Phạn tạng (Sanskrit Canon)pspdut2u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Bản Dutt (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 4 / 8 (50.000 ký tự/trang)
'nvayajñānakṣāntiḥ] 11508 na subhūte saṃskṛtadhātur asaṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati/ nāpy asaṃskṛtadhātuḥ 11509 saṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati// [iti mārge 'nvayajñānam//] [iti darśanamārgāvavādaḥ//] 11510 na ca subhūte saṃskṛtavyatirekeṇāsaṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ nāpy asaṃskṛta- 11511 vyatirekeṇa saṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ evaṃ hi subhūte mahāsattvaḥ prajñā- 11512 pāramitāyāṃ caran na kaścid dharmaṃ samaanupaśyati/ asamanupaśyan nottrasyati na 11513 santrasyati na santrāsam āpadyate/ na cāsya kvacid dharme cittam avalīyate/ na 11514 vipratisārī bhavati mānasam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte mahāsattvaḥ 11515 prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na samanupaśyati/ vedanāṃ na samanupaśyati/ 11516 } 11517 rāgaṃ na samanupaśyati/ dveṣaṃ na / mohaṃ na / ātmānaṃ 11518 na / sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān na / 11519 kāmadhātuṃ na / rūpadhātuṃ na / ārūpyadhātuṃ na / ākāśadhātuṃ 11601 na / śrāvakaṃ na / pratyekabuddhaṃ na / bodhisattvaṃ na / śrāvakadharmān 11602 na / pratyekabuddhadharmān na / bodhisattvadharmān na / buddhaṃ na / 11603 buddhadharmān na / bodhiṃ na / yāvat sarvadharmān na / sarvadhrmā- 11604 n asamanupaśyan nottrasyati na santrasyati na santrāsamāpatsyate/ 11605 subhutir āha/ kena kāraṇena bhagavan mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na 11606 saṃlīyate/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte mahāsattvaś cittacaitasikān dharmān 11607 nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate 11608 na saṃlīyate/ subhūtir āḥa/ kathaṃ bhagavan mahāsattvasya nottrasyati 11609 mānasam/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte mahāsattvo manaś ca manodhātuṃ 11610 ca nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte mahāsattvasya nottrasyati 11611 mānasam/ evaṃ hi subhūte mahāsattvena sarvadharmānupalabdhyā prajñāpāra- 11612 mitāyāṃ caritavyam/ sacet subhūte mahāsattvaḥ prajñāpāramitānu- 11613 caraṃstāṃ prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati tañ ca bodhisattvaṃ tac ca 11614 bodhisattvānāma tac ca bodhicittaṃ nopalabhate na samanupaśyati/ eṣa eva 11615 bodhisattvasya mahāsattvasyāvavādaḥ/ prajñāpāramitāyām eṣaivānuśāsanī/ 11616 atha khalu āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ rūpaṃ parijñātukāmena 11617 bhagavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ } vijñānaṃ 11618 parijñātukāmena bhagavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ cakṣuḥ 11701 } manaḥ / rūpaṃ / } dharmaṃ / cakṣurvijñānaṃ } 11702 manovijñānaṃ / cakṣuḥsaṃsparśāṃ cakṣuḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ } manaḥsaṃsparśāṃ 11703 manaḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ 11704 rāgadveṣamohān prahātukāmena bhagavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ 11705 śikṣitavyam/ evaṃ satkāyadṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśaṃ vicikitsāṃ kāmarāgaṃ 11706 vyāpādaṃ rūparāgam ārupyarāgaṃ saṃyojanānuśayaparyutthānāni prahātukāmena 11707 punar aparaṃ caturo yogān oghān granthān upādānāni caturo viparyāsān prahātu- 11708 kāmena daśākuśalān karmapathān prahātukāmena daśakuśalān karmapathān 11709 parijñātukāmena catvāri dhyātnāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamā- 11710 pattīś catvāri smṛtyupashānāni catvāri samyakprahāṇāni catura ṛddhipādān 11711 pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṃgamārgā catasraḥ 11712 pratisaṃvidaś catvāri vaiśāradyāni ṣaḍabhijñā daśatathāgatabalāni aṣṭādaśāveṇi- 11713 kān buddhadharmān paripūrayitukāmena bhagavan mahāsattvena prajñāpāra- 11714 mitāyāṃ śikṣitavyaṃ bodhyaṅgaṃ nāma samādhiṃ pratilabdhukāmena 11715 siṃhavikrīḍitaṃ samādhiṃ siṃhavijṛmbhitaṃ sarvadhāraṇīmukhaṃ śūraṃgamaṃ 11716 ratnamudraṃ candraprabhaṃ candradhvajaketuṃ sarvadharmamudrāgataṃ 11801 avalokitamudrāgataṃ niyatadhvajaketuṃ vajropamaṃ sarvadharma- 11802 praveśamukhaṃ samādhirājaṃ gaganagañjamudraṃ balaviśuddhaṃ samudgataṃ 11803 sarvadharmaniruktiniyatapraveśaṃ sarvadharmajñānamudrāpraveśaṃ saradharma- 11804 mudrādhāraṇīmukhaṃ sarvadharmāsaṃpramoṣaṃ sarvadharmasamavasaraṇā- 11805 kāramudraṃ ākāśāvasthitaṃ trimaṇḍalapariśuddhaṃ acyutānā- 11806 gāminyabhijñāṃ pātragataṃ dhvajāgrakeyuraṃ sarvakleśanirda- 11807 hanaṃ caturmārabalavikiraṇaṃ jñānolkāṃ daśabalodgataṃ 11808 ākāśāsaṃganiruktanirupalepaṃ nāma / etāni cānyāni ca 11809 samādhimukhāni pratilabdhukāmena bhagavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ 11810 śikṣitavyam/ 11811 punar aparaṃ bhagavan mahāsattvena sarvasattvānām abhiprāyaṃ paripūrayitukāmena 11812 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ 11813 punar aparaṃ bhagavan mahāsattvena sarvakuśalamūlāni paripūrayitukāmena 11814 yaiḥ kuśalamūlaiḥ paripūrnair nāpāyeṣūpapadyate na hīnakuleṣūpapadyate na ca 11901 śrāvakabhūmiṃ vā na ca pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati na ca bodhisattvamūrdhāmaṃ 11902 vā patatīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ 11903 śāriputra āha/ kathaṃ vāyuṣman subhūte mahāsattvo mūrdhāmaṃ patati/ 11904 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ ṣaṭsu 11905 pāramitāsu carann upāyakauśalam ajānan śūnyatānimittāpraṇihitān samādhī- 11906 n āgamya naiva śrāvakabhūmiṃ naiva pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati naiva bodhisattvanyāma- 11907 m avakrāmati/ ayam ucyate bodhisattvamūrdhāmaḥ/ śāriputra āha/ kena 11908 kāraṇena āyuṣman subhūte mahāsattvasyāyam āmaḥ/ subhūtir āha/ āma 11909 ity āyuṣman śāriputra ucyate mahāsattvasya dharmatṛṣṇā//[iti bhāvanā- 11910 mārgāvavādaḥ//] [ity ukto 'vavādaḥ//] 11911 śāriputra āha/ katamā āyuṣman subhūte dharmatṛṣṇā/ subhūtir āha/ 11912 ihāyuṣman śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam anitya- 11913 m iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ duḥkhaṃ śūnyam a- 11914 nātmakam iti śūnyam ity apraṇihitam iti / vedanāṃ saṃjñāṃ 11915 saṃskārān vijñānam anityam iti / duḥkhaṃ śūnyam anātmakam iti / 11916 śūnyam ity apraṇihitam iti / iyam āyuṣman śāriputra mahāsattvasya 11917 ānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ// [iti duḥkhasatyādhikāreṇa mṛdūṣma- 11918 gatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 11919 evaṃ rūpaṃ prahātavyam anena rūpaṃ prahātavyam iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na 12001 saṃjānīte/ }/ evaṃ 12002 duḥkhaṃ parikṣayam anena duḥkhaṃ parikṣayam iti evaṃ samudayaḥ prahātavyo 'nena samudayaḥ 12003 prahātavya iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte// [iti samudaya- 12004 satyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12005 evaṃ nirodhaḥ sākṣātkartavyo 'nena nirodhaḥ sākṣātkartavya iti/ evaṃ 12006 mārgo bhāvayitavyo 'nena mārgo bhāvayitavya iti/ ayaṃ saṃkleśa idaṃ 12007 vyavadānam iti/ ime dharmāḥ sevitavyāḥ ime dharmā na sevitavyā iti/ iha 12008 caritavyam iha na caritavyam/ ayaṃ mārgo bhāvayitavyo 'yaṃ na bhāvayitavyaḥ/ 12009 iyaṃ bodhisattvasya śikṣā iyam aśikṣā/ iyaṃ bodhisattvasya na dānapāramitā 12010 iyaṃ na śīla iyaṃ na kṣānti iyaṃ na vīrya iyaṃ na dhyāna 12011 iyaṃ na prajñā idaṃ bodhisattvasyopāyakauśalam idam anupāyakauśalam iti nābhi- 12012 niviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte 'yaṃ bodhisattvasya mūrdhāmaḥ/ saced ā- 12013 yuṣman mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran imān dharmān evaṃ nābhiniviśate 12014 nādhitiṣṭhati na saṃjānīte iyaṃ bodhisattvasyānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ/ 12015 śāriputra āha/ katamaḥ punar āyuṣman subhūte mahāsattvasya nyāmaḥ/ 12016 subhūtir āha/ ihāyuṣman śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran 12017 nādhyātmaśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā 12018 adhyātmaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ 12019 samanupaśyati/ nādhyātmabahirdhāśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ 12020 nādhyātmabahirdhāśūnyatayā śūnyatāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā 12021 adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā mahāśūnyatāṃ 12101 samanupaśyati/ } na 12102 parabhāvaśūnyatayā svabhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/ ayaṃ hi śāriputra 12103 mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvanyāmaḥ// [iti 12104 nirodhasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12105 punar aparaṃ śāriputra mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ carataivaṃ śikṣitavyam/ 12106 yathā śikṣamāṇena rūpaṃ jñātavyaṃ na ca tena mantavyam/ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānaṃ 12107 cakṣur jñātavyaṃ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano / śabdagandha- 12108 rasaspraṣṭavyadharmā }/ dānapāramitā jñātavyā } prajñāpāramitā / 12109 evaṃ pañcābhijñāḥ pañcacakṣūṃṣi catvāri smṛtyupasthānāni samyakprahāṇarddhi- 12110 pādendriyabalabodhyaṅgamārgā bhāvayitavyā na ca tair mantavyam/ catvāri 12111 vaiśāradyāni daśatathāgatabalāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā 12112 / evaṃ hi śāriputra mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bodhi- 12113 cittaṃ nāma jñātavyaṃ samacittaṃ nāmodāracittaṃ nāma / tat kasya 12114 hetoḥ/ tathā tac cittam acittaṃ prakṛtiś cittasya prabhāsvarā/ 12115 śāriputra āha/ kā punar āyuṣman subhūte cittasya prabhāsvaratā/ 12116 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra cittaṃ na rāgeṇa saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ 12201 na dveṣeṇa / na mohena / na paryutthānaiḥ / nāvaraṇaiḥ / nānuśayaiḥ 12202 / na saṃyojanaiḥ / na dṛṣṭikṛtaiḥ / iyaṃ śāriputra cittasya 12203 prabhāsvaratā/ 12204 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte asti tac cittaṃ yac cittam acittam/ 12205 subhūtir āha/ kiṃ punar āyuṣman śāriputra yā acittatā tatrāstitā vā nāstitā 12206 vā vidyate vā upalabhyate vā/ śāriputra āha/ na khalv āyuṣman subhūte/ 12207 subhūtir āha/ saced āyuṣman śāriputra tatrācittatāyām astitā vā nāstitā vā na 12208 vidyate nopalabhyate vā pai nu te yukta eṣa paryanuyogaḥ/ yad āyuṣman śāriputra 12209 evam āha asti tac cittaṃ yac cittam acittam iti/ śāriputra āha/ kā punar eṣā 12210 āyuṣman subhūte acittatā/ subhūtir āha/ acikārā āyuṣman śāriputra 12211 avikalpā acittatā yā sarvadharmāṇāṃ dharmatā/ iyam ucyate acittatā/ 12212 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte yathaiva tac cittam avikāram avikalpaṃ 12213 tathaiva rūpam apy avikāram avikalpaṃ } vijñānam apy avikāram avikalpam/ 12214 evam eva cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ } 12215 manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ/ evam āyatanāni pratītya- 12216 samutpādaḥ pāramitā abhijñāḥ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriya- 12217 balabodhyaṅgamārgavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikā buddhadharmā yāvad anuttarā samyak- 12218 saṃbodhir avikārā avikalpā/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriptura yathaiva 12219 cittam avikāram avikalpaṃ tathaiva skandhadhātvāyatan} 12220 yāvad anuttarā samyaksaṃbodhiḥ/ śāriputra āha/ sādhu sādhu āyuṣman 12221 subhūte tad yathāpi nāma bhagavataḥ putra auraso mukhato jāto dharmajo dharma- 12301 nirmito dharmadāyado nāmiṣadāyādaḥ pratyakṣacakṣurdharmeṣu kāyasākṣī yathāpi 12302 nāmāgrāraṇavihāriṇāṃ bhagavatā agratāyāṃ nirdiṣṭasyāyam upadeśaḥ/ evam āyuṣman 12303 subhūte mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ataś ca mahā- 12304 sattvo 'vinivartanīya upaparīkṣitavyo 'virahitaś ca prajñāpāramitayā veditavyaḥ// 12305 [iti mārgasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12306 śrāvakabhūmāv api āyuṣman subhūte śikṣitukāmena mahāsattvena iyam eva 12307 prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā 12308 yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/ pratyekabuddhabhūmāv api āyuṣman } 12309 bodhisattvabhūmāv api āyuṣman } 12310 buddhabhūmāv api āyuṣman } tat kasya hetoḥ/ tathā hi 12311 atra prajñāpāramitāyāṃ trīṇi yānāni vistareṇopadiṣṭāni yatra bodhisattvair mahā- 12312 sattvaiḥ śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā bodhisattvabhūmau vā śikṣitavyam// 12313 [iti sarveṣāṃ hetutvaviśeṣaḥ//] 12314 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ yo 'haṃ bhagavan na 12315 bodhisattvaṃ na prajñāpāramitāṃ vindāmi nopalabhe na samanupaśyāmi tat 12316 katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ 12317 evad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ vastu na vindāmi nopalabhe na 12318 samanupaśyāmi so 'haṃ bhagavan vastv avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan katamena 12401 dharmeṇa katamaṃ dharmam avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ etad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ 12402 syāt/ yo 'haṃ sarvadharmān avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan nāmadheyamātreṇa 12403 āyavyayaṃ kuryāṃ bodhisattva iti vā prajñāpāramiteti vā/ api tu khalu puna- 12404 r bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya 12405 hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na 12406 viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ rūpasyāhaṃ bhagavann āyaṃ ca vyayaṃ ca nopalabhe na samanupaśyāmi/ 12407 vedanāyā ahaṃ / saṃjñāyā ahaṃ / saṃskārāṇām ahaṃ / vijñānasyāhaṃ / so 'haṃ 12408 bhagavan rūpādīnām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ 12409 kariṣyāmi bodhisattva iti/ anena bhagavan paryāyeṇa tad api nāmadheyaṃ 12410 na sthitaṃ / tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ 12411 tan nāma na sthitaṃ / cakṣuṣo 'haṃ śrotrasyāhaṃ } manaso 'haṃ / api tu 12412 khalu punar bhagavan vedayitaṃ rūpaṃ nāma vedanā nāma } vijñānaṃ nāma/ 12413 cakṣuḥ śrotraṃ mana iti nāma/ etāni nāmadheyāni na sthitāni 12414 nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhitāni/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena 12415 teṣāṃ nāmadheyānām/ 12416 evaṃ tāni nāmadheyāni na sthitāni nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhi- 12417 tāni/ rūpasyāhaṃ / evaṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmāṇām āyañ ca vyayañ ca na 12418 samanupaśyāmi nopalabhe/ so 'haṃ bhagavan rūpa}dharmāṇām āyañ ca 12501 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva 12502 iti/ api tu khalu } cakṣurvijñāna- 12503 syāhaṃ / evaṃ śrotravijñānasy} manovijñānasyāhaṃ / so 'haṃ 12504 bhagavaṃś cakṣurvijñānasy} manovijñānasyāyañ ca vyayañ ca samanupaśyan 12505 } api tu khalu } 12506 cakṣuḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvac cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca śrotrasaṃsparśasyāhaṃ 12507 bhagavan yāvac chrotrasaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca } manaḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvat manaḥsaṃsparśapratyayavedayita- 12509 syāyañ ca / pṛthivīdhātor evam abdhātos tejodhātor vāyudhātor ākāśadhātor vijñāna- 12510 dhātor āyañ ca / evam avidyā yāvaj jarāmaraṇasyāhaṃ bhavagan āyañ ca/ evam avidyā- 12511 nirodhasya yāvaj jarāmaraṇanirodhasyāhaṃ āyañ ca / skandhadhātvāyatanapratītyasa- 12512 mutpādānām ahaṃ bhagavan āyañ ca / rāgadveṣamohānām ahaṃ / paryutthānāvaraṇānu- 12513 śayasaṃyojanadṛṣṭikṛtānām ahaṃ / dānapāramitāyā ahaṃ } prajñāpāramitāyā 12514 ahaṃ / ātmano 'haṃ evaṃ satvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakaveda- 12515 kajānakapaśyakānām ahaṃ / smṛtyupasthānānām ahaṃ / evaṃ samyakprahāṇarddhipā- 12516 dendriyabalabodhyaṅgamārgasyāhaṃ / śūnyatāyā animittasyāpraṇihitasyāhaṃ / 12517 caturṇāṃ dhyānānāṃ caturṇām apramāṇānāṃ catasṛṇām ārūpyasamāpattīnām ahaṃ / 12518 buddhānusmṛter dharmānusmṛteḥ saṃghānusmṛteḥ śīlānusmṛtes tyāgānusmṛter devatānu- 12519 smṛter āyañ ca / ānāpānānusmṛter maraṇānusmṛter āyañ ca / pañcānāṃ cakṣuṣām abhijñānāṃ 12520 vaiśāradyānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānām āyañ ca / aṣṭādaśānām āveṇikānām ahaṃ bhagavan 12601 buddhadharmāṇām āyañ ca / so 'haṃ bhagavann aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇām āyañ ca 12602 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva 12603 iti/ api tu khalu } svanpopamānām ahaṃ 12604 bhagavan pañcānām upādānaskandhānām āyañ ca/ evaṃ māyopamānāṃ prati- 12605 śrutkopamānāṃ pratibhāsopamānāṃ pratibimbopamānāṃ marīcyupamānāṃ udaka- 12606 candropamānāṃ nirmitakopamānām ahaṃ bhagavan pañcānām upādānaskandhānā- 12607 m āyañ ca / evaṃ viviktasya śāntasyānutpādasyānirodhasyāsaṃkleśasyā- 12608 vyavadānasya ahaṃ bhagavan āyañ ca / evaṃ dharmadhātos tathatāyā bhūtakoṭer ddharma- 12609 sthititāyā dharmaniyāmatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca / evaṃ kuśalānām akuśa- 12610 lānāṃ sāvadyānām anavadyānāṃ sāsravāṇām anāsravāṇāṃ saṃkleśānāṃ niḥ- 12611 kleśānāṃ laukikānāṃ lokottarāṇāṃ saṃskṛtānām asaṃskṛtānāṃ saṃkleśānāṃ 12612 vyavadānānāṃ sāṃsārikāṇāṃ naivāṇikānāṃ ahaṃ bhagavan dharmāṇām āyañ ca / 12613 atītānāgatapratyutpannānāṃ dharmāṇām āyañ ca / bhagavato 'py ahaṃ bhagavan 12614 āyañ ca / pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānā- 12615 m arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan 12616 āyañ ca / } 12617 } āyañ ca vyayañ cānu- 12618 palabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām a- 12619 vavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ api tu khalu } 12620 sarvadharmatathatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca } 12621 [iti madhyoṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12622 yāpīyaṃ bhagavan dharmasaṃketikī dharmaprajñaptir yad uta bodhisattva iti/ 12623 sā na kenacid vacanīyā skandhena vā dhātunā vā āyatanena vā 12701 yāvad āveṇikena vā buddhadharmeṇa/ yāvad evaiṣā dharmaprajñaptiḥ/ tad yathāpi 12702 nāma bhagavan svapno na kenacid vacanīyaḥ pratiśrutko pratibhāsaḥ 12703 pratibimbaṃ nirmitakaṃ na kenacid vacanīyam/ tad yāthāpi nāma bhagavan 12704 pṛthivyaptejovāyvākāśaṃ nāma / tad yathāpi nāma bhagavan śīlam iti 12705 samādhir iti prajñeti vimuktir iti vimuktijñānadarśanam iti nāma / srotaāpanna 12706 iti nāma / sakṛdāgāmīti anāgamīti arhann iti pratyekabuddha iti 12707 yāvad bodhisattvadharma iti tathāgata iti buddha tii tathateti buddhadharma iti 12708 nāma / kuśalena vā akuśalena vā sāvadyena vā anavadyena vā sukhena vā 12709 duḥkhena vā ātmanā va anātmanā vā śāntena vā aśāntena vā viviktena vā 12710 aviviktena vā nimittena vā animittena vā bhāvena vā abhāvena vā 12711 imam apy ahaṃ bhagavan arthavaśaṃ pratītya evaṃ vadāmi etad eva me bhagavan 12712 kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ sarvadharmāṇām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanu- 12713 paśyan nāmadheyamātreṇāyañ ca vyayañ ca kuryāṃ bodhisattva iti/ api tu khalu 12714 punar bhagavaṃs tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat 12715 kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ tat nāmadheyaṃ 12716 na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitaṃ/ sa ceha bhagavan evaṃ mahā- 12717 sattvasya prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 12718 na vipratisārī bhavati/ mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate 12801 niyataṃ mahāsattvo 'vinivartaṇīyāyāṃ bodhisattvabhūmau sthito veditavyaḥ 12802 susthito 'sthānayogena// [iti adhimātroṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12803 punar aparaṃ bahgavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāñ carato na rūpe sthātavyaṃ 12804 } na vijñāne sthātavayṃ/ tena na cakṣuṣi sthātavyaṃ } 12805 na manasi sthātavyaṃ/ tena na rūpe sthātavyaṃ na śabde } na dharme 12806 sthātavyam/ tena na cakṣurvijñāne sthātavayṃ } na manovijñāne sthātavyaṃ/ 12807 tena na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyaṃ na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ } 12808 na manaḥsaṃsparśe na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyam/ tena na pṛthivī- 12809 dhātau sthātavyaṃ } na vijñānadhātau sthātavyam/ tena nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ 12810 na saṃskāreṣu } na daurmanasyopayāseṣū sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā 12811 hi bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyaṃ/ vedanā } vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ 12812 yā ca bhagavan rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ/ na cānyatra śūnyatāyā rupaṃ rūpam eva 12813 śūnyatā śūnyataiva rūpam/ } 12814 yā ca bhagavan vijñānasya śūnyatā na tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ 12815 vijñānam eva śūnyatā śūnyataiva vijñānam/ 12816 anena bhagavan paryāyeṇa mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpe 12817 sthātavyaṃ na vijñāne sthātavyaṃ/ na pṛthivīdhātau } na 12818 vijñānadhātau sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan pṛthivīdhatuḥ pṛthivī- 12819 dhātutvena śūnyā/ yā ca pṛthivīdhātuśūnyatā nāsau pṛthivīdhātur na cānyatra 12820 śūnyatāyāḥ pṛthivīdhātuḥ/ pṛthivīdhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva pṛthivīdhātuḥ/ 12821 evam abdhātus tejodhātur vāyudhātur ākāśadhātus tathā hi bhagavan vijñānadhātur vi- 12822 jñānadhātutvena śūnyā/ yā ca vijñānadhātuśūnyatā nāsau vijñānadhātur na cānyatra 12823 śūnyatāyā vijñānadhātur vijñānadhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva vijñānadhātuḥ/ anena 12901 bhagavan paryāyeṇa na pṛthivīdhātau sthātavyaṃ } na vijñānadhātau 12902 sthātavyam/ na rūpe sthātavyaṃ } na dharme sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi 12903 bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyam } 12904 } dharma eva śūnyatā śūnyataiva dharmaḥ/ anena 12905 bhagavan paryāyeṇa na rūpe } na dharme na cakṣuṣi 12906 } na manasi / na cakṣurvijñāne } na manovijñāne 12907 / tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānatvena śūnyam 12908 } anena 12909 bhagavan paryāyeṇa na cakṣurvijñāne } na manovijñāne 12910 / na cakṣuḥsaṃsparśe } na manaḥsaṃsparśe / tat kasya 12911 hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśaś cakṣuḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ 12912 } anena bhagavan paryāyeṇa 12913 na cakṣuḥsaṃsparśe na manaḥsaṃsparśe / na cakṣuḥsaṃsparśapratyaya- 12914 vedayite evaṃ yāvan na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite / tat kasya hetoḥ/ 12915 tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ 12916 } 12917 anena bhagavan paryāyeṇa na cakṣuḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite 12918 } na manaḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite / nāvidyāyāṃ / evaṃ 12919 yāvan na jarāmaraṇe/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan avidyā avidyātvena 12920 śūnyā/ yā cāvidyāśūnyatā na sā avidyā na cānyatra śūnyatāyā avidyā 12921 avidyaiva śūnyatā śūnyataivāvidyā/ evaṃ saṃskārāḥ samskāratvena śūnyāḥ 12922 vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ } tathā hi bhagavan jarāmaraṇaṃ 13001 jarāmaraṇatvena śūnyam/ yā ca jarāmaraṇaśūnyatā na taj jarāmaraṇaṃ na cānyatra 13002 śūnyatātā jarāmaraṇaṃ jarāmaraṇam eva śūnyatā śūnyataiva jarāmaraṇam/ anena 13003 bhagavan paryāyeṇa nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ } na jarāmarane sthātavyam/ 13004 evaṃ skandhadhātvāyataneṣu ca na kartavyam/ punar aparaṃ smṛtyupasthāneṣu 13005 na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan smṛtyupasthānāni smṛtyupa- 13006 sthānatvena śūnyāni/ } tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa 13007 na smṛtyupasthāneṣu / evaṃ samyak prahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārga- 13008 pāramitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmeṣu na / tat 13009 kasya hetoḥ/ tathā hy āveṇikabuddhadharma āveṇikabuddhadharmatvena śūnyā/ } 13010 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa na samyakprahāṇarddhi- 13011 pādendriyaāveṇikabuddhadharmeṣu na sthātavyam/ 13012 punar aparaṃ bhagavan na dānapāramitāyāṃ / tat kasya hetoḥ/ 13013 tathā hi dānapāramitaiva śūnyā dānapāramitāsvabhāvena/ } 13014 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa 13015 na dānapāramitāyāṃ } na prajñāpāramitāyāṃ / 13016 punar aparaṃ bhagavan akṣareṣu na / akṣarābhinirhāreṣu na / 13017 ekodāhāre dvirudāhāre trirudāhāre na / tat kasya hetoḥ/ tathā hi 13018 akṣarāṇi śūnyāny akṣarasvabhāvena/ yā ca bhagavann akṣraśūnyatā na sā akṣarāṇi 13019 na cānyatra śūnyatāyā akṣarāṇi akṣsarāny eva śūnyatā śūnyataivākṣarāṇi/ 13020 tad anena bhagavan paryāyeṇa nākṣareṣu sthātavyam/ punar aparaṃ bhagavan 13101 nābhijñāsu sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ abhijñā eva śūnyā abhijñā- 13102 svabhāvena yā ca bhagavann abhijñāśūnyatā na tā abhijñā na cānyatra śūnyatāyā 13103 abhijñā abhijñā eva śūnyatā śūnyataivābhijñā/ tad anena bhagavan paryāyeṇa 13104 nābhijñāsu sthātavyam/ 13105 punar aparaṃ na rūpam anityam iti / na vedanā na saṃjñā na 13106 saṃskārā na vijñānam anityam iti / tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānityatā 13107 anityatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānityatā śūnyatā na sā 13108 anityatā na cānyatra śūnyatāyā anityatā anityataiva śūnyatā śūnyataiva 13109 anityatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa rūpam anityam iti na 13110 sthātavyaṃ }/ 13111 evaṃ na rūpaṃ duḥkham iti / na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ 13112 duḥkham iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena 13113 śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā 13114 duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa 13115 na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat 13116 kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan 13117 vijñānaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva 13118 śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa na vijñānam 13119 duḥkham iti sthātavyam/ } 13120 tad anenāpi 13201 bhagavan paryāyeṇa na vijñānaṃ śāntam iti / evaṃ hetu- 13202 samudayaprabhavapratyayatāyāṃ na / 13203 punar aparaṃ bhagavan tathatāyāṃ na / tat kasya hetoḥ/ tathā hi 13204 tathatā tathatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavaṃs tathatāyāḥ śūnyatā na sā tathatā 13205 na cānyatra tathatāyāḥ śūnyatā tathataiva śūnyatā śūnyataiva tathatā/ tad anenāpi 13206 bhagavan paryāyeṇa tathatāyāṃ na sthātavyam eva dharmatāyām na sthātavyam/ 13207 tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmatā dharmatāsvabhāvena śūnyā 13208 }/ 13209 punar aparaṃ bhagavan sarvadhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ tat kasya 13210 hetoḥ/ tathā hi dhāraṇīmukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni } 13211 dhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ 13212 punar aparaṃ bhagavan mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāyakuśalo 13213 'haṅkāramamakārapatitena mānasena saced rūpe tiṣṭhati rūpābhisaṃskāre carati 13214 na carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu saced 13215 vijñāne tiṣṭhati vijñānābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām/ tat 13216 kasya hetoḥ/ na hy abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāyāṃ parigṛhṇāti na prajñāpāra- 13217 mitāyāṃ yogam āpadyate na prajñāpāramitāṃ paripūrayati, aparipūrayan prajñāpāra- 13218 mitāṃ na niryāsyati sarvākārajñatāyām/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan 13219 rūpam aparigṛhītaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānam aparigṛhītam/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca 13220 rūpasyāparigraho na tad rūpam prakṛtiśūnyatām upādāya vedanāsaṃjñāsaṃskārā yaś ca 13221 vijñānasyāparigraho na tad vijñānaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ yāvad 13222 bhūtakoṭir aparigṛhītā/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca bhāutakoṭyā aparigraho na sā 13223 bhūtakoṭiḥ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ prakṛtiśūnyāḥ sarvadharmāḥ 13301 pratyavekṣitavyāḥ/ tathā ca pratyavekṣitavyā yathā na kvacid dharme manaso 13302 vyupacāro bhavet/ idaṃ mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhītaṃ nāma 13303 samādhimaṇḍalaṃ vipulaṃ puraskṛtam apramāṇaṃ niyatam asaṃhāryaṃ sarvaśrāvaka- 13304 pratyekabuddhaiḥ/ sāpi sarvākārajñatā aparigṛhītā adhyātma bahirdhā 13305 adhyātmabahirdhā mahā śūnyatā paramārtha saṃskṛta 13306 asaṃskṛta atyanta anavarāgra anavakāra prakṛti sarvadharma 13307 svalakṣaṇa anupalambha abhāvasvabhāva bhāva abhāva 13308 svabhāva parabhāvaśūnyatām upādāyeti [mṛdumūrddhagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 13309 tat kasya hetoḥ/ tathā hi na bhagavan sarvākārajñatā nimittataḥ udgrahītavyā, 13310 nimittam hi kleśaḥ/ katamat punar nimitta/ rūpaṃ nimittaṃ } vijñānaṃ 13311 nimittam/ cakṣur nimittam } mano nimittaṃ, rūpaṃ nimittaṃ } dharmo 13312 nimittaṃ, smṛtyupasthāna}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhi- 13313 saṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatābhūtakoṭi nimittam ayam ucyate kleśaḥ, sa- 13314 cet punaḥ prajñāpāramitā nimittata udgrahītavyā abhaviṣyan naiveha śreṇikaḥ 13315 parivrājakaḥ śāsane śraddhām alapsyata/ atra sarvajñajñāne katamā ca śraddhā yeyaṃ 13316 prajñāpāramitāyām abhiśraddadhānatā avakalpanatā adhimukhtiś cintanā tulanā 13317 vyupaparīkṣaṇā tac cānimittayogena/ evam animittata udgrahītavyā atra punaḥ 13401 śreṇikaḥ parivrājakaḥ adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ/ 13402 so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhītavān na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān na vijñānaṃ parī- 13403 gṛhītavān/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na kaścid dharmaḥ 13404 parigṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa 13405 nādhyātmaprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati/ na bahirdhāprāptyabhi- 13406 samayatas tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhāprāptyabhisamayatas 13407 nāpy anyatra prāptyabhisamayatas / tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tam dharmaṃ na 13408 samanupaśyati, yo vā prajānīyād yena vā prajānīyāt/ tat kasya 13409 hetoḥ/ nādhyatmaṃ rūpasya , nādhyātmaṃ vedanāyās , nādhyātmaṃ 13410 saṃjñāyās , nādhyātmaṃ saṃskārāṇāṃ , nādhyatmaṃ vijñānasya , 13411 na bahirdhārūpasya na bahirdhāvedanāyā na bahirdhāsaṃjñānāṃ na bahirdhā- 13412 saṃskārāṇāṃ na bahirdhāvijñānasya , nādhyātmabahirdhārūpasya 13413 } nādhyātmabahirdhāvijñānasya , nāpy anyatra rūpāt 13414 nāpy anyatra vedanāyāḥ } nāpy anyatra vijñānāt adhyātma- 13415 bahirdhāśūnyatām upādāya/ atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ 13416 so 'trādhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ sarvajñajñānadharmatāṃ 13417 pramāṇīkṛtya sarvadharmānupalabdhitām upādāya, evam adhimuktas tena na kaścid 13418 dharmaḥ parīgṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya, nāpy anena kaścid dharma 13419 upalabdho 'yaṃ parigṛhṇīyād vā muñced vā sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya, 13501 sa nirvāṇenāpi na manyate sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya/ tat kasya 13502 hetoḥ/ yaḥ sarvadharmāṇām aparigraho 'nutsargaḥ sā prajñāpāramitā/ iyam api bhagavan 13503 mahāsattvasya prajñāpāramitā apārapāragatām upādāya, yad rūpaṃ na 13504 parigṛhṇāti } yad vijñānaṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya 13505 yāvad vyastasamastāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasmṛtyupasthāna- 13506 }buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharma- 13507 niyāmatāsamādhimukhadhāraṇīmukhāni yāvat samādhiṃ na parigṛhṇāti sarvadharmā- 13508 parigṛhītatām upādāya, na cāntarāparinirvāṇāparipūrṇaiḥ praṇihdānai- 13509 r yāvad daśabhis tathāgatabalaiś caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśa- 13510 bhir āveṇikair buddhadharmaiḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sarvadharmā adharmā yāvat 13511 smṛtyupasthāna}buddhadharmā adharmā nāpi te dharmā nādharmāḥ, iyaṃ 13512 mahāsattvasya prajñāpāramitā sarvadharmāparigṛhītatām upādāya// [iti madhya- 13513 mūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//] 13514 punar aparaṃ bhagavan mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā evaṃ 13515 vyupaparīkṣitavyaṃ, katamaiṣā prajñāpāramitā, kasya vaiṣā prajñāpāramitā, kim eṣā 13516 prajñāpāramitā, kenaiṣā prajñāpāramitā, sacet punaḥ mahāsattvaḥ 13517 prajñāpāramitāyāṃ carann evam upanidhyāyati tat kiṃ yo dharmo na vidyate 13518 nopalabhyate sā prajñāpāramiteti na carati prajñāpāramitāyāṃ/ atha khalu 13519 āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ katame te āyuṣman 13520 subhūte dharmā na vidyante nopalabhyante/ subhūtir āha/ prajñāpāramitā āyuṣman 13601 śāriputra na vidyate nopalabhyate, dhyāna vīrya kṣānti śīla 13602 dāna adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya } 13603 parabhāvaśūnyatām upādāya rūpam āyuṣman śāriputra } vijñānam āyuṣman 13604 śāriputra adhyātmaśūnyatā āyuṣman śāriptura bahirdhāśūnyatā 13605 } parabhāvaśūnyatā yāvat saptatriṃśad bodhisapakṣā dharmā 13606 abhijñā daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā , tathatā 13607 , dharmatā , dharmasthititā , dharmaniyāmatā , bhutakoṭir 13608 buddho 'py āyuṣman śāriputra , sarvākārajñatāpy āyuṣman śāriputra 13609 adhyātmaśūnyatām upādāya yāvat parabhāvaśūnyatām upādāya sacet punaḥ 13610 śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upaparīkṣate evam upani- 13611 dhyāyati tasyaivam upaparīkṣamāṇasyaivam upanidhyāyataś cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 13612 notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate avirahito mahāsattvaḥ 13613 prajñāpāramitāyā veditavyaḥ// [ity adhimātramūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//] 13614 atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena 13615 kāraṇenāyuṣaman subhūte mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā avirahito 13616 veditavyaḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman śāriputra virahitam rūpasvabhāvena evaṃ 13617 vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, vijñānam āyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena 13618 dānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dānapāramitāsvabhāvena 13619 } } buddhadharmā virahitā buddhdharma- 13620 svabhāvena, bhūtakoṭir apy āyuṣman śāriputra virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/ 13621 śāriputra āha/ kathaṃ punar āyuṣman subhūte rūpasya svabhāvaḥ, kathaṃ vedanāyāḥ 13622 saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ kathaṃ vijñānasya svabhāvaḥ kathaṃ vyastasamastānāṃ 13701 skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ/ evaṃ vistareṇa yāvat kathaṃ 13702 bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ subhūtir āha/ abhāva āyuṣman śāriputra rūpasya 13703 svabhāvaḥ/ abhāvo vedanāyāḥ } abhāvo vijñānasya svabhāvaḥ/ 13704 abhāvo vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ, 13705 abhāvaḥ śūnyatānimittāpraṇihitānābhisaṃskārāṇāṃ jātaḥ svabhāvaḥ, 13706 abhāvaḥ tathatādharmadhātudharmasthititādharmaniyāmatānāṃ svabhāvaḥ, evaṃ 13707 vistareṇa yāvad abhāvo bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ tad anena āyuṣman śāriputra 13708 paryāyeṇaivaṃ veditavyam/ yathā rūpaṃ virahitaṃ rūpasvabhāvena vedanā virahitā 13709 vedanāsvabhāvena }/ evaṃ vistareṇa 13710 vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭi- 13711 r virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/ 13712 punar aparaṃ śāriputra rūpaṃ virahitaṃ rūpalakṣaṇena, } 13713 yāvad bhūtakoṭir virahitā 13714 bhūtakoṭilakṣaṇena/ lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitaṃ, svabhāva- 13715 lakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ/ 13716 śāriputra āha/ ya āyuṣman subhūte mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate sa 13717 niryāsyati sarvākārajñatāyām/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriputra 13718 yo hy evam atra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām/ [iti mṛdu- 13719 kṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ]/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman ajātā 13801 aniryātāḥ sarvadharmāḥ/ āha/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte ajātā ani- 13802 ryātāḥ sarvadharmāḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman śūnyaṃ rūpasvabhāvena, tasya 13803 nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, }/ 13804 evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu 13805 kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭiḥ śūnyā bhūtakoṭisvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi 13806 niryāṇam upalabhyate/ evaṃ hi śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran 13807 sarvākārajñatāyā āsannībhavati yathā yathā ca sarvākārajñatāyā āsannī- 13808 bhavati tathā tathā kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati/ 13809 yathā yathā ca kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati 13810 tathā tathā mahāsattvasya rūpasahagataṃ cittaṃ notpadyate, doṣa moha 13811 māna, lobha kudṛṣṭi, sa rāgacittānutpādād doṣacittānutpādāt 13812 moha māna kudṛṣṭi na jātu mātuḥ kukṣāv upapadyate, satatasamitam aupa- 13813 pāduko bhavati, buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhāṃś ca bhagavataḥ paryupāste, 13814 sattvāṃś ca paripācayati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati/ na tair buddhair bhagavadbhir virahito 13815 bhavati, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ/ evaṃ hi śāriputra 13816 mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ/ [iti madhyakṣānter āla- 13817 mbanākāraviśeṣaḥ/] 13818 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ saced bhagavan 13819 mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe carati nimitte carati na 13901 carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāñ carati nimitte carati na carati 13902 prajñāpāramitāyāṃ, }/ sa- 13903 ced rūpaṃ nityaṃ } 13904 saced rūpaṃ sukhaṃ dukhaṃ } sa- 13905 ced rūpam ātmānātma } 13906 saced rūpaṃ śāntam aśāntam } 13907 saced rupaṃ viviktam aviviktaṃ } 13908 saced bhagavan mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ saptatriṃśat- 13909 bodhipakṣeṣu dharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ evaṃ 13910 yāvad abhijñāsu pāramitāsu apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu pañcasu cakṣuḥṣu 13911 daśasu tathāgatabaleṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu caturṣu vaiśāradyeṣu yāvad aṣṭādaśa- 13912 sv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ 13913 saced bhagavan mahāsattvasyānupāyakauśalena prajñāpāramitāyāṃ carata 13914 evaṃ bhavati/ ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti upalambhe carati, ahaṃ carāmīti 13915 carati nimitte carati, saced mahāsattvasyaivaṃ bhavati ya evañ carati sa 13916 prajñāpāramitāyāñ carati sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti/ atha khalv āyuṣmān 13917 śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte idaṃ 13918 mahāsattvasyānupāyakauśalaṃ veditavyam/ subhūtir āha/ tathā hy āyuṣman 13919 śāriputra yo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam adhitiṣṭhati 13920 saṃjānīte 'dhimucyate, vedanām saṃjñām saṃskārān vijñānam 13921 sa rūpam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vedanām , saṃjñām , 13922 saṃskārān , vijñānam , rūpasyābhisaṃskāre carati tat/ tasya 13923 jātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsakaram iti vadāmi/ 13924 punar aparaṃ śāriputra saced mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāya- 14001 kuśalaḥ, cakṣur śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano rūpam śabdān 14002 gandhān rasān spraṣṭavyam dharmān } 14003 } sacet 14004 saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān / evaṃ pañcacakṣūṃṣi ṣaḍabhijñāḥ ṣaṭpāramitāś catvā- 14005 ri vaiśāradyāni carasraḥ pratisaṃvidaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni carasra 14006 ārūpyasamāpattīr daśa tathāgatabalāny aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān arhattvaṃ pratyeka- 14007 buddhatvaṃ bodhsiattvatvaṃ buddhadharmān / sarvān buddhadharmān buddha- 14008 dharmāṇām abhisaṃskāre carati, abhisaṃskāre carann aparimucyate jātyā jarāmaraṇena 14009 ca śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair na parimucyate duḥkheneti vadāmi/ sa khalu 14010 punaḥ śāriputra mahāsattvo 'bhavyaḥ śrāvakabhūmiṃ pratyekabuddhabhūmiṃ vā 14011 patituṃ kutaḥ so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate nedaṃ sthānaṃ vidyate/ evaṃ 14012 hi śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo veditavyaḥ/ 14013 śāriputra āha/ katham āyuṣman subhūte mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ 14014 caran upāyakuśalo veditavyaḥ/ subhūtir āha/ ya āyuṣman śāriputra 14015 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, 14016 vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ na evaṃ yāvad buddhadharmān nā, sa na rūpe 14017 carati } na vijñāne carati, na rūpasya nimitte carati } na vijñānasya 14018 nimitte carati, na rūpaṃ nityam iti nānityam , na vedanā sa saṃjñā na saṃskārā 14019 na vijñānaṃ nityam iti nānityam , na rūpaṃ sukham iti na duḥkham iti nātmeti 14020 nānātmeti na śāntam iti nāśāntam , na vedanā na saṃjñā sa saṃskārā na 14021 vijñānaṃ sukham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam , na rūpaṃ 14022 śūnyam iti nāśūnyam iti carati na nimittam iti nānimittam na praṇihitam iti 14023 nāpraṇihitam na viviktam iti nāviviktam , evaṃ na vedanā na saṃjñā na 14024 saṃskārā na vijñānaṃ na śūnyam iti nāśūnyam , na nimittam iti nānimittam , 14101 na praṇihitam iti nāpraṇihitam , na viviktam iti nāviviktam / tat kasya 14102 hetoḥ/ tathā hi āyuṣman śāriputra yā rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ cānyatra 14103 śūnyatāyāḥ rūpaṃ nānyatra rūpāc chūnyatā rūpam eva śūnyatā śūnyataivaṃ rūpam/ yā 14104 vedanāyāḥ śūnyatā saṃjñāyāḥ śūnyatā saṃskārāṇāṃ śūnyatā yā vijñānasya 14105 śūnyatā tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ nānyatra vijñānāc chūnyatā 14106 śūnyataiva vijñānaṃ vijñānam eva śūnyatā/ evaṃ vyastasamasteṣu skandha} 14107 buddhadharmesu yāvad yā buddhadharmāṇāṃ śūnyatā na te buddhadharmā na cānyatra śūnyatāyā 14108 buddhadharmāḥ nānyatra buddhadharmebhyaḥ śūnyatā, śūnyataiva buddhadharmā buddhadharmā eva 14109 śūnyatā, evam āyuṣman śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann upāya- 14110 kuśalo veditavyaḥ/ evam āyuṣman śāriputra mahāsattvaḥ prajñāpāra- 14111 mitāyāñ caran bhavyo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum/ 14112 punaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sacet kañcid dharmam upaiti na carati prajñāpāra- 14113 mitāyāṃ, nopaiti na carati, upaiti nopaiti ca na carati, naivopaiti na nopaiti ca 14114 na carati prajñāpāramitāyām/ śāriputra āha/ kena kāraṇenāuṣman subhūte 14115 nopaiti mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran/ subhūtir āha/ tathā hi āyuṣman 14116 śāriptutra prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo nopalabhyate/ tat kasya hetoḥ/ tathā 14117 hy abhāvasvabhāvā prajñāpāramitā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa mahāsattvaḥ 14118 prajñāpāramitāyāṃ carāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na 14119 carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti/ tat kasya 14120 hetoḥ/ tathā hi tena sarvadharmā abhāvasvabhāvā iti anugatā anuprāptāḥ/ 14121 saced evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carato mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 14122 nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate veditavyam āyuṣman śāriputrāsannī- 14123 bhavaty ayaṃ mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyāḥ/ [ity adhimātrakṣānter ālambanākāra- 14124 viśeṣaḥ//] 14201 so 'pi khalv āyuṣman śāriputra sarvākārajñatā advayā advaidhīkārā 14202 sarvadharmābhāavasvabhāvatām upādāya, ayaṃ sarvadharmasvabhāvānutpattir nāma samādhi- 14203 r mahāsattvānāṃ vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇo niyato 'saṃhāryaḥ 14204 sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ anenāyuṣman śāriputra samādhinā viharan mahā- 14205 sattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ 14206 śāriputra āha/ katamair āyuṣman subhūte samādhibhir viharan 14207 mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ subhūtir āha/ 14208 asty āyuṣman śāriputra mahāsattvānāṃ śūraṅgamo nāma samādhir yatsamādhinā 14209 viharan mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ asti 14210 ratnamudro nāma samādhiḥ/ sucandro / candradhvajaketuḥ / 14211 sarvadharmamudro / avalokitamūrddhā / dharmadhātuniyato / 14212 niyatadhvajaketuḥ / vajropamo / sarvadharmapraveśamudro / samāhitāva- 14213 sthāpratiṣṭhāno / rājamudro / balavīryo / sarvadharmasamudgato / 14214 niruktiniyatapraveśo / āsecanakapraveśo / digavalokano / 14215 dhāraṇīmudro / asaṃpramuṣito / samavasaraṇo / ākāśasphāraṇo / 14216 vajramaṇḍalo / dhvajāgraketurājo / indraketuḥ / 14217 sroto'nugato / siṃhavijṛmbhito / vyatyastasamāpattiḥ / 14218 raṇaṃjaho / vairocano / nimiṣo / niketasthito / 14219 niścito / vipulapratipanno / anantaprabho / prabhākaro / 14220 varadharmamudro / samantāvabhāso / śuddhāvāso / vimalaprabho / 14301 aratikaro / ajayo / tejovatī / kṣayāpagato / 14302 anirjito / vivṛto / sūryapradīpo / candravimalo / 14303 śuddhapratibhāso / ālokakaro / kārākāro / jñānaketuḥ / 14304 cittasthito / samantāvaloko / supratiṣṭhito / 14305 ratnakoṭiḥ / sarvadharmasamatā / ratijaho / dharmaṅgato / 14306 vikiraṇo / sarvadharmapadaprabhedo / samākṣarāvatāro / 14307 anigaro / prabhākaro / nāmaniyatapraveśo / aniketacārī / 14308 vitimirāpagato / cāritravatī / acalo / viṣama- 14309 śāntiḥ / sarvaguṇasaṃcayo / niścito / śubhapuṣpitaśuddho / 14310 bodhyaṅgavatī / anantaprabhā / āgamasamo / vimativikiraṇo / 14311 praticchedakaro / ākārānabhiniveśanirhāro / ākārānavakāro / 14312 niratiśayasarvabhavatalavikiraṇo / saṃketarutapraveśo / ghoṣa- 14313 vatī / nirakṣaravimuktiḥ / tejovatī / jvalanolkā / 14314 rakṣānupariśoṣaṇo / anāvilakṣāntiḥ / sarvākārāvatāro / 14315 sarvasukhaduḥkhanirabhinandī / akṣayākāro / dhāraṇīmatiḥ / 14316 samyakamithyātvasaṃgraho / roṣaviroṣapratiroṣo / vimalaprabho / 14317 śāravatī / paripūrṇavimalacandraprabho / vidyutprabho / 14401 mahāvyūho / sarvalokaprabhākaro / samādhisaratā / anaya- 14402 vinayanayavimukto / anusaraṇasarvasamavasaraṇo / anilaniyato / 14403 tathatāsthitaniścito / kāyakalisaṃpramathano / vākkalividhvaṃsano / 14404 gaganakalpo / ākāśasaṅgavimuktinirupalepo / ime āyuṣman śāriputra 14405 samādhayo yaiḥ samādhibhir viharan mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhi- 14406 m abhisaṃbudhyate/ anyāni cāsaṃkhyeyāprameyāṇi samādhimukhāni yeṣu 14407 śikṣyamāṇā mahāsattvāḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante/ 14408 tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhīnāṃ 14409 gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ tatra katamo ratnamudro nāma 14410 samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā bhavaty ayam ucyate ratnamudro nāma 14411 samādhiḥ/ evaṃ yāvat tatra katama ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ 14412 yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāśasaṅgavimuktinirupalepatām anuprāpnoty aya- 14413 m ucyate ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ [iti mṛdvagradharmasyā- 14414 lambanākāraviśeṣaḥ/] 14415 atha khalv āyuṣman subhūtir buddhānubhāvena āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat/ 14416 vyākṛto 'yam āyuṣman śāriputra mahāsattvaḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyak- 14417 saṃbuddhaiḥ/ ye 'py etarhi daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti/ te 'pi tathāgatā 14418 arhantaḥ samyaksaṃbuddhas taṃ mahāsattvaṃ vyākurvanti/ ya etaiḥ samādhibhi- 14419 r viharati sa samādhim api na samanupaśyati/ sa na ca tena samādhinā manyate 14420 ahaṃ samāhita iti/ ahaṃ samādhiṃ samāpatsye/ ahaṃ samādhiṃ samāpannaḥ/ 14421 ahaṃ samādhiṃ samāpadye/ sarve ete vikalpā mahāsattvasya na vidyante 14422 nopalabhyante/ [iti madhyāgradharmasyālaṃbanākārāraviśeṣaḥ/] 14501 āha/ kiṃ punar āyuṣman eṣu samādhiṣu sthito mahāsattvo 14502 vyākriyate tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ/ 14503 subhūtir āha/ no hīdam āyuṣman / tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman 14504 nānyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhiḥ anyo bodhisattvo bodhisattva 14505 eva samādhiḥ samādhir eva bodhisattvaḥ/ 14506 āha/ yady āyuṣman nānyaḥ samādhiḥ nānyo bodhisattvaḥ 14507 samādhir eva bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ sarvadharmasamatām upādāya/ 14508 tat kiṃ śakyaḥ sa samādhir darśayitum/ 14509 āha/ na hy etad āyuṣman / 14510 āha/ kiṃ punar āyuṣman sa kulaputras taṃ samādhiṃ saṃjānīte/ 14511 āha/ nāyuṣman sa kulaputras taṃ samādhim saṃjānīte/ 14512 āha/ kathaṃ na saṃjānīte/ 14513 āha/ yathā na vikalpayati/ 14514 āha/ kathaṃ na vikalpayati/ 14515 āha/ avidyamānatvena sarvadharmāṇām eva samādhiṃ na vikalpayati/ 14516 anenāyuṣman paryāyeṇa mahāsattvo na saṃjānīte/ 14517 āha/ kathaṃ na saṃjānīte/ 14518 āha/ avikalpatvena tasya samādher mahāsattvo na saṃjānīte/ 14519 [iti adhimātrāgradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ/] 14520 atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāt/ sādhu 14521 sādhu yathāpi nāma te mayā araṇavihāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭasya 14522 nirdeśaḥ/ evaṃ mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ 14601 dhyāna} dānapāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣeṣu 14602 dharmeṣu yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam/ 14603 atha khalv āyuṣman bhagavantam etad avocat/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan 14604 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ 14605 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena/ evaṃ dhyāna} 14606 yāvad vistareṇa saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu yāvad apramāṇadhyānā- 14607 rūpyasamāpattiṣu / daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu / 14608 āha/ kim iti bhagavan nopalabhate/ 14609 bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra nopalabhate yāvat sattvajīvapoṣa- 14610 puruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān nopalabhate atyantaviśuddhitā- 14611 m upādāya yāvad vyastasamastān skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādān 14612 nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/ duḥkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ / 14613 mārgaṃ / rūpadhātuṃ / ārūpyadhātu / apramāṇadhyānārūpya- 14614 samāpattīr / smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān / 14615 pāramitā / daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān / srotaāpannaṃ 14616 / sakṛdāgāminaṃ / anāgāminaṃ / arhantaṃ / pratyekabuddhaṃ / 14617 bodhisattvaṃ / buddhaṃ / 14618 āha/ kā punar bhagavan viśuddhiḥ/ 14619 bhagavān āha/ anutpādaḥ śāriputra aprādurbhāvo 'nupalambho 'nabhisaṃskāro 14620 viśuddhir ity ucyate/ [iti sāmānyena vikalpasaṃprayogādhikāraḥ/] 14621 āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan mahāsattvaḥ katameṣu dharmeṣu 14622 śikṣate/ 14623 bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra mahāsattvo na kasmiṃścid 14701 dharmeṣu śikṣate/ tat kasya hetoḥ/ naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā 14702 bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/ 14703 āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/ 14704 bhagavān āha/ tathā na saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/ 14705 āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/ 14706 bhagavān āha/ yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante/ evam asaṃvidyamānāḥ 14707 tenocyate 'vidyeti// [iti uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo 'vidyāvikalpaḥ//] 14708 āha/ kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti/ 14709 bhagavān āha/ rūpaṃ na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhā 14710 adhyātmabahirdhā yāvad bhāvasvabhāva/ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ 14711 na saṃvidyate / yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante yāvad aṣṭā- 14712 daśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante /] [iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandha- 14713 vikalpaḥ//] tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāñ cābhiniviṣṭāḥ/ tair avidyāṃ 14714 tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyāṃ 14715 antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti yathā dharmā na saṃ- 14716 vidyante/ te tān dharmāṇ kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ/ yāvad 14717 buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ// [iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ//] te 14718 dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau kalpayanti kalpayitvā na jānanti 14719 na paśyanti/ kiṃ na jānanti na paśyanti/ rūpaṃ na jānanti na paśyanti/ vedanāṃ 14720 saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na / yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na 14801 yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān / tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti// [iti 14802 tatraiva caturtho 'ntadvayāsaktivikalpaḥ//] te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na / rūpaṃ 14803 saṃkliṣṭam iti na / evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na / vedanāṃ saṃjñāṃ vijñānaṃ saṃkliṣṭa- 14804 m iti na / evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na / te na niryāsyanti/ kuto na 14805 niryāsyanti/ kāmadhātor na / rūpadhātor na / ārūpyadhātor na / 14806 śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na // [iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānajñāna- 14807 vikalpaḥ//] te na śraddadhati/ kim iti na śraddadhati/ rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na 14808 śraddadhati/ yāvad bodhi bodhyātmanā śūnyam iti na śraddadhati/ te na pratiṣṭhante/ 14809 kim iit na pratiṣṭhante/ dānapāramitāyāṃ na } prajñāpāramitāyāṃ 14810 na / avinivartanīyabhūmau na yāvat buddhadharmeṣū na / 14811 anena kāraṇena bālā ity ucyante/ te abhiniviṣṭāḥ/ kim iti abhiniviṣṭāḥ/ 14812 rūpa}vijñāneṣv / rāgadveṣamoheṣv / dṛṣṭikṛteṣv yāvad 14813 bodhāv / śāriputra āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan mahāsattvaḥ 14814 prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ evaṃ 14815 śikṣamāṇaḥ śāriputra mahāsattvaḥ / bhagavān āha/ iha śāiputra 14816 mahāsattvaḥ prajñāpāramitām anupāyakuśalaḥ kalpayaty abhiniviśate/ dhyānapāramitāṃ 14817 } dānapāramitāṃ / evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ / 14818 smṛtyupasthānaṃ samykaprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān / daśabala- 14819 vaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān yāvat sarvadharmān sarvākāra- 14820 jñātāṃ / anena śāriputra paryāyeṇa mahāsattvaḥ / śāriptura āha/ 14821 evaṃ śikṣamāṇo bhagavan mahāsattaḥ / bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ 14822 śāriputra mahāsattvaḥ // [iti tatraiva ṣaṣṭa āryamārgapratiṣṭhānavikalpaḥ//] 14901 śāriputra āha/ kahtaṃ punar bhagavan mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate 14902 yathā śikāamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ yadā śāriputra 14903 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupa