca bhavanāni gatvā bodhisattvasya pūjākarmaṇe svaiḥ svairvyūhaistvaritaṃ tvaritaṃ punarapi kapilavastumahānagaramāgacchanti sma //
(Vaidya 157)
tatra dhṛtarāṣṭro mahārājo gandharvādhipatiḥ pūrvasyā diśa āgato 'bhūt sārdhamanekairgandharvakoṭiniyutaśatasahasrairnānātūryasaṃgītisaṃpravāditena / āgatya ca kapilavastumahānagaraṃ pradakṣiṇīkṛtya yathāgataḥ pūrvāṃ diśamupaniśrityāsthāt bodhisattvaṃ namasyamānaḥ //
dakṣiṇasyā diśo virūḍhako mahārājo 'bhyāgato 'bhūt sārdhamanekaiḥ kumbhāṇḍakoṭiniyutaśatasahasrairnānāmuktāhārapāṇipralambitairnānāmaṇiratnaparigṛhītairvividha - gandhodakapūrṇaghaṭaparigṛhītaiḥ / āgatya ca kapilavastumahānagaraṃ pradakṣiṇīkṛtya yathāgata eva dakṣiṇāṃ diśamupaniśrityāsthāt bodhisattvaṃ namasyamānaḥ //
paścimāyā diśo virūpākṣo mahārāja āgato 'bhūt sārdhamanekairnāgakoṭiniyutaśatasahasrairnānāmuktāhārapāṇipralambitairnānāmaṇiratnaparigṛhītairgandha - cūrṇapuṣpavarṣameghasamutthitaiśca mṛdubhiḥ sugandhibhirnānāvātaiḥ pravāyadbhiḥ / āgatya ca kapilavastumahānagaraṃ pradakṣiṇīkṛtya yathāgata eva paścimāṃ diśamupaniśrityāsthāt bodhisattvaṃ namasyamānaḥ //
uttarasyā diśaḥ kubero mahārāja āgato 'bhūt sārdhamanekairyakṣakoṭiniyutaśatasahasrairjyotīrasamaṇiratnaparigṛhītairdīpikāpāṇiparigṛhītaiśca jvalitolkāpāṇiparigṛhītairdhanurasiśaraśaktitomaratriśūlacakrakaṇayabhindipālādinānāpraharaṇaparigṛhītairdṛḍha - saṃnaddhavarbhitakavacitaiḥ / āgatya kapilavastumahānagaraṃ pradakṣiṇīkṛtya yathāgata evottarāṃ diśamupaniśrityāsthāt bodhisattvaṃ namasyamānaḥ //
śakraśca devānāmindraḥ sārdhaṃ trāyatriṃśadevairāgato 'bhūt divyapuṣpagandhamālyavilepanacūrṇacīvarachatradhvajapatākāvataṃsakābharaṇaparigṛhītaiḥ / āgatya kapilavastumahānagaraṃ pradakṣiṇīkṛtya yathāgata eva saparivāra uparyantarikṣe 'sthāt bodhisattvaṃ namaskurvan //
iti hi bhikṣavaśchandako bodhisattvasya vacanamupaśrutyāśrupūrṇanayano bodhisattvamevamāha - āryaputra tvaṃ ca kālajño velajñaśca samayajñaḥ / ayaṃ ca akālo 'samayo gantum / tatkimājñāpayasi iti //
bodhisattva āha - chandaka, ayaṃ sa kālaḥ /
chandaka āha - kasyāryaputra kālaḥ?
bodhisattva āha -
yattanmayā prārthitu dīrgharātraṃ sattvānamarthaṃ parimārgatā hi /
avāpya bodhiṃ ajarāmaraṃ padaṃ moce jagattasya kṣaṇo upasthitaḥ // Lal_15.60 //
(Vaidya 158)
iyamatra dharmatā //
tatredamucyate -
bhaumāntarīkṣāśca tathaiva pālāḥ śakraśca devādhipatiḥ sayakṣaḥ /
yāmāśca devāstuṣitāśca nirmitāḥ paranirmitodyukta tathaiva devāḥ // Lal_15.61 //
varuṇo manasvī api nāgarājā anāvataptaśca tathaiva māgaraḥ
abhiyukta te cāpyabhipūjanārthaṃ naiṣkramyakāle narapuṃgavasya // Lal_15.62 //
ye cāpi rūpāvacareṣu devāḥ praśāntacārī saha dhyānagocarāḥ /
abhiyukta te cāpyabhipūjanārthaṃ trailokyapūjyasya narottamasya // Lal_15.63 //
daśādiśo 'bhyāgata śuddhasattvāḥ sahāyakāḥ pūrvacariṃ carantaḥ /
drakṣyāmahe niṣkramaṇaṃ jinasya pūjāṃ kariṣyāmi tathānurūpām // Lal_15.64 //
sa cāpi guhyādhipatirmahātmā pradīptavajro nabhasi pratisthitaḥ /
saṃnaddhagātro balavīryavikramaḥ kareṇa guhya jvalamānu vajram // Lal_15.65 //
candraśca sūryo ubhi devaputrau pradakṣiṇaṃ vāmaku supratisthitau /
daśāṅgulī añjalibhirgṛhītvā naiṣkramyaśabdo 'nuvicārayanti // Lal_15.66 //
puṣyaśca nakṣatra sapāriṣadyo audārikaṃ nirmiṇi ātmabhāvam /
sthitvāgratastasya narottamasya manojñaghoṣābhirutaṃ pramuñcat  // Lal_15.67 //
sarve 'dya siddhāḥ śubha tubhya maṅgalāḥ puṣyaśca yuktaḥ samayaśca gantum /
(Vaidya 159)
ahaṃ pi yāsyāmi tvayaiva sārdhaṃ / anuttarāyo bhava rāgasūdanaḥ // Lal_15.68 //
saṃcodakaścodayi devaputra uttiṣṭha śīghraṃ balavīryaudgataḥ /
duḥkhairhatāṃstāraya sarvasattvān naiṣkramyakālaḥ samupasthitaste // Lal_15.69 //
samāgatā devasahasrakoṭyaḥ pravarṣamāṇā kusumān manojñān /
sa cāpi paryaṅkavare niṣaṇṇo devairvṛto bhrājati dīptatejaḥ // Lal_15.70 //
nagare istrika dārakāśca puruṣā yāścābhavan dārikāḥ
sarve te śayitā kilāntamanaso īryāpathebhyaścyutāḥ /
hasti aśvagavāśca sārikaśukāḥ kroñcā mayūrāstathā
sarve te śayitā kilāntamanasaḥ paśyanti rūpaṃ na te // Lal_15.71 //
ye cā te dṛḍhavajratomaradharā śākyaiḥ sutāḥ sthāpitāḥ
hastiaśvaratheṣu toraṇavare te cāpyavasvāpitāḥ /
rājā rājakumāra pārthivajanaḥ sarve prasuptā bhavan
api cā nārigaṇā vinagnavasanā suptā na te buddhiṣū // Lal_15.72 //
so ca brahmaruto manojñavasanaḥ kalaviṅkaghoṣasvaro
rātrau nirgata ardharātrasamaye taṃ chandakaṃ abravīt /
sādhū chandaka dehi kaṇṭhaku mama svālaṃkṛtaṃ śobhanaṃ
mā vighnaṃ kuru me dadāhi capalaṃ yadi me priyaṃ manyase // Lal_15.73 //
kva tvaṃ yāsyasi sattvasārathivarā kiṃ aśvakāryaṃ ca te
kālajñaḥ samayajña dharmacaraṇo kālo na gantu kvacit /
dvārāste pithitā dṛḍhārgalakṛtā ko dāsyate tāṃ tava /
śakreṇā manasātha cetanavaśātte dvāra muktā kṛtāḥ
dṛṣṭvā chandaka harṣito puna dukhī aśrūṇi so 'vartayī /
hā dhikko mi sahāyu kiṃ tu kurumī dhāvāmi kāṃ vā diśaṃ
ugraṃtejadhareṇa vākyu bhaṇitaṃ śakyaṃ na saṃdhāritum // Lal_15.74 //
(Vaidya 160)
sā senā caturaṅginī balavatī kiṃ bhū karotīha hā
rājā rājakumāra pārthiva jano nemaṃ hi budhyanti te /
strīsaṃghaḥ śayitastathā yaśavatī osvāpitā devataiḥ
hā dhiggacchati sidhyate 'sya praṇidhiryaścintitaḥ pūrvaśaḥ // Lal_15.75 //
devāḥ koṭisahasra hṛṣṭamanasastaṃ chandakaṃ abruvan
sādhu chandaka dehi kaṇṭhakavaraṃ mā khedayī nāyakam /
bherīśaṅkhamṛdaṅgatūryanayutā devāsurairvāditā
naivedaṃ pratibudhyate puravaraṃ osvāpitaṃ devataiḥ // Lal_15.76 //
paśya chandaka antarīkṣa vimalaṃ divyā prabhā śobhate
paśya tvaṃ bahubodhisattvanayutāṃ ye pūjanāyāgatāḥ /
śakraṃ paśya śacīpatiṃ balavṛtaṃ dvārasthitaṃ bhrājate
devāṃścāpyasurāṃśca kinnaragaṇāṃ ye pūjanārthāgatāḥ // Lal_15.77 //
śrutvā chandaka devatāna vacanaṃ taṃ kaṇṭhakaṃ ālapī
eṣvāgacchati sattvasārathivaraḥ tvaṃ tāva heṣiṣyase /
so taṃ varṣikuvarṇa kāñcanakhuraṃ svālaṃkṛtaṃ kṛtvanā
upanetī guṇasāgarasya vahanaṃ rodantako durmanā // Lal_15.78 //
eṣā te varalakṣaṇā hitakarā aśvaḥ sujātaḥ śubho
gaccha sidhyatu tubhya eva praṇidhiryaścintitaḥ pūrvaśaḥ /
ye te vighnakarā vrajantu praśamaṃ āsāṃ vrataṃ sidhyatāṃ
bhavahī sarvajagasya saukhyadadanaḥ svargasya śāntyāstathā // Lal_15.79 //
sarvā kampita ṣaḍvikāra dharaṇī śayanādyadā sotthitaḥ
ārūḍhaḥ śaśipūrṇamaṇḍalanibhaṃ taṃ aśvarājottamam /
pālā pāṇiviśuddhapadmavimalā nyasayiṃsu aśvottame
śakro brahma ubhau ca tasya purato darśyanti mārgo hyayam // Lal_15.80 //
ābhā tena pramukta acchavimalā obhāsitā medinī
sarve śānta apāya sattva sukhitā kleśairna bādhyī tadā /
puṣpā varṣiṣu tūryakoṭi raṇiṣū devāsurāstuṣṭuvuḥ
sarve kṛtva pradakṣiṇaṃ puravaraṃ gacchanti harṣānvitāḥ // Lal_15.81 //
(Vaidya 161)
puravarottami devata dīnamanā upagamya gacchati mahāpuruṣe /
purataḥ sthitā karuṇadīnamanā girayā samālapati padmamukham // Lal_15.82 //
tamasākulaṃ bhuvimu sarvapuraṃ nagaraṃ na śobhati tvaya rahitam /
na mamātra kāci rati prītikarī tyaktaṃ tvayā ca yadidaṃ bhavanam // Lal_15.83 //
na punaḥ śruṇiṣyi rutu pakṣigaṇe antaḥpure madhuraveṇuravam /
maṅgalyaśabda tatha gītaravaṃ pratibodhanaṃ tava anantayaśaḥ // Lal_15.84 //
darśe na bhūyu surasiddhagaṇāṃ kurvantu pūja tava rātridivam /
ghrāyiṣyi gandha na ca divya punaḥ tvayi nirgate nihatakleśagaṇe // Lal_15.85 //
nirbhuktamālyamiva paryuṣitaṃ tyaktaṃ tvayādya bhavanaṃ hi tathā /
naṭaraṅgakalpa pratibhāyati me tvayi nirgate na bhuyu tejaśiri // Lal_15.86 //
ojo balaṃ harasi sarvapure na ca śobhate aṭavitulyamidam /
vitathaṃ ṛṣīṇa vacanādya bhutaṃ yehī viyākṛtu bhuvi cakrabalo // Lal_15.87 //
abalaṃ balaṃ bhuvimu śākyabalaṃ ucchinna vaṃśa iha rājakule /
āśā pranaṣṭa iha śākyagaṇe tvayi nirgate mahati puṇyadrume // Lal_15.88 //
ahameva tubhya gati gacchayamī yatha tvaṃ prayāsi amalā vimalā /
(Vaidya 162)
api cā kṛpā karuṇa saṃjaniya vyavalokayasva bhavanaṃ tvamidam // Lal_15.89 //
vyavalokya caiva bhavanaṃ matimān madhurasvaro giramudīritavān /
nāhaṃ pravekṣi kapilasya puraṃ aprāpya jātimaraṇāntakaram // Lal_15.90 //
sthānāsanaṃ śayanacaṃkramaṇaṃ na kariṣyahaṃ kapilavastumukham /
yāvanna labdha varabodhi mayā ajarāmaraṃ padavaraṃ hyamṛtam // Lal_15.91 //
yadasau jagatpradhāno niṣkrāntu bodhisattvo tasyā nabhe vrajanto stavayiṃsu apsarāṇām /
eṣa maha dakṣiṇīyo eṣa maha puṇyakṣetraṃ puṇyarthikāna kṣetraṃ amṛtāphalasya dātā // Lal_15.92 //
ena bahukalpakoṭī dānadamasaṃyamenā samudānitāsya bodhiḥ sattvakaruṇāyamānā /
eṣa pariśuddhaśīlo suvrata akhaṇḍacārī na ca kāma naiva bhogāṃ prārthentu śīlarakṣī // Lal_15.93 //
eṣa sada kṣāntivādī chidyanti aṅgamaṅge na ca krodhu naiva roṣaḥ sattvaparitrāyaṇārtham /
eṣa sada vīryavanto avikhinna kalpakoṭyaḥ samudānitāsya bodhiryaṣṭā ca yakṣakoṭīḥ // Lal_15.94 //
eṣa sada dhyānadhyāyī śāntapraśāntacitto dhyāyitva sarvakleśāṃ moceṣyi sattvakoṭīḥ /
eṣo asaṅga prājñaḥ kalpairvikalpamukto kalpairvimuktacitto jinu bheṣyate svayaṃbhūḥ // Lal_15.95 //
eṣa sada maitracitto karuṇāya pāraprāpto mudito upekṣadhyāyī brāhme pathi vidhijñaḥ /
eṣo 'tidevadevo devebhi pūjanīyo śubhavimalaśuddhacitto guṇaniyutapāraprāptaḥ // Lal_15.96 //
(Vaidya 163)
śaraṇaṃ bhayārditānāṃ dīpo acakṣuṣāṇāṃ layano upadrutānāṃ vaidyaścirāturāṇām /
rājeva dharmarājo indraḥ sahasranetro brahmasvayaṃbhubhūtaḥ kāyapraśabdhacitto // Lal_15.97 //
dhīraḥ prabhūtaprajño vīro viviktacittaḥ śūraḥ kileśaghātī ajitaṃjayo jitāriḥ /
siṃho bhayaprahīṇo nāgaḥ sudāntacitto ṛṣabho gaṇapradhānaḥ kṣāntaḥ prahīṇakopaḥ // Lal_15.98 //
candraḥ prabhāsayantaḥ sūryo 'vabhāsakārī
ulkā pradyotakārī sarvatamovimuktaḥ /
padmaṃ anopaliptaṃ puṣpaṃ suśīlapatraṃ
merūrakampi śāstā pṛthivī yathopajīvyo
ratanākaro akṣobhyaḥ // Lal_15.99 //
ena jitu kleśamāro ena jitu skandhamāro ena jitu mṛtyumāro nihato 'sya deva(putra)māro /
eṣa maha sārthavāho kupathapratisthitānāṃ aṣṭāṅgamārgaśreṣṭhaṃ deśeṣyate nacireṇā // Lal_15.100 //
jaramaraṇakleśaghātī tamatimiravipramukto
bhuvi divi ca saṃpraghuṣṭo jinu bheṣyate svayaṃbhūḥ /
stuta stavitu aprameyo varapuruṣarūpadhārī
yatpuṇya tvāṃ stavitvā bhoma yatha vādisiṃhaḥ // Lal_15.101 //
iti hi bhikṣavo 'bhiniṣkrānto bodhisattvo 'tikramya śākyānatikramya kroḍyānatikramya mallān maineyānāmanuvaineye niga me ṣaṭsu yojaneṣu / tatra bodhisattvasya rātriprabhāto 'bhūt / tato bodhisattvo kaṇṭhakādavatīrya dharaṇītale sthitvā taṃ mahāntaṃ devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragasaṃghaṃ visarjayati sma / visarjya cāsyaitadabhūt -imānyābharaṇāni kaṇṭhakaṃ ca chandakasya haste visarjayāmīti //
atha bodhisattvaśchandakamāmantryaitadavocat - gaccha tvaṃ chandaka, imānyābharaṇāni kaṇṭhakaṃ ca gṛhītvā nivartayasva / yatra ca pradeśe chandako nivṛttastatra caityaṃ sthāpitamabhūt / adyāpi taccaityaṃ chandakanivartanamiti jñāyate //
(Vaidya 164)
punaśca bodhisattvasyaitadabhavat - kathaṃ ca nāma cūḍā ca pravrajyā ceti / sa khaḍgena cūḍāṃ chittvā antarikṣe kṣipati sma / sā ca trāyatriṃśatā devaiḥ parigṛhītābhūt pūjārtham / adyāpi ca trāyatriṃśatsu deveṣu cūḍāmaho vartate / tatrāpi caityaṃ sthāpitamabhūt / adyāpi ca taccūḍāprati