Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_4u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển IV (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā IV)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 8 (50.000 ký tự/trang)
(PSP_4:1) Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā IV atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: asatpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: ākāśāsattāṃ subhūte upādāya. subhūtir āha: samatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānupalabdhisamatām upādāya. subhūtir āha: vivekapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: atyantaśūnyatām upādāya. subhūtir āha: anavamardanīyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: apadapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: anāmāśarīratām upādāya. subhūtir āha: ākāśapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: āśvāsapraśvāsānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: apravyāhārapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vitarkavicārānupalabdhām upādāya. subhūtir āha: anāmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: agamanapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām agamanatām upādāya. subhūtir āha: asaṃhāryapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāgrāhyatām upādāya. subhūtir āha: akṣayapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām atyantakṣayakṣīṇatām upādāya. (PSP_4:2) subhūtir āha: anutpattipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām anutpādānirodhatām upādāya. subhūtir āha: akārakapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kārakānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: ajānakapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: jānakānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asaṃkrāntipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: cyutyupapattyanupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: avinayapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇāṃ prakṛtyavinayatām upādāya. subhūtir āha: svapnapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: svapnadarśinānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: pratiśrutkāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: ghoṣodārānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: pratibhāsapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: bimbhapratibimbhānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: marīcipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: udakaskandhānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: māyāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: tannimittānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asaṃkleśapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kleśasvabhāvānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: avyavadānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kliṣṭasattvānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: anupalepapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: ākāśānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: aprapañcapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvaprapañcasamudghātatām upādāya. subhūtir āha: amananāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvamananāsamudghātatām upādāya. (PSP_4:3) subhūtir āha: acalapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dharmadhātusthitiṃ subhūte upādāya. iti sarvajñatākārāḥ subhūtir āha: virāgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: virāgānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asthānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāvikalpanatām upādāya. subhūtir āha: śāntapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām avitathatābhisaṃbodhanatām upādāya. subhūtir āha: arāgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: rāgānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: adoṣapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: doṣāsadbhūtatām upādāya. subhūtir āha: amohapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mohāndhakāravidhamanatām upādāya. subhūtir āha: niḥkleśapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: parikalpāsattām upādāya. subhūtir āha: niḥsattvapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sattvānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: apramāṇapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāsamutthānatām upādāya. subhūtir āha: antadvayānupagamapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: atyantānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asaṃbhinnapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāsaṃbhedatām upādāya. subhūtir āha: aparāmṛṣṭapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: śrāvakabhūmipratyekabuddhabhūmisamatikramatām upādāya. (PSP_4:4) subhūtir āha: avikalpapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: avikalpānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: aprameyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāpramāṇānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asaṅgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām ākāśasvabhāvasamatām upādāya. subhūtir āha: anityapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmāṇām avināśitām upādāya. subhūtir āha: duṣkhapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānadhyavasāyadharmayogatām upādāya. subhūtir āha: śūnyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvaniḥphalārthatām upādāya. subhūtir āha: anātmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānabhiveśatām upādāya. subhūtir āha: alakṣaṇapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānimittatām upādāya. subhūtir āha: adhyātmaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: adhyātmikadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: bahirdhāśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: bahirdhādharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: adhyātmabahirdhāśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: adhyātmabahirdhādharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: śūnyatāśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: śūnyatāśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: mahāśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mahāśūnyatānupalabdhitām upādāya. (PSP_4:5) subhūtir āha: paramārthaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: paramārthaśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: saṃskṛtaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: saṃskṛtaśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: asaṃskṛtaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: asaṃskṛtaśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: atyantaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: atyantaśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: anavarāgraśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: anavarāgraśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: anavakāraśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: anavakāraśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: prakṛtiśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: prakṛtiśūnyatānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: sarvadharmaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: svalakṣaṇaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: svalakṣaṇaviviktatām upādāya. subhūtir āha: anupalambhaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: triṣv adhvasu trayāṇām adhvanām anupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: abhāvasvabhāvaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. (PSP_4:6) bhagavān āha: abhāvasvabhāvaśūnyatānupalabdhitām upādāya. iti mārgajñatākārāḥ subhūtir āha: smṛtyupasthānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kāyavedanācittadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: samyakprahāṇapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: akuśalakuśaladharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: ṛddhipādapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: chandavīryacittamīmāṃsānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: indriyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: śraddhādyanupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: balapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: pañcabalānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: bodhyaṅgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: saptabodhyaṅgānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: mārgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: āryāṣṭāṅgamārgānupalabdhitām upādāya. ity ākārāḥ sarvajñatāmārgādhiṣṭhānāḥ subhūtir āha: śūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dṛṣṭikṛtānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: ānimittapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vitarkānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: apraṇihitapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: praṇidhāṇānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: aṣṭavimokṣapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: aṣṭavimokṣānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: navānupūrvavihārasamāpattipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: navānupūrvavihārasamāpattyanupalabdhitām upādāya. (PSP_4:7) subhūtir āha: catuḥsatyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: samudayanirodhānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: dānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mātsaryānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: śīlapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dauḥśīlyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: kṣāntipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vyāpādānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: vīryapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kauśīdyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: dhyānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vikṣepānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: prajñāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dauṣprajñānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: upāyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: anupāyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: praṇidhānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: apraṇidhānānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: balapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: daurbalyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: jñānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: ajñānānupalabdhitām upādāya. ity ākārā mārgajñatādhiṣṭhānāḥ subhūtir āha: daśabalapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: vaiśāradyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mārgajñatānavalīnatām upādāya. subhūtir āha: pratisaṃvitpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvatrajñānāsaṅgāpratighātitām upādāya. (PSP_4:8) subhūtir āha: āveṇikabuddhadharmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmasamatikramatām upādāya. subhūtir āha: tathatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvabuddhabhāṣitatathatām upādāya. subhūtir āha: svayaṃbhūpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmavaśavartitām upādāya. subhūtir āha: buddhadharmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmasarvākārābhisaṃbodhanatām upādāya. ity ākārāḥ sarvākārajñatādhiṣṭhānāḥ ity uktā ākārāḥ atha khalu śakrasya devānām indrasyaitad abhavat, pūrvajinakṛtādhikārās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. tathāgatāvaropitakuśalamūlās te sattvā bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. kalyāṇamitraparigṛhītās te sattvā bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. kaḥ punar vādo ya udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya tathatvāya pratipatsyante, bahubuddhaparyupāsitās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti. ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya tathatvāya pratipatsyante paripṛṣṭhāś ca pūrvakā api taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ paripraśnīkṛtāḥ sevitā bhajitāḥ paryupāsitāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. bahubuddhakoṭīṣu te dānapāramitāyāṃ caritāḥ, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ bahubuddhakoṭīṣu te prajñāpāramitāyāṃ (PSP_4:9) caritā, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. atha khalu āyuṣmāñ cchāriputro bhagavantam etad avocat: ye bhagavan kulaputrā vā kuladuhitaro vā imām evaṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante, śrutvā ca udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, yathā avinivartanīyā bodhisattvā mahāsattvās tathā te kulaputrāḥ kuladuhitaro vā dhārayitavyāḥ. tat kasya hetoḥ? gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā. na khalu pūrvam acaritena ṣaṭsu pāramitāsu śakyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā adhimoktum. ye punar bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaro vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ pratikṣeptavyāṃ maṃsyante pūrvāntato 'pi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā pratiksiptā. tat kasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cāsyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ nāsti śraddhā nāsti prasādo nāsti prema nāsty adhimuktis taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca na buddhā vā bodhisattvā vā pratyekabuddhā vā śrāvakā vā paripraśnīkṛtāḥ, kathaṃ dānapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ śīlapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathañ ca kṣāntipāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ vīryapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ dhyānapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ prajñāpāramitāyāṃ caritavyaṃ? katham adhyātmaśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ bahirdhāśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? kathara adhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? yāvat kathaṃ abhāvasvabhāvaśūnyatāyāñ caritavyaṃ? kathaṃ smṛtyupasthānāni bhāvayitavyāni? kathaṃ samyakprahāṇāni? katham ṛddhipādāḥ? katham indriyāṇi? kathaṃ balāni? kathaṃ bodhyaṅgāni? katham āryāṣṭāṅgo mārgo bhāvayitavyaḥ? katham apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo bhāvayitavyāḥ? katham āryasatyāni bhāvayitavyāni? katham aṣṭa vimokṣā bhāvayitavyāḥ? kathaṃ navānupūrvavihārasamapattayo bhāvayitavyāḥ? kathaṃ śūnyatānimittāpraṇihitāni bhāvayitavyāni? kathaṃ ṣaḍ abhijñā bhāvayitavyāḥ? kathaṃ samādhayaḥ samāpattavyāḥ? kathaṃ dhāraṇīmukhāni praveṣṭavyāni? kathaṃ daśatathāgatabalāni bhāvayitavyāni? kathaṃ vaiśāradyāni (PSP_4:10) bhāvayitavyāni? kathaṃ pratisaṃvido bhāvayitavyāḥ? katham aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bhāvayitavyā? iti. atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: gambhīrā bhadanta śāriputra prajñāpāramitā. kim atrāścaryaṃ syāt? ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ pūrvānte 'pi nādhimuktā bodhisattvā mahāsattvāḥ dānapāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ nādhimuktāḥ, adhyātmaśūnyatāyāṃ nādhimuktāḥ, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ nādhimuktāḥ, saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣv anadhimuktāḥ, apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣv anadhimuktāḥ, śūnyatānimittāpraṇihiteṣv anadhimuktāḥ, aṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiṣv anadhimuktāḥ, daśatathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu pañcasv abhijñāsu nādhimuktāḥ, aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu nādhimuktāḥ. ye pratikṣipeyur iti nātrāścaryam. namaskaromi bhagavatyai prajñāpāramitāyai sarvajñajñānasya sa namaskāraṃ karoti yaḥ prajñāpāramitāyā namaskāraṃ karoti. atha khalu bhagavān śakraṃ devānām indram etad avocat: evam etat kauśikaivam etat. sarvajñajñānasya sa namaskāraṃ karoti, yaḥ prajñāpāramitāyā namaskāraṃ karoti. tat kasya hetoḥ? ato nirjātā hi kauśika buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvākārajñatā, sarvākārajñatānirjātā ca prajñāpāramitā prabhāvyante. sarvajñatāṃ kauśikātikramitukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam, evaṃ mārgajñatāyāṃ sthātukāmena sarvākārajñatājñānam utpādayitukāmena sarvavāsanānusaṃdhikleśān samudghātayitukāmenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena dharmacakraṃ pravartayitukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam, evaṃ srotaāpattiphale sattvān sthāpayitukāmena sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve sattvān sthāpayitukāmena pratyekāyāṃ bodhau sattvān pratiṣṭhāpayitukāmena, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau sattvān pratiṣṭhāpayitukāmena, bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayitukāmena iha bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ yogam āpattavyam. (PSP_4:11) evam ukte śakro devānām indro bhagavantam etad avocat: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhavati? kathaṃ vā yujyate? evaṃ dhyānapāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ, kathaṃ dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhavati? kathaṃ vā yogam āpadyate? kathaṃ vā prajñāpāramitāyāṃ carann adhyātmaśūnyatāyāṃ yogam āpadyate yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ yogam āpadyate? kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran saptatriṃsadbodhipakṣeṣu dharmeṣu yogam āpadyate? evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu. kathaṃ śūnyatānimittāpraṇihiteṣu yogam āpadyate? evam aṣṭavimokṣeṣu navānupūrvavihārasamāpattiṣu yogam āpadyate. katham abhijñāsu yogam āpadyate? evaṃ daśasu tathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu. katham aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu prajñāpāramitāyāñ caran yogam āpadyante bodhisattvo mahāsattvaḥ? evam ukte bhagavān śakraṃ devānām indram etad avocat: sādhu sādhu kauśika sādhu khalu punas tvaṃ kauśika yas tvaṃ tathāgatam etam arthaṃ paripraśnīkartavyaṃ manyase. idam api te kauśika buddhānubhāvena pratibhānam utpannam. tena hi kauśika śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye 'haṃ te. iti catvāraḥ prayoktākāraḥ iha kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe na tiṣṭhati, yadā rūpe na tiṣṭhati tadā rūpe na yogam āpadyate, vedanāsaṃjñāsaṃskāreṣu, vijñāne na tiṣṭhati yadā vijñāne na tiṣṭhati tadā vijñāne na yogam āpadyate. cakṣuṣi na tiṣṭhati, evaṃ śrotre ghrāṇe jihvāyāṃ kāye manasi na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. rūpe na tiṣṭhati, evaṃ śabde gandhe rase spraṣṭavye dharmeṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. cakṣurvijñāne na tiṣṭhati, cakṣuḥsaṃsparśe na tiṣṭhati, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite na tiṣṭhati, evaṃ śrotraghrāṇajihvākāye manovijñāne na tiṣṭhati, manaḥsaṃsparśe na tiṣṭhati, manaḥsaṃsparśapratyayavedayite na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. pṛthivīdhātau na tiṣṭhati, evam abdhātau tejodhātau vāyudhātau ākāśadhātau (PSP_4:12) vijñānadhātau na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. avidyāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ saṃskāreṣu vijñāne nāmarūpe ṣaḍāyatane sparśe vedanāyāṃ tṛṣṇāyām upādāne bhave jātau jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāseṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. dānapāramitāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ śīle kṣāntau vīrye dhyāne prajñāpāramitāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. adhyātmaśūnyatāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. smṛtyupasthāneṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgeṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ caturṣv apramāṇeṣu caturṣu dhyāneṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu pañcasv abhijñāsu śūnyatānimittāpraṇihiteṣv aṣṭāsu vimokṣeṣu navasv anupūrvavihārasamāpattiṣu dhāraṇīmukheṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ daśasu tathāgatabaleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa rūpaṃ nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate, vedanāsaṃjñāsaṃskārā, vijñānaṃ nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate, evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhīn sarvadhāraṇīmukhāni apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ aṣṭavimokṣān navānupūrvavihārasamāpattīḥ śūnyatānimittāpraṇihitāny abhijñādaśabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate. iti rūpādy anavasthānaprayogaḥ punar aparaṃ kauśika bodhisattvo mahāsattvo rūpe na yujyate, yad rūpe na yujyate evaṃ rūpe yogam āpadyate, vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu, vijñāne na yujyate, yad vijñāne na yujyate, evaṃ vijñāne yogam āpadyate. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmaśūnyatāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu śūnyatānimittāpraṇihitāṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpatty abhijñāsarvasamādhidhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvitsv aṣṭādaśāveṇikeṣu (PSP_4:13) buddhadharmeṣu na yujyate yad buddhadharmeṣu na yujyate, evaṃ buddhadharmeṣu yogam āpadyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvāntato rūpaṃ nopalabhate, aparāntato rūpaṃ nopalabhate, madhyato rūpaṃ nopalabhate, vedanāsaṃjñāsaṃskārān, pūrvāntato vijñānaṃ nopalabhate, aparāntato vijñānaṃ nopalabhate, madhyato vijñānaṃ nopalabhate. evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitāni aṣṭau vimokṣān navānupūrvavihārasamāpattyabhijñāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhīn sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān pūrvāntato nopalabhate, aparāntato nopalabhate, madhyato nopalabhate. ity ayogaprayogaḥ atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā. bhagavān āha: rūpatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā, evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā. iti gambhīraprayogaḥ śāriputra āha: duravagāhā bhagavan prajñāpāramitā. bhagavān āha: rūpaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhiḥ sarvadhāraṇīmukhāni bodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā. iti duravagāhaprayogaḥ (PSP_4:14) śāriputra āha: apramāṇā bhagavan prajñāpāramitā. bhagavān āha: rūpāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādāṅgapāramitāsarvaśūnyatāsarvasamādhidhāraṇīmukhabodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā. ity apramāṇaprayogaḥ śāriputra āha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: sacec chāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ gambhīram iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ gambhīram iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā gambhīrā iti na carati carati prajñāpāramitāyām. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāṇāṃ gambhīratā na te buddhadharmāḥ. iti gambhīraprayogāparaparyāyo mṛduḥ punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ duravagāham iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ duravagāham iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhabodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā duravagāhā iti na carati carati prajñāpāramitāyām. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāṇāṃ duravagāhatā na te buddhadharmāḥ. iti duravagāhaprayogāparaparyāyo madhyaḥ punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ (PSP_4:15) caran rūpam apramāṇam iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam apramāṇam iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā apramāṇā iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāpramāṇatā na te buddhadharmāḥ. ity apramāṇaprayogāparaparyāyo 'dhimātraḥ śāriputra āha: yathā gambhīreyaṃ bhagavan prajñāpāramitā duravagāhā apramāṇā iyaṃ bhagavan prajñāpāramitā tathā navayānasaṃprasthitānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ purato na vaktavyā mā te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā uttrasiṣuḥ saṃtrasiṣuḥ saṃtrāsam āpatsyante. avinivartanīyasya yaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya purato bhāṣitavyo sa imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyati na saṃtrasiṣyati na saṃtrāsam āpatsyate na kāṅkṣayiṣyati na nirvicikitsiṣyati, uttare ca śrutvā vimokṣate. atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: saced bhadanta śāriputra navayānasaṃprasthitasya bodhisattvasya mahāsattvasya purata iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā bhāṣyeta ko doṣaḥ syāt? śāriputra āha: sacet kauśika navayānasaṃprasthitasya bodhisattvasya mahāsattvasya purata iyaṃ prajñāpāramitā bhāṣyeta uttrasyeta saṃtrasyeta saṃtrāsam āpadyeta pratibādhyeta pratikṣipet. nādhimucyeta sthānam etat kauśika vidyate yas sa navayānasaṃprasthito bodhisattvo mahāsattva imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā pratikṣipya vinipātagāmikarmopacinuyāt, sa kṛcchreṇa cireṇānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyeta. iti kṛcchre cirābhisaṃbodhaprayogaḥ śakra āha: santi punar bhadanta śāriputra avyākṛtā bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. śāriputra āha: na te kauśika bodhisattvā mahāsattvāś cireṇa vyākaraṇaṃ pratilapsyante anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. ya imāṃ (PSP_4:16) prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. te ekaṃ vā dvau vā trīn vā tathāgatān atikramiṣyanti. tato vyākaraṇaṃ pratilapsyante anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate sma: evam etac chāriputraivam etat, cirayānasaṃprasthitās te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti. ciracaritāḥ ṣaṭsu pāramitāsu bahubuddhaparyupāsitās te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. uttare ca śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sthāsyanti. atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: pratibhāti me bhagavan pratibhāti me sugata. bhagavān āha: pratibhātu te. śāriputra āha: tadyathāpi nāma bhagavan svapnāntaragato mahāyānasaṃprasthitaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā prajñāpāramitāṃ bhāvayet, dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ bhāvayet, yāvad bodhimaṇḍe niṣīded, veditavyam etad bhagavann abhyāsannī bhavaty ayaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. kaḥ punar vādo? bhagavan yaḥ prativibuddhaḥ prajñāpāramitāṃ bhāvayet, dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ bhāvayet, veditavyam etad bhagavann abhyāsannī bhavaty ayaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. iti vyākaraṇalābhaprayogaḥ paripakvakuśalamūlās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyante śravaṇāya śrutvā ca pratipatsyante. cirayānasaṃprasthitās te bhagavan kulaputrā kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, avaropitakuśalamūlā bahubuddhaparyupāsitāḥ kalyāṇamitraparigṛhītās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti. abhyāsannās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodhervyākaraṇasya vyākariṣyanti vā, (PSP_4:17) avinivartanīyā vā te kulaputrāḥ kuladuhitaraś cānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher, yeṣāṃ svayam iyaṃ prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti. ity avinivartanīyaprayogaḥ tadyathāpi nāma bhagavan puruṣo yojanaśatikād aṭavīkāntārān niṣkrāmet, dviyojanaśatikāt triyojanaśatikāc caturyojanaśatikāt pañcayojanaśatikād aṭavīkāntārān niṣkrāmen niṣkramya paśyed grāmasya nagarasya nigamasya vā pūrvāni nimittāni gopālakān vā paśupālakān vā sīmā vā ārāmān vā vanāni vā udyānāni vā udyānanimittāni vā grāmān vā nagarāṇi vā nigamān vā rājadhānīn vā rāṣṭrāṇi vā pūrvanimittāni grāmasya nagarasya nigamasya vā dṛṣṭvaivaṃ bhavati yādṛśānīmāni pūrvanimittāni dṛśyante abhyāsanna ito grāmo vā nagaraṃ vā nigamaṃ vā rājadhānyo vā rāṣṭrāṇi vā bhaviṣyanti. sa āśvāsaprāpto bhavet, na cāsya bhūyo bhavati caurabhayaṃ vā caṇḍālabhayaṃ vā caṇḍamṛgabhayaṃ vā bubhukṣābhayaṃ vā pipāsābhayaṃ vā. evam eva bhagavan yasya bodhisattvasya mahāsattvasya svayam iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati, veditavyam etad bhagavann abhyāsanno 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyati vyākaraṇasyānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher na cireṇābhisaṃbhotsyate. tena ca bodhisattvena mahāsattvena na bhetavyaṃ śrāvakabhūmer vā pratyekabuddhabhūmer vā. tat kasya hetor? imāni tāni pūrvanimittāni yad utemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ bodhisattvo mahāsattvo labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya. evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: evam etac chāriputraivam etat. iti niryāṇaprayogaḥ pratibhātu te śāriputra bhūyasyā mātrayā buddhānubhāvena. śāriputra āha: tadyathā pi nāma bhagavan puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet, sa gacchet mahāsamudraṃ darśanāya yathā yathā gacchet mahāsamudraṃ tathā tathā paśyet stambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā parvatanimittaṃ vā, tenaivaṃ veditavyaṃ dūre ito mahāsamudro nāsanna (PSP_4:18) ito mahāsamudraḥ. tat kasya hetoḥ? na hi mahāsamudrasyābhyāse kaścit stambo vā stambanimittaṃ vā parvato vā parvatanimittaṃ vā dṛśyante. tadyathāpi nāma bhagavan puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet, sa yathā yathā gacchet mahāsamudraṃ darśanāya tathā tathā na paśyet stambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā parvatanimittaṃ vā, tasyaivaṃ bhavati na dūre ito mahāsamudra āsanna ito mahāsamudraḥ. tat kasya hetoḥ? na hi mahāsamudrasyāsanne kaścit stambo vā stambanimittaṃ vā parvato vā parvatanimittaṃ vā dṛśyate, kiṃ cāpi sa puruṣaś cakṣuṣā mahāsamudran na paśyati. atha ca punaḥ sa niṣṭhāṃ gacchati, āsanno 'smi mahāsamudrasyābhyāsanna ito mahāsamudra iti, neto bhūyo dūre mahāsamudra iti. evam eva bhagavaṃs tena bodhisattvena mahāsattvena evaṃ veditavyam, imāṃ prajñāpāramitāṃ śṛṇutā udgṛhṇatā dhārayatā vācayatā paryavāpnuvatā yoniśo manasikurvatā, evaṃ cintayitavyaṃ kiṃ cāpy ahaṃ tena bhagavatā na saṃmukhaṃ vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau iyadbhiḥ kalpair iyadbhiḥ kalpaśatair iyadbhiḥ kalpasahasrair iyadbhiḥ kalpaśatasahasrair iyadbhiḥ kalpakoṭīniyutaśatasahasrais tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyasa iti. atha ca punar bodhisattvena mahāsattvena evaṃ veditavyam, āsannībhūto 'smy anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher vyākaraṇasyeti. tat kasya hetoḥ? tathā hy aham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhe darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya śrutvā codgṛhṇāmi dhārayāmi vācayāmi paryavāpnomi yoniśaś ca manasikaromi. iti niruttaraprayogaḥ tadyathāpi nāma bhagavan vasante pratyupasthite śīrṇaparṇapalāśeṣu stambheṣu ākarajāteṣu veditavyaṃ jāmbūdvīpakair manuṣyair netaś cireṇa patrāṇi ca puṣpāṇi ca phalāni ca prādurbhaviṣyanti. tat kasya hetoḥ? imāni tāni pūrvanimittāni stambeṣu dṛśyante netaś cireṇa patrāṇi ca puṣpāṇi ca phalāni ca prādurbhaviṣyanti, āttamanaskā jāmbūdvīpakā manuṣyā bhaviṣyanti tāni ca pūrvanimittāni dṛṣṭvā stambeṣu, evam eva bhagavan yo bodhisattvo mahāsattva imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravanāya śrutvā (PSP_4:19) codgṛhṇāti dhārayati vācayati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikaroti paripakvakuśalamūlaḥ sa bhagavan bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ, bahubuddhaparyupāsitaḥ sa bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā veditavyaḥ. veditavyam etad bhagavaṃs tena bodhisattvena mahāsattvena pūrvakair eva kuśalamūlair upanīto 'smy anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, yo 'ham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhe darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyeyaṃ tatra devaputrāḥ pūrvabuddhadarśino bhavanti. te pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ pūrvakāṇām api bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāny eva pūrvanimittāni abhūvan vyākaraṇāya na cireṇāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo vyākaraṇaṃ pratilapsyate anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau. ity āsannābhisaṃbodhaprayogaḥ tadyathāpi nāma bhagavan strīgurviṇī sā yathā yathā āsannaprasavā bhavati tathā tathāsyāḥ kāyo veṣṭate 'dhimātraṃ ca kāye vedanāklamathaś ca jāyate, na ca caṅkramaṇaśīlā bhavati, alpasmṛtiś ca bhavati, alpāhārā ca bhavati, alpastyānamiddhā ca bhavati, tābhir vedanābhir vartamānābhir alpabhāṣyā ca bhavati, na ca saṃvāsaśīlā bhavati, tena pūrvakeṇāyoniśomanasikāreṇāsevitena bhāvitena niṣevitena imām evaṃrūpāṃ vedanāṃ pratyanubhavāmīti. veditavyam evaṃ tato 'nyābhiḥ strībhir yādṛśāny asyāḥ striyo nimittāni dṛśyante na cireṇaiveyaṃ strī prasaviṣyati. evam eva bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānām avaropitakuśalamūlānāṃ bahubuddhaparyupāsitānāṃ sucaritacīrṇacaritānāṃ kalyāṇamitraparigṛhītānāṃ paripakvakuśalamūlānām iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, veditavyam etan na cireṇaiṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ vyākaraṇaṃ bhaviṣyati anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. bhagavān āha: sādhu sādhu śāriputra idam api te śāriputra buddhānubhāvena pratibhānam utpannam. iti kṣiprābhisaṃbodhaprayogaḥ atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavan yāvad anugṛhītāḥ suparīttāś ceme bodhisattvā mahāsattvās (PSP_4:20) tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena. bhagavān āha: tathā hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā bahujanahitāya bahujanasukhāya pratipannā lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāñ ca manuṣyānāñ cānuttarāyai samyaksaṃbodhaye pratiṣṭhante bodhisattvacaryāñ caranto 'nekāni sattvaśatāni anekāni sattvasahasrāṇi anekāni sattvaśatasahasrāṇi anekāni sattvakoṭiniyutaśatasahasrāṇi anugrahīṣyanti, caturbhiḥ saṃgrahavastubhir dānena priyavadyena arthacaryayā samānārthatayā daśakuśaleṣu karmapatheṣu samādāpayanti, caturṣu dhyāneṣu caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu samādāpayanti. ātmanā caiteṣu dharmeṣu pratiṣṭhitā bhavanti. ātmanā ca dānapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca śīlapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca śīlapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca kṣāntipāramitāyāṃ caranti parāṃś ca kṣāntipāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca vīryapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca vīryapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca dhyānapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca prajñāpāramitāyāṃ caranti parāṃś ca prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. te ca prajñāpāramitām āgamya upāyakauśalyena sattvān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayanti na cātmanā sākṣāt kurvanti. evaṃ sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve, pratyekāyāṃ bodhau pratiṣṭhāpayanti na cātmanā pratyekāṃ bodhiṃ sākṣāt kurvanti. ātmanā cāvinivartanīyāṃ bhūmim ākrāmanti parāṃś cāvinivartanīyabhūmau pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca buddhakṣetraṃ pariśodhayanti, anyāṃś ca bodhisattvān buddhakṣetrapariśuddhau samādāpayanti. ātmanā ca sattvān paripācayanti parāṃś ca sattvaparipāke samādāpayanti. ātmanā cābhijñā utpādayanti parāṃś cābhijñāprāptaye samādāpayanti. ātmanā ca dhāraṇīmukhaṃ pariśodhayanti parān api dhāraṇīmukhapariśuddhaye samādāpayanti. ātmanā ca pratibhānasaṃpadaṃ pratilabhante parān api pratibhānasaṃpadi samādāpayanti. ātmanā ca rūpasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api rūpasaṃpatpratilābhāya samādāpayanti. ātmanā ca lakṣaṇasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api (PSP_4:21) lakṣaṇasaṃpatpratilābhāya samādāpayanti. ātmanā ca kumārabhūtasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api kumārabhūtasaṃpatpratigrahāya samādāpayanti. ātmanā ca bodhipakṣyān dharmān niṣpādayanti parān api bodhipakṣyadharmapariniṣpattaye samādāpayanti. ātmanā ca satyavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitadhāraṇīmukhān utpādayanti parān apy eṣu samādāpayanti. ātmanā ca catvāri vaiśāradyāni utpādayanti parān api caturṣu vaiśāradyeṣu samādāpayanti. ātmanā ca catasraḥ pratisaṃvida utpādayanti parān api caturaḥ pratisaṃvidaḥ prāptaye samādāpayanti. ātmanā ca mahāmaitrīṃ mahākaruṇāṃ mahāmuditāṃ mahopekṣāṃ vibhāvayanti parān api caturapramāṇā vibhāvanāyai samādāpayanti. ātmanā cāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān niṣpādayanti parān api aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu samādāpayanti. ātmanā ca sarvākārajñatām anuprāpnuvanti parāṃś ca sarvākārajñatāyāṃ samādāpayanti. ātmanā ca sarvavāsanānusaṃdhikleśān vijahanti parān api sarvavāsanānusaṃdhikleśotsargāya samādāpayanti. ātmanā cānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante parāṃś ca samyaksaṃbodhim abhisaṃbodhaye samādāpayanti. ātmanā ca dharmacakraṃ pravartayanti parāṃś ca dharmacakraṃ pravartanāya samādāpayanti. iti parārthaprayogaḥ evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavann āścaryaṃ sugata yāvad bahuguṇasamanvāgatās te bodhisattvā mahāsattvā ye sarvasattvānāṃ kṛtaśaḥ prajñāpāramitāyāṃ caranti anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante. kathaṃ bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati? bhagavān āha: yadā subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpasya vṛddhiṃ na samanupaśyati, na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇāṃ, na vijñānasya vṛddhiṃ samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. bhagavān āha: yadā subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na dhātvāyatanapratītyasamutpādapratītyasamutpādāṅgānāṃ pāramitānāṃ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām āryasatyānām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnām aṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ saṇṇām abhijñānāṃ (PSP_4:22) sarvaśūnyatānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ daśānāṃ balānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāñ catasṛṇāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ vṛddhiṃ na samanupaśyati sarvajñatāyā vṛddhiṃ na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. bhagavān āha: yadā ca subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpasya parihāṇiṃ na samanupaśyati, na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇāṃ, na vijñānasya parihāṇiṃ samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇa dhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāṇāṃ yadā sarvajñatāyāḥ parihāṇiṃ na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. ity avṛddhyaparihāṇiprayogaḥ punar aparaṃ subhūte yadā bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran dharma iti na samanupaśyati, adharma iti na samanupaśyati, atītam iti na samanupaśyati, anāgatam iti na samanupaśyati, pratyutpannam iti na samanupaśyati, kuśalam akuśalaṃ vyākṛtam avyākṛtam iti na samanupaśyati, saṃskṛtam iti na samanupaśyati, asaṃskṛtam iti na samanupaśyati, kāmadhātun na samanupaśyati, rūpadhātun na samanupaśyati, ārūpyadhātun na samanupaśyati, dānapāramitān na samanupaśyati, śīlapāramitān na samanupaśyati, kṣāntipāramitān na samanupaśyati, vīryapāramitān na samanupaśyati, dhyānapāramitān na samanupaśyati, prajñāpāramitān na samanupaśyati yāvat sarvajñatān na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte dharmāṇāṃ dharmalakṣaṇatām upādāya avinivartanīyatām upādāya riktatām upādāya tucchatām upādāya asāratām upādāya vaśikatām upādāya. iti dharmādyanupalambhaprayogaḥ subhūtir āha: acintyaṃ bhagavan deśyate. bhagavān āha: rūpācintyatayā subhūte acintyaṃ deśyate, vedanā saṃjñā (PSP_4:23) saṃskārā, vijñānācintyatayā subhūte 'cintyaṃ deśyate. dānapāramitācintyatayā acintyaṃ deśyate, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitācintyatayācintyaṃ deśyate. evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāḥ sarvajñatācintyatayā subhūte 'cintyaṃ deśyate. sacet subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam acintyam iti na saṃjānīte, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam acintyam iti na saṃjānīte paripūrayiṣyati prajñāpāramitām. evaṃ dhātvāyatanāni pratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ śūnyatā sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni bodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā sarvajñatācintyeti na saṃjānīte paripūrayiṣyati prajñāpāramitām. ity acintyākārasaṃjñānirodhaprayogaḥ subhūtir āha: ko 'tra bhagavan gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām adhimokṣate? bhagavān āha: yaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati, ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalaraūlo bhavati, bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati, sa imāṃ prajñāpāramitām adhimokṣate. subhūtir āha: kiyatā bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati, ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalamūlo bhavati, bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati. bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na kalpayati na vikalpayati, rūpanimittaṃ na kalpayati na vikalpayati, rūpasvabhāvan na kalpayati na vikalpayati, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānan na kalpayati na vikalpayati, vijñānanimittaṃ na kalpayati na vikalpayati, vijñānasvabhāvan na kalpayati na vikalpayati. evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādaṃ pratītyasamutpādāṅgāni kāmarūpārūpyadhātuṃ dānapāramitāṃ śīlapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ vīryapāramitāṃ (PSP_4:24) dhyānapāramitāṃ prajñāpāramitām adhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatām adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāryasatyapramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattīḥ śūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ sarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmān sarvajñatān na kalpayati na vikalpayati, sarvajñatānimittan na kalpayati na vikalpayati, sarvajñatāsvabhāvan na kalpayati na vikalpayati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte rūpam acintyaṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam acintyam. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyapramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāḥ sarvajñatā acintyā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalamūlo bhavati bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati. subhūtir āha: gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā. bhagavān āha: rūpagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitāḥ, sarvajñatāgambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā. ity avikalpaprayogaḥ subhūtir āha: ratnarāśir bhagavan prajñāpāramitā ratnadātrī, srotāpattiphalasya sakṛdāgāmiphalasyanāgāmiphalasyārhattvasya pratyekabuddhatvasyānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher dātrī dharmacakrapravartikeyaṃ bhagavan prajñāpāramitā. iti phalaratnadānaprayogaḥ subhūtir āha: sarvadharmāṇāṃ śuddharāśir bhagavan prajñāpāramitā. bhagavān āha: rūpaviśuddhitām upādāya, vedanā saṃjñā saṃskārā, (PSP_4:25) vijñānaviśuddhitām upādāya. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikābuddhadharmāḥ, sarvajñatāviśuddhitām upādāya. iti viśuddhiprayogaḥ subhūtir āha: āścaryaṃ bhagavan yāvad asyāṃ gambhirāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ bahavo 'ntarāyā utpadyeran. bhagavān āha: evam etat subhūte evam etat, bahvantarāyāyaṃ subhūte gambhīrā prajñāpāramitā, tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitā kṣipram eva likhitavyā, uddiśatā dhārayatā vācayatā svādhyāyatā yoniśaś ca manasikurvatā, bhāvayatā kṣipram eva bhāvayitavyā. mā khalv asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyāṃ vāntarāyaḥ syād iti. tat kasya hetoḥ? sacet subhūte yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā māsena imāṃ prajñāpāramitāṃ likhet tena likhitavyaiva bhavet. saced dvābhyāṃ tribhiś ca caturbhiḥ pañcabhiḥ ṣaḍbhiḥ saptabhir aṣṭābhir yāvat saṃvatsareṇa likhet tena likhitavyaiva bhaved evam upadeṣṭavyā dhārayitavyā vācayitavyā svādhyātavyā yoniśo manasikartavyā. sacet māsena vā bhāvayet tena bhāvayitavyā bhavet yāvat saṃvatsareṇa bhāvayet tena bhāvayitavyā bhavet. tat kasya hetor? bahavaḥ subhūte mahāratnasyāntarāyā utpadyante. subhūtir āha: āścaryaṃ bhagavan yad asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ māraḥ pāpīyān antarāyāya yogam āpadyate, yad utālikhanāyānuddiśamānāyādhāraṇāyāvācanāyāyoniśo manasikāraṇāyābhāvanāyai. bhagavān āha: kiṃ cāpi subhūte māraḥ pāpīyān gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām udyogam āpadyeta antarāya karaṇāya yad utālikhanāya yāvad abhāvanāyai bodhisattvasya mahāsattvasya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhata uddiśato dhārayato vācayataḥ svādhyāyato yoniśo manasikurvato bhāvayato na śaknoty antarāyaṃ kartum. ity adhimuktiprayogaḥ ity uktaḥ prayogaḥ (PSP_4:26) atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: kasya bhagavann anubhāvena māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartuṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām? bhagavān āha: buddhānubhāvena śāriputra māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartuṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām. ye 'pi te śāriputra samantā daśasu dikṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣām api buddhānāṃ bhagavatām anubhāvāt. te 'pi buddhā bhagavantas tān bodhisattvān mahāsattvān samanvāhariṣyanti anuparigrahīṣyanti, taiś ca buddhair bhagavadbhir anuparigṛhītānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartum, imāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ dhārayatāṃ vācayatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām. tat kasya hetor? na hi śāriputra buddhair bhagavadbhir anuparigṛhītānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māreṇa pāpīyasā śaknoty antarāyaḥ kartum. tat kasya hetor? dharmaṃ teṣāṃ śāriputra ye 'pi te samantād daśasu dikṣv aprameyeṣv asaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣv aprameyā asaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te 'pi buddhā bhagavanta imāṃ prajñāpāramitāṃ likhato dhārayato vācayata uddiśataḥ svādhyāyato yoniśo manasikurvato bhāvayato bodhisattvān mahāsattvān samanvāharanti. iti māraśaktivyāghātaguṇaḥ veditavyaṃ tena śāriputra kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatā vā dhārayatā vā vācayatā vā uddiśatā vā svādhyāyatā vā yoniśo manasikurvatā vā bhāvayatā vā buddhānubhāvenāham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhāmi dhārayāmi vācayāmi uddiśāmi svādhyāyāmi bhāvayāmi yoniśo manasikaromi. śāriputra āha: yaḥ kaścid bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati uddekṣyati svādhyāsyati yoniśo manasikariṣyati bhāvayiṣyati veditavyaṃ bhagavan (PSP_4:27) sarvan tadbuddhānubhāvena, sarve ca te buddhaparigṛhītā bhaviṣyanti. bhagavān āha: evam etac chāriputra evam etat, yathā vadasi yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati uddekṣyati svādhyāsyati yoniśo manasikariṣyati bhāvayiṣyati veditavyaṃ śāriputra sarvan tadbuddhānubhāvena sarve te buddhaparigṛhītā bhaviṣyanti. iti buddhasamanvāhārajñāpanaguṇaḥ śāriputra āha: jñātās te bhagavan jñānena kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca dṛṣṭās te bhagavan māṃsacakṣuṣā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca tair buddhair bhagavadbhir ye te pūrvadigbhāge yāvad daśasu dikṣv aprameyāsaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu aprameyāsaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣāñ ca bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti bhāvayiṣyanti yoniśo manasikariṣyanti tathatvāya pratipatsyante. bhagavān āha: evam etac chāriputra evam etat, jñātās te śāriputra jñānena kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca dṛṣṭās te śāriputra māṃsacakṣuṣā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca tair buddhair bhagavadbhir ye te pūrvasyāṃ diśi yāvad daśasu dikṣv aprameyāsaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu aprameyāsaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣāñ ca ye bodhisattvā mahāsattvā y