Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)pspdut2u.htmNguyên tác: Sanskrit

Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Bản Dutt (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā)

Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 4 / 8 (50.000 ký tự/trang)
'nvayajñānakṣāntiḥ]
11508 na subhūte saṃskṛtadhātur asaṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati/ nāpy asaṃskṛtadhātuḥ
11509 saṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati// [iti mārge 'nvayajñānam//] [iti darśanamārgāvavādaḥ//]
11510 na ca subhūte saṃskṛtavyatirekeṇāsaṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ nāpy asaṃskṛta-
11511 vyatirekeṇa saṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ evaṃ hi subhūte mahāsattvaḥ prajñā-
11512 pāramitāyāṃ caran na kaścid dharmaṃ samaanupaśyati/ asamanupaśyan nottrasyati na
11513 santrasyati na santrāsam āpadyate/ na cāsya kvacid dharme cittam avalīyate/ na
11514 vipratisārī bhavati mānasam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte mahāsattvaḥ
11515 prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na samanupaśyati/ vedanāṃ na samanupaśyati/
11516 }
11517 rāgaṃ na samanupaśyati/ dveṣaṃ na / mohaṃ na / ātmānaṃ
11518 na / sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān na /
11519 kāmadhātuṃ na / rūpadhātuṃ na / ārūpyadhātuṃ na / ākāśadhātuṃ
11601 na / śrāvakaṃ na / pratyekabuddhaṃ na / bodhisattvaṃ na / śrāvakadharmān
11602 na / pratyekabuddhadharmān na / bodhisattvadharmān na / buddhaṃ na /
11603 buddhadharmān na / bodhiṃ na / yāvat sarvadharmān na / sarvadhrmā-
11604 n asamanupaśyan nottrasyati na santrasyati na santrāsamāpatsyate/
11605 subhutir āha/ kena kāraṇena bhagavan mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na
11606 saṃlīyate/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte mahāsattvaś cittacaitasikān dharmān
11607 nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate
11608 na saṃlīyate/ subhūtir āḥa/ kathaṃ bhagavan  mahāsattvasya nottrasyati
11609 mānasam/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte  mahāsattvo manaś ca manodhātuṃ
11610 ca nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte  mahāsattvasya nottrasyati
11611 mānasam/ evaṃ hi subhūte  mahāsattvena sarvadharmānupalabdhyā prajñāpāra-
11612 mitāyāṃ caritavyam/ sacet subhūte  mahāsattvaḥ prajñāpāramitānu-
11613 caraṃstāṃ prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati tañ ca bodhisattvaṃ tac ca
11614 bodhisattvānāma tac ca bodhicittaṃ nopalabhate na samanupaśyati/ eṣa eva
11615 bodhisattvasya mahāsattvasyāvavādaḥ/ prajñāpāramitāyām eṣaivānuśāsanī/
11616 atha khalu āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ rūpaṃ parijñātukāmena
11617 bhagavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ } vijñānaṃ
11618 parijñātukāmena bhagavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ cakṣuḥ
11701  } manaḥ / rūpaṃ / } dharmaṃ / cakṣurvijñānaṃ  }
11702 manovijñānaṃ / cakṣuḥsaṃsparśāṃ cakṣuḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ  } manaḥsaṃsparśāṃ
11703 manaḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ
11704 rāgadveṣamohān prahātukāmena bhagavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ
11705 śikṣitavyam/ evaṃ satkāyadṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśaṃ vicikitsāṃ kāmarāgaṃ
11706 vyāpādaṃ rūparāgam ārupyarāgaṃ saṃyojanānuśayaparyutthānāni prahātukāmena
11707 punar aparaṃ caturo yogān oghān granthān upādānāni caturo viparyāsān prahātu-
11708 kāmena  daśākuśalān karmapathān prahātukāmena daśakuśalān karmapathān
11709 parijñātukāmena catvāri dhyātnāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamā-
11710 pattīś catvāri smṛtyupashānāni catvāri samyakprahāṇāni catura ṛddhipādān
11711 pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṃgamārgā catasraḥ
11712 pratisaṃvidaś catvāri vaiśāradyāni ṣaḍabhijñā daśatathāgatabalāni aṣṭādaśāveṇi-
11713 kān buddhadharmān paripūrayitukāmena bhagavan  mahāsattvena prajñāpāra-
11714 mitāyāṃ śikṣitavyaṃ bodhyaṅgaṃ nāma samādhiṃ pratilabdhukāmena
11715 siṃhavikrīḍitaṃ samādhiṃ siṃhavijṛmbhitaṃ  sarvadhāraṇīmukhaṃ  śūraṃgamaṃ
11716  ratnamudraṃ  candraprabhaṃ  candradhvajaketuṃ  sarvadharmamudrāgataṃ
11801  avalokitamudrāgataṃ  niyatadhvajaketuṃ  vajropamaṃ  sarvadharma-
11802 praveśamukhaṃ  samādhirājaṃ  gaganagañjamudraṃ  balaviśuddhaṃ  samudgataṃ
11803  sarvadharmaniruktiniyatapraveśaṃ  sarvadharmajñānamudrāpraveśaṃ  saradharma-
11804 mudrādhāraṇīmukhaṃ  sarvadharmāsaṃpramoṣaṃ  sarvadharmasamavasaraṇā-
11805 kāramudraṃ  ākāśāvasthitaṃ  trimaṇḍalapariśuddhaṃ  acyutānā-
11806 gāminyabhijñāṃ  pātragataṃ  dhvajāgrakeyuraṃ  sarvakleśanirda-
11807 hanaṃ  caturmārabalavikiraṇaṃ  jñānolkāṃ  daśabalodgataṃ
11808  ākāśāsaṃganiruktanirupalepaṃ nāma / etāni cānyāni ca
11809 samādhimukhāni pratilabdhukāmena bhagavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ
11810 śikṣitavyam/
11811 punar aparaṃ bhagavan  mahāsattvena sarvasattvānām abhiprāyaṃ paripūrayitukāmena
11812 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/
11813 punar aparaṃ bhagavan  mahāsattvena sarvakuśalamūlāni paripūrayitukāmena
11814 yaiḥ kuśalamūlaiḥ paripūrnair nāpāyeṣūpapadyate na hīnakuleṣūpapadyate na ca
11901 śrāvakabhūmiṃ vā na ca pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati na ca bodhisattvamūrdhāmaṃ
11902 vā patatīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/
11903 śāriputra āha/ kathaṃ vāyuṣman subhūte  mahāsattvo mūrdhāmaṃ patati/
11904 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra  mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ ṣaṭsu
11905 pāramitāsu carann upāyakauśalam ajānan śūnyatānimittāpraṇihitān samādhī-
11906 n āgamya naiva śrāvakabhūmiṃ naiva pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati naiva bodhisattvanyāma-
11907 m avakrāmati/ ayam ucyate bodhisattvamūrdhāmaḥ/ śāriputra āha/ kena
11908 kāraṇena āyuṣman subhūte  mahāsattvasyāyam āmaḥ/ subhūtir āha/ āma
11909 ity āyuṣman śāriputra ucyate  mahāsattvasya dharmatṛṣṇā//[iti bhāvanā-
11910 mārgāvavādaḥ//] [ity ukto 'vavādaḥ//]
11911 śāriputra āha/ katamā āyuṣman subhūte dharmatṛṣṇā/ subhūtir āha/
11912 ihāyuṣman śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam anitya-
11913 m iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ duḥkhaṃ śūnyam a-
11914 nātmakam iti  śūnyam ity apraṇihitam iti / vedanāṃ saṃjñāṃ
11915 saṃskārān vijñānam anityam iti / duḥkhaṃ śūnyam anātmakam iti /
11916 śūnyam ity apraṇihitam iti / iyam āyuṣman śāriputra  mahāsattvasya
11917 ānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ// [iti duḥkhasatyādhikāreṇa mṛdūṣma-
11918 gatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
11919 evaṃ rūpaṃ prahātavyam anena rūpaṃ prahātavyam iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na
12001 saṃjānīte/ }/ evaṃ
12002 duḥkhaṃ parikṣayam anena duḥkhaṃ parikṣayam iti evaṃ samudayaḥ prahātavyo 'nena samudayaḥ
12003 prahātavya iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte// [iti samudaya-
12004 satyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
12005 evaṃ nirodhaḥ sākṣātkartavyo 'nena nirodhaḥ sākṣātkartavya iti/ evaṃ
12006 mārgo bhāvayitavyo 'nena mārgo bhāvayitavya iti/ ayaṃ saṃkleśa idaṃ
12007 vyavadānam iti/ ime dharmāḥ sevitavyāḥ ime dharmā na sevitavyā iti/ iha
12008 caritavyam iha na caritavyam/ ayaṃ mārgo bhāvayitavyo 'yaṃ na bhāvayitavyaḥ/
12009 iyaṃ bodhisattvasya śikṣā iyam aśikṣā/ iyaṃ bodhisattvasya na dānapāramitā
12010 iyaṃ  na śīla iyaṃ  na kṣānti iyaṃ  na vīrya iyaṃ  na dhyāna
12011 iyaṃ  na prajñā idaṃ bodhisattvasyopāyakauśalam idam anupāyakauśalam iti nābhi-
12012 niviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte 'yaṃ bodhisattvasya mūrdhāmaḥ/ saced ā-
12013 yuṣman  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran imān dharmān evaṃ nābhiniviśate
12014 nādhitiṣṭhati na saṃjānīte iyaṃ bodhisattvasyānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ/
12015 śāriputra āha/ katamaḥ punar āyuṣman subhūte  mahāsattvasya nyāmaḥ/
12016 subhūtir āha/ ihāyuṣman śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran
12017 nādhyātmaśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā
12018 adhyātmaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ
12019 samanupaśyati/ nādhyātmabahirdhāśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/
12020 nādhyātmabahirdhāśūnyatayā śūnyatāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā
12021 adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā mahāśūnyatāṃ
12101 samanupaśyati/ } na
12102 parabhāvaśūnyatayā svabhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/ ayaṃ hi śāriputra
12103  mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvanyāmaḥ// [iti
12104 nirodhasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
12105 punar aparaṃ śāriputra  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ carataivaṃ śikṣitavyam/
12106 yathā śikṣamāṇena rūpaṃ jñātavyaṃ na ca tena mantavyam/ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānaṃ
12107  cakṣur jñātavyaṃ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano / śabdagandha-
12108 rasaspraṣṭavyadharmā }/ dānapāramitā jñātavyā }  prajñāpāramitā /
12109 evaṃ pañcābhijñāḥ pañcacakṣūṃṣi catvāri smṛtyupasthānāni samyakprahāṇarddhi-
12110 pādendriyabalabodhyaṅgamārgā bhāvayitavyā na ca tair mantavyam/ catvāri
12111 vaiśāradyāni daśatathāgatabalāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā
12112 / evaṃ hi śāriputra  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bodhi-
12113 cittaṃ nāma jñātavyaṃ samacittaṃ nāmodāracittaṃ nāma / tat kasya
12114 hetoḥ/ tathā tac cittam acittaṃ prakṛtiś cittasya prabhāsvarā/
12115 śāriputra āha/ kā punar āyuṣman subhūte cittasya prabhāsvaratā/
12116 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra cittaṃ na rāgeṇa saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ
12201 na dveṣeṇa / na mohena / na paryutthānaiḥ / nāvaraṇaiḥ / nānuśayaiḥ
12202 / na saṃyojanaiḥ / na dṛṣṭikṛtaiḥ / iyaṃ śāriputra cittasya
12203 prabhāsvaratā/
12204 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte asti tac cittaṃ yac cittam acittam/
12205 subhūtir āha/ kiṃ punar āyuṣman śāriputra yā acittatā tatrāstitā vā nāstitā
12206 vā vidyate vā upalabhyate vā/ śāriputra āha/ na khalv āyuṣman subhūte/
12207 subhūtir āha/ saced āyuṣman śāriputra tatrācittatāyām astitā vā nāstitā vā na
12208 vidyate nopalabhyate vā pai nu te yukta eṣa paryanuyogaḥ/ yad āyuṣman śāriputra
12209 evam āha asti tac cittaṃ yac cittam acittam iti/ śāriputra āha/ kā punar eṣā
12210 āyuṣman subhūte acittatā/ subhūtir āha/ acikārā āyuṣman śāriputra
12211 avikalpā acittatā yā sarvadharmāṇāṃ dharmatā/ iyam ucyate acittatā/
12212 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte yathaiva tac cittam avikāram avikalpaṃ
12213 tathaiva rūpam apy avikāram avikalpaṃ } vijñānam apy avikāram avikalpam/
12214 evam eva cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ }
12215 manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ/ evam āyatanāni pratītya-
12216 samutpādaḥ pāramitā abhijñāḥ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriya-
12217 balabodhyaṅgamārgavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikā buddhadharmā yāvad anuttarā samyak-
12218 saṃbodhir avikārā avikalpā/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriptura yathaiva
12219 cittam avikāram avikalpaṃ tathaiva skandhadhātvāyatan}
12220 yāvad anuttarā samyaksaṃbodhiḥ/ śāriputra āha/ sādhu sādhu āyuṣman
12221 subhūte tad yathāpi nāma bhagavataḥ putra auraso mukhato jāto dharmajo dharma-
12301 nirmito dharmadāyado nāmiṣadāyādaḥ pratyakṣacakṣurdharmeṣu kāyasākṣī yathāpi
12302 nāmāgrāraṇavihāriṇāṃ bhagavatā agratāyāṃ nirdiṣṭasyāyam upadeśaḥ/ evam āyuṣman
12303 subhūte  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ataś ca  mahā-
12304 sattvo 'vinivartanīya upaparīkṣitavyo 'virahitaś ca prajñāpāramitayā veditavyaḥ//
12305 [iti mārgasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
12306 śrāvakabhūmāv api āyuṣman subhūte śikṣitukāmena  mahāsattvena iyam eva
12307 prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā
12308 yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/ pratyekabuddhabhūmāv api āyuṣman }
12309 bodhisattvabhūmāv api āyuṣman }
12310 buddhabhūmāv api āyuṣman } tat kasya hetoḥ/ tathā hi
12311 atra prajñāpāramitāyāṃ trīṇi yānāni vistareṇopadiṣṭāni yatra bodhisattvair mahā-
12312 sattvaiḥ śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā bodhisattvabhūmau vā śikṣitavyam//
12313 [iti sarveṣāṃ hetutvaviśeṣaḥ//]
12314 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ yo 'haṃ bhagavan na
12315 bodhisattvaṃ na prajñāpāramitāṃ vindāmi nopalabhe na samanupaśyāmi tat
12316 katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/
12317 evad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ vastu na vindāmi nopalabhe na
12318 samanupaśyāmi so 'haṃ bhagavan vastv avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan katamena
12401 dharmeṇa katamaṃ dharmam avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ etad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ
12402 syāt/ yo 'haṃ sarvadharmān avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan nāmadheyamātreṇa
12403 āyavyayaṃ kuryāṃ bodhisattva iti vā prajñāpāramiteti vā/ api tu khalu puna-
12404 r bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya
12405 hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na
12406 viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ rūpasyāhaṃ bhagavann āyaṃ ca vyayaṃ ca nopalabhe na samanupaśyāmi/
12407 vedanāyā ahaṃ / saṃjñāyā ahaṃ / saṃskārāṇām ahaṃ / vijñānasyāhaṃ / so 'haṃ
12408 bhagavan rūpādīnām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ
12409 kariṣyāmi bodhisattva iti/ anena bhagavan paryāyeṇa tad api nāmadheyaṃ
12410 na sthitaṃ / tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ
12411 tan nāma na sthitaṃ / cakṣuṣo 'haṃ śrotrasyāhaṃ } manaso 'haṃ / api tu
12412 khalu punar bhagavan vedayitaṃ rūpaṃ nāma vedanā nāma } vijñānaṃ nāma/
12413 cakṣuḥ śrotraṃ  mana iti nāma/ etāni nāmadheyāni na sthitāni
12414 nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhitāni/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena
12415 teṣāṃ nāmadheyānām/
12416 evaṃ tāni nāmadheyāni na sthitāni nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhi-
12417 tāni/ rūpasyāhaṃ / evaṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmāṇām āyañ ca vyayañ ca na
12418 samanupaśyāmi nopalabhe/ so 'haṃ bhagavan rūpa}dharmāṇām āyañ ca
12501 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva
12502 iti/ api tu khalu } cakṣurvijñāna-
12503 syāhaṃ / evaṃ śrotravijñānasy} manovijñānasyāhaṃ / so 'haṃ
12504 bhagavaṃś cakṣurvijñānasy} manovijñānasyāyañ ca vyayañ ca samanupaśyan
12505 } api tu khalu }
12506 cakṣuḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvac cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca  śrotrasaṃsparśasyāhaṃ
12507 bhagavan yāvac chrotrasaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca  } manaḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvat manaḥsaṃsparśapratyayavedayita-
12509 syāyañ ca / pṛthivīdhātor evam abdhātos tejodhātor vāyudhātor ākāśadhātor vijñāna-
12510 dhātor āyañ ca / evam avidyā yāvaj jarāmaraṇasyāhaṃ bhavagan āyañ ca/ evam avidyā-
12511 nirodhasya yāvaj jarāmaraṇanirodhasyāhaṃ āyañ ca / skandhadhātvāyatanapratītyasa-
12512 mutpādānām ahaṃ bhagavan āyañ ca / rāgadveṣamohānām ahaṃ / paryutthānāvaraṇānu-
12513 śayasaṃyojanadṛṣṭikṛtānām ahaṃ / dānapāramitāyā ahaṃ  } prajñāpāramitāyā
12514 ahaṃ / ātmano 'haṃ  evaṃ satvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakaveda-
12515 kajānakapaśyakānām ahaṃ / smṛtyupasthānānām ahaṃ / evaṃ samyakprahāṇarddhipā-
12516 dendriyabalabodhyaṅgamārgasyāhaṃ / śūnyatāyā animittasyāpraṇihitasyāhaṃ /
12517 caturṇāṃ dhyānānāṃ caturṇām apramāṇānāṃ catasṛṇām ārūpyasamāpattīnām ahaṃ /
12518 buddhānusmṛter dharmānusmṛteḥ saṃghānusmṛteḥ śīlānusmṛtes tyāgānusmṛter devatānu-
12519 smṛter āyañ ca / ānāpānānusmṛter maraṇānusmṛter āyañ ca / pañcānāṃ cakṣuṣām abhijñānāṃ
12520 vaiśāradyānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānām āyañ ca / aṣṭādaśānām āveṇikānām ahaṃ bhagavan
12601 buddhadharmāṇām āyañ ca / so 'haṃ bhagavann aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇām āyañ ca
12602 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva
12603 iti/ api tu khalu } svanpopamānām ahaṃ
12604 bhagavan pañcānām upādānaskandhānām āyañ ca/ evaṃ māyopamānāṃ prati-
12605 śrutkopamānāṃ pratibhāsopamānāṃ pratibimbopamānāṃ marīcyupamānāṃ udaka-
12606 candropamānāṃ nirmitakopamānām ahaṃ bhagavan pañcānām upādānaskandhānā-
12607 m āyañ ca / evaṃ viviktasya śāntasyānutpādasyānirodhasyāsaṃkleśasyā-
12608 vyavadānasya ahaṃ bhagavan āyañ ca / evaṃ dharmadhātos tathatāyā bhūtakoṭer ddharma-
12609 sthititāyā dharmaniyāmatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca / evaṃ kuśalānām akuśa-
12610 lānāṃ sāvadyānām anavadyānāṃ sāsravāṇām anāsravāṇāṃ saṃkleśānāṃ niḥ-
12611 kleśānāṃ laukikānāṃ lokottarāṇāṃ saṃskṛtānām asaṃskṛtānāṃ saṃkleśānāṃ
12612 vyavadānānāṃ sāṃsārikāṇāṃ naivāṇikānāṃ ahaṃ bhagavan dharmāṇām āyañ ca /
12613 atītānāgatapratyutpannānāṃ dharmāṇām āyañ ca / bhagavato 'py ahaṃ bhagavan
12614 āyañ ca / pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānā-
12615 m arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan
12616 āyañ ca / }
12617 } āyañ ca vyayañ cānu-
12618 palabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām a-
12619 vavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ api tu khalu }
12620 sarvadharmatathatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca }
12621 [iti madhyoṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
12622 yāpīyaṃ bhagavan dharmasaṃketikī dharmaprajñaptir yad uta bodhisattva iti/
12623 sā na kenacid vacanīyā skandhena vā dhātunā vā āyatanena vā
12701 yāvad āveṇikena vā buddhadharmeṇa/ yāvad evaiṣā dharmaprajñaptiḥ/ tad yathāpi
12702 nāma bhagavan svapno na kenacid vacanīyaḥ pratiśrutko pratibhāsaḥ
12703 pratibimbaṃ nirmitakaṃ na kenacid vacanīyam/ tad yāthāpi nāma bhagavan
12704 pṛthivyaptejovāyvākāśaṃ nāma / tad yathāpi nāma bhagavan śīlam iti
12705 samādhir iti prajñeti vimuktir iti vimuktijñānadarśanam iti nāma / srotaāpanna
12706 iti nāma / sakṛdāgāmīti anāgamīti arhann iti pratyekabuddha iti
12707 yāvad bodhisattvadharma iti tathāgata iti buddha tii tathateti buddhadharma iti
12708 nāma / kuśalena vā akuśalena vā sāvadyena vā anavadyena vā sukhena vā
12709 duḥkhena vā ātmanā va anātmanā vā śāntena vā aśāntena vā viviktena vā
12710 aviviktena vā nimittena vā animittena vā bhāvena vā abhāvena vā
12711 imam apy ahaṃ bhagavan arthavaśaṃ pratītya evaṃ vadāmi etad eva me bhagavan
12712 kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ sarvadharmāṇām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanu-
12713 paśyan nāmadheyamātreṇāyañ ca vyayañ ca kuryāṃ bodhisattva iti/ api tu khalu
12714 punar bhagavaṃs tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat
12715 kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ tat nāmadheyaṃ
12716 na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitaṃ/ sa  ceha bhagavan evaṃ  mahā-
12717 sattvasya prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate
12718 na vipratisārī bhavati/ mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate
12801 niyataṃ mahāsattvo 'vinivartaṇīyāyāṃ bodhisattvabhūmau sthito veditavyaḥ
12802 susthito 'sthānayogena// [iti adhimātroṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
12803 punar aparaṃ bahgavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāñ carato na rūpe sthātavyaṃ
12804 } na vijñāne sthātavayṃ/ tena na cakṣuṣi sthātavyaṃ }
12805 na manasi sthātavyaṃ/ tena na rūpe sthātavyaṃ na śabde } na dharme
12806 sthātavyam/ tena na cakṣurvijñāne sthātavayṃ } na manovijñāne sthātavyaṃ/
12807 tena na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyaṃ na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ }
12808 na manaḥsaṃsparśe na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyam/ tena na pṛthivī-
12809 dhātau sthātavyaṃ } na vijñānadhātau sthātavyam/ tena nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ
12810 na saṃskāreṣu } na daurmanasyopayāseṣū sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā
12811 hi bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyaṃ/ vedanā } vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ
12812 yā ca bhagavan rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ/ na cānyatra śūnyatāyā rupaṃ rūpam eva
12813 śūnyatā śūnyataiva rūpam/ }
12814 yā ca bhagavan vijñānasya śūnyatā na tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ
12815 vijñānam eva śūnyatā śūnyataiva vijñānam/
12816 anena bhagavan paryāyeṇa  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpe
12817 sthātavyaṃ  na vijñāne sthātavyaṃ/ na pṛthivīdhātau } na
12818 vijñānadhātau sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan pṛthivīdhatuḥ pṛthivī-
12819 dhātutvena śūnyā/ yā ca pṛthivīdhātuśūnyatā nāsau pṛthivīdhātur na cānyatra
12820 śūnyatāyāḥ pṛthivīdhātuḥ/ pṛthivīdhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva pṛthivīdhātuḥ/
12821 evam abdhātus tejodhātur vāyudhātur ākāśadhātus tathā hi bhagavan vijñānadhātur vi-
12822 jñānadhātutvena śūnyā/ yā ca vijñānadhātuśūnyatā nāsau vijñānadhātur na cānyatra
12823 śūnyatāyā vijñānadhātur vijñānadhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva vijñānadhātuḥ/ anena
12901 bhagavan paryāyeṇa  na pṛthivīdhātau sthātavyaṃ } na vijñānadhātau
12902 sthātavyam/ na rūpe sthātavyaṃ } na dharme sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi
12903 bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyam }
12904 } dharma eva śūnyatā śūnyataiva dharmaḥ/ anena
12905 bhagavan paryāyeṇa  na rūpe  } na dharme  na cakṣuṣi
12906 } na manasi / na cakṣurvijñāne  } na manovijñāne
12907 / tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānatvena śūnyam
12908 } anena
12909 bhagavan paryāyeṇa  na cakṣurvijñāne  } na manovijñāne
12910 / na cakṣuḥsaṃsparśe  } na manaḥsaṃsparśe / tat kasya
12911 hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśaś cakṣuḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ
12912 } anena bhagavan paryāyeṇa
12913  na cakṣuḥsaṃsparśe  na manaḥsaṃsparśe / na cakṣuḥsaṃsparśapratyaya-
12914 vedayite  evaṃ yāvan na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite / tat kasya hetoḥ/
12915 tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ
12916 }
12917 anena bhagavan paryāyeṇa  na cakṣuḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite
12918 } na manaḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite / nāvidyāyāṃ / evaṃ
12919 yāvan na jarāmaraṇe/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan avidyā avidyātvena
12920 śūnyā/ yā cāvidyāśūnyatā na sā avidyā na cānyatra śūnyatāyā avidyā
12921 avidyaiva śūnyatā śūnyataivāvidyā/ evaṃ saṃskārāḥ samskāratvena śūnyāḥ
12922 vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ } tathā hi bhagavan jarāmaraṇaṃ
13001 jarāmaraṇatvena śūnyam/ yā ca jarāmaraṇaśūnyatā na taj jarāmaraṇaṃ na cānyatra
13002 śūnyatātā jarāmaraṇaṃ jarāmaraṇam eva śūnyatā śūnyataiva jarāmaraṇam/ anena
13003 bhagavan paryāyeṇa  nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ } na jarāmarane sthātavyam/
13004 evaṃ skandhadhātvāyataneṣu ca na kartavyam/ punar aparaṃ  smṛtyupasthāneṣu
13005 na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan smṛtyupasthānāni smṛtyupa-
13006 sthānatvena śūnyāni/ } tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa
13007 na smṛtyupasthāneṣu / evaṃ samyak prahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārga-
13008 pāramitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmeṣu na / tat
13009 kasya hetoḥ/ tathā hy āveṇikabuddhadharma āveṇikabuddhadharmatvena śūnyā/ }
13010 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa  na samyakprahāṇarddhi-
13011 pādendriyaāveṇikabuddhadharmeṣu na sthātavyam/
13012 punar aparaṃ bhagavan  na dānapāramitāyāṃ / tat kasya hetoḥ/
13013 tathā hi dānapāramitaiva śūnyā dānapāramitāsvabhāvena/ }
13014 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa
13015 na dānapāramitāyāṃ  } na prajñāpāramitāyāṃ /
13016 punar aparaṃ bhagavan  akṣareṣu na / akṣarābhinirhāreṣu na /
13017 ekodāhāre dvirudāhāre trirudāhāre na / tat kasya hetoḥ/ tathā hi
13018 akṣarāṇi śūnyāny akṣarasvabhāvena/ yā ca bhagavann akṣraśūnyatā na sā akṣarāṇi
13019 na cānyatra śūnyatāyā akṣarāṇi akṣsarāny eva śūnyatā śūnyataivākṣarāṇi/
13020 tad anena bhagavan paryāyeṇa  nākṣareṣu sthātavyam/ punar aparaṃ bhagavan
13101 nābhijñāsu sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ abhijñā eva śūnyā abhijñā-
13102 svabhāvena yā ca bhagavann abhijñāśūnyatā na tā abhijñā na cānyatra śūnyatāyā
13103 abhijñā abhijñā eva śūnyatā śūnyataivābhijñā/ tad anena bhagavan paryāyeṇa
13104  nābhijñāsu sthātavyam/
13105 punar aparaṃ  na rūpam anityam iti / na vedanā na saṃjñā na
13106 saṃskārā na vijñānam anityam iti / tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānityatā
13107 anityatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānityatā śūnyatā na sā
13108 anityatā na cānyatra śūnyatāyā anityatā anityataiva śūnyatā śūnyataiva
13109 anityatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa  rūpam anityam iti na
13110 sthātavyaṃ }/
13111 evaṃ na rūpaṃ duḥkham iti / na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ
13112 duḥkham iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena
13113 śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā
13114 duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa
13115 na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat
13116 kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan
13117 vijñānaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva
13118 śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa  na vijñānam
13119 duḥkham iti sthātavyam/ }
13120 tad anenāpi
13201 bhagavan paryāyeṇa  na vijñānaṃ śāntam iti / evaṃ hetu-
13202 samudayaprabhavapratyayatāyāṃ na /
13203 punar aparaṃ bhagavan  tathatāyāṃ na / tat kasya hetoḥ/ tathā hi
13204 tathatā tathatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavaṃs tathatāyāḥ śūnyatā na sā tathatā
13205 na cānyatra tathatāyāḥ śūnyatā tathataiva śūnyatā śūnyataiva tathatā/ tad anenāpi
13206 bhagavan paryāyeṇa  tathatāyāṃ na sthātavyam eva dharmatāyām na sthātavyam/
13207 tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmatā dharmatāsvabhāvena śūnyā
13208 }/
13209 punar aparaṃ bhagavan  sarvadhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ tat kasya
13210 hetoḥ/ tathā hi dhāraṇīmukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni }
13211 dhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/
13212 punar aparaṃ bhagavan  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāyakuśalo
13213 'haṅkāramamakārapatitena mānasena saced rūpe tiṣṭhati rūpābhisaṃskāre carati
13214 na carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu saced
13215 vijñāne tiṣṭhati vijñānābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām/ tat
13216 kasya hetoḥ/ na hy abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāyāṃ parigṛhṇāti na prajñāpāra-
13217 mitāyāṃ yogam āpadyate na prajñāpāramitāṃ paripūrayati, aparipūrayan prajñāpāra-
13218 mitāṃ na niryāsyati sarvākārajñatāyām/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan
13219 rūpam aparigṛhītaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānam aparigṛhītam/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca
13220 rūpasyāparigraho na tad rūpam prakṛtiśūnyatām upādāya vedanāsaṃjñāsaṃskārā yaś ca
13221 vijñānasyāparigraho na tad vijñānaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ yāvad
13222 bhūtakoṭir aparigṛhītā/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca bhāutakoṭyā aparigraho na sā
13223 bhūtakoṭiḥ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ  prakṛtiśūnyāḥ sarvadharmāḥ
13301 pratyavekṣitavyāḥ/ tathā ca pratyavekṣitavyā yathā na kvacid dharme manaso
13302 vyupacāro bhavet/ idaṃ  mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhītaṃ nāma
13303 samādhimaṇḍalaṃ vipulaṃ puraskṛtam apramāṇaṃ niyatam asaṃhāryaṃ sarvaśrāvaka-
13304 pratyekabuddhaiḥ/ sāpi sarvākārajñatā aparigṛhītā adhyātma bahirdhā
13305 adhyātmabahirdhā mahā śūnyatā paramārtha saṃskṛta
13306 asaṃskṛta atyanta anavarāgra anavakāra prakṛti sarvadharma
13307 svalakṣaṇa anupalambha abhāvasvabhāva bhāva abhāva
13308 svabhāva parabhāvaśūnyatām upādāyeti [mṛdumūrddhagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//]
13309 tat kasya hetoḥ/ tathā hi na bhagavan sarvākārajñatā nimittataḥ udgrahītavyā,
13310 nimittam hi kleśaḥ/ katamat punar nimitta/ rūpaṃ nimittaṃ } vijñānaṃ
13311 nimittam/ cakṣur nimittam } mano nimittaṃ, rūpaṃ nimittaṃ } dharmo
13312 nimittaṃ, smṛtyupasthāna}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhi-
13313 saṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatābhūtakoṭi nimittam ayam ucyate kleśaḥ, sa-
13314 cet punaḥ prajñāpāramitā nimittata udgrahītavyā abhaviṣyan naiveha śreṇikaḥ
13315 parivrājakaḥ śāsane śraddhām alapsyata/ atra sarvajñajñāne katamā ca śraddhā yeyaṃ
13316 prajñāpāramitāyām abhiśraddadhānatā avakalpanatā adhimukhtiś cintanā tulanā
13317 vyupaparīkṣaṇā tac cānimittayogena/ evam animittata udgrahītavyā atra punaḥ
13401 śreṇikaḥ parivrājakaḥ adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ/
13402 so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhītavān na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān na vijñānaṃ parī-
13403 gṛhītavān/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na kaścid dharmaḥ
13404 parigṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa
13405 nādhyātmaprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati/ na bahirdhāprāptyabhi-
13406 samayatas tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhāprāptyabhisamayatas
13407 nāpy anyatra prāptyabhisamayatas / tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tam dharmaṃ na
13408 samanupaśyati, yo vā prajānīyād yena vā prajānīyāt/ tat kasya
13409 hetoḥ/ nādhyatmaṃ rūpasya , nādhyātmaṃ vedanāyās , nādhyātmaṃ
13410 saṃjñāyās , nādhyātmaṃ saṃskārāṇāṃ , nādhyatmaṃ vijñānasya ,
13411 na bahirdhārūpasya  na bahirdhāvedanāyā na bahirdhāsaṃjñānāṃ na bahirdhā-
13412 saṃskārāṇāṃ na bahirdhāvijñānasya , nādhyātmabahirdhārūpasya
13413 } nādhyātmabahirdhāvijñānasya , nāpy anyatra rūpāt
13414 nāpy anyatra vedanāyāḥ } nāpy anyatra vijñānāt adhyātma-
13415 bahirdhāśūnyatām upādāya/ atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ
13416 so 'trādhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ sarvajñajñānadharmatāṃ
13417 pramāṇīkṛtya sarvadharmānupalabdhitām upādāya, evam adhimuktas tena na kaścid
13418 dharmaḥ parīgṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya, nāpy anena kaścid dharma
13419 upalabdho 'yaṃ parigṛhṇīyād vā muñced vā sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya,
13501 sa nirvāṇenāpi na manyate sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya/ tat kasya
13502 hetoḥ/ yaḥ sarvadharmāṇām aparigraho 'nutsargaḥ sā prajñāpāramitā/ iyam api bhagavan
13503  mahāsattvasya prajñāpāramitā apārapāragatām upādāya, yad rūpaṃ na
13504 parigṛhṇāti } yad vijñānaṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya
13505 yāvad vyastasamastāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasmṛtyupasthāna-
13506 }buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharma-
13507 niyāmatāsamādhimukhadhāraṇīmukhāni yāvat samādhiṃ na parigṛhṇāti sarvadharmā-
13508 parigṛhītatām upādāya, na cāntarāparinirvāṇāparipūrṇaiḥ praṇihdānai-
13509 r yāvad daśabhis tathāgatabalaiś caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśa-
13510 bhir āveṇikair buddhadharmaiḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sarvadharmā adharmā yāvat
13511 smṛtyupasthāna}buddhadharmā adharmā nāpi te dharmā nādharmāḥ, iyaṃ
13512  mahāsattvasya prajñāpāramitā sarvadharmāparigṛhītatām upādāya// [iti madhya-
13513 mūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//]
13514 punar aparaṃ bhagavan  mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā evaṃ
13515 vyupaparīkṣitavyaṃ, katamaiṣā prajñāpāramitā, kasya vaiṣā prajñāpāramitā, kim eṣā
13516 prajñāpāramitā, kenaiṣā prajñāpāramitā, sacet punaḥ  mahāsattvaḥ
13517 prajñāpāramitāyāṃ carann evam upanidhyāyati tat kiṃ yo dharmo na vidyate
13518 nopalabhyate sā prajñāpāramiteti na carati prajñāpāramitāyāṃ/ atha khalu
13519 āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ katame te āyuṣman
13520 subhūte dharmā na vidyante nopalabhyante/ subhūtir āha/ prajñāpāramitā āyuṣman
13601 śāriputra na vidyate nopalabhyate, dhyāna vīrya kṣānti śīla
13602 dāna adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya }
13603 parabhāvaśūnyatām upādāya rūpam āyuṣman śāriputra  } vijñānam āyuṣman
13604 śāriputra  adhyātmaśūnyatā āyuṣman śāriptura  bahirdhāśūnyatā
13605 } parabhāvaśūnyatā  yāvat saptatriṃśad bodhisapakṣā dharmā
13606 abhijñā  daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā , tathatā
13607 , dharmatā , dharmasthititā , dharmaniyāmatā , bhutakoṭir
13608 buddho 'py āyuṣman śāriputra , sarvākārajñatāpy āyuṣman śāriputra
13609 adhyātmaśūnyatām upādāya yāvat parabhāvaśūnyatām upādāya sacet punaḥ
13610 śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upaparīkṣate evam upani-
13611 dhyāyati tasyaivam upaparīkṣamāṇasyaivam upanidhyāyataś cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate
13612 notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate avirahito  mahāsattvaḥ
13613 prajñāpāramitāyā veditavyaḥ// [ity adhimātramūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//]
13614 atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena
13615 kāraṇenāyuṣaman subhūte  mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā avirahito
13616 veditavyaḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman śāriputra virahitam rūpasvabhāvena evaṃ
13617 vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, vijñānam āyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena
13618 dānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dānapāramitāsvabhāvena
13619 } } buddhadharmā virahitā buddhdharma-
13620 svabhāvena, bhūtakoṭir apy āyuṣman śāriputra virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/
13621 śāriputra āha/ kathaṃ punar āyuṣman subhūte rūpasya svabhāvaḥ, kathaṃ vedanāyāḥ
13622 saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ kathaṃ vijñānasya svabhāvaḥ kathaṃ vyastasamastānāṃ
13701 skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ/ evaṃ vistareṇa yāvat kathaṃ
13702 bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ subhūtir āha/ abhāva āyuṣman śāriputra rūpasya
13703 svabhāvaḥ/ abhāvo vedanāyāḥ } abhāvo vijñānasya svabhāvaḥ/
13704 abhāvo vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ,
13705 abhāvaḥ śūnyatānimittāpraṇihitānābhisaṃskārāṇāṃ jātaḥ svabhāvaḥ,
13706 abhāvaḥ tathatādharmadhātudharmasthititādharmaniyāmatānāṃ svabhāvaḥ, evaṃ
13707 vistareṇa yāvad abhāvo bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ tad anena āyuṣman śāriputra
13708 paryāyeṇaivaṃ veditavyam/ yathā rūpaṃ virahitaṃ rūpasvabhāvena vedanā virahitā
13709 vedanāsvabhāvena }/ evaṃ vistareṇa
13710 vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭi-
13711 r virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/
13712 punar aparaṃ śāriputra rūpaṃ virahitaṃ rūpalakṣaṇena, }
13713 yāvad bhūtakoṭir virahitā
13714 bhūtakoṭilakṣaṇena/ lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitaṃ, svabhāva-
13715 lakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ/
13716 śāriputra āha/ ya āyuṣman subhūte  mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate sa
13717 niryāsyati sarvākārajñatāyām/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriputra
13718 yo hy evam atra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām/ [iti mṛdu-
13719 kṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ]/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman  ajātā
13801 aniryātāḥ sarvadharmāḥ/  āha/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte ajātā ani-
13802 ryātāḥ sarvadharmāḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman  śūnyaṃ rūpasvabhāvena, tasya
13803 nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, }/
13804 evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu
13805 kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭiḥ śūnyā bhūtakoṭisvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi
13806 niryāṇam upalabhyate/ evaṃ hi śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran
13807 sarvākārajñatāyā āsannībhavati yathā yathā ca sarvākārajñatāyā āsannī-
13808 bhavati tathā tathā kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati/
13809 yathā yathā ca kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati
13810 tathā tathā  mahāsattvasya rūpasahagataṃ cittaṃ notpadyate, doṣa moha
13811 māna, lobha kudṛṣṭi, sa rāgacittānutpādād doṣacittānutpādāt
13812 moha māna kudṛṣṭi na jātu mātuḥ kukṣāv upapadyate, satatasamitam aupa-
13813 pāduko bhavati, buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhāṃś ca bhagavataḥ paryupāste,
13814 sattvāṃś ca paripācayati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati/ na tair buddhair bhagavadbhir virahito
13815 bhavati, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ/ evaṃ hi śāriputra
13816 mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ/ [iti madhyakṣānter āla-
13817 mbanākāraviśeṣaḥ/]
13818 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ saced bhagavan
13819 mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe carati nimitte carati na
13901 carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāñ carati nimitte carati na carati
13902 prajñāpāramitāyāṃ, }/ sa-
13903 ced rūpaṃ nityaṃ  }
13904 saced rūpaṃ sukhaṃ dukhaṃ  } sa-
13905 ced rūpam ātmānātma  }
13906 saced rūpaṃ śāntam aśāntam  }
13907 saced rupaṃ viviktam aviviktaṃ  }
13908 saced bhagavan  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ saptatriṃśat-
13909 bodhipakṣeṣu dharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ evaṃ
13910 yāvad abhijñāsu pāramitāsu apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu pañcasu cakṣuḥṣu
13911 daśasu tathāgatabaleṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu caturṣu vaiśāradyeṣu yāvad aṣṭādaśa-
13912 sv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/
13913 saced bhagavan  mahāsattvasyānupāyakauśalena prajñāpāramitāyāṃ carata
13914 evaṃ bhavati/ ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti upalambhe carati, ahaṃ carāmīti
13915 carati nimitte carati, saced  mahāsattvasyaivaṃ bhavati ya evañ carati sa
13916 prajñāpāramitāyāñ carati sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti/ atha khalv āyuṣmān
13917 śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte idaṃ
13918  mahāsattvasyānupāyakauśalaṃ veditavyam/ subhūtir āha/ tathā hy āyuṣman
13919 śāriputra yo  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam adhitiṣṭhati
13920 saṃjānīte 'dhimucyate, vedanām  saṃjñām  saṃskārān  vijñānam
13921 sa rūpam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vedanām , saṃjñām ,
13922 saṃskārān , vijñānam , rūpasyābhisaṃskāre carati tat/ tasya
13923 jātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsakaram iti vadāmi/
13924 punar aparaṃ śāriputra saced  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāya-
14001 kuśalaḥ, cakṣur  śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano  rūpam  śabdān
14002 gandhān rasān spraṣṭavyam dharmān  }
14003 } sacet
14004 saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān / evaṃ pañcacakṣūṃṣi ṣaḍabhijñāḥ ṣaṭpāramitāś catvā-
14005 ri vaiśāradyāni carasraḥ pratisaṃvidaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni carasra
14006 ārūpyasamāpattīr daśa tathāgatabalāny aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān arhattvaṃ pratyeka-
14007 buddhatvaṃ bodhsiattvatvaṃ buddhadharmān / sarvān buddhadharmān  buddha-
14008 dharmāṇām abhisaṃskāre carati, abhisaṃskāre carann aparimucyate jātyā jarāmaraṇena
14009 ca śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair na parimucyate duḥkheneti vadāmi/ sa khalu
14010 punaḥ śāriputra  mahāsattvo 'bhavyaḥ śrāvakabhūmiṃ pratyekabuddhabhūmiṃ vā
14011 patituṃ kutaḥ so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate nedaṃ sthānaṃ vidyate/ evaṃ
14012 hi śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo veditavyaḥ/
14013 śāriputra āha/ katham āyuṣman subhūte  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ
14014 caran upāyakuśalo veditavyaḥ/ subhūtir āha/ ya āyuṣman śāriputra
14015 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate,
14016 vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ na evaṃ yāvad buddhadharmān nā, sa na rūpe
14017 carati } na vijñāne carati, na rūpasya nimitte carati } na vijñānasya
14018 nimitte carati, na rūpaṃ nityam iti nānityam , na vedanā sa saṃjñā na saṃskārā
14019 na vijñānaṃ nityam iti nānityam , na rūpaṃ sukham iti na duḥkham iti nātmeti
14020 nānātmeti na śāntam iti nāśāntam , na vedanā na saṃjñā sa saṃskārā na
14021 vijñānaṃ sukham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam , na rūpaṃ
14022 śūnyam iti nāśūnyam iti carati na nimittam iti nānimittam  na praṇihitam iti
14023 nāpraṇihitam  na viviktam iti nāviviktam , evaṃ na vedanā na saṃjñā na
14024 saṃskārā na vijñānaṃ na śūnyam iti nāśūnyam , na nimittam iti nānimittam ,
14101 na praṇihitam iti nāpraṇihitam , na viviktam iti nāviviktam / tat kasya
14102 hetoḥ/ tathā hi āyuṣman śāriputra yā rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ cānyatra
14103 śūnyatāyāḥ rūpaṃ nānyatra rūpāc chūnyatā rūpam eva śūnyatā śūnyataivaṃ rūpam/ yā
14104 vedanāyāḥ śūnyatā saṃjñāyāḥ śūnyatā saṃskārāṇāṃ śūnyatā yā vijñānasya
14105 śūnyatā tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ nānyatra vijñānāc chūnyatā
14106 śūnyataiva vijñānaṃ vijñānam eva śūnyatā/ evaṃ vyastasamasteṣu skandha}
14107 buddhadharmesu yāvad yā buddhadharmāṇāṃ śūnyatā na te buddhadharmā na cānyatra śūnyatāyā
14108 buddhadharmāḥ nānyatra buddhadharmebhyaḥ śūnyatā, śūnyataiva buddhadharmā buddhadharmā eva
14109 śūnyatā, evam āyuṣman śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann upāya-
14110 kuśalo veditavyaḥ/ evam āyuṣman śāriputra  mahāsattvaḥ prajñāpāra-
14111 mitāyāñ caran bhavyo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum/
14112 punaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sacet kañcid dharmam upaiti na carati prajñāpāra-
14113 mitāyāṃ, nopaiti na carati, upaiti nopaiti ca na carati, naivopaiti na nopaiti ca
14114 na carati prajñāpāramitāyām/ śāriputra āha/ kena kāraṇenāuṣman subhūte
14115 nopaiti  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran/ subhūtir āha/ tathā hi āyuṣman
14116 śāriptutra prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo nopalabhyate/ tat kasya hetoḥ/ tathā
14117 hy abhāvasvabhāvā prajñāpāramitā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa  mahāsattvaḥ
14118 prajñāpāramitāyāṃ carāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na
14119 carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti/ tat kasya
14120 hetoḥ/ tathā hi tena sarvadharmā abhāvasvabhāvā iti anugatā anuprāptāḥ/
14121 saced evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carato  mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate
14122 nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate veditavyam āyuṣman śāriputrāsannī-
14123 bhavaty ayaṃ  mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyāḥ/ [ity adhimātrakṣānter ālambanākāra-
14124 viśeṣaḥ//]
14201 so 'pi khalv āyuṣman śāriputra sarvākārajñatā advayā advaidhīkārā
14202 sarvadharmābhāavasvabhāvatām upādāya, ayaṃ sarvadharmasvabhāvānutpattir nāma samādhi-
14203 r  mahāsattvānāṃ vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇo niyato 'saṃhāryaḥ
14204 sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ anenāyuṣman śāriputra samādhinā viharan  mahā-
14205 sattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/
14206 śāriputra āha/ katamair āyuṣman subhūte samādhibhir viharan
14207 mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ subhūtir āha/
14208 asty āyuṣman śāriputra  mahāsattvānāṃ śūraṅgamo nāma samādhir yatsamādhinā
14209 viharan  mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ asti
14210 ratnamudro nāma samādhiḥ/  sucandro /  candradhvajaketuḥ /
14211 sarvadharmamudro /  avalokitamūrddhā / dharmadhātuniyato /
14212 niyatadhvajaketuḥ /   vajropamo /  sarvadharmapraveśamudro /  samāhitāva-
14213 sthāpratiṣṭhāno /  rājamudro /  balavīryo /  sarvadharmasamudgato /
14214  niruktiniyatapraveśo /  āsecanakapraveśo /  digavalokano /
14215 dhāraṇīmudro /  asaṃpramuṣito /  samavasaraṇo /  ākāśasphāraṇo /
14216  vajramaṇḍalo /  dhvajāgraketurājo /  indraketuḥ /
14217 sroto'nugato /  siṃhavijṛmbhito /  vyatyastasamāpattiḥ /
14218 raṇaṃjaho /  vairocano /  nimiṣo /  niketasthito /
14219 niścito /  vipulapratipanno /  anantaprabho /  prabhākaro /
14220 varadharmamudro /  samantāvabhāso /  śuddhāvāso /  vimalaprabho /
14301  aratikaro /  ajayo /  tejovatī /  kṣayāpagato /
14302  anirjito /  vivṛto /  sūryapradīpo /  candravimalo /
14303  śuddhapratibhāso /  ālokakaro /  kārākāro /  jñānaketuḥ /
14304  cittasthito /  samantāvaloko /  supratiṣṭhito /
14305 ratnakoṭiḥ /  sarvadharmasamatā /  ratijaho /  dharmaṅgato /
14306  vikiraṇo /  sarvadharmapadaprabhedo /  samākṣarāvatāro /
14307 anigaro /  prabhākaro /  nāmaniyatapraveśo /  aniketacārī /
14308  vitimirāpagato /  cāritravatī /  acalo /  viṣama-
14309 śāntiḥ /  sarvaguṇasaṃcayo /  niścito /  śubhapuṣpitaśuddho /
14310 bodhyaṅgavatī /  anantaprabhā /  āgamasamo /  vimativikiraṇo /
14311  praticchedakaro /  ākārānabhiniveśanirhāro /  ākārānavakāro /
14312  niratiśayasarvabhavatalavikiraṇo /  saṃketarutapraveśo /  ghoṣa-
14313 vatī /  nirakṣaravimuktiḥ /  tejovatī /  jvalanolkā /
14314  rakṣānupariśoṣaṇo /  anāvilakṣāntiḥ /  sarvākārāvatāro /
14315 sarvasukhaduḥkhanirabhinandī /  akṣayākāro /  dhāraṇīmatiḥ /
14316 samyakamithyātvasaṃgraho /  roṣaviroṣapratiroṣo /  vimalaprabho /
14317 śāravatī /  paripūrṇavimalacandraprabho /  vidyutprabho /
14401 mahāvyūho /  sarvalokaprabhākaro /  samādhisaratā /  anaya-
14402  vinayanayavimukto /  anusaraṇasarvasamavasaraṇo /  anilaniyato /
14403  tathatāsthitaniścito /  kāyakalisaṃpramathano /  vākkalividhvaṃsano /
14404  gaganakalpo /  ākāśasaṅgavimuktinirupalepo / ime āyuṣman śāriputra
14405 samādhayo yaiḥ samādhibhir viharan  mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhi-
14406 m abhisaṃbudhyate/ anyāni cāsaṃkhyeyāprameyāṇi samādhimukhāni yeṣu
14407 śikṣyamāṇā  mahāsattvāḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante/
14408 tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhīnāṃ
14409 gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ tatra katamo ratnamudro nāma
14410 samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā bhavaty ayam ucyate ratnamudro nāma
14411 samādhiḥ/ evaṃ yāvat tatra katama ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/
14412 yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāśasaṅgavimuktinirupalepatām anuprāpnoty aya-
14413 m ucyate ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ [iti mṛdvagradharmasyā-
14414 lambanākāraviśeṣaḥ/]
14415 atha khalv āyuṣman subhūtir buddhānubhāvena āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat/
14416 vyākṛto 'yam āyuṣman śāriputra  mahāsattvaḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyak-
14417 saṃbuddhaiḥ/ ye 'py etarhi daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti/ te 'pi tathāgatā
14418 arhantaḥ samyaksaṃbuddhas taṃ  mahāsattvaṃ vyākurvanti/ ya etaiḥ samādhibhi-
14419 r viharati sa samādhim api na samanupaśyati/ sa na ca tena samādhinā manyate
14420 ahaṃ samāhita iti/ ahaṃ samādhiṃ samāpatsye/ ahaṃ samādhiṃ samāpannaḥ/
14421 ahaṃ samādhiṃ samāpadye/ sarve ete vikalpā  mahāsattvasya na vidyante
14422 nopalabhyante/ [iti madhyāgradharmasyālaṃbanākārāraviśeṣaḥ/]
14501  āha/ kiṃ punar āyuṣman  eṣu samādhiṣu sthito  mahāsattvo
14502 vyākriyate tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ/
14503 subhūtir āha/ no hīdam āyuṣman / tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman
14504  nānyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhiḥ anyo bodhisattvo bodhisattva
14505 eva samādhiḥ samādhir eva bodhisattvaḥ/
14506  āha/ yady āyuṣman  nānyaḥ samādhiḥ nānyo bodhisattvaḥ
14507 samādhir eva bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ sarvadharmasamatām upādāya/
14508 tat kiṃ śakyaḥ sa samādhir darśayitum/
14509  āha/ na hy etad āyuṣman /
14510  āha/ kiṃ punar āyuṣman sa kulaputras taṃ samādhiṃ saṃjānīte/
14511  āha/ nāyuṣman  sa kulaputras taṃ samādhim saṃjānīte/
14512  āha/ kathaṃ na saṃjānīte/
14513  āha/ yathā na vikalpayati/
14514  āha/ kathaṃ na vikalpayati/
14515  āha/ avidyamānatvena sarvadharmāṇām eva samādhiṃ na vikalpayati/
14516 anenāyuṣman  paryāyeṇa  mahāsattvo na saṃjānīte/
14517  āha/ kathaṃ na saṃjānīte/
14518  āha/ avikalpatvena tasya samādher  mahāsattvo na saṃjānīte/
14519 [iti adhimātrāgradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ/]
14520 atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāt/ sādhu
14521 sādhu  yathāpi nāma te mayā araṇavihāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭasya
14522 nirdeśaḥ/ evaṃ   mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ
14601 dhyāna} dānapāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣeṣu
14602 dharmeṣu yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam/
14603 atha khalv āyuṣman  bhagavantam etad avocat/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan
14604  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ
14605  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena/ evaṃ dhyāna}
14606 yāvad vistareṇa saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu  yāvad apramāṇadhyānā-
14607 rūpyasamāpattiṣu / daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu /
14608  āha/ kim iti bhagavan nopalabhate/
14609 bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra nopalabhate yāvat sattvajīvapoṣa-
14610 puruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān nopalabhate atyantaviśuddhitā-
14611 m upādāya yāvad vyastasamastān skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādān
14612 nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/ duḥkhaṃ  samudayaṃ  nirodhaṃ /
14613 mārgaṃ / rūpadhātuṃ / ārūpyadhātu / apramāṇadhyānārūpya-
14614 samāpattīr / smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān /
14615 pāramitā / daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān / srotaāpannaṃ
14616 / sakṛdāgāminaṃ / anāgāminaṃ / arhantaṃ / pratyekabuddhaṃ /
14617 bodhisattvaṃ / buddhaṃ /
14618  āha/ kā punar bhagavan viśuddhiḥ/
14619 bhagavān āha/ anutpādaḥ śāriputra aprādurbhāvo 'nupalambho 'nabhisaṃskāro
14620 viśuddhir ity ucyate/ [iti sāmānyena vikalpasaṃprayogādhikāraḥ/]
14621  āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan  mahāsattvaḥ katameṣu dharmeṣu
14622 śikṣate/
14623 bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra  mahāsattvo na kasmiṃścid
14701 dharmeṣu śikṣate/ tat kasya hetoḥ/ naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā
14702 bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/
14703  āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/
14704 bhagavān āha/ tathā na saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/
14705  āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/
14706 bhagavān āha/ yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante/ evam asaṃvidyamānāḥ
14707 tenocyate 'vidyeti// [iti uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo 'vidyāvikalpaḥ//]
14708  āha/ kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti/
14709 bhagavān āha/ rūpaṃ  na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhā
14710 adhyātmabahirdhā yāvad bhāvasvabhāva/ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ
14711 na saṃvidyate / yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante yāvad aṣṭā-
14712 daśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante /] [iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandha-
14713 vikalpaḥ//] tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāñ cābhiniviṣṭāḥ/ tair avidyāṃ
14714 tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyāṃ
14715 antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti yathā dharmā na saṃ-
14716 vidyante/ te tān dharmāṇ kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ/ yāvad
14717 buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ// [iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ//] te
14718 dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau kalpayanti kalpayitvā na jānanti
14719 na paśyanti/ kiṃ na jānanti na paśyanti/ rūpaṃ na jānanti na paśyanti/ vedanāṃ
14720 saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na / yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na
14801 yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān / tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti// [iti
14802 tatraiva caturtho 'ntadvayāsaktivikalpaḥ//] te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na / rūpaṃ
14803 saṃkliṣṭam iti na / evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na / vedanāṃ saṃjñāṃ vijñānaṃ saṃkliṣṭa-
14804 m iti na / evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na / te na niryāsyanti/ kuto na
14805 niryāsyanti/ kāmadhātor na / rūpadhātor na / ārūpyadhātor na /
14806 śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na // [iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānajñāna-
14807 vikalpaḥ//] te na śraddadhati/ kim iti na śraddadhati/ rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na
14808 śraddadhati/ yāvad bodhi bodhyātmanā śūnyam iti na śraddadhati/ te na pratiṣṭhante/
14809 kim iit na pratiṣṭhante/ dānapāramitāyāṃ na  } prajñāpāramitāyāṃ
14810 na / avinivartanīyabhūmau na  yāvat buddhadharmeṣū na /
14811 anena kāraṇena bālā ity ucyante/ te abhiniviṣṭāḥ/ kim iti abhiniviṣṭāḥ/
14812 rūpa}vijñāneṣv / rāgadveṣamoheṣv / dṛṣṭikṛteṣv  yāvad
14813 bodhāv / śāriputra āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan  mahāsattvaḥ
14814 prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ evaṃ
14815 śikṣamāṇaḥ śāriputra  mahāsattvaḥ / bhagavān āha/ iha śāiputra
14816 mahāsattvaḥ prajñāpāramitām anupāyakuśalaḥ kalpayaty abhiniviśate/ dhyānapāramitāṃ
14817  } dānapāramitāṃ / evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ /
14818 smṛtyupasthānaṃ samykaprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān / daśabala-
14819 vaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān  yāvat sarvadharmān sarvākāra-
14820 jñātāṃ / anena śāriputra paryāyeṇa  mahāsattvaḥ / śāriptura āha/
14821 evaṃ śikṣamāṇo bhagavan  mahāsattaḥ / bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ
14822 śāriputra  mahāsattvaḥ // [iti tatraiva ṣaṣṭa āryamārgapratiṣṭhānavikalpaḥ//]
14901 śāriputra āha/ kahtaṃ punar bhagavan  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate
14902 yathā śikāamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ yadā śāriputra
14903  mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupa