Kinh Phổ Diệu (Lalitavistara)

grahaṇamiti jñāyate //
punarapi bodhisattvasyaitadabhūt - kathaṃ hi nāma pravrajyā ca kāśikāni vastrāṇi / sacedvanavāsānurūpāṇi kāṣāyāṇi vastrāṇi labheyam, śobhanaṃ syāt / atha śuddhavāsakāyikānāṃ devānāmetadabhūt - kāṣāyairbodhisattvasya kāryamiti / tatraiko devaputro divyaṃ rūpamantardhāpya lubdhakarūpeṇa kāṣāyavastraprāvṛto bodhisattvasya purato 'sthāt / atha bodhisattvastametadavocat - sacenme tvaṃ mārṣā kāṣāyāṇi vastrāṇi dadyāḥ, imāni te 'haṃ kāśikāni vastrāṇi dadyām / so 'vocat - etāni vastrāṇi tava śobhante / imāni mama / bodhisattva āha - ahaṃ tvāṃ yācāmi / tatastena lubdhakarūpiṇā devaputreṇa bodhisattvāya kāṣāyāṇi vastrāṇi dattānyabhūvan / kāśikāni gṛhṇīte sma / atha sa devaputro gauravajātastāni vastrāṇi ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ śirasi kṛtvā tata eva devalokamagamat teṣāṃ pūjārtham / tacchandakena dṛṣṭamabhūt / tatrāpi caityaṃ sthāpitam / adyāpi taccaityaṃ kāṣāyagrahaṇamityevaṃ jñāyate //
yadā ca bodhisattvena cūḍāṃ chittvā kāṣāyāṇi vastrāṇi prāvṛtāni, tasmin samaye devaputraśatasahasrā hṛṣṭāstuṣṭā udagrā āttamanasaḥ paramapramuditāḥ prītisaumanasyajātā hīhīkārakilikilāprakṣveḍitānirnādanirghoṣaśabdamakārṣuḥ / siddhārtho bho mārṣāḥ kumāraḥ pravrajitaḥ / so 'yamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya dharmacakraṃ pravartayiṣyati / asaṃkhyeyāñjātidharmāṇaḥ sattvān jātyā parimocayiṣyati / yāvajjarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ parimocya saṃsārasāgarāt pāramuttāryānuttare kṣeme 'bhaye 'śoke nirūpadrave śive virajase 'mṛte dharmadhātau pratiṣṭhāpayiṣyatīti / sa ca śabdaḥ śabdaparaṃparayā yāvadakaniṣṭhabhavanamabhyudgato 'bhūt //
tato 'ntaḥpurikābhiḥ kumāramapaśyantībhiḥ grīṣmikavārṣikahaimantikeṣu prāsādeṣvāsaneṣu ca gṛheṣu parimāgamāṇā yadā na paśyanti sma, tadā ekībhūtābhiḥ kurarībhirivotkrṛṣṭamabhūt / tatra kāścitstriyaḥ paramaśokārtā hā tātehi krandanti sma / kāścidbhrātaḥ kāścidbharta iti krandanti sma / kāściddhā nātheti krandanti sma / kāściddhā svāminniti / kāścinnānāpriyavacanapralāpaiḥ, kāścinnānākāyaparisarpikayā rudanti sma / kāścicchīrṣopakarṣikayā, kāścidanyonyamukhāvalokitayā rudanti sma / kāściccakṣuḥparivartikayā, kāścitsvavadanāni vastrairucchādya rudanti sma / kāścidūrū pāṇibhiḥ prasphoṭayantyaḥ, kāściddhṛdayaḥ, pāṇibhistāḍayantyaḥ, kāścidbāhūn pāṇibhiḥ prasphoṭayantyaḥ, kāścicchirāṃsi, kāścicchiraḥ pāṃśubhiravakirantyo rudanti sma / kāścidvikṣiptakeśyaḥ, kāścitkeśaṃ viluñcantyaḥ, kāścidūrdhvabāhavaḥ uccairutkrośanti sma / kāścinmṛgya iva digdhaviddhāḥ sahasā pradhāvantyo (Vaidya 165) rudanti sma / kāścinmārutakampitā iva kadalyaḥ pravikampyamānā rudanti sma / kāściddharaṇītale vinipatitāḥ kiṃcitprāṇāḥ, kāścijjālotkṣiptamatsyā iva pṛthivyāṃ parivartyamānā rudanti sma / kāścinmūlachinnā iva vṛkṣāḥ sahasā dharaṇītale nipatya rudanti sma //
taṃ ca śabdaṃ rājā śrutvā śākyānāmantrayate sma - kimetaduccairantaḥpure śabdaḥ śrūyate? śākyā vijñāya kathayanti sma - kumāraḥ kila mahārāja antaḥpure na dṛśyate / rājā āha - kṣipraṃ nagaradvārāṇi pithayata / kumāramabhyantare mṛgayāmaḥ / te sāntarbahirmṛgayante sma / sāntarbahirmṛgayamānā na paśyanti sma //
mahāprajāpatyapi gautamī paridevamānā mahītale parivartate sma / rājānaṃ śuddhodanamevamāha kṣipraṃ māṃ mahārāja putreṇa samaṅginīṃ kuruṣveti //
tato rājā caturdiśamaśvadūtān preṣayati sma / gacchata, yāvatkumāraṃ na paśyatha, tāvanmā nivartayatha //
naimittikairvaipañcikaiśca vyākṛtamabhūt - maṅgaladvāreṇa bodhisattvo 'bhiniṣkramiṣyatīti / te maṅgaladvāreṇa gacchantaḥ paśyanti sma antarāpathi puṣpavarṣaṃ prapatitam / teṣāmetadabhūt - anena pathā kumāro 'bhinirgata iti //
te svalpamantaraṃ gatvā taṃ devaputraṃ paśyanti sma bodhisattvasya kāśikavastrāṇi śirasi kṛtvā āgacchantam / teṣāmetadabhūt - imāni khalu kumārasya kāśikavastrāṇi / mā khalvanenaiṣāṃ vastrāṇāmarthe kumāro jīvitādvyaparopitaḥ syāt / gṛhṇītainamiti / bhūyaḥ paśyanti sma / tasya pṛṣṭhataścchandakaṃ kaṇṭhakamābharaṇāni cādāyāgacchantam / tataste parasparamūcuḥ - mā tāvadbhoḥ sāhasaṃ mā kārṣṭa / eṣa chandako 'bhyāgacchati kaṇṭhakamādāya, yāvadenaṃ prakṣyāmaḥ //
te chandakaṃ paripṛcchanti sma - he chandaka, mā khalvanenaiva puruṣeṇa kāśikānāṃ vastrāṇāmarthāya kumāro jīvitādvyaparopitaḥ syāt / chandaka āha - na hyetat / api tu anena kumārāya kāṣāyāṇi vastrāṇi dattāni / kumāreṇa cāsyaitāni kāśikāni vastrāṇi dattāni / atha sa devaputrastāni vastrāṇyubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ śirasi kṛtvā tata eva devalokamagamat teṣāṃ pūjārtham //
evaṃ ca te bhūyaśchandakaṃ paripṛcchanti sma - tatkiṃ manyase chandaka gacchāmo vayam? śakyaḥ kumāraḥ pratinivartayitum? sa āha - mā khalu / anivartyaḥ kumāro dṛḍhavīryaparākramaḥ / evaṃ ca tenoktam - na tāvadahaṃ punarapi kapilavastumahānagaraṃ pravekṣyāmi, yāvanme nānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeti / yathā ca kumāreṇoktaṃ tathaiva tadbhaviṣyati / tatkasmāt? anivartyaḥ kumāro dṛḍhavīryaparākramaḥ //
tataśchandakaḥ kaṇṭhakamābharaṇāni cādāyāntaḥpuraṃ prāvikṣat / tatastānyābharaṇāni cireṇa kālena bhadrikasya śākyakumārasya mahānāmno 'niruddhasya cābadhyanta sma / tāni mahānārāyaṇasaṃghaṭanakāyārthamanye (Vaidya 166) nārāyaṇasaṃhananā na śaknuvanti sma dhārayitum / yadā na kaścittāni dhārayituṃ śaknoti sma, tadā mahāprajāpatyā gautamyā cintitamabhūt - yāvadahamimānyābharaṇāni paśyāmi, tāvanmama hṛdaye śoko bhaviṣyati / yannvahamimānyābharaṇāni puṣkariṇyāṃ prakṣipeyamiti / tato mahāprajāpatī gautamī tānyābharaṇāni puṣkariṇyāṃ prakṣipati sma / adyāpi sā ābharaṇapuṣkariṇītyevaṃ saṃjñāyate //
tatredamucyate -
niṣkrāntu śūro yada vidu bodhisattvo nagaraṃ vibuddhaṃ kapilapuraṃ samagram /
manyanti sarve śayanagato kumāro anyonya hṛṣṭāḥ pramudita ālabhante // Lal_15.102 //
gopā vibuddhā tatha api istrigārā śayanaṃ nirīkṣī na ca dṛśi bodhisattvam /
utkrośu mukto narapatino agāre hā vañcitāḥ smaḥ kahi gatu bodhisattvo // Lal_15.103 //
rājā śruṇitvā dharaṇitale nirasto utkrośu kṛtvā aho mama ekaputro /
so stemito hi jalaghaṭasaṃprasikto āśvāsayantī bahuśata śākiyānām // Lal_15.104 //
gopā śayāto dharaṇitale nipatya keśāṃ lunātī avaśiri bhūṣaṇāni /
aho subhāṣṭaṃ mama puri nāyakenā sarvapriyebhirnaciratu viprayogaḥ // Lal_15.105 //
rūpā surūpā vimalavicitritāṅgā acchā viśuddhā jagati priyā manāpā /
dhanyā praśastā divi bhuvi pūjanīyā kva tvaṃ gato 'si mama śayi chorayitvā // Lal_15.106 //
na pāsyi pānaṃ na ca madhu na pramādaṃ bhūmau śayiṣye jaṭamakuṭaṃ dhariṣye /
snānaṃ jahitvā vratatapa ācariṣye yāvanna drakṣye guṇadharu bodhisattvam // Lal_15.107 //
(Vaidya 167)
udyāna sarve aphala apatrapuṣpā hārā viśuddhā tamarajapāṃśutulyāḥ /
veśmaṃ na śobhī aṭavi puraṃ prakāśaṃ yattena tyaktaṃ naravarapuṃgavena // Lal_15.108 //
hā gītavādyāḥ sumadhura mañjughoṣāḥ hā istrigārā vigalita bhūṣaṇābhiḥ /
hā hemajālaiḥ parisphuṭamantarikṣaṃ na bhūyu drakṣye guṇadharaviprahīṇā // Lal_15.109 //
mātṛsvasā cā paramasukṛcchraprāptā āśvāsayāti ma rudahi śākyakanye /
pūrve ca uktaṃ naravarapuṃgavena kartāsmi loke jaramaraṇātpramokṣam // Lal_15.110 //
so cā maharṣī kuśalasahasra cīrṇaḥ ṣaḍ yojanāni pratigatu rātriśeṣe /
chandasya detī hayavaru bhūṣaṇāni chandā gṛhītvā kapilapuraṃ prayāhi // Lal_15.111 //
mātāpitaṇāṃ mama vacanena pṛcche gataḥ kumāro na ca puna śocayethā /
buddhitva bodhiṃ punarihamāgamiṣye dharmaṃ śruṇitvā bhaviṣyatha śāntacittāḥ // Lal_15.112 //
chando rudanto pratibhaṇi nāyakasya na me 'sti śaktirbalata parākramo vā /
haneyu mahyaṃ naravarajñātisaṃghāḥ chandā kva nīto guṇadharu bodhisattvo // Lal_15.113 //
mā tāhi chandā pratibhaṇi bodhisattvo tuṣṭā bhavitvā api mama jñātisaṃghāḥ /
śāstārasaṃjñā tvayi sada bhāviṣyanti premeṇa mahyaṃ tvayamapi vartiṣyante // Lal_15.114 //
chando gṛhītvā hayavaru bhūṣaṇāni udyānaprāpto naravarapuṃgavasya /
(Vaidya 168)
udyānapālaḥ pramuditu vegajāto ānandaśabdaṃ pratibhaṇi śākiyānām // Lal_15.115 //
ayaṃ kumāro hayavaru chandakaśca udyānaprāpto na ca puna śocitavyo /
rājā śraṇitvā parivṛtu śākiyebhiḥ udyānaprāpto pramuditu vegajāto // Lal_15.116 //
gopā viditvā dṛḍhamati bodhisattvaṃ no cāpi harṣī na ca gira śraddadhāti /
asthānametadvinigatu yatkumāro aprāpya bodhiṃ punariha āgameyā // Lal_15.117 //
dṛṣṭvā tu rājā hayavaru chandakaṃ ca utkrośu kṛtvā dharaṇitale nirasto /
hā mahya putrā sukuśalagītavādyā kva tvaṃ gato 'si vijahiya sarvarājyam // Lal_15.118 //
sādhū bhaṇāhi vacana mameha chandā kiṃ vā prayogaḥ kva ca gatu bodhisattvaḥ /
kenātha nīto vivarita kena dvārā pūjā ca tasyā katha kṛta devasaṃghaiḥ // Lal_15.119 //
chando bhaṇātī śṛṇu mama pārthivendrā rātrau prasupte nagari sabālavṛddhe /
so mañjughoṣo mama bhaṇi bodhisattvo chandā dadāhi mama laghu aśvarājam // Lal_15.120 //
so bodhayāmi naragaṇi nārisaṃghaṃ suptā prasuptā na ca gira te śruṇanti /
so rodamāno dadi ahu aśvarājaṃ hanta vrajāhī hitakara yena kāmam // Lal_15.121 //
śakreṇa dvārā vivarita yantrayuktāḥ pālāścatasro hayacaraṇe śiliṣṭāḥ /
ārūḍhi śūre pracalita trisahasrāḥ mārgo nabhe 'smin suvipula yena krānto // Lal_15.122 //
(Vaidya 169)
ābhā pramuktā vihatatamondhakārā puṣpā patiṃsū turiyaśatā raṇiṃṣū /
devāḥ staviṃsū tathapi hi cāpsarāṇi nabhasā prayāto parivṛtu devasaṃghaiḥ // Lal_15.123 //
chando gṛhītvā hayavaru bhūṣaṇāni antaḥpure so upagatu rodamāno /
dṛṣṭvā tu gopā hayavaru chandakaṃ ca saṃmūrchayitvā dharaṇitale nirastā // Lal_15.124 //
udyukta sarvā suvipula nārisaṃghāḥ vāriṃ gṛhītvā snapayiṣu śākyakanyām /
mā haiva kālaṃ kariṣyati śokaprāptā dvābhyāṃ priyābhyāṃ bahu bhavi viprayogo // Lal_15.125 //
sthāmaṃ janitvā suduḥkhita śākyakanyā kaṇṭhe 'valambyā hayavaraaśvarāje /
anusmaritvā purimaka kāmakrīḍāṃ nānāpralāpī pralapati śokaprāptā // Lal_15.126 //
hā mahya prītijananā hā mama narapuṃgavā vimalacandramukhā /
hā mama surūparūpā hā mama varalakṣaṇā vimalatejadharā // Lal_15.127 //
hā mama aninditāṅgā sujāta anupūrvaudgatā asamā /
hā mama guṇāgradhāriṃ naramarūbhiḥ pūjitā paramakārūṇikā // Lal_15.128 //
hā mama balopapetā narāyaṇasthāmavannihataśatrugaṇā /
hā mama sumāñjaghoṣā kalaviṅkarutasvarā madhurabrahmarutā // Lal_15.129 //
hā mama anantakīrte śatapuṇyasamudgatā vimalapuṇyadharā /
hā mama anantavarṇā guṇagaṇapratimaṇḍitā ṛṣigaṇaprītikarā // Lal_15.130 //
hā mama sujātajātā lumbinivana uttame bhramaragītarute /
hā mama vighuṣṭaśabdā divi bhuvi abhipūjitā vipulajñānadrumā // Lal_15.131 //
hā mama rasārasāgrā bimboṣṭhā kamalalocanā kanakanibhā /
hā mama suśuddhadantā gokṣīratuṣārasaṃnibhasahitadantā // Lal_15.132 //
hā mama sunāsa subhrū ūrṇābhru mukhāntare sthitā vimalā /
hā mama suvṛttaskandhā cāpodara eṇeyajaṅghavṛttakaṭī // Lal_15.133 //
(Vaidya 170)
hā mama gajahastorū karacaraṇaviśuddhaśobhanā tāmranakhā /
iti tasya bhūṣaṇāni puṇyehi kṛtāni pārthive prītikarā // Lal_15.134 //
ha mahya gītavādyā varapuṣpavilepanā śubhaṛtupravare /
hā mahya puṣpagandhā antaḥpuri gītavāditairharṣakarā // Lal_15.135 //
hā kaṇṭhakā sujātā mama bhartu sahāyakastvayā kva nīto /
hā chandakā nikaruṇā na bodhayasi gacchamānake naravariṣṭhe // Lal_15.136 //
gacchatyayaṃ hitakaro ekā gira tasminnantari na bhasi kasmāt /
itu adya puravarāto gacchati naradamyasārathiḥ kāruṇikaḥ // Lal_15.137 //
katha vā gato hitakaro kena ca niṣkramito itu sa rājakulāt /
katamāṃ diśāmanugato dhanyā vanagulmadevatā yāsya sakhī // Lal_15.138 //
atiduḥkha mahya chandā nidhidarśiya netrauddhṛtā cakṣudadā /
sarvairjanaiśca chandā mātāpitṛnityavarṇitā pūjaniyāḥ // Lal_15.139 //
tānapi jahitva nirgatu kiṃ punarima istrikāmaratim /
hā dhik priyairviyogo naṭaraṅgasvabhāvasaṃnibhā anityā // Lal_15.140 //
saṃjñāgraheṇa bālā dṛṣṭiviparyāsaniśritā janmacyuti /
prāgeva tena bhaṇitaṃ nāsti jarāmaraṇasaṃskṛte kāści sakhā // Lal_15.141 //
paripūryato 'sya āśā spṛśatū varabodhisamuttamāṃ drumavariṣṭhe /
buddhitva bodhivirajāṃ punarapi etū ihā puravareṃ asmin // Lal_15.142 //
chandakaḥ paramadīnamānaso gopikāya vacanaṃ śruṇitvanā /
sāśrukaṇṭha gira saṃprabhāṣate sādhu gopi niśṛṇohi me vacaḥ // Lal_15.143 //
rātriye rahasi yāmi madhyame sarvanārigaṇi saṃprasuptake /
so tadā ca śatapuṇyaudgato ālapeti mama dehi kaṇṭhakam // Lal_15.144 //
taṃ niśāmya vacanaṃ tadantaraṃ tubhya prekṣami śayāni suptikām /
uccaghoṣu ahu tatra muñcamī utthi gopi ayu yāti te priyo // Lal_15.145 //
(Vaidya 171)
devatā vacanu taṃ nirodhayi eka istri napi kāci budhyate /
rodamāna samalaṃkaritvanā aśvarāju dadamī narottame // Lal_15.146 //
kaṇṭhako hiṣati ugratejasvī krośamātru svaru tasya gacchatī /
no ca kaści śṛṇute purottame devatābhi osvāpanaṃ kṛtam // Lal_15.147 //
svarṇarūpyamaṇikoṭitā mahī kaṇṭhakasya caraṇaiḥ parāhatā /
sā raṇī madhurabhīṣmaśobhanā no ca keci śṛṇuvanti mānuṣāḥ // Lal_15.148 //
puṣyayuktu abhu tasmi antare candrajyotiṣa nabhe pratisthitā /
devakoṭi gagane kṛtāñjalī onamanti śirasābhivandiṣū // Lal_15.149 //
yakṣarākṣasagaṇairupasthitā lokapāla caturo maharddhikāḥ /
kaṇṭhakasya caraṇāṃ kare nyasī padmakeśaraviśuddhanirmalam // Lal_15.150 //
so ca puṇyaśatatejaudgato āruhī kumudavarṣikopamam /
ṣaḍvikāra dharaṇī prakampitā buddhakṣetra sphuṭa ābhanirmalā // Lal_15.151 //
śakra devaguruḥ śacīpatiḥ svāma dvāra vivarī tadantare /
devakoṭinayutaiḥ puraskṛto so vrajī amaranāgapūjito // Lal_15.152 //
saṃjñamātra iha jāti kaṇṭhako lokanāthu vahatī nabho 'ntare /
(Vaidya 172)
devadānavagaṇā saindrikāḥ ye vahanti sugatasya gacchataḥ // Lal_15.153 //
apsarā kuśalagītavādite bodhisattvaguṇabhāṣamānikāḥ /
kaṇṭhakasya balu te dadantikāḥ muñci ghoṣu madhuraṃ manoramam // Lal_15.154 //
kaṇṭhakā vahahi lokanāyakaṃ śīghra śīghra ma janehi khedatām /
nāsti me bhayamapāyadurgatiṃ lokanāthamabhidhārayitvanā // Lal_15.155 //
ekameka abhinandate suro vāhanaṃ smi ahu lokanāyake /
no ca kiṃcidapi deśu vidyate devakoṭicaraṇairna marditam // Lal_15.156 //
paśya kaṇṭhaka nabhontare imaṃ mārgu saṃsthitu vicitraśobhanam /
ratnavedikavicitramaṇḍitaṃ divyasāravaragandhadhūpitam // Lal_15.157 //
ena kaṇṭhaka śubhena karmaṇā trāyatriṃśabhavane sunirmito /
apsarai parivṛtaḥ puraskṛto divyakāmaratibhī ramiṣyase // Lal_15.158 //
sādhu gopi ma khu bhūyu rodahī tuṣṭa bhohi paramapraharṣitā /
drakṣase nacirato narottamaṃ bodhiprāptamamaraiḥ puraskṛtam // Lal_15.159 //
ye narāḥ sukṛtakarmakārakāḥ te na gopi sada roditavyakāḥ /
so ca puṇyaśatatejaudgato harṣitavya na sa roditavyakaḥ // Lal_15.160 //
(Vaidya 173)
saptarātra bhaṇabhānu gopike sā viyūha napi śakya kṣepitum /
yā viyūha abhu tatra pārthive niṣkramanti naradevapūjite // Lal_15.161 //
lābha tubhya paramā acintiyā yaṃ tyupasthitu jage hitaṃkaro /
mahya saṃjñi svakameva vartate tvaṃ hi bheṣyasi yathā narottamaḥ // Lal_15.162 //
iti //
// iti śrīlalitavistare 'bhiniṣkramaṇaparivarto nāma pañcadaśamo 'dhyāyaḥ //
______________________________________________________________________
START Parivarta 16
(Vaidya 174)
bimbisāropasaṃkramaṇaparivartaḥ ṣoḍaśaḥ /
evaṃ khalu bhikṣavaśchandako bodhisattvādhisthānena rājñaḥ śuddhodanasya gopāyāḥ śākyakanyāyāśca sarvasya cāntaḥpurasya sarvasya ca śākyagaṇasya śokavinodakathāmakārṣīt //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo lubdhakarūpāya devaputrāya kāśikāni vastrāṇi dattvā tasya sakāśātkāṣāyāni vastrāṇi gṛhītvā svayameva pravajyāṃ lokānuvartanāmupādāya sattvānukampāyai sattvaparipācanārtham //
atha bodhisattvo yenaiva śākyā brāhmaṇyā āśramastenopasaṃkrāmat / sā bodhisattvaṃ vāsena bhaktena copanimantrayate sma / tato bodhisattvaḥ padmāyā brāhmaṇyā āśramaṃ gacchati sma / tayāpi bodhisattvo vāsena bhaktena copanimantrito 'bhūt //
tato raivatasya brahmarṣerāśramamagamat / asāvapi bodhisattvaṃ tathaivopanimantrayate sma / tathaiva rājako 'pi datṛmadaṇḍikaputro bodhisattvamupanimantrayate sma //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo 'nupūrveṇa vaiśālīṃ mahānagarīmanuprāpto 'bhut //
tena khalu punaḥ samayenārāḍaḥ kālāpo vaiśālīmupanisṛtya prativasati sma mahatā śrāvakasaṃghena sārdhaṃ tribhiḥ śiṣyaśataiḥ / sa śiṣyebhya ākiṃcanyāyatanasahavratāyai dharmaṃ deśayati sma / sa bodhisattvaṃ dūrata evāgacchantaṃ dṛṣṭvā āścaryaprāptaḥ śiṣyānāmantrayate sma - paśyata paśyata bho rūpamasyeti / te 'bruvan - evaṃ hyetatpaśyāmaḥ / enamativismayanīyam //
tato 'haṃ bhikṣavo yenārāḍaḥ kālāpastenopasaṃkramyārāḍa kālāpametadavocat - careyamahaṃ bho ārāḍe kālāpe brahmacaryam / so 'vocat - cara bho gautama tathārūpeṇa dharmākhyāne yasmin śrāddhaḥ kulaputro 'lpakṛcchreṇājñāmārādhayati //
tasya me bhikṣava etadabhūt - asti me chando 'sti vīryamasti smṛtirasti samādhirasti prajñā, yannvahameko 'pramatta ātāpī vyapakṛṣṭo vihareyaṃ tasyaiva dharmasya prāptaye sākṣātkriyāyai //
atha khalvahaṃ bhikṣavo eko 'pramatta ātāpī vyapakṛṣṭo viharannalpakṛcchreṇaivaṃ taṃ dharmamadhyavagacchan sākṣādakārṣam //
atha khalvahaṃ bhikṣavo yenārāḍaḥ kālāpastenopasaṃkramyaitadavocat - etāvadbho tvayā ārāḍa dharmo 'dhigataḥ sākṣātkṛtaḥ? so 'vocat - evametadbho gautama / tamahamavocat - mayāpi bho eṣa dharmaḥ sākṣātkṛto 'dhigataḥ / so 'vocat - tena hi bho gautama yadahaṃ dharma jānāmi, bhavānapi taṃ jānāti, yaṃ bhavān jānāti, ahamapi taṃ jānāmi / tena hyāvāmubhāvapīmaṃ śiṣyagaṇaṃ pariharāvaḥ //
iti hi bhikṣava ārāḍaḥ kālāpaḥ paramayā pūjayā māṃ pūjayati sma / antevāsiṣu ca māṃ samānārthatayā sthāpayati sma //
(Vaidya 175)
tasya me bhikṣava etadabhūt - ayaṃ khalvārāḍasya dharmo na nairyāṇiko na niryāti, tatkatarasya samyagduḥkhakṣayāya? yannvahamata uttari paryeṣamāṇaścareyam //
atha khalvahaṃ bhikṣavo yathābhirāmaṃ vaiśālyāṃ vihṛtya magadheṣu ca prakrānto 'bhūt / so 'haṃ magadheṣu caryāṃ caran yena māgadhakānāṃ rājagṛhaṃ nagaraṃ tadanusṛto yena ca pāṇḍavaḥ parvatarājastenopasaṃkrānto 'bhūvam / tatrāhaṃ pāṇḍave parvatarājapārśve vyāhārṣamekākyadvitīyo 'sahāyo 'nekairdevakoṭinayutaśatasahasraiḥ saṃrakṣitaḥ //
tato 'haṃ kalyameva saṃnivāsya pātracīvaramādāya tapodadvāreṇa rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya prāvikṣat prāsādikenābhikrāntena pratikrāntena vyavalokitena saṃmiñjitena prasāritena prāsādikena saṃghāṭīpaṭapātracīvaradhāraṇenāvikṣiptairindriyairabahirgatena mānasena nirmitavattailapātradharavadyugamātraṃ paśyan / tatra māṃ rājagṛhakā manuṣyā dṛṣṭvā vismitā abhūvan - kiṃ svidayaṃ brahmā bhaviṣyati śakro devānāmindra āhosvidvaiśravaṇo āhosvitkiṃcidgiridaivatam //
tatredamucyate -
atha vimaladharo hyanantatejo svayamiha pravrajiyāna bodhisattvaḥ /
śāntamanu dānta īryavanto viharati pāṇḍavaśailarājapārśve // Lal_16.1 //
rajani vigatu jñātva bodhisattvaḥ paramasudarśaniyaṃ nivāsayitvā /
pātra pratigṛhīya nīcamāno praviśati rājagṛhaṃ sapiṇḍapātram // Lal_16.2 //
kanakamiva sudhātujātarūpaṃ kavacitu lakṣaṇatriṃśatā dvibhiśca /
naragaṇa tatha nāri prekṣamāṇo na ca bhavate kvaci tṛpti darśanena // Lal_16.3 //
vīthi racita ratnavastradhāryai avaśiriyā janu yāti pṛṣṭhato 'sya /
ko nu ayu adṛṣṭapūrvasattvo yasya prabhāya puraṃ vibhāti sarvam // Lal_16.4 //
upari sthihiya nāriṇāṃ sahasrā tathariva dvāri tathaiva vātayāne /
(Vaidya 176)
rathya bharita gehi śūnya kṛtvā naravaru prekṣiṣu te ananyakarmāḥ // Lal_16.5 //
na ca bhuyu krayavikrayaṃ karontī na ca puna sauṇḍa pibanti madyapānam /
na ca gṛhi na ca vīthiye ramante puruṣavarasya nirīkṣamāṇa rūpam // Lal_16.6 //
puruṣa tvaritu gacchi rājagehaṃ avaciṣu rāja sa bimbisāra tuṣṭo /
deva parama tubhya labdha lābhā svayamiha brahma pure carāti piṇḍam // Lal_16.7 //
keci avaci śakra devarājo apari bhaṇanti suyāma devaputraḥ /
tatha api saṃtuṣitaṃ va nirmitaśca apari bhaṇanti sunirmiteṣu devaḥ // Lal_16.8 //
keci puna bhaṇanti candrasūryau tathapi ca rāhu baliśca vemacitrī /
keci puna bhaṇanti vācamevaṃ ayu so pāṇḍavaśailarājavāsī // Lal_16.9 //
vacanamimu śruṇitva pārthivo 'sau paramaudagramanā sthito gavākṣe /
prekṣati varasattva bodhisattvaṃ jvalatu śirīya sudhātukāñcanaṃ vā // Lal_16.10 //
piṇḍa dadiya rāja bimbisāraḥ puruṣamavocannirīkṣa kva prayātī /
dṛṣṭva girivaraṃ sa gacchamāno avaciṣu deva gataḥ sa śailapārśvam // Lal_16.11 //
rajani vigatu jñātva bimbisāro mahata janaiḥ parivārito narendraḥ /
upagami pāṇḍavaśailarājamūle śiriya jvalantu tamadṛśāti śailam // Lal_16.12 //
(Vaidya 177)
dharaṇi vrajitu yāni oruhitvā paramasugaurava prekṣi bodhisattvam /
meruriva yathā hyakampamāno nyasiya tṛṇāni niṣaṇṇa sostikena // Lal_16.13 //
śirasi caraṇi vandayitva rājā vividhakathāṃ samudāharitva vocat /
dadami tava upārdhu sarvarājyād rama iha kāmaguṇairahaṃ ca piṇḍam // Lal_16.14 //
prabhaṇati giri bodhisattva ślakṣṇaṃ dharaṇipate ciramāyu pālayasva /
ahamapi pravijahya rājyamiṣṭaṃ pravrajito nirapekṣi śāntihetoḥ // Lal_16.15 //
daharu taruṇayauvanairupetaḥ śubhatanuvarṇanibho 'si vegaprāptaḥ /
vipula dhana pratīccha nārisaṃghaṃ iha mama rājyi vasāhi bhuṅkṣva kāmāṃ // Lal_16.16 //
paramapramudito 'smi daśanātte avaciṣu sa māgadharāja bodhisattvam /
bhavahi mama sahāyu sarvarājyaṃ ahu tava dāsyi prabhūta bhuṅkṣva kāmāṃ // Lal_16.17 //
mā ca puna vane vasāhi śūnye ma bhuyu tṛṇeṣu vasāhi bhūmivāsam /
paramasukumāru tubhya kāyo iha mama rājyi vasāhi bhuṅkṣva kāmāṃ // Lal_16.18 //
prabhaṇati giri bodhisattva ślakṣṇaṃ akuṭila premaṇiyā hitānukampī /
svasti dharaṇipāla te 'stu nityaṃ na ca ahu kāmaguṇebhirarthiko 'smi // Lal_16.19 //
kāma viṣasamā anantadoṣā narakaprapātana pretatiryagyonau /
vidubhi vigarhita cāpyanārya kāmā jahita mayā yathā pakvakheṭapiṇḍam // Lal_16.20 //
(Vaidya 178)
kāma drumaphalā yathā patantī yathamiva abhrabalāhakā vrajanti /
adhruva capalagāmi mārutaṃ vā vikiraṇa sarvaśubhasya vañcanīyā // Lal_16.21 //
kāma alabhamāna dahyayante tatha api labdha na tṛpti vindayantī /
yada puna avaśasya bhakṣayante tada mahaduḥkha janenti ghora kāmāḥ // Lal_16.22 //
kāma dharaṇipāla ye ca divyā tatha api mānuṣa kāma ye praṇītā /
eku naru labheta sarvakāmāṃ na ca so tṛpti labheta bhūyu eṣan // Lal_16.23 //
ye tu dharaṇipāla śāntadāntā ārya anāśrava dharmapūrṇasaṃjñā /
prajñaviduṣa tṛpta te sutṛptā na ca puna kāmaguṇeṣu kāci tṛptiḥ // Lal_16.24 //
kāma dharaṇipāla sevamānā purima na vidyati koṭi saṃskṛtasya /
lavaṇajala yathā hi nārū pītvā bhuyu tṛṣa vardhati kāma sevamāne // Lal_16.25 //
api ca dharaṇipāla paśya kāyaṃ adhruvamasāraku duḥkhayantrametat /
navabhi vraṇamukhaiḥ sadā sravantaṃ na mama narādhipa kāmachandarāgaḥ // Lal_16.26 //
ahamapi vipulāṃ vijahya kāmāṃ tathapi ca istrisahasra darśanīyāṃ /
anabhiratu bhaveṣu nirgato 'haṃ paramaśivāṃ varabodhi prāptukāmaḥ // Lal_16.27 //
rājā āha -
katama diśi kuto gato 'si bhikṣo kva ca tava janma kva te pitā kva mātā /
(Vaidya 179)
kṣatriya atha brāhmaṇo 'tha rājā parikatha bhikṣu yadī na bhārasaṃjñā // Lal_16.28 //
bodhisattva āha -
śratu ti dharaṇipāla śākiyānāṃ kapilapuraṃ paramaṃ suṛddhisphītam /
pitu mama śuddhodaneti nāmnā tanu ahu pravrajito guṇābhilāṣī // Lal_16.29 //
rājā āha -
sādhu tava sudṛṣṭadarśanaṃ te yanu tava janma vayaṃ pi tasya śiṣyāḥ /
api ca mama kṣamasva āśayenā yamapi nimantritu kāmavītarāgo // Lal_16.30 //
yadi tvaya anuprāptu bhoti bodhiḥ tada mama seti bhoti dharmasvāmim /
api ca mama purā sulabdha lābhā mama vijite vasasīha yatsvayaṃbho // Lal_16.31 //
punarapi caraṇāni vandayitvā kṛtva pradakṣiṇu gauraveṇa rājā /
svakajanaparivārito narendraḥ punarapi rājagṛhaṃ anupraviṣṭaḥ // Lal_16.32 //
magadhapuri praveśi lokanātho vihariya śāntamanā yathābhiprāyam /
arthu kariya devamānuṣāṇāṃ upagami tīru nirañjanā narendraḥ // Lal_16.33 //
// iti śrīlalitavistare bimbisāropasaṃkramaṇaparivarto nāma ṣoḍaśamo 'dhyāyaḥ //
______________________________________________________________________
START Parivarta 17
(Vaidya 180)
duṣkaracaryāparivartaḥ saptadaśaḥ /
tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena rudrako nāma rāmaputro rājagṛhaṃ nāma mahānagaramupanisṛtya viharati sma mahatā śiṣyagaṇena sārdhaṃ saptabhiḥ śiṣyaśataiḥ / sa tebhyo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasahavratāyai dharmaṃ deśayati sma / adrākṣīt khalvapi bhikṣavo bodhisattvo rudrakaṃ rāmaputraṃ saṃghegaṇinaṃ gaṇācāryaṃ jñātamabhīpsitaṃ bahujanapūjitaṃ paṇḍitasaṃmatam / dṛṣṭvā cāsyaitadabhūt - ayaṃ khalvapi rudrako rāmaputraḥ saṃghegaṇī gaṇācāryaḥ jñāto 'bhīpsito bahujanapūjitaḥ paṇḍitasaṃmataḥ / sacedahamasyāntikamupasaṃkramya vratatapamārabheyam, naiṣa mamāntike viśiṣṭasaṃjño bhavennāpi pratyakṣajñānena jñāto bhavennāpi saṃskṛtānāṃ sāśravānāṃ sopādānānāṃ dhyānasamādhisamāpattīnāṃ doṣo datto bhavet / yannvahaṃ tathārupamupāyamupasaṃdarśayeyaṃ yenaite ca pratyakṣā bhaveyuḥ / dhyānagocarāṇāṃ ca samāpattyārambaṇānāṃ laukikasamādhīnāmaniḥsaraṇatā darśitā bhavet / yannvahaṃ rudrakasya rāmaputrasya sakāśamupasaṃkramya svasamādhiguṇaviśeṣodbhāvanārthaṃ śiṣyatvamabhyupagamya saṃskṛtasamādhīnāmasāratāmupadarśayeyamiti //
atha khalu bhikṣavo bodhisattva idamarthavaśamadhikṛtya yena rudrako rāmaputrastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya rudrakaṃ rāmaputrametadavocat - kaste mārṣa śāstā, kasya vā dharmaṃ deśitamājānāsi?
ityevamukte rudrako rāmaputro bodhisattvamevamāha - na me mārṣa kaścicchāstā / api tu khalu punaḥ svayameva mayedaṃ samyagadhigatamiti / bodhisattva āha - kiṃ bhavatādhigatam? āha - naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattermārgaḥ / bodhisattva āha - labhemahi vayaṃ bhavataḥ sakāśādavavādānuśāsanīyasya samādhermārgam? āha - vāḍhamastviti / yāvaddatto 'vavādo 'bhūt //
tato bodhisattva ekāntaṃ gatvā paryaṅkamābhujyopaviśati sma / samanantaropaviṣṭasya ca bodhisattvasya puṇyaviśeṣeṇa ca jñānaviśeṣeṇa ca pūrvasucaritacaryāphalaviśeṣeṇa ca sarvasamādhiparicayaviśeṣeṇa ca dhyānapramukhāni sarvāṇi laukikāni lokottarāṇi samāpattiśatānyāmukhībhavanti sma sākārāṇi soddeśāni yathāpi taccittavaśavartitvāt / atha ca bodhisattvaḥ smṛtaḥ saṃprajānan utthāyāsanādyena rudrako rāmaputrastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya rudrakaṃ rāmaputramevamāha astyanyo 'pi mārṣa kaściduttare naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattermārgaḥ? so 'bravīt - nāstīti //
tato bodhisattvasyaitadabhavat - na khalu rudrakasyaivāsti śraddhā vīryaṃ smṛtiḥ prajñā / mamāpyasti śraddhā vīryaṃ smṛtiḥ samādhiḥ prajñā /
atha bodhisattvo rudrakaṃ rāmaputramevamāha - mayāpyeṣa mārṣa dharmo 'dhigato yatra tvaṃ niryātaḥ / so 'vocat - tena hyāgaccha, tvaṃ cāhaṃ cemaṃ gaṇaṃ pariharāva iti / samānārthe ca bodhisattvaṃ (Vaidya 181) sthāpayati sma ācāryasthāne ca / bodhisattva āha - naiṣa mārṣa mārgo nirvṛtaye na virāgāya na nirodhāya nopaśamāya nābhijñāyai na saṃbodhaye na śrāmaṇāya na brāhmaṇāya na nirvāṇāya saṃvartate //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo rudrakasya rāmaputrasya saśiṣyasyāvarjanīkṛtva yāvadalamiti kṛtvā prakrāmat - alaṃ mamāneneti //
tena khalu punaḥ samayena pañcakā bhadravargīyā rudrake rāmaputre brahmacaryaṃ caranti sma / teṣāmetadabhūt - yasya khalu vayamarthāya dīrgharātraṃ ghaṭāmahe udyujyāmahe, na ca śaknumo 'ntaṃ vā paryantaṃ cādhigantum, tacchramaṇena gautamenālpakakṛcchaṇādhigantuṃ sākṣātkṛtam / taccāsya na rocate / tathā cottari paryeṣate / niḥsaṃśayameṣa śāstā loke bhaviṣyati / yaccaiṣa sākṣātkariṣyati, tadasmabhyaṃ saṃvibhakṣyatīti / evaṃ vimṛṣya pañcakā bhadravargīyā rudrakarāmaputrasakāśādapakramya bodhisattvamanvabadhnan //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo yathābhipretaṃ rājagṛhe vihṛtya magadheṣu cārikāṃ prakrāmat sārdhaṃ pañcakairbhadravargīyaiḥ //
tena khalu punaḥ samayenāntarācca rājagṛhasya antarācca gayāyā yo 'nyatamo gaṇa utsavaṃ karoti sma, tena ca gaṇena bodhisattvo 'bhinimantrito 'bhūt vāsena bhaktena ca sārdhaṃ pañcakairbhadravargīyaiḥ //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvo magadheṣu caryāṃ caran yena māgadhakānāṃ gayā tāmanusṛtya tāmanuprāpto 'bhūt / tatra khalvapi bhikṣavo bodhisattvaḥ prahāṇārthī viharati sma gayāśīrṣe parvate / tatrāsya viharatastisra upamāḥ pratibhānti sma aśrutapūrvā anabhijñātapūrvāḥ / katamāstisraḥ? ye kecitte khalvapi śramaṇabrāhmaṇāḥ kāmebhyo 'navakṛṣṭakāyā viharanti sma / kāmebhyo 'navakṛṣṭacittāśca viharanti sma / yāpi caiṣāṃ kāmeṣu nandiḥ kāmeṣu rāgaḥ kāmeṣu chandaḥ kāmeṣu tṛṣṇā kāmeṣu pipāsā kāmeṣu mūrchā kāmeṣu paridāhaḥ kāmeṣvadhyavasānatā, sāpyanupaśāntā / kiṃ cāpi te ātmopakramikāṃ śarīropatāpikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāmamanāpāṃ vedanāṃ vedayante / atha tarhi abhavyā eva te uttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / tadyathāpi nāma puruṣo 'gnyarthī jyotirgaveṣī jyotiṃ paryeṣamāṇaḥ sa ārdraṃ kāṣṭhamādāya ārdrāṃ cottarāraṇīmudake prakṣipya mathnīyāt, abhavyo 'sāvagnimutpādayituṃ tejaḥ prāduṣkartum / evameva ya ime śramaṇabrāhmaṇāḥ kāmebhyo 'navakṛṣṭakāyā anavakṛṣṭacittāśca viharanti, yāpyeṣāṃ kāmeṣu nandiḥ kāmeṣu rāgaḥ kāmeṣu chandaḥ kāmeṣu tṛṣṇā kāmeṣu pipāsā kāmeṣu mūrchā kāmeṣu paridāhaḥ kāmeṣvadhyavasānaṃ tadapyanupaśāntam / kiṃ cāpi te ātmopakramikāṃ śarīropatāpikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāṃ vedanāṃ vedayante / atha tarhi abhavyā evottarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / iyaṃ bodhisattvasya prathamā upamā pratibhāti sma //
(Vaidya 182)
bhūyaścāsyaitadabhūt - ya ime śramaṇabrāhmaṇāḥ kāmebhyo vyapakṛṣṭakāyacittā viharanti, yāpi teṣāṃ kāmeṣu nandīti sarvaṃ kartavyaṃ yāvajjyotiṃ paryeṣata iti / sa ārdraṃ kāṣṭhamādāya sthale sthāpayitvā ārdrāṃ cottarāraṇiṃ mathnīyāt, abhavyo 'sāvagnimutpādayitum / evameva ye ime śramaṇabrāhmaṇā iti sarvaṃ pūrvavatkāryaṃ yāvadabhavyā uttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / iyaṃ dvitīyā upamā pratibhāti sma pūrvamaśrutā cāvijñātā ca //
punaraparaṃ ya ime śramaṇabrāhmaṇā bhavantaḥ kāmebhyo vyapakṛṣṭakāyacittā viharanti, yāpi teṣāṃ kāmeṣu nandiḥ / iti sarvaṃ peyālam / tadapyeṣāmupaśāntam / kiṃ cāpi te ātmopakramikāṃ śarīropatāpikāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukāṃ vedanāṃ vedayante / atha khalu punarbhavyā eva te uttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / tadyathāpi nāma iha syātpuruṣo 'gnyarthī jyotirgaveṣī jyotiḥ paryeṣamāṇaḥ, sa śuṣkaṃ kāṣṭhamādāya śuṣkāṃ cottarāraṇiṃ sthale pratiṣṭhāpya mathnīyāt, sa bhavyo 'gnimabhinirvartayituṃ tejaḥ prāduṣkartum / evameva ya ime bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā iti sarvaṃ yāvadvedanāṃ vedayanta iti / atha ca punarbhavyā eva te uttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / iyaṃ tṛtīyā upamā pratibhāti sma aśrutapūrvā ca avijñātapūrvā ca //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhūt - ahaṃ khalvetarhi kāmebhyo vyapakṛṣṭakāyo viharāmi vyapakṛṣṭacittaśca / yāpi me kāmeṣu nandīti sarvaṃ yāvattadapi me upaśāntam / kiṃ cāpi ahamātmopakramikāṃ śarīropatāpikāṃ duḥkhāmiti peyālaṃ yāvadvedanāṃ vedmi / atha khalvahaṃ bhavya evottarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo yathābhipretaṃ gayāyāṃ vihṛtya gayāśīrṣe parvate jaṅgāvihāramanucaṃkramyamāṇo yenorubilvā senāpatigrāmakastadanusṛtastadanuprāpto 'bhūt / tatrādrākṣīnnadīṃ nairañjanāmacchodakāṃ sūpatīrthāṃ prāsādikaiśca drumagulmairalaṃkṛtāṃ samantataśca gocaragrāmām / tatra khalvapi bodhisattvasya mano 'tīva prasannamabhūt - samo batāyaṃ bhūmipradeśo ramaṇīyaḥ pratisaṃlayanānurūpaḥ / paryāptamidaṃ prahāṇārthikakulaputrasya / ahaṃ ca prahāṇārthī / yannvahamihaiva tiṣṭheyam //
iti hi bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhūt - pañcakaṣāyakāle 'hamiha jambudvīpe 'vatīrṇo hīnādhimuktikeṣu sattveṣvākīrṇatīrthyavargeṣu nānādṛṣṭipraskanneṣu kāyapiṇḍagrāhābhiniviṣṭeṣu nānāvidhaiścātāpanaparitāpanaiḥ kāyaśuddhiṃ paryeṣante, prajñāpayanti ca saṃmūḍhāḥ / tadyathā - mantravicārakairhastapralehakairnayācanakairanāmantraṇakairanekamūlikairamatsyamāṃsakairavārṣikaiḥ surātuṣodakarvajanairekatripañcasaptakulabhikṣāgrahaṇairmūlaphalaśaivālakakuśapatragomayagomūtrapāyasadadhisarpiḥ phāṇitāmapiṣṭakamabhakṣaṇapānaiḥ sārasikāpotakasaṃdaṃśikotsṛṣṭasaṃprakṣālakaiḥ / grāmyāraṇyābhiśca vṛttibhiḥ / govratamṛgaśvavarāhavānarahastivrataiśca sthānamaunavīrāsanaiśca ekālāpakairyāvatsaptālāpakaiḥ / ekabhaktā ekāhorātracāturthyapañcaṣaṭkālāntarāśca (Vaidya 183) pakṣakṣapaṇamāsakṣapaṇacāndrāyaṇaiśca gṛdhrolūkapakṣadhāraṇaiśca phalamuñjāsanavalkaladarbhabalbajoṣṭrakambalājakambalakeśakambalacarmaniveśanaiśca ārdrapaṭāstopakajālaśayanaiśca bhasmaśarkarāpāṣāṇaphalakakaṇṭakatṛṇamusalaśayanāvākchirotkuṭukasthaṇḍilaśayanaiśca ekavāsadvitricatuṣpañcaṣaṭsaptabahuvāsobhirnagnabhāvaiśca sthānāsthānavidhibhiśca dīrghakeśanakhaśmaśrujaṭāmakuṭadhāraṇaiśca ekakolatilataṇḍulāhāraiśca bhasmamasinirmālyoddhṛtatamorajapāṃśupaṅkaparimrakṣaṇaiśca lomamuñjakeśanakhacīvarapañjarakaraṅkadhāraṇaiśca uṣṇodakataṇḍulodakaparisrāvitakāmbalikasthālīpānīyapānaiśca aṅgāradhātukaṣāyatridaṇḍamuṇḍikakuṇḍikakapālakhaṭvāṅgadhāraṇaiśca śuddhiṃ pratyavagacchanti saṃmūḍhāḥ / dhūmapānāgnipānādityanirīkṣaṇapañcatapaikapādordhvabāhusthānaikacaraṇaiśca tapaḥ saṃcinvanti / tuṣādyaṅgāradāhanikumbhasādhanapakvaśilāpacanāgnijalapraveśanamarutīrthagamanamaraṇaiśceṣṭāṃ gatiṃ mṛgayante / oṃkāravaṣaṭkārasvadhākārasvāhākārāśīrvacanastuticayanāvāhanajapyamantrādhyayanadhāraṇakaraṇaiśca śuddhiṃ pratyavagacchanti / śuddhaṃ cātmānaṃ manyamānā imānāśrayante / tadyathā - brahmendrarudraviṣṇudevīkumāramātṛkātyāyanīcandrādityavaiśravaṇavaruṇavāsavāśvinaunāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragarākṣasapretabhūtakumbhāṇḍapārṣadagaṇapatipiśācāṃśca devarṣirājarṣibrahmarṣīśca namasyanti, teṣu ca sārasaṃjñino bhavanti / pṛthivyaptejovāyvākāśaṃ cāśrayante / girīnadīnadyutsasarohradataḍāgasāgarasaraḥpalvalapuṣkariṇīkūpavṛkṣagulmalatātṛṇasthāṇugoṣṭhaśmaśāna - catvaraśṛṅgāṭakāntarāpaṇamukhāni cāśrayante / gṛhastambhopalamusalāsidhanuparaśuśaraśaktitriśūlāṃśca namasyanti / dadhighṛtasarṣapayavapratisarādūrvāmaṇikanakarajatādibhiśca maṅgalaṃ pratyavagacchanti / evaṃvidhāni ime tīrthyāḥ kurvante, āśrayante ca saṃsārabhayabhītāḥ //
iha ca kecitparatra manyante svargāpavargāvasmākametebhyo nirvartsyeta iti mithyāmārgaprayātā aśaraṇe śaraṇasaṃjñino 'maṅgalye maṅgalasaṃjñino 'śuddhyā śuddhiṃ manyatoyannvahaṃ tādṛśaṃ vratatapoviśeṣamālabheyaṃ yathā sarvaparapravādinaśca nigṛhītāḥ syuḥ, karmakriyāpraṇaṣṭānāṃ ca sattvānāṃ karmakriyāvipraṇāśamādarśayeyam / dhyānagocarāṇāṃ ca rūpāvacarāṇāṃ ca devānāṃ dhyānaviśeṣopadarśanādāvarjanaṃ kuryāmiti //
iti hi bhikṣavo bodhisattva evaṃ cintayitvā ṣaḍvarṣikaṃ mahāghoraṃ vratatapaḥsuduṣkarātsuduṣkarāṃ duṣkaracaryāmālabhate sma / kena kāraṇenocyate duṣkaracaryeti? duṣkarakārikaiṣā, tenocyate duṣkaracaryeti / na sa kaścitsattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate manuṣyo vā amanuṣyo vā, yaḥ samarthastathārūpaṃ duṣkaraṃ caritum, anyatra caramabhavikādbodhisattvāt, ya āsphānakadhyānaṃ samāpadyate sma / kena kāraṇenocyate āsphānakamiti? sa caturthadhyānamādita eva samāpadyamāna āśvāsapraśvāsānuparodhayati saṃnirodhayati / akalpaṃ tad dhyānamavikalpamaniñjanamapanītamaspandanaṃ sarvatrānugataṃ ca sarvatra cāniśritam / na ca tad dhyānaṃ jātu kenacitsamāpannaṃ pūrvaṃ śaiṣyeṇa vā aśaiṣyeṇa vā pratyekabuddhena (Vaidya 184) vā caryāpratipannena vā bodhisattvena / ataścāsphānakaṃ nāmocyate / ākāśamaspharaṇamakaraṇamavikaraṇaṃ tacca sarvaṃ spharatīti hyākāśasamaṃ tad dhyānam / tenocyate āsphānakamiti //
atha khalu bhikṣavo bodhisattvo lokasyāścaryasaṃdarśanārthaṃ tīrthikānāṃ ca darpanirghātanārthaṃ parapravādināṃ ca nigrahārthaṃ devānāṃ cāvarjanārthamucchedaśāśvatavādināṃ ca sattvānāṃ krarmakriyāpraṇaṣṭānāṃ karmakriyāvatāraṇārthaṃ puṇyaphalodbhāvanārthaṃ jñānaphalasaṃdarśanārthaṃ dhyānāṅgavibhajanārtha kāyabalasthāmasaṃdarśanārthaṃ cittaśauryasaṃjananārthaṃ ca asaṃskṛtāyāṃ pṛthivyāṃ paryaṅkamābhujya niṣīdati sma / niṣadya ca svakāyaṃ cetasā nigṛhṇīte sma, niṣpīḍayati sma //
tato me bhikṣavo haimantikāsvaṣṭakarātriṣu tathā kāyaṃ nigṛhṇato niṣpīḍayataḥ kakṣābhyāmapi svedāḥ praśravanti sma / lalāṭādapi svedāḥ praśravanti sma / bhūmau nipatanti sma avaśyāyanta ūṣmāyanto bāṣpāyantaḥ / tadyathāpi nāma balavān puruṣo durbalataraṃ puruṣaṃ grīvāyāṃ gṛhītvā niṣpīḍayet, evameva bhikṣava imaṃ kāyaṃ cetasā nigṛhṇato niṣpīḍayataḥ kakṣābhyāmapi svedāḥ praśravanti sma / lalāṭādapi svedāḥ praśravanti sma / bhūbhau nipatanti sma avaśyāyanta ūṣmāyanto bāṣpāyantaḥ //
tasya me bhikṣava etadabhūt - yannvahamāsphānakaṃ dhyānaṃ dhyāyeyam / tato me bhikṣava āsphānakaṃ dhyānaṃ dhyāyato mukhato nāsikātaścāśvāsapraśvāsā upaniruddhāvabhūtām / karṇachidrābhyāmuccaśabdā mahāśabdā niścaranti sma / tadyathāpi nāma karmāragagayā mathyamānāyāmuccaśabdo mahāśabdo niścarati, evameva me bhikṣavo mukhanāsikābhyāmāśvāsapraśvāsāvuparuddhāvabhūtāṃ śrotachidrābhyāmuccaśabdo mahāśabdo niścarati sma //
tasya me bhikṣava etadabhūt - yannvahaṃ bhūya āsphānakaṃ dhyānaṃ dhyāyeyamiti / tato me bhikṣavo mukhanāsikāśrotrāṇyuparuddhāni cābhūvan / teṣūparuddheṣu vāyururdhvaṃ śiraḥkapālamupanihanti sma / tadyathāpi nāma bhikṣavaḥ puruṣaḥ kuṇḍayā śaktyā śiraḥkapālamupahanyād, evameva me bhikṣavo mukhanāsikāśrotreṣūparuddheṣu āśvāsapraśvāsā urdhvaṃ śiraḥkapālamupanighnanti sma //
tāṃ cāvasthāṃ dṛṣṭvā bodhisattvasya tatra keciddevā evamāhu - kaṣṭaṃ bhoḥ kālagato batāyaṃ siddhārthaḥ kumāraḥ / apare evamāhuḥ - nāyaṃ kālagataḥ / api tudhyānavihāra eṣo 'rhatāmevaṃvidha iti / tasyāṃ ca velāyamimāṃ gāthāmabhāṣanta -
mā khalvayaṃ śākyanarendragarbho hyapūrṇasaṃkalpa ihaiva raṇye /
kṛtvā trilokaṃ dukhitaṃ hyanāthaṃ kālaṃ kariṣyatyakṛtārtha eva // Lal_17.1 //
hā sattvasārā sadṛḍhapratijñā saddharmayajñena nimantritābhūt /
(Vaidya 185)
vayaṃ purā te tuṣiteṣu nāthā kva sā pratijñā tava śuddhasattva // Lal_17.2 //
atha te devaputrāstrāyatriṃśeṣu deveṣu gatvā māyādevyā evamarthaṃ śrāvayanti - kālagataḥ kumāraḥ / atha māyādevī apsarāgaṇaparivṛtā ardharātrasamaye nairañjanāyāstīre yena bodhisattvastenopasaṃkrāntā / sā paśyati sma bodhisattvaṃ śuṣkagātram / kālagatamiva dṛṣṭvā bāṣpagadgadakaṇṭhā roditumārabdhā / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -
yadā jāto 'si me putra vane lumbinisāhvaye /
siṃhavaccāgṛhītastvaṃ prakrāntaḥ sapta padā svayam // Lal_17.3 //
diśāṃ cālokya cature vācā te pravyāhṛtā śubhā /
iyaṃ me paścimā jātiḥ sā te na paripūritā // Lal_17.4 //
asitenābhinirdiṣṭo buddho loke bhaviṣyasi /
kṣuṇṇaṃ vyākaraṇaṃ tasya na dṛṣṭā tena nityatā // Lal_17.5 //
cakravartiśriyaṃ putra napi bhuktā manoramā /
na ca bodhimanuprāpto yāto 'si nidhanaṃ vane // Lal_17.6 //
putrārthe kaṃ prapadyāmi kaṃ va krandāmi duḥkhitā /
ko me dadyekaputrasya kiṃcitprāṇasya jīvitam // Lal_17.7 //
bodhisattva āha -
kaiṣā ati tvāṃ karuṇaṃ rudāsi prakīrṇakeśā vinivṛttaśobhā /
putraṃ hyatīvā paridevayantī viceṣṭamānā dharaṇītalasthā // Lal_17.8 //
māyādevī āha -
mayā tu daśamāsāṃ vai kukṣau vajra ivā dhṛtaḥ /
sā te 'haṃ putrakā mātā vilapāmi suduḥkhitā // Lal_17.9 //
atha bodhisattva āśvāsayannuvāca - na bhetavyaṃ putralālase, śramaṃ te saphalaṃ kariṣyasi / amoghaṃ buddhaparityāgam / asitanirdeśaṃ ca vyaktaṃ kariṣyāmi / dīpaṃkarasya vyākaraṇaṃ vyaktīkariṣyāmi ca /
api śatadhā vasudhā vikīryeta meruḥ plave cāmbhasi ratnaśṛṅgaḥ /
candrārkatārāgaṇa bhū pateta pṛthajano naiva ahaṃ mriyeyam /
(Vaidya 186)
yasmānna śoko tvayi atra kāryo na vai cirād drakṣyasi buddhabodhim // Lal_17.10 //
sahaśravaṇādeva devī māyā saṃpraharṣitaromakūpajātā bodhisattvaṃ māndāravapuṣpairabhyavakirya tripradakṣiṇīkṛtvā divyatūryaiḥ saṃpravādyamānairyena svabhavanaṃ tenopajagāma //
tasya me bhikṣava etadabhūt - santyeke śramaṇabrāhmaṇā ye alpāhāratayā śuddhiṃ manyante / yannvahamalpāhāratayā pratipadyeyamiti / abhijānāmyahaṃ bhikṣava ekamevādvitīyaṃ kolamāhāramāhartum / syātkhalu punarbhikṣavo yuṣmākaṃ eṣā buddhiḥ - mahattaraṃ tatra kāle kolamāsīditi / na khalvevaṃ draṣṭavyam / atha khalviyadeva tatra kāle kolamabhūt / tasya me bhikṣava ekameva kolamāhāramāharato 'dvitīyaṃ kāyo 'tyarthaṃ karśito 'bhūddurbalaḥ / tadyathāpi nāma bhikṣava āsītakīparvāṇi vā kālāparvāṇi vā, evameva me 'ṅgapratyaṅgānyabhūvan / tadyathāpi nāma karkaṭapārśukā, evameva me pārśukā abhūvan / tadyathāpi nāma vāhanakāraśālāyāṃ vā hastiśālāyāṃ vā jīrṇāyāmubhayato vivṛtāyāṃ gopānasyāntarikāśca virājante vyavabhāsante, evameva me pārśukā antaḥkāye ubhayato virājante sma vyavabhāsante sma / tadyathāpi nāma vartanyā veṇī unnatāvanatā bhavati samaviṣamā, evaṃ me pṛṣṭhīkaṇṭako 'bhūdunnatāvanataḥ samaviṣamaḥ / tadyathā tiktakālābustaruṇo lūna āmlāno bhavati saṃmlānaḥ samutpuṭakajātaḥ evameva śira āmlānamabhūtsaṃmlānaṃ samutpuṭakajātam / tadyathāpi nāma grīṣmāṇāṃ paścime māse kūpatārakā dūragatā bhavanti, kṛcchreṇa saṃprakāśyante, evameva me 'kṣitārakau duragatāvabhūtāṃ kṛcchreṇa saṃprakāśyete sma / tadyathāpi nāmājapadaṃ voṣṭrapadaṃ vā, evameva me kakṣākukṣivakṣādīnyabhūvan / tato yadāhaṃ bhikṣavaḥ pāṇinā kukṣiṃ spṛśāmīti pṛṣṭhikaṇṭakamevāsprākṣam / uttiṣṭhāmīti cābhisaṃskurvaṃstathaivāvakubjaḥ prayāmeṇa prāpatam / tataḥ kṛcchreṇotthito 'pi pāṃśukṛtāni gātrāṇi pāṇinā pramṛjato me pūtiromāṇi kāyācchīryante sma / yāpi me 'bhūtpaurāṇī śubhavarṇatanuḥ sāpyantaradhādyathāpīdaṃ rūkṣapradhānaṃ prahitātmanaḥ / sāmantāśca me gocaragrāmavāsina evaṃ saṃjānante sma - kālako bata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / śyāmako bata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / madguracchavirbata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / yāpyasyābhūtpaurāṇī śubhavarṇā nibhā, sāpyantarhitā //
tasya me bhikṣava etadabhūt - yannvahaṃ bhūyasyā mātrayālpāhāratayā pratipadyeyamiti / abhijānāmyahaṃ bhikṣava ekameva taṇḍulamadvitīyamāhāramāhartum / syādbhikṣavo yuṣmākamevaṃ mahattaraṃ taṇḍulaṃ tasmin kāle 'bhūditi / na khalvevaṃ draṣṭavyam / athaitāvāneva tasmin kāle taṇḍulo 'bhūt / tasya me bhikṣava ekaṃ taṇḍulamāharataḥ kṣipraṃ kāyo 'bhūditi pūrvavadyāvanmadguracchavirbata bhoḥ śramaṇo gautama iti / yāpyasya sābhūtpaurāṇī śubhavarṇatanuḥ sāpyantarhiteti //
(Vaidya 187)
tasya me bhikṣava etadabhūt - yannvahaṃ bhūyasyā mātrayālpāhāratāyai pratipadyeyamiti / abhijānāmyahaṃ bhikṣava ekameva tilamadvitīyamāhāramāhārayitum / peyālaṃ / yāvatsāpyasya śubhavarṇatanurantarhiteti //
tasya me bhikṣava etadabhūt - santyeke śramaṇabrāhmaṇā ye 'nāhāratayā śuddhiṃ manyante / yannvahaṃ sarveṇa sarvamanāhāratāyai pratipadyeyamiti / tato 'haṃ bhikṣavo 'nāhārasthito 'bhūvan / tasya me bhikṣavo 'nāhārasya kāyo 'tīva śuṣko 'bhūt kṛśo durbalaḥ, tadyathāpi nāma āsitakīparvāṇi vā kālāparvāṇi vā / tato dviguṇatriguṇacaturguṇapañcaguṇadaśaguṇaṃ me kṛśānyaṅgapratyaṅgānyabhūvan / tadyathā karkaṭakapārśukā vāhanaśālāyāṃ vā gopānasī (pārśve) dviparivartanā veṇīvatpṛṣṭhīkaṇṭakaḥ / tiktālābuvacchiraḥkapālam, kūpatārakā ivākṣitārake / so 'haṃ bhikṣavaḥ sādhukamuttiṣṭhāmīti gātrāṇyabhisaṃskurvannavakubjaḥ prāpatam / kṛcchreṇāpi cotthitaḥ pāṃśukṛtāni me gātrāṇi pramṛjataḥ pūtimūlāni romāṇyaśīryanta / yāpi me sābhūcchubhavarṇatanunibhā, sāpyantaradhāt / tadyathāpi tadrūkṣapradhānaprahitātmakatvāt / sāmantāśca me gocaragrāmavāsino janā evaṃ saṃjānante sma - kālako bata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / śyāmako bata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / madguracchavirbata bhoḥ śramaṇo gautamaḥ / yāpyasya sābhūtpaurāṇī śubhavarṇanibhā sāpyantarhiteti //
rājāpi tadā śuddhodanaḥ pratipratidivasaṃ bodhisattvasyāntike dūtaṃ preṣayati sma //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo lokasyādbhutakriyāsaṃdarśanārthaṃ pūrvavadyāvatkarmakriyāpraṇaṣṭānāṃ sattvānāṃ karmakriyāvatāraṇārthaṃ puṇyasaṃcayānāṃ codbhāvanārthaṃ mahājñānasya ca guṇasaṃdarśanārthaṃ dhyānāṅgānāṃ ca vibhajanārthamekatilakolataṇḍulena ṣaḍvarṣāṇi duṣkaracaryāmanuvartayantamupadarśayati sma / adīnamānasaḥ ṣaḍvarṣā bodhisattvo yathā niṣaṇṇa evāsthāt paryaṅkena / na ca īryāpathāccyavate sma / nātapācchāyāmagamanna chāyāyā ātapam / na ca vātātapavṛṣṭiparitrāṇamakaronna ca daṃśamaśakasarīsṛpānapanayati sma / na coccārapraśrāvaśleṣmasiṃhāṇakānutsṛjati sma / na ca samiñjanaprasāraṇamakarot / na ca pārśvodarapṛṣṭhasthānenāsthāt / ye 'pi ca te mahāmeghā durdinavarṣāśaniśaradgrīṣmahaimantikāḥ, te 'pi bodhisattvasya kāye nipatanti sma / na cāntato bodhisattvaḥ pāṇināpi pracchādanamakarot / na cendriyāṇi pithayati sma / na cendriyārthān gṛhṇite sma / ye ca tatrāgaman grāmakumārakā vā grāmakumārikā vā gopālakā vā paśupālakā vā tṛṇahārikā vā kāṣṭhahārikā vā gomayahārikā vā, te bodhisattvaṃ pāṃśupiśācamiti manyante sma / tena ca krīḍanti sma / pāṃśubhiścainaṃ mrakṣayanti sma //
tatra bodhisattvastaiḥ ṣaḍbhirvarṣaistāvallūhanyūnadurbalakāyaḥ saṃvṛtto 'bhūt, yadasya karṇaśrotābhyāṃ tṛṇatūlakaṃ prakṣipya nāsāśrotābhyāṃ niṣkāsyate sma / nāsāśrotābhyāṃ prakṣipya karṇaśrotābhyāṃ (Vaidya 188) niṣkāsyate sma / karṇaśrotābhyāṃ prakṣipya mukhadvāreṇa niṣkāsyate sma / mukhadvāreṇa prakṣipya karṇanāsikāśrotābhyo niṣkāsyate sma / nāsāyāṃ prakṣipya karṇanāsikāmukhadvāreṇa niṣkāsyate sma //
ye ca te devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragā manuṣyāmanuṣyā bodhisattvasya guṇeṣu pratyakṣāḥ, te rātriṃdivaṃ samadhiṣṭhā bodhisattvasya pūjāṃ kurvanti sma / praṇidhānāni ca kurvanti sma //
tatra bodhisattvena tai ṣaḍbhirvarṣairduṣkaracaryāṃ saṃdarśayatā paripūrṇāni dvādaśanayutāni devamanuṣyāṇāṃ tribhiryānaiḥ paripācitānyabhūvan //
tatredamucyate -
tasya ca guṇānvitasya purādviniṣkramya bodhisattvasya /
cintā upāyayuktā sattvārthahitāya utpannā // Lal_17.11 //
pañcasu kaṣāyakāle hīne 'dharmādhimuktike loke /
jāto 'smi jambudvipe dharmakriyauddhure loke // Lal_17.12 //
ākīrṇa tīrthikagaṇaiḥ kautūhalamaṅgalairime yuktā /
kāyopakramakaraṇairmanyante bāliśāḥ śuddhim // Lal_17.13 //
agnipraveśamaruprapātapāṃśubhasmādimakṣitā nagnāḥ /
kāyaparitāpanārthaṃ pañcātapayogamanuyuktāḥ // Lal_17.14 //
mantrāvicārakaraṇā keciddhastāvalehakā abudhāḥ /
na ca kumbhamukhakaroṭānna dhārakuśalāntarācca gṛhṇanti // Lal_17.15 //
na ca yatra svānubhavatī na cāhitaṃ tena tiṣṭhavākyasya /
kulabhikṣa eka gṛhyā śuddhaṃ manyantihātmānam // Lal_17.16 //
varjenti sarpitailaṃ phāṇitadadhidugdhamatsyamāṃsāni /
śyāmākaśākabhakṣā mṛṇālagarḍulakaṇābhakṣāḥ // Lal_17.17 //
mūlaphalapatrabhakṣāḥ kuśacīvaracarmakambaladharāśca /
apare bhramanti nagnāḥ satyamidaṃ mohamanyaditi mūḍhāḥ // Lal_17.18 //
dhārenti ūrdhvahastā urdhvaṃkeśā jaṭāśca dhārenti /
mārgānatipranaṣṭā amārgasaṃsthāḥ sugatigamanakāmāḥ // Lal_17.19 //
tṛṇamusalabhasmaśayanāḥ kaṇṭakaśayanāśca utkuṭadhyāyi /
sthita kecidekapāde ūrdhvamukhāścandrasūrya paśyantaḥ // Lal_17.20 //
utsāṃ sarasataḍāgāṃ sāgarasaritaśca candrasūryau ca /
vṛkṣagiriśailaśikharāṃ kumbhaṃ dharaṇīṃ namasyante // Lal_17.21 //
(Vaidya 189)
vividhaiśca kāraṇaiste kāyaṃ pariśodhayanti saṃmūḍhāḥ /
mithyādṛṣṭiparītāḥ kṣipraṃ prapatantyapāyeṣu // Lal_17.22 //
yannūnamahaṃ vratatapa duṣkaracaryāṃ samārabhe ghorām /
yaṃ duṣkaraṃ na śakyaṃ carituṃ devairmanuṣyairvā // Lal_17.23 //
āsphānakaṃ ca dhyānaṃ dhyāyeyaṃ vajrakalpadṛḍhasthānam /
yaṃ dhyānaṃ na samarthāḥ pratyekajināpi darśayitum // Lal_17.24 //
santīha devamanujāḥ tīrthika lūhavratena hṛṣyante /
teṣa paripākaheto duṣkaravratatapa rabheya sūtīvram // Lal_17.25 //
paryaṅkamābhujitvā upaviṣṭo 'bhūtsthale asaṃstīrṇe /
kolatilataṇḍulenā āhāravidhiṃ vidarśayati // Lal_17.26 //
āśvāsaviprahīnaḥ praśvāsavarjitu na ceñjate bālavān /
ṣaḍvarṣāṇi pravaraṃ dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.27 //
kalpaṃ no na vikalpaṃ na ceñjanaṃ nāpimanyena pracāram /
ākāśadhātuspharaṇaṃ dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.28 //
na ca ātapātu chāyāṃ chāyāyā nātapaṃ gataścāsau /
meruriva niṣprakampyo dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.29 //
na ca vātavṛṣṭichadanaṃ na daṃśamaśakāsarīsṛpātrāṇam /
avikopitayā caryā dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.30 //
na ca kevalamātmārthaṃ dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam /
anyatra karuṇacitto bhāvī lokasya vipulārtham // Lal_17.31 //
ye grāmadārakāśca gopālāḥ kāṣṭhahāratṛṇahārāḥ /
pāṃśupiśācakamiti taṃ manyante pāṃśunā ca mrakṣanti // Lal_17.32 //
aśucīnā ca kirante vividhāste kāraṇāśca kārenti /
na ca iñjate bhramati vā dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.33 //
na ca namati no vinamate na kāyaparirakṣaṇā spṛśati /
kiṃcinnoccāraprasravaṃ śabdeṣu na saṃtrasī na paraprekṣī // Lal_17.34 //
saṃśuṣkamāṃsarudhiraṃ carmasnāyvasthikāśca avaśiṣṭā /
udarācca pṛṣṭhivaṃśo vidṛśyate vartitā yathā veṇī // Lal_17.35 //
(Vaidya 190)
ye te kṛtādhikārā devāḥ suranāgayakṣagandharvāḥ /
pratyakṣaguṇadharasyā karonti pūjāṃ divārātrau // Lal_17.36 //
praṇidhiṃ ca kurvate te vayamapi tādṛśa bhavāmahe kṣipram /
yatha eṣa gaganacitto dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.37 //
na ca kevalamātmārthaṃ na dhyānasvādanānna sukhabuddhyā /
anyatra karuṇabuddhyā kariṣyatyarthaṃ vipula loke // Lal_17.38 //
nihatāḥ parapravādā dhyāmīkṛta tīrthikā mativihīnāḥ /
karmakriyā ca darśita yā proktā kāśyape vācā // Lal_17.39 //
krakucchandakasya bodhi bodhiriha sudurlabhā bahubhi kalpaiḥ /
janatāyā ityarthaṃ dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.40 //
dvādaśanayutā pūrṇā vinīta marumānuṣāstribhiryānaiḥ /
etadadhikṛtya sumati dhyāyatyāsphānakaṃ dhyānam // Lal_17.41 //
// iti śrīlalitavistare duṣkaracaryāparivarto nāma saptadaśamo 'dhyāyaḥ //
______________________________________________________________________
START Parivarta 18
(Vaidya 191)
nairañjanāparivarto 'ṣṭādaśaḥ /
māraśca bhikṣavaḥ pāpīyān bodhisattvasya ṣaḍvarṣāṇi duṣkaracaryāṃ carataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddho 'bhūt avatāraprekṣī avatāragaveṣī / na ca kadācitkiṃcidavatāramadhyagacchat / so 'vatāramanadhigacchannirviṇṇo vipratisārī prākrāmat //
tatredamucyate -
ramaṇīyānyaraṇyāni vanagulmāśca vīrudhāḥ /
prācīnamurubilvāyāṃ yatra nairañjanā nadī // Lal_18.1 //
prahāṇāyodyataṃ tatra satataṃ dṛḍhavikramam /
parākramantaṃ vīryeṇa yogakṣemasya prāptaye // Lal_18.2 //
namucirmadhurāṃ vācaṃ bhāṣamāṇo upāgamat /
śākyaputrā samuttiṣṭha kāyakhedena kiṃ tava // Lal_18.3 //
jīvato jīvitaṃ śreyo jīvan dharmaṃ cariṣyasi /
jīvaṃ hi tāni kurute yāni kṛtvā na śocati // Lal_18.4 //
kṛśo vivarṇo dīnastvaṃ antike maraṇaṃ tava /
sahasrabhāge maraṇaṃ ekabhāge ca jīvitam // Lal_18.5 //
dadataḥ satataṃ dānaṃ agnihotraṃ ca juhvataḥ /
bhaviṣyati mahatpuṇyaṃ kiṃ prahāṇe kariṣyasi // Lal_18.6 //
duḥkhaṃ mārgaṃ prahāṇasya duṣkaraṃ cittanigraham /
imāṃ vācaṃ tadā māro bodhisattvamathābravīt // Lal_18.7 //
taṃ tathāvādinaṃ māraṃ bodhisattvastato 'bravīt /
pramattabandho pāpīya svenārthena tvamāgataḥ // Lal_18.8 //
aṇumātraṃ hi me puṇyairartho māra na vidyate /
artho yeṣāṃ tu puṇyena tānevaṃ vaktumarhasi // Lal_18.9 //
naivāhaṃ maraṇaṃ manye maraṇāntaṃ hi jīvitam /
anivartī bhaviṣyāmi brahmacaryaparāyaṇaḥ // Lal_18.10 //
srotāṃsyapi nadīnāṃ hi vāyureṣa viśoṣayet /
kiṃ punaḥ śoṣayetkāyaṃ śoṇitaṃ prahitātmanām // Lal_18.11 //
(Vaidya 192)
śoṇite tu viśuṣke vai tato māṃsaṃ viśuṣyati /
māṃseṣu kṣīyamāṇeṣu bhūyaścittaṃ prasīdati /
bhūyaśchandaśca vīryaṃ ca samādhiścāvatiṣṭhate // Lal_18.12 //
tasyaiva me viharataḥ prāptasyottamacetanām /
cittaṃ nāvekṣate kāyaṃ paśya sattvasya śuddhatām // Lal_18.13 //
asti chandaṃ tathā vīryaṃ prajñāpi mama vidyate /
taṃ na paśyāmyahaṃ loke vīryādyo māṃ vicālayet // Lal_18.14 //
varaṃ mṛtyuḥ prāṇaharo dhiggrāmyaṃ nopajīvitam /
saṃgrāme maraṇaṃ śreyo yacca jīvetparājitaḥ // Lal_18.15 //
nāśūro jayate senāṃ jitvā caināṃ na manyate /
śūrastu jayate senāṃ laghu māra jayāmi te // Lal_18.16 //
kāmāste prathamā senā dvitīyā aratistathā /
tṛtīyā kṣutpipāsā te tṛṣṇā senā caturthikā // Lal_18.17 //
pañcamī styānamiddhaṃ te bhayaṃ ṣaṣṭī nirucyate /
saptamī vicikitsā te krodhamrakṣau tathāṣṭamī // Lal_18.18 //
lobhaślokau ca saṃskārau mithyālabdhaṃ ca yadyaśaḥ /
ātmānaṃ yaśca utkarṣedyaśca vai dhvaṃsayetparāṃ // Lal_18.19 //
eṣā hi namuceḥ senā kṛṣṇabandhoḥ pratāpinaḥ /
atrāvagāḍhā dṛśyante ete śramaṇabrāhmaṇāḥ // Lal_18.20 //
yā te senā dharṣayati lokamenaṃ sadevakam /
bhetsyāmi prajñayā tāṃ te āmapātramivāmbunā // Lal_18.21 //
smṛtiṃ sūpasthitāṃ kṛtvā prajñāṃ caiva subhāvitām /
saṃprajānaṃ cariṣyāmi kiṃ kariṣyasi durmate // Lal_18.22 //
evamukte māraḥ pāpīyān duḥkhī durmanā anāttamanā vipratisārī tatra