Bổn Sanh Như Ý Thọ (Avadānakalpalatā)

eśa yenāsau bodhiṃ prāpa sahānugaiḥ // KAvk_36.47 //
sa tatra sugatārhāṇāṃ sarvopaskarasaṃpadām /
śatāni paznca ramyāṇāṃ vihārāṇāmakārayat // KAvk_36.48 //
pūrṇo 'pi jñānasaṃpūrṇaḥ prāptistridaśapūjyatām /
vairāgyalakṣmyā yukto 'bhūnmunīnāṃ spṛhaṇīyayā // KAvk_36.49 //
atha tasyāgrajo bhrātā bhavilaḥ kṣīṇavittatām /
kālenopagataḥ prāyāt samduraṃ draviṇāśayā // KAvk_36.50 //
tataḥ pravahaṇārūḍhaḥ so 'nukūlaiḥ samīraṇaiḥ /
gośīrṣacandanavanaṃ prāpitaḥ svalpavāsaraiḥ // KAvk_36.51 //
kuṭhārikaśataistasmin pañcabhiśchettumudyate /
taccandanavanaṃ divyaṃ bhujaṅgagaṇāsaṃkulam // KAvk_36.52 //
tatsvāmī yakṣasenānāṃ maheśvaraṃ iti śrutaḥ /
kopādudasṛjad ghoraṃ kālikākhyaṃ mahānilam // KAvk_36.53 //
marutā mahatā tena prāpitāḥ prāṇasaṃśayam /
cakrandurvaṇijaḥ sarve śarvaśakramukhān surān // KAvk_36.54 //
tānārtarāvamukharān bhavilaḥ sārthanāyakaḥ /
uvāca saṃcintya ciraṃ paścāttāpasamākulaḥ // KAvk_36.55 //
pūrṇaḥ kanīyān bhrātā sa hitaiṣī māṃ purāvadat /
bahukleśo hyalpasukhaḥ kka gantavyastvayāmbudhiḥ // KAvk_36.56 //
akṛtvā dhīmatastasya vacanaṃ satyadarśinaḥ /
cyuto 'haṃ dhanalobhena ghore 'smin vyasanārṇave // KAvk_36.57 //
śrutvaitadvaṇijaḥ sarve prabhāvaṃ lokaviśrutam /
pūrṇasya manasā dhyātvā tameva śaraṇaṃ yayuḥ // KAvk_36.58 //
namastubhyaṃ jagatkleśaviṣadhoṣāpahāriṇe /
pūrṇayodīrṇakaruṇāsudhāsaṃpūrṇacetase // KAvk_36.59 //
ityekasvararāveṇa teṣāṃ saṃpūrite 'mbare /
kṣaṇena gatvā tadvṛttaṃ pūrṇaḥ prāha svadevatāḥ // KAvk_36.60 //
śroṇāparāntakagataḥ śrutvā teṣāṃ sa viplavam /
vyomnā samādhisaṃnaddhaḥ prāpa pravahaṇaṃ kṣaṇāt // KAvk_36.61 //
tasmin paryaṅkabandhanena sthito merurivācalah /
pralayottālavegasya gatiṃ vāhorjahāra sah // KAvk_36.62 //
pūrṇena pavanaṃ ruddhaṃ jñātvā yakṣagaṇāgraṇīḥ /
taṃ prasādya yayau tyaktvā tebhyaścandanakānanam // KAvk_36.63 //
pūrṇaprasādādādāya bhavilaścandanadrumān /
hṛṣṭastenaiva sahitaḥ śūrpāraṃ svapuraṃ yayau // KAvk_36.64 //
pūrṇo 'th saṃmate bhrātustatra gośīrṣacandanaiḥ /
cakre candanamālākhyaṃ prāsādaṃ sugato 'citam // KAvk_36.65 //
tatra pūrṇena bhagavān dhyātastūrṇaṃ vihāysā /
samāyayau jetavanādullaṅghya śatayojanīm // KAvk_36.66 //
āgacchato bhagavataḥ puraḥprasṛtayā jagat /
dehakāntyā kapiśitaṃ sarvaṃ himamivābhavat // KAvk_36.67 //
puropāntanivāsinyastaṃ vilokya gṛhāṅganāḥ /
tīvracittaprasādena praśamonmukhatāṃ yayuḥ // KAvk_36.68 //
kuśalopacitāṃ tāsāṃ bhagavān satyadeśanām /
cakre bhavādṛtāṃ kāntāstāh prāpuḥ kuśalaṃ yayuḥ // KAvk_36.69 //
ṛddhyā bhagavatastatra caityaṃ paurāṅganābhidham /
tābhirvihitamadyāpi vandante caityavandakāḥ // KAvk_36.70 //
munīnāṃ bhagavān kṛtvā tathā valkalino muneḥ /
pravrajyānugrahaṃ śuddhāṃ vidadhe dharmadeśanām // KAvk_36.71 //
tataścandanamālākhyaṃ prāsādaṃ bhagavān jinaḥ /
praviśya sphāṭikaṃ cakre janasaṃghabharakṣamam // KAvk_36.72 //
atha ratnāsanāsīnaḥ sa tatra karuṇānidhiḥ /
vidadhe sarvasattvānāṃ śāntyai nirvāṇadeśanām // KAvk_36.73 //
atrāntare sānucarau munīndrau kṛṣṇāgautamau /
abhyetya dharmaśravaṇeśāstuḥ śāsanamāpatuḥ // KAvk_36.74 //
tatra kṛtvātha bhagavān prāsādasya pratigraham /
punarjetavanaṃ gacchannudyayau saha bhikṣubhiḥ // KAvk_36.75 //
vrahan mārīcilokasthām maudgalyāyanamātaram /
sagdirā cāryasatye tāṃ dharmamārge nyaveśayat // KAvk_36.76 //
atha jetavanaṃ prāptaṃ bhagavantaṃ savismayāḥ /
pūrṇasya puṇyaṃ papracchurbhikṣavaḥ so 'pyabhāṣata // KAvk_36.77 //
kāśyapasya purā samyaksaṃbuddhasyānyajanmani /
vihārādhikṛtaḥ pūrṇaḥ saṃghopasthāyako 'bhavat // KAvk_36.78 //
sa kadācidasaṃmṛṣṭāṃ dṛṣṭvā vaihārikīṃ bhuvam /
prāha pravrajitaṃ tīvraṃ krodhādupadhivārikam // KAvk_36.79 //
dṛptasyopadhivāro 'dya vihāro 'sminnamārjitaḥ /
kasya dāsīsutasyeti bruvāṇastamabhartsayat // KAvk_36.80 //
tena pāruṣyapāpena bhuktvā narakadurgatim /
dāsīsuto 'bhavat pūrṇaḥ pañca janmaśatāni saḥ // KAvk_36.81 //
saṃghopāsanamevāsya puṇyāyābhūnmahīyasā /
arhattvaṃ yena niḥśeṣabhavakleśojjhitaḥ śritaḥ // KAvk_36.82 //
iti prabhāvaṃ kathitaṃ jinena pūrṇasya puṇyopacayapraṇitam /
śrutvādbhutaṃ saṃsadi bhikṣusaṃghaḥ puṇyaprasaṃśābhirato babhūva // KAvk_36.83 //
iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyām pūrṇāvadānaṃ ṣaṭtriṃśaḥ pallavaḥ //
37. mūkapaṅgvavadānam /
ākiṃcanyasukhāya niḥspṛhatayā vairāgyalakṣmījuṣaḥ
sarvaṃ yānti vihāya kāyasacivāḥ santaḥ praśāntyai vanam /
tatrāpi vrataḍambare parikarārambhāya cet saṃcayas
tatkaḥ kośaparicchadopakaraṇairgehe 'parādhaḥ kṛtaḥ // KAvk_37.1 //
jine jetavanārāmavihārābhirate purā /
śākyarājakumārāṇāṃ pravrajyāsaṃjuṣāṃ puraḥ // KAvk_37.2 //
citracīvarasatpātrayogapaṭṭādisaṃcayam /
prabhūtataramālokya bhagavān samacintayat // KAvk_37.3 //
aho bataiṣāṃ nādyāpi bandhaheturnivartate /
abhimānamayaḥ kāye priyaḥ parikaragrahaḥ // KAvk_37.4 //
kāye kāyapariṣkārastasyopakaraṇāvalī /
tasyāḥ parikarādānamaho nu bandhaśṛnkhalā // KAvk_37.5 //
iti saṃcintya bhagavān naikāntavihitasthitiḥ /
kāruṇyādupasannānāṃ kuśalāya samudyataḥ // KAvk_37.6 //
māsatrayamupasthānaṃ kartavyaṃ yena kenacit /
adarśanāya bhikṣūṇāmakaroditi saṃvidam // KAvk_37.7 //
pravṛtte niyame tasmin bhikṣurāraṇyakavrataḥ /
āyayāvupasenākhyaḥ kāryārthaṃ tanucīvaraḥ // KAvk_37.8 //
pravāritaḥ sa saṃprāpya dhanyaḥ sugatadarśanam /
kṛtakṛtyaḥ kṣasṇaṃ sthitvā pratasthe praṇipatya tam // KAvk_37.9 //
vrajantametya papracchurbhikṣavaḥ parivārya tam /
tavārya darśanamaho dattaṃ bhagavatā katham // KAvk_37.10 //
māsatrayaṃ darśane 'sya niyamaḥ śāsanena yaḥ /
sa kathaṃ bhavatā bhagnaḥ saṃghasyonmārgagāminā // KAvk_37.11 //
śrutvā tadvacanaṃ teṣāmupasenaḥ smitottaram /
tānuce n amayā kaścit kṛtaḥ samayaviplavaḥ // KAvk_37.12 //
ahamukto bhagavatā darśanāvasare svayam /
āraṇyakasya me bhikṣorniṣedho nāsti darśane // KAvk_37.13 //
paricchadopakaraṇatyāganirmuktabandhanāḥ /
avāryadarśanā vṛkṣamūlikāḥ pāṃśukūlikāḥ // KAvk_37.14 //
idamadya paraṃ prātariti ye saṃcaye ratāḥ /
pātravīcaravargeṣu teṣāṃ nāstīha darśanam // KAvk_37.15 //
pāthobhiḥ prasarattuṣāraśiśiraistṛṣṇāturāste paraṃ
te nityaṃ ca nidhānadhāmni vivṛte 'pyanyādalaṃ durgatāḥ /
teṣāṃ candanapādapādupanataḥ saṃtāpakaḥ pāvako
yaireṣa praśamavratopakaraṇe baddho 'bhimānagrahaḥ // KAvk_37.16 //
ityuktamupasenena śrutvā te śākyabhikṣavaḥ /
vailakṣyakṣayitotsāhāḥ sahasaiva vyacintayan // KAvk_37.17 //
etadbhagavatādiṣṭamasmānuddhiśya nāparān /
vicitracīvaracayaprāvārā vayameva yat // KAvk_37.18 //
viratecchāḥ priyāh śāsturmahecchā vayamapriyāḥ /
tasmādicchāṃ parityajya bhavāmastasya saṃmatāḥ // KAvk_37.19 //
iti saṃcintya te sarve cārucīvarasaṃcayam /
prāvṛtyābhyadhikaṃ tyaktvā yayurbhagavato 'ntikam // KAvk_37.20 //
icchāvirāme bhagavān vyadhātteṣāmanugraham /
jñānavajreṇa satkāyadṛṣṭiśailaṃ bibheda yaḥ // KAvk_37.21 //
śākyarājakumārāṇāṃ śrotaḥprāptiphalaspṛśām /
bhikṣubhiḥ pūrvavṛttāntaṃ pṛṣṭaḥ prāha tathāgataḥ // KAvk_37.22 //
vārāṇasyāmabhūtpūrvaṃ brahmadatto mahīpatiḥ /
dānārdrahasto yadbāhuḥ kṣmāmadhāddigdvipopamaḥ // KAvk_37.23 //
tasya brahmāvatī muktālateva guṇaśālinī /
kīrtiḥ satpuruṣasyeva viśrutā vanitābhavat // KAvk_37.24 //
pratibimbopamaṃ patyuḥ sā sutaṃ vimalāśayā /
jalakrīḍāgatā kāle suṣuve divyalakṣaṇam // KAvk_37.25 //
udakākhyaḥ sa bālo 'bhūt saṃjātaḥ salilāntare /
vardhamānaḥ pitustulyaṃ yauvarājyānorathaiḥ // KAvk_37.26 //
śatāni pañcāmātyānāṃ tasya janmadinaṃ samam /
avāpustulyarūpāṇāṃ putrāṇām śatapañcakam // KAvk_37.27 //
nijaṃ jātismaraḥ smṛtvā prāgvṛttaṃ sa śiśuḥ śanaiḥ /
acintayat prāptakālaṃ hitaṃ sukṛtamātmanaḥ // KAvk_37.28 //
ṣaṣṭivarṣāṇi kṛtvā tu yauvarājyamahaṃ purā /
abhavaṃ kṛcchrasaṃtaptaściraṃ narakasaṃkaṭe // KAvk_37.29 //
janmanyasminnapi punaryauvarājyamupasthitam /
sarvathā prārthyamāno 'pi na kariṣyāmi pātakam // KAvk_37.30 //
iti saṃcintya sa ciraṃ rājabhogaparāṅmukhaḥ /
piturudvegajananīmagrahīt paṅgumūkatām // KAvk_37.31 //
sarvalakṣaṇayukto 'pi rājavṛtterabhājanam /
sa mūkapaṅgurnāmābhūd bandhūnāṃ duḥkhavardhanaḥ // KAvk_37.32 //
prāpteṣu mantriputreṣu śastraśāstrabalodayam /
rājaputraḥ pravṛddho 'pi nodatiṣṭhanna cāvadat // KAvk_37.33 //
pṛṣṭastataḥ kṣitīśena vaidyāstaddoṣabheṣajam /
avadan vaikalyaṃ rājan rājasūnorna dṛśyate // KAvk_37.34 //
abhyāsādyadi jāto 'sya doṣo 'pi sukhasevinaḥ /
tadeṣa bhayasaṃvegāduttiṣṭhati ca vakti ca // KAvk_37.35 //
iti vaidyairabhihitaṃ tathetyuktvā kṣitīśvaraḥ /
mithyaiva vadhyavasudhāṃ bhayāya vyasṛjatsutam // KAvk_37.36 //
sa bhartsyamānah puruṣaistamuvāca rathasthitam /
api kaścidvasatyasyāṃ vārāṇasyāṃ na vā janaḥ // KAvk_37.37 //
iti tadvacanaṃ śrutvā tairnītaḥ sa nṛpāntikam /
tatra pitrārthyamāno 'pi mūka evābhavat punaḥ // KAvk_37.38 //
punarvadhyabhuvaṃ nītaḥ śavaṃ dṛṣṭvā jagād saḥ /
astyeṣa jīvati śavaḥ kiṃ vā sarvātmanā mṛtaḥ // KAvk_37.39 //
śrutvaitat taiḥ pituḥ pārśve nyasto maunaṃ vyadhātpunaḥ /
punarvadhabhayāccaiva nītaḥ provāca tān pathi // KAvk_37.40 //
rāśirya eṣa dhānyasya sa hi bhukto 'nubhujyate /
ityuktavākyo 'pi punarnoce kiṃcit pitu paraḥ // KAvk_37.41 //
tataḥ khyātapratikṣepe tasyādiṣṭe mahībhujā /
so 'vadadvaradānena vacmi pradbhyāṃ vrajāmi ca // KAvk_37.42 //
athāsya rājñā hṛṣṭena varadāne pratiśrute /
sa padbhyāṃ svayamabhyetya spaṣṭaṃ pitaramabravīt // KAvk_37.43 //
nāhaṃ paṅgurna mūko 'haṃ naiva cāhaṃ jaḍāśayaḥ /
kiṃtu janmāntarakleśaṃ smṛtvā vaihvalyamāśritaḥ // KAvk_37.44 //
yauvarājyasukhaṃ bhuktvā ṣaṣṭivarṣāṇyahaṃ purā /
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi nyavasaṃ narakodare // KAvk_37.45 //
rājabhītyā mayā tasmāt kṛteyaṃ mūkapaṅgutā /
pravrajyayā brahmacaryaṃ carāmyeṣa varo mama // KAvk_37.46 //
iti tenoktamākarṇya tamuvāca mahīpatiḥ /
amūka ityāptadhṛtirvirakta iti duḥkhitaḥ // KAvk_37.47 //
dharmamūlamidaṃ rājyaṃ putra na tyaktumarhasi /
yajñadānaprajātrāṇaiḥ puṇyapūrṇā nṝpaśriyaḥ // KAvk_37.48 //
ekaputrastvayā putra parityāgarasādaham /
nidrādaridratām nītaḥ śokaśayyāsamāśrayaḥ // KAvk_37.49 //
saṃpūrṇacandrarucirāṃ vyaktamauktikahāsinīm /
kathaṃ saṃpadamutsṛjya pravrajyābhimatā tava // KAvk_37.50 //
kathaṃ śayyāḥ parityajya prājyarājyasukhocitāḥ /
vanāntavāsavyasanī sevase pāṃśulāḥ sthalīḥ // KAvk_37.51 //
kāntālīlāmukuramaṇimanmandirīṃ rājadhānīm
etāṃ tyaktvānanu vanabhuvaḥ saṃpatadvyāghraghorāḥ /
sarvaprītyai jaradajagarāśvāsavipluṣṭapatrāḥ
kliṣṭacchāyāh praviralalatāstāḥ kathaṃ te bhavanti // KAvk_37.52 //
pituḥ śrutveti vacanaṃ rājaputrastamabravīt /
dantakāntādhararuciṃ vairāgyaṃ grāhayanniva // KAvk_37.53 //
śītalā nirmalajalāh saṃtoṣaśaśiśītalāḥ /
vane vairāgyasubhagā bhuvaḥ kasya na vallabhāḥ // KAvk_37.54 //
paradārā iva kṣiprasukhāvarjitadurjanāḥ /
narakapratyayāyāme sāpāyā na priyāḥ priyāḥ // KAvk_37.55 //
dhyānaṃ mantraḥ parijñānamindriyāṇāṃ canirjayaḥ /
rājñāṃ hiṃsāprayatnena yogo 'yaṃ narakapradaḥ // KAvk_37.56 //
hasantyaḥ saṃsāraṃ kusumakalilāḥ kānanabhuvaḥ
svabhāvena prītiṃ vidadhati budhānāṃ śamamayīm /
dṛḍhaṃ cintāśrāṇtā vyajanapavanocchvāsabahulā
vibhūtirbhūpānāṃ śiraḥsaktāmanityatām // KAvk_37.57 //
anujānīhi māṃ tāta vrajāmyeṣa tapovanam /
jānīhi sarvabhāvānāṃ śiraḥsaktāmanityatām // KAvk_37.58 //
iti putravacaḥ śrutvā tattatheti vicintayan /
uvācopacitāścaryastaṃ manīṣī mahīpatiḥ // KAvk_37.59 //
vivekavimalaṃ putra tvamicchāsi sa cedvanam /
hitvāme saṃśayaṃ tāvat paścādyuktiṃ kariṣyasi // KAvk_37.60 //
vrajatā badhyavaśudhāṃ tiryaguktaṃ tvayā vacaḥ /
pracuraṃ tadabhiprāyaṃ vaktumarhasi tattvataḥ // KAvk_37.61 //
iti kṣitibhujā pṛṣṭaḥ so 'bravīttanmayoditam /
vasatyatra na kaścit tvā madvadhādyo nivartayet // KAvk_37.62 //
sukṛtī jīvati śavaḥ sa pāpastu mṛto 'mṛtaḥ /
prāk puṇyaṃ bhakṣyate mūlāt sadhanairdhānyarāśivat // KAvk_37.63 //
ityāśayānmayā tāta taduktaṃ vacanaṃ priyam /
* * * * * * * * // KAvk_37.64 //
iti śrutvā kṣitipatistaṃ pariṣvajya sādaraḥ /
ucitaṃ kriyatām putra kuśalāyetyabhāṣataḥ // KAvk_37.65 //
tataḥ sa pitrānujñātaḥ sāśrunetreṇa kānanam /
prayayau mantriputrāṇāṃ sahitaḥ pañcabhiḥ śataiḥ // KAvk_37.66 //
maharṣerantike tatra pravrajyāṃ prāpya sānugah /
teṣāṃ kālena so 'paśyat kuṇḍavalkalasaṃcayam // KAvk_37.67 //
tataḥsa saṃcayadveṣī tadadarśanasaṃvidā /
ekākī vijane tasthau kaṃcit kālaṃmahāmatiḥ // KAvk_37.68 //
darśanābhāṣaṇe baddhaniyamo 'pi yadṛcchayā /
prāptaṃ svāgatamityuktvā papraccha kuśalaṃ mṛgam // KAvk_37.69 //
punaśca pūjitaṃ dṛṣṭvā muniṃ tena mṛgavratam /
amātyatanayāḥ sarve vilakṣāḥ samacintayan // KAvk_37.70 //
mṛgo mṛgavrataścāyaṃ pūjitau niṣparigrahau /
etāvanajinau daṇḍasaṃbḥārāḍambarojjhitau // KAvk_37.71 //
etadarthamanenāsmaddarśane niyamaḥ kṛtaḥ /
vratopakaraṇavyagrānnūnamasyāpi vārayet // KAvk_37.72 //
iti saṃcintya sarvaṃ te vratopacārasaṃcayam /
nadyāṃ prakṣipya vārāyāṃ yayuḥ śuddhāstadantikam // KAvk_37.73 //
tyaktvā gṛhabhūvaṃ teṣāmāśayānuśayocitām /
sa dhātuṃ prakṛtiṃ jñātvā vidadhe dharmadeśanām // KAvk_37.74 //
rājaputraḥ sa evāhaṃ śākyāste mantrisūnavaḥ /
punastyāgopadeśo 'yamadyāpyeṣāṃ mayā kṛtaḥ // KAvk_37.75 //
iti śākyakumāravṛttametat kathitaṃ bhikṣugaṇaḥ svayaṃ jinena /
avadhārya parāmapūjayat tāṃ karuṇāmāśritavatsalasya tasya // KAvk_37.76 //
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ mūkapaṅgvavadānaṃ nāma saptatriṃśaḥ pallavaḥ //
38. kṣānyavadānam /
te jayanti dhṛtiśīlinaḥ paraṃ nirvikārarucisūcitādbhutāḥ /
śeṣavat pṛthulabhāranirvyathāḥ ye vahanti sukṛtakṣamāḥ kṣamām // KAvk_38.1 //
purā purā puṇyaviparyayeṇa ripuḥ prajānāṃ janitaprakampaḥ /
udunbanāmā nibiḍopatāpairyakṣa kṣayāyaiva kṛtakṣaṇo 'bhūt // KAvk_38.2 //
akālakālaṃ tamanāthabandhurlokānukampī bhagavān prasahya /
śikṣopadeśaṃ śaraṇaṃ prapannaṃ śamābhidhāyī vinaye nyayuṅkta // KAvk_38.3 //
tasmin praśānte bhuvanopatāpe draṣṭuṃ prahṛṣṭaḥ sugataṃ sametya /
saṃcāriṇaṃ nākapatiḥ praṇamya tatkālajātasmitamityuvāca // KAvk_38.4 //
kasmādakasmāt smitacandralekhā mukhāmbuje bhāti tavādbhuteyam /
akāraṇaṃ sattvasudhāsamudrā na lokasāmānyatayām hasanti // KAvk_38.5 //
śrutveti vākyaṃ tridaśeśvarasya tat taṃ sarvadarśī bhagavān babhāṣe /
asmin pradeśe nijapūrvavṛttaṃ smṛtvā smtaṃ jātamidaṃ mamendraṃ // KAvk_38.6 //
purā muniḥ kṣāniratirvane 'sminnuvāsa nirvāsitaroṣadoṣaḥ /
yo 'bhūdbhuvo rāgarajaḥsvabhāve vidveṣavānindurivāravinde // KAvk_38.7 //
athottarāśādhipatirvasante vanāntarālokanakautukena /
sāntaḥpuraḥ kelisukhāya kāmī tadāśramopāntamahīmavāpa // KAvk_38.8 //
rāgī kalirnāma sa bhūmipālaḥ pādaprahārairvadanāsavaiśca /
lebhe vilāseṣu nitambinīnāmaśokaśobhāṃ bakulaśriyaṃ ca // KAvk_38.9 //
diśastapolopapṛthuprakopabhrūbhaṅgavṛndairiva tāpasānām /
tatra bhramadbhirbhramarairbabhūvuḥ kāmāgnidhūmairiva sāndhakārāh // KAvk_38.10 //
līlāvilolāḥ pavanākulālīstanāvanamrāḥ stabakā latānām /
raktādharāḥ pāṭalapallavānām prāpurvilāsaṃ lalanā latānām // KAvk_38.11 //
rājāṅganāḥ kautukavibhrameṇa vane carantyastamṛṣiṃ vilokya /
acañcaladhyānasamādhisaktaṃ vimuktarāgaṃ parivārya tasthuḥ // KAvk_38.12 //
taddeśamabhyetya nareśvaro 'tha dṛṣṭvā vabhūbhiḥ parivāritaṃ tam /
īrṣyāprakopānaladurnirīkṣyaḥ ciccheda tasyāśu sa pāṇipādam // KAvk_38.13 //
chinnāṅgavargo 'pi sa nirvikāraścukopa bhūpāya na nāma dhīraḥ /
nyavārayat krūrataraṃ ca tasmai gandharvayakṣoragadevasaṃgham // KAvk_38.14 //
tataḥ prayāte nṛpatau puraṃ svāṃ sametya sarve munayo vanebhyaḥ /
taṃ tatra kṛtāvayavaṃ vilokya kṣāntā api krodhadhutā babhūvuḥ // KAvk_38.15 //
śāpapradānābhimukhān nivārya kṣantavyamityeva sa tānuvāca /
kṣāmāsamāliṅgitamānasānām kopakriyābhiḥ kriyate na saṅgaḥ // KAvk_38.16 //
vikāravego 'pi na pāṇipādacchede mamābhūd yadi vītamanyoḥ /
satyena tenākṣatadeha eva syāmityavādīt sa punaḥ prasādī // KAvk_38.17 //
tataḥ kṣaṇāt saṃgatapāṇipādaṃ rūḍhavraṇaṃ pretya sadodayena /
apūjayat kṣāntiguṇaṃ stavena taṃ devatā sattvasitaiśca puṣpaiḥ // KAvk_38.18 //
rājāpi tatkilbiṣakālakūṭavisphoṭasaṃghaṭṭavinaṣṭaceṣṭaḥ /
pūrotkaṭāvartavivartamānaḥ saṃvartapākaṃ narakaṃ jagāma // KAvk_38.19 //
yo 'bhūtpurā kṣāntiratirmaharṣiḥ so 'haṃ kaliryaśca sa devadattaḥ /
atītavṛttasmaraṇena śakra nākāraṇaṃ jātamidaṃ smitaṃ me // KAvk_38.20 //
iti bhagavataḥ śrutvā vākyaṃ sa vismayamānasaḥ
pramadavikacavyaktotsāhā vahannayanāvalīḥ /
taraṇikiraṇasparśeneva sphuṭaḥ kamalākaras
tridaśavasatiṃ prītaḥ prāyāt patistridivaikasām // KAvk_38.21 //
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kṣāntyavadānamaṣṭatriṃśaḥ pallavaḥ //
39. kapilāvadānam /
atyantamunnatimatāṃ mahatāṃ vināśadoṣasya durjanasamāgama eva hetuḥ /
kūladrumāḥ kila phalaprasavaiḥ sahaiva sadyaḥ patanti jalasaṃgatibhinnamūlāḥ // KAvk_39.1 //
rucirāgāraśālinyām vaiśālyāṃ bhagavān purā /
valgumatyāstaṭe nadyā vicacāra tathāgataḥ // KAvk_39.2 //
tasyāḥ kaivartasarthena gambhīre 'mbhasi dustare /
kadācid ghoramakaraḥ kṣiptvā jālaṃ samuddhṛtaḥ // KAvk_39.3 //
aṣṭādaśaśirāḥ siḥsadviraprakharānanaḥ /
nṛṇāṃ sahasrairākṛṣṭaḥ parvatākāravigrahaḥ // KAvk_39.4 //
taṃ dṛṣṭvā tatra vitrastāh srastākarṣaṇarajjavaḥ /
āścaryaniścaladṛśo na tasthurna yayuḥ kṣaṇam // KAvk_39.5 //
gaṇanāṃ gahanāścaryaviśeṣaśataśālinām /
saṃsāre karmavaicitrye vikārāṇāṃ karoti kaḥ // KAvk_39.6 //
atrāntare tamuddeśaṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
jinah samāyayau sarvajanatrāṇakṛtakṣaṇah // KAvk_39.7 //
savṛddhabālalalanaṃ janaṃ kautukasaṃgatam /
dṛṣṭvā tatrākarottīre bhagavānāsanagraham // KAvk_39.8 //
bhikṣusaṃghaiḥ parivṛtaṃ dṛṣṭvā tatra tathāgatam /
jano 'bhūdunmukhaḥ sarvaḥ pratyāvṛttaḥ ivodadhiḥ // KAvk_39.9 //
taṃ vilokyaiva vinatāḥ kaivartāḥ prāṇibandhanam /
viśālajālaṃ sahasā saṃsāramiva tatyajuḥ // KAvk_39.10 //
matsyakumbhīnakrādisaṃsāraṃ tadgirāmbhasi /
tyaktvā te viratāṭopā babhūvuḥ kilbiṣadviṣaḥ // KAvk_39.11 //
tairnyastaṃ bhagavān dṛṣṭvā mahākamaramagrataḥ /
taṃ jagāda sṛjan dantakāntyaiva karuṇānadīm // KAvk_39.12 //
api tvaṃ kapilaḥ putra kiṃ n asmarasi duṣkṛtam /
vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate // KAvk_39.13 //
sāpyakalyāṇamitraṃ te jananī kkādya vartate /
sarvajñenetyabhihitaḥ smṛtvā jātimuvāca saḥ // KAvk_39.14 //
vibho bhavāmi kapilaḥ smarāmi nijaduṣkṛtam /
vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate // KAvk_39.15 //
yātā me narakaṃ mātā narakādeśinī purā /
ityuktvā makarastatra ruroda paruṣasvaram // KAvk_39.16 //
taṃ śokasāgare magnaṃ babhāṣe bhagavān punaḥ /
akāle kiṃ karomyadya tiryagyonigatasya te // KAvk_39.17 //
apuṇyaprārambhe rabhasahasitollāsavihite
pramattānāṃ yāte narakaparipākapraṇayitām /
aśānteḥ saṃtāpaṃ ruditaśaraṇāni pratiniśaṃ
bhṛśaṃ kleśāveśairdiśati viṣatulyairanuśayaḥ // KAvk_39.18 //
kṣaṇaṃ duḥkhakṣayāyaiva mayi cittaṃ prasādaya /
prasannamānasaḥ kāle yāsyasi tridaśālayam // KAvk_39.19 //
śṛṇu vatsa hitaṃ cedaṃ vicārya kuru cetasi /
anityāḥ sarvasaṃskārāḥ śāntinirvāṇamakṣayam // KAvk_39.20 //
ityājñayāḥ bhagavatastasmin yāte prasannatām /
janasaṃghaḥ sa suciraṃ babhūvāścaryaniścalaḥ // KAvk_39.21 //
āryānandaḥ praṇayinā janenābhyarthitastataḥ /
tatpūrvavṛttaṃ papraccha bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ // KAvk_39.22 //
sa tena pṛṣṭaḥ provāca vimapajñānalocanaḥ /
asyākuśalaśīlasya vṛttāntaḥ śrūyatāmayam // KAvk_39.23 //
bhadrakākhye purā kalpe varṣāyutayugāyuṣi /
jane babhūva bhagavān kāśyapākhyastathāgataḥ// KAvk_39.24 //
kṛkirnāma mahīpālaḥ kalpaśāla ivārthinām /
abhavat samaye tasmin vārāṇasyāṃ bahupradaḥ // KAvk_39.25 //
kadācidvibudhāsthāne sahasrākṣamivāparam /
āsīnaṃ vādisiṃhākhyastaṃ vidvānāyayau dvijaḥ // KAvk_39.26 //
avilambitasaṃprāptadarśanāsanasatkṛtiḥ /
sa dattāśīrnarapatiṃ śiṣyaśreṇivṛto 'bhyadhāt // KAvk_39.27 //
svasti svastimate budhādhipasabhāsīnāya tubhyaṃ vibho
lubdhāḥ saccaritāmṛte tava paraṃ saṃdarśane rāgiṇaḥ /
sadveṣāḥ parabhūpanāmni mukharāste sudguṇodīraṇe
kasmātsarvaguṇāśrayeṇa bhavatā duṣairvayaṃ yojitāḥ // KAvk_39.28 //
yadyācakā api nirantararatnavarṣe nānārthisārthaparipūrakatām prayānti /
sarvaṃ bhavānupamapuṇyanidhe vadānya nirdainyadānavibhavasya vijṛmbhitaṃ te // KAvk_39.29 //
rājan kiṃcitparicitaguṇaiḥ sevayā sadgurubhyaḥ
prāpto 'smābhirvibudhavijayī ko 'pi vidyāṃśaleśaḥ /
asyāṃ vidvatkamalabharasaumyaprabhāyāṃ sabhāyāṃ
tasyotkarṣaṃ katipayapadaṃ pratyayaṃ darśayāmaḥ // KAvk_39.30 //
nijaguṇagaṇane dhīrlajjate sajjanānāṃ mukharayati tathāpi prauḍhavādābhilāṣaḥ /
iyati jagati rājan kṣipramānviṣyatām me prativacanaruciśedasti kaścidvipaścit // KAvk_39.31 //
saṃdarbhagarbhagambhīramiti tasyotkaṭaṃ vacaḥ /
śrutvā kṣitipatiḥ kṣipraṃ vilakṣaḥ samacintayat // KAvk_39.32 //
aprāptapratimallo 'yaṃ yadi yāyānmadoddhataḥ /
tadeṣa mam adeśasya yaśaḥkhaṇḍanadiṇḍimaḥ // KAvk_39.33 //
guṇāpamānakṛd yatra mūrkho bhavati bhūpatiḥ /
na karoti janastatra vidyārjanapariśramam // KAvk_39.34 //
vivekavimalāloke dharmārāme mahīpatau /
loke vidyāḥ pravartante sadācārakriyā iva // KAvk_39.35 //
tasmādasya prayatnena kartavyo madanigraha /
vidyādaridratā deśe doṣa eva viśāṃpateḥ // KAvk_39.36 //
iti saṃcintya nṛpatirvipraṃ karvaṭavāsinam /
ānināya mahāmatyairanviṣaya viduṣāṃ gurum // KAvk_39.37 //
abhūbhṛtsabhāmupādhyāya pretya taṃ tarkakarkaśam /
cakāra vādisiṃhasya darpakesarakartanam // KAvk_39.38 //
tasya tena jitasyāśu vijitāśeṣavādinaḥ /
maunasūtraṃ samāpede lajjiteva sarasvatī // KAvk_39.39 //
ārūḍhāḥ śubhramahasaṃ nakṣatrāṇāmivodayāḥ /
uparyupari dṛśyante guṇotkarṣā manīṣiṇām // KAvk_39.40 //
vādisiṃhaṃ visṛjyātha datvā bhūri dhanaṃ nṛpaḥ /
dadau dvijāya jayine karvaṭaṃ nagaropamam // KAvk_39.41 //
labdharājagajāśvo 'tha carukeyūrakaṅkaṇaḥ /
upādhyāyaḥ svabhavanaṃ praviveśa saha śriyā // KAvk_39.42 //
bhujairjitā bhūmibhujāṃ vaṇijāṃ sāgarārjitāḥ /
vidyāvatāṃ virājante guṇotkarṣarjitāḥ śriyaḥ // KAvk_39.43 //
kālena śrīmatastasya putrajanmotsavo 'bhavat /
sukhe 'pi sukhasaṃpattirlakṣaṇaṃ puṇyakarmaṇām // KAvk_39.44 //
kapilo nāma sa śiśustejaḥpiṅgaśiroruhaḥ /
vardhamānamatirvidvān piturabhyadhiko 'bhavat // KAvk_39.45 //
kule mahati vaiduṣyaṃ vibhavodbhavaḥ /
vibhave satsutotkarṣaḥ phalaṃ sukṛtaśākhinaḥ // KAvk_39.46 //
kadācidvyādhisaṃyogātpratyāsannatanukṣayaḥ /
vijane putramāhūya so 'vadat putravatsalaḥ // KAvk_39.47 //
bālye guṇārjanaṃ putra paralokasukhārjanam // KAvk_39.48 //
uttamarṇa iva prāpte kāle sugaṇitāvadhau /
adhunā vivaśaḥ kkāhaṃ kka sā vidyā kka taddhanam // KAvk_39.49 //
guṇapuṣpe sukhaphale baddhamūle dhanairjane /
vane vajra ivākālakālaḥ patatiḥ duḥsahaḥ // KAvk_39.50 //
kṣapayati sakalābhirjanma vidyākalābhiḥ kṣaṇikasukhanimittaṃ saṃnidhatte ca vittam /
paśuśiśuṣu manuṣyaḥ prīyate mohaśiṣyaḥ tanuvirahamūrhūrte sarvamanyat sa cānyaḥ // KAvk_39.51 //
idaṃ tu te hitaṃ vacmi snehamohavaśīkṛtaḥ /
saṃsārasāraśaraṇaṃ vatsa vetsi bahuśrutaḥ // KAvk_39.52 //
santaḥ praṇamyāḥ paruṣaṇ na vācyaṃ kāryaḥ prayatnena paropakāraḥ /
pāpāvapāte satataṃ hi puṃsāmetāni puṇyānyavalambanāni // KAvk_39.53 //
alobhaśobhābharaṇā vibhūtiradveṣasaktiḥ svasukheṣvamohaḥ /
mūlatraye 'smin kuśaladrumasya vasatyaśeṣākhilasatphataśrīḥ // KAvk_39.54 //
yāvattapati tīkṣṇāṃśurasmin bhuvanamaṇḍale /
tāvattvatsadṛśaḥ putra vidvān vādī na vidyate // KAvk_39.55 //
bhikṣubhistu na kartavyastvayā vādaḥ kadācanah /
gambhīrajñānadurbodhaprabuddhā bauddhabuddhayaḥ // KAvk_39.56 //
purā bhikṣurmayā pṛṣṭaḥ padasyārthaṃ jahāsa mām /
praśnaṃ kartuṃ na jānīṣe vidvāniti jagāda ca // KAvk_39.57 //
tasmād bhikṣuvivādaste paraṃ pāṇḍityapīḍanam /
balaprabhāvakāmo hi giriṃ mūrdhnāṃ na tāḍayet // KAvk_39.58 //
ityuktvā tanayaṃ vipraḥ paralokabhuvaṃ yayau /
kāyāvasathapānthānāṃ dehinām na cirasthitiḥ // KAvk_39.59 //
vāgmī kālena kapilaḥ khaṇḍitākhilapaṇḍitaḥ /
nṛpādbahugrṇaṃ prāpa dhanamānamahodayam // KAvk_39.60 //
tataḥ kadācidekānte kapilaṃ kācarābhidhā /
saṃprāptaṃ vādisāmrājyaṃ jagāda jananī śanaiḥ // KAvk_39.61 //
vādidarpacchidā putra digdvīpajayinā tvayā /
durjanāḥ śramaṇāḥ kasmāddarpāndhāḥ parivarjitāḥ // KAvk_39.62 //
parotkarṣādhirūḍhasya pratipakṣe kṣamārateḥ /
akṣamo 'yamiti vyaktaṃ kṣaṇena kṣīyate yaśaḥ // KAvk_39.63 //
iti māturvacaḥ śrutvā so 'vadad biduṣo vacaḥ /
na vādaḥ śramaṇaiḥ kāryaḥ pitrāhamiti vāritaḥ // KAvk_39.64 //
iyaṃ durjīvikāsmākam patrālambanavādinām /
kriyate guṇamānyānāṃ mānamlānirmukhe yayā // KAvk_39.65 //
dhigetaccaṇḍapāṇḍityaṃ guruvidveṣaduḥsaham /
mahatāṃ sukhabhaṅgāya sadā tasmin samudyamaḥ // KAvk_39.66 //
yasyāṃ na mayā sā buddhiḥ sā śrīrlobhaṃ nihanti yā /
darpo na yasya vidyā sā śaktiryā ca kṣamāvatī // KAvk_39.67 //
evameva na kartavyaḥ parairvidveṣavigrahaḥ /
kiṃ mātarjagatām pūjyabhikṣubhiḥ khyātalakṣmabhiḥ // KAvk_39.68 //
vijetuṃ na ca te śakyāḥ praṃānapariniṣṭhitāḥ /
pratipakṣairavikṣiptaṃ yeṣāṃ nairātmyaśāsanam // KAvk_39.69 //
iti putravacaḥ śrutvā kupitā tamuvāca sā /
abhūttava pitā nūnaṃ pāpaśramaṇacetakaḥ // KAvk_39.70 //
mahati brāhmaṇakule jātaḥ prājño bahuśrutaḥ /
bhikṣapakṣe nipatitaḥ kathaṃ tvamapi tādṛśaḥ // KAvk_39.71 //
pṛthupramāṇakhaṅgena kuru śramaṇanigraham /
avidāryābhrasaṃghātaṃ tīrkṣṇāṃśurna virājate // KAvk_39.72 //
it sa prerito māturgirā tadbhaktiyantritaḥ /
bhikṣūṇāmāśramapadaṃ śanairgantuṃ samudyayau // KAvk_39.73 //
vrajan sa saṃmukhāyātaṃ bhikṣuṃ jijñāsayā pathi /
granthasāraṃ pramāṇaṃ ca papraccha samayocitam // KAvk_39.74 //
sa tena pṛṣṭaḥ provāca gāḍhaśabdārthanirṇayam /
lakṣatrayapramāṇaṃ na śastraṃ tīrthikadurlabham // KAvk_39.75 //
kutaḥ pāre 'tivartante kka ca vartmātivartate /
sukhaduḥkhe ca lokasya kkacit samabhibandhataḥ // KAvk_39.76 //
iti gambhīraśabdārthaṃ śāsturbhagavato vacaḥ /
anupāsitasarvajñairjñāyate na yathā tathā // KAvk_39.77 //
etadākarṇya kapilaḥ ślokagāmbhīryavismitaḥ /
yayau bhagavataḥ puṇyaṃ kāśyapasya tapovanam // KAvk_39.78 //
tathā bhikṣugaṇaṃ dṛṣṭvā prasannahṛdayānanaḥ /
acintayat tadaśraddhāṃ vihāya gatamatsaraḥ // KAvk_39.79 //
eteṣāṃ dveṣakāluṣyāt krauryaṃ kaḥ kartumarhati /
yeṣāṃ saṃdarśanenaiva vaimalyaṃ labhate manaḥ // KAvk_39.80 //
iti saṃcintya sa ciraṃ tadvivādaparāṅmukhaḥ /
dūrādhvakhinnaḥ svagṛhaṃ gatvā provāca mātaram // KAvk_39.81 //
mithyaivāhaṃ tvayā mātaḥ preritaḥ kalikarmaṇi /
ajayāḥ śramaṇā loke gūḍhārthagranthavādinaḥ // KAvk_39.82 //
ślokamātraṃ mayā śrutvā bhikṣorekasya vartmani /
ajñātārthena vailakṣyāt suciraṃ vīkṣitāṃ kṣitiḥ // KAvk_39.83 //
tadgrantheṣvakṝtābhyāsastān vaktuṃ kah pragalbhate /
kathayanti svaśastraṃ te na hi pravrajitādṛte // KAvk_39.84 //
iti tenoditaṃ śrutvā jananī tamabhāṣata /
āyāsitāhaṃ bhavatā garbhabhāreṇa kevalam // KAvk_39.85 //
saṃgharṣamarṣaśūnyena dainyāt sarvapraṇāminā /
dharṣaṇānirvimarṣeṇa kriyate puruṣeṇa kim // KAvk_39.86 //
loke sakalaratnānāṃ tejasaiva mahārghatā /
ko hyarthaḥ puruṣaprāṇaistejojīvanavarjitaiḥ // KAvk_39.87 //
mithyā tadgranthalābḥāya pravrajyā gṛhyate na kim /
mūrdhni kṛtteṣu jāyante kiṃ keśeṣu kuśaḥ punaḥ // KAvk_39.88 //
iti māturgirā tasya manaḥ kaluṣatāṃ yayau /
sahasā kālavātālīrajoruddhamivāmbaram // KAvk_39.89 //
tataḥ sa kūṭapraśamapraṇayī bhikṣukānanam /
gatvā gṛhītvā pravrajyāṃ śāstraṃ saugatamāptavān // KAvk_39.90 //
kālena dharmakathakaḥ sa vidvān guṇagauravāt /
siṃhāsanaṃ samāruhya vidadhe dharmadeśanām // KAvk_39.91 //
jananyā preritastasyāṃ deśanāyāṃ krameṇa saḥ /
bhikṣudharmaviruddhārthaṃ avktuṃ samupacakrame // KAvk_39.92 //
dharmaprahāravyathitairbhikṣubhiḥ sa pade pade /
nivāryamāṇastānūce kṛtvā vikṛtamānanam // KAvk_39.93 //
ajñātvā darpamukharairayathā bahuvādibhiḥ /
bhavadbhiḥ sthūladantoṣṭhairvyākhyā mama visūditā // KAvk_39.94 //
yūyaṃ gardabhamarkaṭoṣṭravadanā dvīpyāsyapaśvānanā
mārjāraiṇavarāhakukkuramukhā durdarśavakrkraḥ param /
sahyā maunajuṣo 'pi naiva vikaṭāṭopaṃ raṭantaḥ kimu
bhrūbhaṅgairiti bhikṣusaṃghamasakṛnnirbhartsayan so 'bhyadhāt // KAvk_39.95 //
tasya vākyaśaraistīkṣṇairvikṛttā iva bhikṣavaḥ /
anuktvaiva prativacastyaktvā taṃ yayuranyataḥ // KAvk_39.96 //
tena vākpātakenātha paścāttāpamupāgataḥ /
tatyāja jananīmeva pravrajyām na tu tāṃ dvijaḥ // KAvk_39.97 //
śramaṇairme hṛtaḥ putra iti sā vipralāpinī /
unmādinī tanuṃ tyaktvā prapede narakasthitim // KAvk_39.98 //
tataḥ kālena kapilaḥ svayaṃ kalitakilbiṣaḥ /
dehānte vākyapāruṣyādimāṃ makaratāṃ gataḥ // KAvk_39.99 //
tānyetāni mukhānyasya yānyūce bhikṣubhartsane /
phalaṃ sadṛśarūpaṃ hi karmabījāt prajāyate // KAvk_39.100 //
ityuktvā tatra bhagavān dharmamādiśya śāśvatam /
janasyānugrahaṃ cakre nānābodhividhāyakam // KAvk_39.101 //
tataḥ prayāte svapadaṃ jine tanmayamānasaḥ /
kamaraḥ projjhitāhārastyaktvā dehaṃ divaṃ yayau // KAvk_39.102 //
cāturmahārājikeṣu deveṣu viśadadyutiḥ /
śrīmān sa jātaḥ sugate kṣaṇaṃ cittaprasādanāt // KAvk_39.103 //
tataḥ pūrṇenduvadanaḥ sragvī rucirakuṇḍalah /
sa sākāra ivānandaḥ sugataṃ draṣṭumāyayau // KAvk_39.104 //
prakīrṇadivyakusumaḥ kirīṭaspṛṣṭabhūtalaḥ /
prabhāpūritadikcakrastaṃ bhaktyā praṇanāma saḥ // KAvk_39.105 //
cakre tasyopaviṣṭasya bhagavān dharmadeśanām /
yayā srotaḥphalaṃ prāpya satyadarśī jagāma saḥ // KAvk_39.106 //
tṛṇamiva gurukāyo 'pyuddhṛtaḥ pāpapaṅkād
iti sa jananikāyaḥ so 'pi duḥkhājjinena /
vyasananipatitānāṃ līlayā puṇyaśīlā
nikhilamatulamūlaṃ kleśamunmūlayanti // KAvk_39.107 //
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kapilavadānaṃ nāma ekonacatvāriṃśaḥ pallavaḥ //
40. udrāyaṇāvadānam /
tulyameva puruṣeṇa bhujyate kāyabhājanagataṃ śubhāśubham /
dehināṃ vividhakarmajaṃ phalaṃ na hyabhuktamupayāti saṃkṣayam // KAvk_40.1 //
bhagavān sugataḥ pūrvaṃ pure rājagṛhābhidhe /
kalandakanivāsākhye vijahāra vanāntare // KAvk_40.2 //
bimbisāraḥ kṣitipatistatrābhūdviśrutaḥ śriyā /
ākaraḥ saravratnānāṃ ratnākaram ivāparaḥ // KAvk_40.3 //
babhūva samaye tasmin raurukākhye pure nṛpaḥ /
śrīmānudrāyaṇo nāma yaśaścandramahodadhiḥ // KAvk_40.4 //
tasya candraprabhā nāma patnī candrānanābhavat /
śikhaṇḍī yuvarājaśca sūnurvikramakarkaśaḥ // KAvk_40.5 //
hiruko bhirukaśceti tasyāmātyau babhūvatuḥ /
gaṇanīyau na vinaye yayuḥ śukrabṛhaspatī // KAvk_40.6 //
jātā bhūmibhujaḥ prītirlekhakhatviṣastayoḥ /
raverdūrasthitasyāpi kamalākarayoriva // KAvk_40.7 //
apūrvaratnanicayapreṣaṇairbahuśastayoḥ /
paripūrṇaṃ paraṃ prāpa sakhyaṃ prema vidhānataḥ // KAvk_40.8 //
dūrasthāpi paraṃ prītiḥ satāṃ kīrtirivākṣayā /
saṃsaktāpi khalaprītistṛṇajvāleva na sthirā // KAvk_40.9 //
kadāciddivyaratnāṅkaṃ kavacaṃ kāñcanojjvalam /
prāhiṇod bimbisārāya sāramudrāyaṇo nṛpaḥ // KAvk_40.10 //
viṣahsastrāgnirakṣārhaṃ vicitraratnakaṃ ca tat /
suhṛtpreṣitamādāya provāca saciavān nṛpaḥ // KAvk_40.11 //
idaṃ me prahitaṃ tena saujanyamiva bhūbhujā /
sarva rakṣākṣamaṃ varma gāḍhapremanivedakam // KAvk_40.12 //
na paśyāmyasya sadṛśaṃ pratideyaṃ tathādhikam /
alpapratikriyā śalyamupakārāpakārayoḥ // KAvk_40.13 //
ucitaṃ cintyatāṃ kiṃcit preṣaṇīyamato 'dhikam /
sarvairbhadbhirityuktvā nṝpaścintākulo 'bhavat // KAvk_40.14 //
atha dhīmān mahāmātyaściraṃ dhyātvā tamabravīt /
varṣakārābhidho vipraḥ sarvavidyāsu pāragaḥ // KAvk_40.15 //
ato bahuguṇaṃ rāgannekamevāstyupāyanam /
tasya saṃpreṣane yatnaḥ kriyatāṃ yadi śakyate // KAvk_40.16 //
ya eṣa bhagavān buddhaḥ sthitastvadviṣayāntike /
devānāmādarasthānaṃ paṭastatpratimānvitaḥ // KAvk_40.17 //
aśeṣalokakalyāṇakalikākalpapādapaḥ /
citre svapne 'tha saṃkalpe pṛthupuṇyaiḥ sa dṛśyate // KAvk_40.18 //
iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyuktvā mahīpatiḥ /
gatvā bhagavate namrastamevārthaṃ nyavedayat // KAvk_40.19 //
anujñātastatastena nṛpaścitrakarān varān /
ādideśāśu bhagavatpratimollekhakarmaṇi // KAvk_40.20 //
jinasyālokayantaste mūrti rūpavśīkṛtāḥ /
yayuḥ pramāṇagrahaṇe pragalbhā apyaśaktatām // KAvk_40.21 //
saṃkrāntāṃ nimalapaṭe chāyāṃ bhagavatastataḥ /
suvarṇabhāvanābhikhyāṃ te śanaiḥ samapūrayan // KAvk_40.22 //
prāḥiṇodatha bhūpālastaṃ buddhapratimāpaṭam /
jagannayanapuṇyānāṃ mūrtānāmiva saṃcayam // KAvk_40.23 //
bimbisārasya hastāṅkalekhāmudrāyaṇo nṛpaḥ /
paṭasya purataḥ prāptām hṛṣṭaḥ svayamavācayat // KAvk_40.24 //
sugatacaraṇapadmanyāsapuṇyopakaṇṭhāt
tridaśapuraviśeṣānmāgadhodāraradeśāt /
kuśalakalitamūrtirbhūpatirbimbisāraḥ
kṣititalatilakaṃ tvāṃ dharmabandhurbravīti // KAvk_40.25 //
etatte prahitaṃ hitaṃ bhavamahāmohāmaye bheṣajaṃ
rājadveṣaviṣāpahaṃ bhagavato bimbaṃ śaśāṅkatviṣaḥ /
tṛṣṇāpacchamanaṃ prasannamadhuraṃ tvannetrapātrārpitaṃ
dhanyaḥ puṇyarasāyanaṃ piba haṭhādākaṇṭhamutkaṇṭhitaḥ // KAvk_40.26 //
sanmārge viniyojanaṃ sguṇagaṇādhāne sadādhyāpanaṃ
durvyāpāranivāraṇam thirasukhaprāptau paripreraṇam /
nirvyājopakṛtau nirantaratayā sarvātmanā vartanaṃ
kartavyaṃ kimataḥ paraṃ priyahitaṃ kalyāṇamitraiḥ satām // KAvk_40.27 //
iti lekhārthamāsvādya suhṛtpremāmṛtocitam /
rājā gajādhirūḍhasya paṭasya prayayau puraḥ // KAvk_40.28 //
abhinandya tamānandāt sāmātyaḥ sapurohitaḥ /
hemasiṃhāsanotsaṅge sa prasārya nyaveśayat // KAvk_40.29 //
lāvaṇyapuṇyanilayaṃ dṛṣṭvā tatsaugataṃ vapuḥ /
namo namah prabuddhāyetyavadajagatījanaḥ // KAvk_40.30 //
buddhābhidhānaṃ śrutvaiva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ /
puṣpavarṣe surairmukte vismito 'bhūnmahīpati // KAvk_40.31 //
puṇyaṃ bhagavataḥ śrutvā sa tatra caritāmṛtam /
payodānādasotkaṇṭhanīlakaṇṭhatulāṃ yayau // KAvk_40.32 //
dvādaśāṅgaṃ paṭasyādha sānulomaviparyayam /
pratītyasamutpādaṃ ca dṛṣṭvā mohaṃ mumoca saḥ // KAvk_40.33 //
srotaḥprāptiphalenaivaṃ dṛṣṭasatyo 'tha bhūpatiḥ /
dideśa pratisaṃdeśaṃ sakhyurbhikṣurvisarjanaiḥ // KAvk_40.34 //
bimbisārastatastasmai kṛtvā bhagavato 'rthanām /
kātyāyanaṃ ca vyasṛjat śailākhyām cāpi bhikṣuṇīm // KAvk_40.35 //
udrāyaṇasya nṝpaterāryaḥ kātyāyano 'tha saḥ /
pūjāvidhāyinastatra vidadhe dharmadeśanām // KAvk_40.36 //
dharmadeśanayā tasya saṃgataḥ sumahān janaḥ /
srotaḥsakṛdanāgāmiphalārhatpadamāptavān // KAvk_40.37 //
tasmin gṛhapatī khyātau tiṣyapuṣyābhidhau pure /
śāntyai pravrajya tasyāgre parinirvṛtimāpatuḥ // KAvk_40.38 //
kālena vihitai stūpau dehānte jñātibhistayoḥ /
tannāmacihnāvadyāpi vandante caityavandakāḥ // KAvk_40.39 //
devyāścandraprabhāyāśca śaolākhyā sāpi bhikṣuṇī /
krameṇāntaḥpure cakre satataṃ dharmadeśanām // KAvk_40.40 //
kadācidatha bhūpālah krīḍagāragatāṃ priyām /
tāmajñāsīnnimittajñaḥ saptāhāvadhijīvitām // KAvk_40.41 /
jñātasaṃsāracaritastatastāṃ vaśudhādhipaḥ /
anujajñe śubhapadaṃ prātuṃ pravrajyayā puraḥ // KAvk_40.42 //
svākhyāte dharmavinmaye bhikṣukyā nṛpatergirā /
devī pravrajitā dehaṃ dine tatyāja saptame // KAvk_40.43 //
cāturmahārājikeṣu deveṣu sahasaiva sā /
prayātā devakanyātvaṃ jagāma jinakānanam // KAvk_40.44 //
tatra pūrṇenduvadanā divyābharaṇabhūṣitā /
dṛṣṭvā śākyamuniṃ hṛṣṭā sā papātāsya pādayoḥ // KAvk_40.45 //
prakīrṇadivyapuṣpāyāstasyāścakre tathāgataḥ /
dharmopapādanaṃ yena dṛṣṭasatyā jagāma sā // KAvk_40.46 //
sā gatvā nagaraṃ patyurvyomnā mūrtirivaindavī /
vibodhya niśi suptasya cakre bodhiprakāśanam // KAvk_40.47 //
yātāyāṃ svapadaṃ tasyāṃ prabhāte vasudhādhipaḥ /
pravrajyābhimukhaḥ putramabhiṣicya śikhaṇḍinam // KAvk_40.48 //
prajātrāṇāya nikṣipya taṃ mahāmātyayostataḥ /
nṛpaterbimbisārasya suhṛdaḥ sa yayau puram // KAvk_40.49 //
bimbisārastamāyātaṃ vigatacchatracāmaram /
nṛpopacāraiḥ praṇataḥ prītipūtairapūjayat // KAvk_40.50 //
viśrāntamāsanāsīnaṃ sa tamūce savismayaḥ /
hṛṣṭhaḥ saṃdarśanenāsya śrīviyogena duḥkhitaḥ // KAvk_40.51 //
rājannanantasāmantamauliviśrāntaśāsanaḥ /
pākaśāsanatulyastvaṃ kathamevamupāgataḥ // KAvk_40.52 //
abhinnavakrkraprakṛterguptamantrasya dhīmataḥ /
pareṇa rājyaharaṇaṃ vīra saṃbhāvyate na te // KAvk_40.53 //
iti pṛṣṭaḥ sa suhṛdā sasmitastamabhāṣata /
rājan vṛddhivibhūtirme na priyā sarvagāminī // KAvk_40.54 //
viṣayāsvādavaimukhyād vitṛṣṇena mayā svayam /
utsṛṣṭamiva saṃtyaktamaiśvaryaṃ bhogabhājanam // KAvk_40.55 //
tvayā kalyāṇamitreṇa sugatapratimāpaṭaḥ /
yo 'sau hitāya prahitaḥ s avairāgyagururmamaḥ // KAvk_40.56 //
adhunā tvatprasādena gatvā bhagavato 'ntike /
icchāmyavāptuṃ pravrajyāmagārādanagārikaḥ // KAvk_40.57 //
iti sakhyurvacaḥ śrutvā tattatheti vicintya ca /
sādarastadvivekena bimbisārastamabravīt // KAvk_40.58 //
dhanyo bahumataścāsi satāṃ tvaṃ pṛthivīpate /
kathaṃ saṃsāravimukhī jātā te matirīdṛśī // KAvk_40.59 //
saṃtoṣavibhavo bhogasubhagaḥ śobhase param /
lakṣaṇaṃ śuddhasattvānāṃ vairājyābharaṇaṃ manah // KAvk_40.60 //
kiṃ sāmrājyamahaujasā sarajasā duḥsādhanaiḥ sādhanaiḥ
kiṃ bhogaiḥ kṣaṇabhojanaiḥ kulaṣadaiḥ kiṃ sattvaduḥkhaiḥ sukhaiḥ /
saṃsāroparamāya cetasi satāṃ janmāntaropārjitaṃ
vairāgyaṃ kurute padaṃ yadi mahāmohaprarohāpaham // KAvk_40.61 //
yena prāṇamanaḥpriyā vasumatī saṃtyajyate līlayā
trailokyābhimate 'pi yaḥ smarasukhe vaimukhyadīkṣāguruḥ /
saṃmohavysanāturaṃ jagadidaṃ yenānukampāspadaṃ
puṇyaiḥ ko 'pi sa jāyate matimatāṃ saṃsāravāmaḥ śamah // KAvk_40.62 //
ityuktvā bimbisārastaṃ nītvā veṇuvanāśramam /
sapraṇāmaṃ bhagavate tadvṛttāntaṃ nyavedayat // KAvk_40.63 //
udrāyaṇo 'pi sugatākāraṃ suciracintitam /
vilokya harṣādātmānaṃ kṛtakṛtyamamanyata // KAvk_40.64 //
parṇāmavyagraśirasā saṃsāracchedini tanau /
papāta bhagavaddṛṣṭistasya pravrajyayā saha // KAvk_40.65 //
bhikṣubhāvamathāsādya pātrapāṇiḥ sa cīvarī /
nagare piṇḍapātārthī cakāra janavismayam // KAvk_40.66 //
prajāḥ śikhaṇḍī dharmeṇa pālayitvā prasannadhīḥ /
yātaḥ kālena kāluṣyamadharmābhirato 'bahvat // KAvk_40.67 //
kaluṣaṃ kāñcanarucivyaktavidyudvilāsinī /
na kasya kurute lakṣmīrmeghamāleva mānasam // KAvk_40.68 //
anāyattaṃ mahāmātyau hiruko bhirukaśca tam /
adharmakarmanirataṃ kruddhau tatyajatuḥ prabhum // KAvk_40.69 //
tatpade vihitau rājñā sacivau daṇḍamugdarau /
cittānuvṛttikuśalau svairaṃ saktaṃ tamūcatuḥ // KAvk_40.70 //
prajārañjanasaṃsaktā rājadaurjanyavādinaḥ /
svayaśaḥkhyāpanāyaiva jāyante dhūrtamantriṇaḥ // KAvk_40.71 //
na dharmaṃ na sukhaṃ nārthaṃ na kīrti na ca jīvitam /
gaṇayanti prabhorarthe te bhṛtyā bhavyabhaktayaḥ // KAvk_40.72 //
nākhaṇḍitā nākṣayitā nātaptā nāpyapīḍitāḥ /
kurvantyarthakriyā rājñastilatulyāḥ kila prajāḥ // KAvk_40.73 //
iti bruvāṇau tau rājñā niyuktau rājyacintane /
lobhāt pravṛttau durnītau hantuṃ niḥśaraṇāḥ prajāḥ // KAvk_40.74 //
nirvicāre durācāre kumatau pṛthivīpatau /
luptasatye mahāmātye prajānāṃ jīvitaṃ kutaḥ // KAvk_40.75 //
udrāyaṇo 'thācireṇa kadācid vaṇijaṃpathi /
nijadeśāgataṃ vārtāṃ papraccha nṛparāṣṭrayoḥ // KAvk_40.76 //
so 'vadaddeva kuśalī sutastava mahīpatiḥ /
kiṃ tu sanmantrirahitaḥ kumantrivaśamāgataḥ // KAvk_40.77 //
tatra prajānāṃ vitatopatāpaḥ ko 'pi pravṛttaḥ prabhuśāsanena /
yenādya tatkutsitadeśajanma divāniśaṃ śocati pauralokaḥ // KAvk_40.78 //
yatra dhvāntaṃ sṛjati taraṇiryatra candro 'gnivarṣī
yatrodeti prakaṭamamṛtādutkaṭaḥ kālakūṭaḥ /
yatra trātā harati nṛpatirjīvavṛttiṃ prajānāṃ
tatrākrandaṃ prasṝtavipulopaplavaṃ kaḥ śṛṇoti // KAvk_40.79 //
ityāsaktanṛpāyāsakhinnasyārtimayaṃ vacaḥ /
duḥsahaṃ vaṇijaḥ śrutvā sa tamūce kṛpānidhiḥ // KAvk_40.80 //
dadgirā tvamito gatvā tūrṇamāśvāsaya prajāḥ /
sthāpayiṣyāmyahaṃ dharme svayametya śikhaṇḍinam // KAvk_40.81 //
ityuktastena sānandaḥ svadeśaṃ śanakairvaṇik /
gatvā prajānāṃ vidadhe svairamāśvāsanaṃ puraḥ // KAvk_40.82 //
pravāde prasṛte tasminnamātyau daṇḍamudgarau /
atītabhūpāgamanatrastau bhūpatimūcatuḥ // KAvk_40.83 //
sarvatra śrūyate deva pravādaḥ sādhuninditaḥ /
vṛddhaḥ pravrajito rājā rājyārthī yatnavāniti // KAvk_40.84 //
tīvravrataparikliṣṭaḥ saṃbhogābhimukhādaraḥ /
lajjāṃ pravrajyayā sārdhaṃ tyaktvā sa punareṣyati // KAvk_40.85 //
rājannapakkavairāgyāstyajanti sahasaiva yat /
tat pūrvābhyadhikaṃ teṣāṃ prayāti priyatāṃ punaḥ // KAvk_40.86 //
lokasthitiviruddheṣu viṣayeṣu viśeṣataḥ /
spṛhā saṃjāyate jantorapathyeṣviva rogiṇaḥ // KAvk_40.87 //
sukhotsekātparityaktaṃ prahastamupāgatam /
prāyaḥ sarvaṃ bhavatyeva jaḍasyāmramiva priyam // KAvk_40.88 //
tasmādbhavantamutsārya pratāpanidhimāsanāt /
kṣīṇaḥ śaśīva sthaviraḥ sa rājyaṃ bhoktumicchati // KAvk_40.89 //
cīvarodvignagātrasya varavastrābhilāṣiṇaḥ /
jātāsya muṇḍite mūrdhni ratnāṅkamukuṭaspṛhā // KAvk_40.90 //
ratnaharmyeṣu navatāsaṃbhogavibhavodbhavam /
tyaktvā vilāsamāyāsaṃ vanavāsaṃ saheta kaḥ // KAvk_40.91 //
mṛduśayanasukhārhā ye kathaṃ śerate te
hariṇakharakhurodyatkatkaṇṭakāsu sthalīṣu /
madhu vidhukaraśītaṃ yairnipītaṃ kathaṃ te
vanajagajamadoṣṇaṃ tiktamambhaḥ pibanti // KAvk_40.92 //
adhunaiva tavāsannapraveśaviṣamasthiteḥ /
ādyaṃmataṃ nyāyavidāṃ rājaputra nipātanam // KAvk_40.93 //
tasmādanāgato rājā pūrvaṃ vadhyastava prabho /
dīpaṃ hanti pataṅgo hi na dagdhaścetsamāpatan // KAvk_40.94 //
tayoriti girā kṣipramabhūd bhūpatirākūlaḥ /
khalameghaiḥ kaluṣatāṃ nītaṃ kasya na mānasam // KAvk_40.95 //
sa tau babhāṣe sāśaṅkaḥ krakacakrūratāṃ gataḥ /
bādhaḥ sādhāraṇaścāyaṃ yuvayormama cāgrataḥ // KAvk_40.96 //
bhavadbhyāmeva vinayopāyaviśrāntayā dhiyā /
vicārya kāryatātparyaṃ yad yuktaṃ tadvidhīyatām // KAvk_40.97 //
iti rājñā kṛtotsāhau tau visṛjyāśu ghātakān /
udrāyaṇasyāgrapathaṃ vadhāyaiva babandhatuḥ // KAvk_40.98 //
so 'piprajñāparitrāṇe niyoktuṃ putramudyataḥ /
bhagavantaṃ samabhyetya vrajāmīti vyajijñapat // KAvk_40.99 //
sarvajñenābhyanujñātaḥ svakṛtaṃ bhujyatāmiti /
karmapāśasamākṛṣṭaḥ sa yayau rorukaṃ puram // KAvk_40.100 //
tasmādvrajantaṃ nirvyājamācāramiva durjanāḥ /
duṣṭāmātyaprayuktāste jagnurvartmani ghātakāḥ // KAvk_40.101 //
tasya cāīvarapātrādīn gṛhītvā nihatasya te /
vyadevayan kṛtaṃ prītyau rājākāryamamātyayoḥ // KAvk_40.102 //
tataḥ pāpaprahṛṣṭābhyāṃ nṛpastābhyāṃ pradarśitam /
dṛṣṭvā mumoha sahasā raktāktaṃ cīvaraṃ pituḥ // KAvk_40.103 //
sa labdhasaṃjñaḥ śanakaiḥ śuśoca na tathā gurum /
yathā patitamātmānaṃ ghore narakagahvare // KAvk_40.104 //
so 'vadadvatsa saṃprāptaṃ phalaṃ khalajanānmayā /
aiśvaryamadhulubdhena pāpapātamapaśyatā // KAvk_40.105 //
aho bata nirālambe ghore narakasaṃkaṭe /
unnatārohiṇāṃ sadyaḥ pātakaṃ khalasaṃgatam // KAvk_40.106 //
kṛtametanmahatpāpaṃ duṣṭāmātyadhiyā mayā /
patitasya mamedānīṃ pāvako 'pi na pāvakah // KAvk_40.107 //
tulyaṃ pituścārhatasya vadhe kā mama niṣkṛtiḥ /
pītaṃ yatra mayaikasmin pātre sadahanaṃviṣam // KAvk_40.108 //
vṛddhe pitari niḥsaṅke śamaṃ pravrajyayāśrite /
svacitta niśitaṃ śastraṃ lobhādvyāpāritaṃ mayā // KAvk_40.109 //
yatsaṃcintitameva kampajanakaṃ śrotuṃ nayat śakyate
dṛṣṭaṃ yacca karoti śokakalanāṃ niścetanānāmapi /
yatra krairyamapi prayāti mṛdutāṃ tīvrānutāpāgninā
tatrāpi prasaranti nirghṛṇadhiyām nistriṃśatīkṣṇāḥ kriyāḥ // KAvk_40.110 //
ityuktvā duḥkahsaṃtaptaḥ pralāpamukharānanaḥ /
nyavārayattayoḥ kopātpraveśaṃ duṣṭamantriṇoḥ // KAvk_40.111 //
guṇāntaraṃ parijñāya bhirukaṃ hirukaṃ ca saḥ /
ānināya prasādyāśu purāṇau sacivau pituḥ // KAvk_40.112 //
tataścintākṛśe rājñi śokāt pāṇḍuratām gate /
svairaṃ tajjananīmetya duṣṭāmātyāvavocatām // KAvk_40.113 //
devi tvatanayaḥ śrīmān svabhāvasaralāśayaḥ /
rājyarakṣāṃ na jānāti svajanocchedakarkaśām // KAvk_40.114 //
pitā pravrajito 'pyasya rājyaṃ hartumupāgataḥ /
āvābhyāṃ praśamaṃ nītastatra kā nāma vācyatā // KAvk_40.115 //
nīcatantropapannaścet kramo 'yamaśubhakramaḥ /
rājyābhilāṣiṇo bhikṣostasyāpi sa kathaṃ kramaḥ // KAvk_40.116 //
āvāṃ pitṛvadhakridhād vāritau bhūbhujā padāt /
svayamadyāpi śokena kiṃ mithyā pariśuṣyate // KAvk_40.117 //
sukṛtaṃ kṛtamāvābhyām prabhorduḥkhakṛśāṅgatā /
bhavanti sarvabhāveṣu bhṛjyā evāparādhinaḥ // KAvk_40.118 //
gataṃ śocati kiṃ rājā yatkṛtaṃ kṛtameva tat /
upekṣyate tvayā devi kasmāccintākṛśaḥ sutaḥ // KAvk_40.119 //
tābhyāmityuditaṃ śrutvā sā rājajananī śanaiḥ /
ūce taralikā nāma tadvākyavihitādarā // KAvk_40.120 //
ānantaryamidaṃ karma dvayornarakapātakam /
yuṣmanmatādupanataṃ rājñaḥ pūrvakṛtena vā // KAvk_40.121 //
ahaṃ tu vārayāmyasya śokaṃ pitṛvadhodbhavam /
arhadvadhodbhavaṃ duḥkhaṃ bhavadbhyāmapi vāryatāṃ // KAvk_40.122 //
iti tau svairamādiśya sā gatvā pārthivāntikam /
tamuvāca śucākrāntaṃ parikṣīṇamivoḍupam // KAvk_40.123 //
dharmādharmamayaṃ putra rājyaṃ rājñāṃ bahucchalam /
pāpānāṃ śaṅkayā tasmin kiṃ śucā pariśuṣyasi // KAvk_40.124 //
piturvadhāt pratapto 'si yadi nāma gurupriyaḥ /
tatrocyate samutsṛjya lajjāṃ tvadduḥkhasaṃkaṭe // KAvk_40.125 //
svairaṃ jātastvamanyena na sa taddharmataḥ pitā /
svecchāhārasukhāḥ putra striyo hi nirapatrpāḥ // KAvk_40.126 //
ityapriyamapi śrutvā rājā tadvacanaṃ rahaḥ /
pitṛvaiśasapāpograduḥkhasaṃtāpamatyajat // KAvk_40.127 //
prakurvantyastādrerudayagiriṇā kleśakalanāṃ
kṣaṇāt kṣoṇīkṣmābhṛdvighaṭanavonodaṃ vidadhati /
sṛjantyetā vahniṃ sapadi salilāttacca dahanād
aśādhyaṃ nārīṇāṃ na hi bhavati kiṃcitrtribhuvane // KAvk_40.128 //
atha so 'rhadvadhenaiva śalyatulyena pīḍitaḥ /
nṛpaḥ papraccha dharmajñānniṣkṛtiṃ tasya karmaṇaḥ // KAvk_40.129 //
tatastau duṣṭasacivau tiṣyapuṣyākhyacaityayoḥ /
mārjārapotau dhṛtvāntaḥsaktāvāmiṣaśikṣayā // KAvk_40.130 //
niṣiddhāvapi dhāṣṭaryena praviśya nṛpateḥ sabhām /
tamūcatustīvratāpasaṃtāpapraśamārthinam // KAvk_40.131 //
deva mithyaiva bhavatā cittamāyāsyate bhṛśam /
sarvakalyāṇā loke 'smin nārhantaḥ santi te matāḥ // KAvk_40.132 //
yadi satyaṃ bhaveyuste nabhaso rājahaṃsavat /
ṛddhimantaḥ kathaṃ teṣāmanyena vadhasaṃbhavaḥ // KAvk_40.133 //
na santi tasmādarhantaḥ kutastadvadhapātakam /
sīmāvivādaḥ kastatr yatra grāmo na vidyate // KAvk_40.134 //
tiṣyapuṣyau gṛhapatī yāvarhatpadamāpatuḥ /
mārjārāvantare jātau tāvevādy asvacaityayoḥ // KAvk_40.135 //
prakaṭau tau ca dṛśyete pratyakṣaṃ kasya saṃśayaḥ /
pratyayo yadi nāstyeva svayaṃ kiṃ na nirīkṣyate // KAvk_40.136 //
ityuktvā bhūpateḥ kṛtvā khalau dolākulaṃ manaḥ /
jagmatuḥ sahitau tena caityasaṃdarśanāya tau // KAvk_40.137 //
apūrvakautukāveśāt tatra saṃghaṭite jane /
vilokanodyate rājño sāmātye duṣṭamantriṇau // KAvk_40.138 //
āmiṣābhyāsasaṃbaddhatiṣyapuṣyābhidhānayoḥ /
dhūrtau cakraturāhvānaṃ śanairbālabiḍālayoḥ // KAvk_40.139 //
tau tiṣyapuṣyāvarhantau mārjārau stho yuvāṃ yadi /
pradakṣīṇaṃ vā kriyatāṃ tena satyena caityayoḥ // KAvk_40.140 //
māṃsadānakṣaṇe tābhyāmiti vācamudīritau /
tūrṇaṃ nirgatya mārjārau cakratustau pradakṣiṇam // KAvk_40.141 //
taddṛṣṭvā sahasāvāptapratyaye sānuge nṛpe /
yāte durjanamāyaiva jagajjayamahīṃ yayau // KAvk_40.142 //
muṣṭau vāyuṃ dṛṣadi kamalaṃ citramākāśadeśe
jihvāgre ca pracuraracanāsṛṣṭisaṃhāralīlāḥ /
kiṃ vā nānyat paśuśiśudhiyāṃ mohanāyendrajālaṃ
mūrtaṃ dhurtāḥ kṣaṇaparicitapratyayaṃ darśayanti // KAvk_40.143 //
niṣpratyayaparo rājā tataḥ saugatadarśane /
āryakātyāyanasyāgre śraddhāpūjāmavārayat // KAvk_40.144 //
rājadhānyāṃ niṣiddho 'tha bahireva sasānugaḥ /
vineyakṛpayā tatra tasthau śailā ca bhikṣuṇī // KAvk_40.145 //
tataḥ kadācidāyāntaṃ dṛṣṭvā kātyāyanaḥ puraḥ /
nṛpatiṃ janasaṃpātādavamānabhayād yayau // KAvk_40.146 //
preṣitaṃ pūrvamantribhyāṃ vrajantamavalokya tam /
duṣṭāmātyau narapatiṃ dīrghavairāvavocatām // KAvk_40.147 //
rājannamaṅgalanidhirmuṇḍo 'yaṃ viśiraḥ pathi /
dṛṣṭo 'dya bhikṣurasmābhirna vidmaḥ kiṃ bhaviṣyati // KAvk_40.148 //
na paśyāmi mukhaṃ rājñaḥ pāpasyeti bhaṇatyasau /
tathā hi kṣaṇamekānte gatvā dūramitaḥ sthitaḥ // KAvk_40.149 //
śrutvaitaddurjanāmarṣāduvācānucarān nṛpaḥ /
eṣa dūrasthitaḥ pāṃśumuṣṭibhiḥ pūryatāmiti // KAvk_40.150 //
pūryamāṇaḥ sa taiḥ pāṃśumuṣṭibhirduṣṭaceṭakaiḥ /
divyāṃ kuṭīṃ praveśena parihārāya nirmame // KAvk_40.151 //
amarṣakopitāḥ sarpāḥ vyāghrā vā pītalohitāḥ /
śānterāyānti mṛdutāṃ nat u bhūpaticeṭakāḥ // KAvk_40.152 //
tataḥ prayāte nṛpatau pāṃśurāśiśatāvṛtam /
duḥkhādūcaturabhyetya hiruko bhirukaśca tam // KAvk_40.153 //
ārya kṛcchramavāpto 'si rājñā krūreṇa duṣkṛtaiḥ /
locanāni dhigasmākaṃ yairidaṃ dṛśyate pureḥ // KAvk_40.154 //
mohāndhaḥ pātakaśvabhre durjanaiḥ pātito nṛpaḥ /
karmaṇo vayamapyasya darśanāt pāpabhāginaḥ // KAvk_40.155 //
bhūriyam bhūripāpārtā tyājyā prājyamatestava /
duḥsahaḥ khalasaṃvāsaḥ tyāgaḥ kasya na saṃmataḥ // KAvk_40.156 //
prayāti na śamaḥ śamaṃ kṣayamupaiti naiva kṣamā
bhavanti na ca buddhayaḥ paruṣaroṣadoṣaspṛśaḥ /
vasanti na vimānanā manasi śalyatulyāḥ satāṃ
na duṣṭajanavarjanādaparamāsti loke sukham // KAvk_40.157 //
aiśvaryaṃ guṇināmadhonipatanāyāsaprayāsapradaṃ
gāmbhīryaṃ timirākāraṃ praviśatāṃ prāṇāpahaṃ prāṇinām /
naṣṭā sāpi nikṛṣṭduṣṭkuṭilavyālairupādeyatā
kūpasyeva khalasya nāsti tadaho doṣāliyuktaṃ yataḥ // KAvk_40.158 //
tayoriti vacaḥ śrutvā mahākātyāyano 'vadat /
na nikāre 'pi me kopaḥ karmaṇo gatirīdṛśī // KAvk_40.159 //
etāvadeva me duḥkhaṃ yanmūḍhasya mahīpateḥ /
khalasaṃgamadoṣeṇa bhayaṃ mahadupasthitam // KAvk_40.160 //
prathame hi mahāvāyuḥ pureasya nipatiṣyati /
dvitīye puṣpavṛṣṭiśca vastravṛṣṭistataḥ pare // KAvk_40.161 //
rūpyavṛṣṭiścaturthe ca hemavṛṣṭiśca pañcame /
ratnavṛṣṭistataḥ ṣaṣṭhe pāṃśuvṛṣṭiśca saptame // KAvk_40.162 //
tayā sabandhurāṣṭro 'say na bhaviṣyati bhūpatiḥ /
tasmād bhavadbhyāṃ gantavyaṃ ratnānyādāya bhūyase // KAvk_40.163 //
iti tadvacanaṃ śrutvā viniścitya tatheti tau /
hirukaḥ śyāmakaṃ putraṃ tasyopasthāpakaṃ vyadhāt // KAvk_40.164 //
bhirukaśca sutāṃ śyāmāvatīmādāya pāṇinā /
abhyetya bhikṣukīṃ śailāṃ praṇayādidamabravīt // KAvk_40.165 //
ārye bhavatyā me kanyā ghoṣilasya gṛhaprabhoḥ /
gṛhe samarpaṇīyeyamāsannapratipannayā // KAvk_40.166 //
evamuktvārpayitvā tāvamātyau jagmaturgṛham /
śailāpi kanyāmādāya prayayau ghoṣilālayam // KAvk_40.167 //
tataḥ krameṇa tadabhūdyathoktaṃ bhikṣuṇā pure /
jñānadīpavatī prajñā yathātattvaṃ hi paśyati // KAvk_40.168 //
ṣaṣṭhe 'hni ratnavarṣe 'tha patite ratnapūritām /
yayaturnāvamādāya tāvamātyāvalakṣitau // KAvk_40.169 //
tau dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā cakraturnagaradvayam /
hiruko hirukākhyānaṃ bhirukākhyaṃ tathāparaḥ // KAvk_40.170 //
pare 'hni pāṃśuvarṣeṇamahatā patatā nṛpaḥ /
sabandhurāṣṭraḥ pralayṃ prayayau narakātithiḥ // KAvk_40.171 //
sadaṇḍimudgare rājñi yāte kilbiṣaśeṣatām /
taṃ mantriputramādāya vyomnā kātyāyano yayau // KAvk_40.172 //
tamevānugatā prītyā nabhasā puradevatā /
tadājñayā khavacanīkarvaṭe vidadhe sthitim // KAvk_40.173 //
bhikṣupuṇyānubhāvena bhāgyairmantrisutasya ca /
adhiṣṭhānena devyāśca śrīmattadabahvat puram // KAvk_40.174 //
tatrātha devatā cakre caityaṃ kātyāyanasya sā /
suravatyāṃ yadadyāpi vandante caityavandakāḥ // KAvk_40.175 //
mantrisūnumathādāya lagnaṃ cīvarakarṇike /
lambanaṃ sa yayau vyomnā deśaṃ kātyāyanaḥ param // KAvk_40.176 //
lambate lambate ko 'yamityukte vismayājjanaiḥ /
babhūvuste janāstatra lambakā iti viśrutāḥ // KAvk_40.177 //
atrāntare divaṃ yāte tatrāputre mahīpatau /
sa kṛtaḥ śyāmako rājā lakṣaṇajñistadājñayā // KAvk_40.178 //
gatvā bhokkānakaṃ nāma diśā kātyāyanastataḥ /
jananyāstatra saṃśuddhāṃ vidasdhe dharmadeśanām // KAvk_40.179 //
sā dṛṣṭasatyā putrasya yaṣṭīmādāya sādaram /
vandyamādyapi mahatī yaṣṭicaityamakārayat // KAvk_40.180 //
śrāvastīmatha sotkaṇṭhaḥ prāpya kātyāyanaḥ śanaiḥ /
jinaṃ vilokya sānandaścakre tatpādavandanam // KAvk_40.181 //
udrāyaṇasutakathām tatra tena niveditām /
ākarṇya bhikṣubhiḥ pṛṣṭaḥ sarvajñastānabhāṣata // KAvk_40.182 //
lubdhakah kālapāśākhyaḥ karvaṭopāntakānane /
sakūṭāṃ mṛgabandhāya nidadhe vāgurām puraḥ // KAvk_40.183 //
yantraṃ pāśāvṛtaṃ datvā yāte tasmin yadṛśchayā /
pratyekabuddhastaṃ deśaṃ prāpya viśrāntimāptavān // KAvk_40.184 //
tasya puṇyānubhāvena bandhaṃ na viviśurmṛgāḥ /
na hi śuddhātmanāmagre prāpnotyakuśalaṃ janah // KAvk_40.185 //
lubdhako 'pi tato 'bhyetya pāśānālokya nirmṛgān /
pratyekabuddhaṃ krodhāndho viṣadigdheṣuṇāvadhīṭ // KAvk_40.186 //
tasya sāyakaviddhasya jvalajjvalanatejsaḥ /
prabhāvamadbhutaṃ dṛṣṭvā pādayornipapāta saḥ // KAvk_40.187 //
akāryakaraṇodvegasaṃtāpādatha lubdhakaḥ /
nininda śocannātmānaṃ saṃtyajya śaravāgurāḥ // KAvk_40.188 //
parinirvāṇamāptasya tasyāsthīni nidhāya saḥ /
chatradhvajādisaṃbhāraiḥ stūpaṃ cakre sadārcitam // KAvk_40.189 //
lubdhakastena puṇyena babhūvodrāyaṇo nṛpaḥ /
vadhāt pratyekabuddhasya bahuśo vadhamāptavān // KAvk_40.190 //
nandan