Tàng Kinh Việt
Tàng Kinh Việt
Phạn tạng (Sanskrit Canon)vinv_06u.htmNguyên tác: Sanskrit

Luật Tạng, Phẩm Dược (Bhaiṣajyavastu)

Văn bản Luật tạng (Vinaya) quy định về giới luật và đời sống tu tập của Tăng đoàn Phật giáo. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).

Văn bản gốc(Sanskrit)

Trang 7 / 8 (50.000 ký tự/trang)
paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikapatnīm idam avocat* / gṛhapatipatni buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kimartham ity alpotsukā tiṣṭhasīti nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya pūrveṇa dvāreṇa praviśa / sa pūrveṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikapatnī bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti / pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
atha dhanikaputraḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikaputrasya tūṣṇīṃbhāvena / atha bhagavān dhanikapatnyā dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / dhanikaputreṇāpi śucinā praṇītaṃ khādaniyabhojanīyaṃ samudānītam* / athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya (fol. 224r1) pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya dakṣiṇena dvāreṇa praviṣṭaḥ / nāsanaprajñaptiṃ paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā (MSV I 228) ca punar (GBM 6.1074a) dhanikaputram idam avocat* / gṛhapatiputra tvaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim alpotsukas tiṣṭhasīti / sa kathayati / ārya kim eva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya paścimena praviśa / yāvad asau praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikaputro bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
atha dhanikasnuṣā utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān / dhanikaputrasya dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ /
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā yāvat samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* / adhivāsayatu bhagavān tv asmākaṃ śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / nimintrito 'smi vāsiṣṭhās tatprathamataraṃ dhanikasnuṣayeti / tato vaiśālikā (MSV I 229) brāhmaṇagṛhapatayaḥ kṣubdhāḥ kathayanti / bhavantaḥ kiṃ dhanikasyaikasya dhanam asti yena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ pratidinaṃ bhojayati vayam avakāśaṃ na labhāmahe / katham atra pratipattavyam iti / apare kathayanti / yadā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhuktvā prakrāmati tadāsya gṛhād ekaikāṃ śilām udveṣṭayāma iti /
athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya paścimena dvāreṇa praviṣṭaḥ / paśyati nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikasnuṣām idam avocat* / dhanikasnuṣe buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim tvam alpotsukā tiṣṭhasīti / sā kathayati / maiva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / paścimena / ārya uttareṇa praviśa / sa uttareṇa dvāreṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati divyām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ divyaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikasnuṣā bhagavato dūtena kālam ārocayati / (fol. 224v1) samayo bhadanta sajjaṃ bhaktam* / yasyedānīṃ pūrvavad yāvad purastād bhikṣusaṃghaya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ sarve saṃbhūya dhanikasya gṛhadvāre sthitāḥ / (GBM 6.1074b) dhanikaṃ gṛhapatim idam avocan* / gṛhapate vaiśālako gaṇaḥ kṣuṇṇo dvāre tiṣṭhati / gaccha kṣamayainam* / mā te anarthaṃ kariṣyatīti / (MSV I 230) sa nirgatya kṣamāyitum ārabdhaḥ / te kathayanti / gṛhapate kiṃ tavaivaikasya dhanam asti yena tvaṃ pratidivasaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayasi vayam avakāśaṃ na labhāmahe iti / sa kathayati / bhavanto na mayā gaṇasya kriyākāraḥ śrutaḥ / tad arhati gaṇaḥ kṣantum iti / apare kathayanti / bhavantaḥ pradhānapuruṣo 'yaṃ kṣamyatām asyeti / taiḥ kṣāntam* / sa kathayati / yady evaṃ praviśata / te gṛhaṃ praviṣṭāḥ / paśyanti śobhanām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ praṇītaṃ cāhāraṃ samanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannāḥ kathayanti / gṛhapate tvam evaiko 'rhasi buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayituṃ na vayam iti / sa teṣāṃ ratnān anuprayacchati / te na pratigṛhṇanti / bhagavatābhihitāḥ / pratigṛhṇīdhvaṃ durlabhāny etāni ratnānīti / tair gṛhītāni / yena ca yādṛśaṃ gṛhītaṃ tasya tādṛśam eva varṇāvabhāsaḥ saṃvṛttaḥ / tato dhanikasnuṣā sukhaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
tato bhagavatā dhanikasya dhanikapatnyā dhanikaputrasya dhanikasnuṣāyāś cāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca viditvā caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca viṃśatiśikharaṃ samudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / (MSV I 231) te dṛṣṭasatyās trir udānam udānayanti pūrvavad yāvat* / abhikrāntā vayaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakāṃś cāsmān dhārayantu yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannāḥ / atha bhagavān dhanikaṃ dhanikapatnīṃ dhanikaputraṃ dhanikasnuṣāṃ ca dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātā divyamānuṣīṃ ca śriyaṃ pratyanubhavanti / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapurvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo mālākāraḥ (fol. 225r1 = GBM 6.1059; MSV,Wi 108) prativasati tena sadṛśāt kulāt kalataram ānītaṃ sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ tenāpy asau sadṛśāt kulāt pariṇītaḥ so (GBM 6.1075a) 'pareṇa samayena daridraḥ saṃvṛttaḥ paramadaridras tena saputrakalatrasnuṣeṇa / mahatā yatnenaikaḥ paṭaḥ saṃpāditas tatas taṃ prāvṛtya mālākāro rājñe puṣpāṇy upanāmayati | tam eva prāvṛtya mālākārapatnī antaḥpurāyopanayati mālākāraputro 'pi tam eva prāvṛtya kumārāṇāṃ upanayati / mālākārasnuṣāpi tam eva prāvṛtya rājñaḥ snuṣāṇāṃ puṣpāṇy upanayati /
asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caraṃ sūryasyāstaṃgamanakālasamaye vārāṇasīm anuprāptaḥ / tasya ca mālākārasya (MSV,Wi 109) nagarasaṃpraveśe gṛhaṃ tasya ca vāṭikāyāṃ rātriṃ vāsam upagatas tejodhātuṃ samāpannaḥ tatas tena mālākāreṇa dṛṣṭo 'gniskandha iva jvalaṃ tena prasādajātena patnyāḥ samākhyātaṃ sābhiprasannā tayā putrasya so 'bhiprasannas tenāpi snuṣāyā ākhyātaṃ sābhiprasannā tatas te saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ alam asmākaṃ śvo bhaktena ayaṃ pravrajitaḥ śāntātmā saṃbhūyainaṃ bhojayāma iti / tataḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ tair asau piṇḍakena pratipāditaḥ mālākāraḥ kathayati bhadre yo mama paṭapratyaṃśas tam asmai pravrajitāya pratipādayāmi .. sā kathayaty āryaputra mayā dattaḥ putraḥ kathayati mayā dattaḥ snuṣā kathayati mayāpi datta iti | tatas tair asau saṃbhūya paṭenācchāditaḥ kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī | tataḥ sa mahātmā teṣām anukampayā uparivihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī te śastranikṛttā  iva drumāḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ yad asmābhir evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena vayaṃ kuśalamūlenāḍhye mahādhane mahābhoge kule jāyema divyamānuṣī asmākaṃ gṛhe śrīḥ prādurbhaved evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhinaḥ syāma / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayemo mā virāgayema iti | tataḥ pratyekabuddhas teṣāṃ anukampayā riddhiṃ kṛtvā rājakulasyopariṣṭhāt saṃprasthitaḥ / tasya gacchato chāyā (MSV,Wi 110) rājña upari patitā sa ūrdhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ paśyati taṃ mahātmānaṃ sa saṃlakṣayati kasyāpy anena mahātmanā dāridramūlāni samuddhṛtāni | tasya mālākārasya
yaḥ kālo rājñe puṣpāṇy upanāmayituṃ so 'tikrāntaḥ / rājāpi puṣpāṇi pratīkṣamāṇas tiṣṭhati / tato mālākāro rājapuruṣair āhūtaḥ sa rājñābhihitaḥ kimarthaṃ tavādya puṣpavelātikrānteti / tena vistareṇa yathābhūtam ākhyātaṃ / tato rājñā yathāprāvṛtenācchāditaḥ evaṃ mālākārapatnī (fol. 225v1) antaḥpureṇa yathāprāvṛtenācchāditā mālākāraputro kumārair (GBM 6.1060) mālākārasnuṣā rājavadhūbhis tasya dṛṣṭa eva dharme dhanaḥ puṣpair abhinirvṛttaḥ adaridraḥ saṃvṛttaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau (GBM 6.1075b) mālākāra evāsau dhanikas tena kālena tena samayena mālākārapatnī dhanikapatnī mālākāraputro dhanikaputro mālākārasnuṣā dhanikasnuṣā yad ebhiḥ pratyekabuddhe kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātā divyamānuṣi śrīḥ gṛhe prādurbhūtā mama cāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśatasahasrebhyaḥ prativiśiṣṭataraḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāṃ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīya ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam*
(MSV,Wi 111)
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhūyasyā mātrayābhiprasannā utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* adhivāsayatv asmākaṃ bhagavāṃs traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghenety adhivāsayati bhagavāṃ vaiśālakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ tūṣṇīṃbhāvena / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / atha bhagavān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ / evaṃ dvau trayo vā divasā atikrāntaḥ vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo vistīrṇaparivārāḥ sakṛcchraś ca kālo vartate | te teṣāṃ jñātayo bhojanam iti kṛtvā pratyaham upasaṃkrāmanti tair upadrūyamāṇā bhikṣūṇāṃ kathayanti āryāḥ sakṛcchraḥ kālo vartate 'smākaṃ jñātaya ākāṃkṣamāṇā upasaṃkrāmanti teṣāṃ vayaṃ pratyaham anuprayacchāmo na ca śaknumo yuṣmākaṃ teṣāṃ ca saṃpādayitum* aho vatāryakāḥ pratijāgṛyur vayam upakaraṇāni prayacchāma iti bhikṣavaḥ kathayanti / bhagavantam avalokayāma iti | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha // tasmād anujānāmi bhikṣubhiḥ pratijāgartavyam iti | uktaṃ bhagavatā bhikṣubhir bhaktaṃ pratijāgartavyam iti | te pratijāgartum ārabdhāḥ / yāvad abhyavakāśe pratijāgrati peyā ca sādhyate devaś ca vṛṣṭaḥ sā ca naṣṭā | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha / nābhyavakāśe sādhayitavyam* dvārakoṣṭhake prāsāde sādhayanti | bhagavān āha / na dvārakoṣṭhake na prāsāde / tasmāt tarhi bhikṣavo daśemāny akalpikāni
kalpikaśālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ katamāni daśa (MSV I 234.6) abhyavakāśadvārakoṣṭhakaprāsādāgniśālāyantradhararājāṅganadevasthānagṛhapatikuṭibhikṣuṇīśālā / etāni (fol. 226r1) śālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ / pratijāgrati sātiśarā bhavanti /
uddānam* / ....
śrāvastyāṃ nidānam* / athānyatamasya bhikṣor glānyam utpannam* / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati / bhadramukha bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / tena roganidānaṃ pṛṣṭvā abhihitaḥ / ārya peyāṃ piba svastho bhaviṣyasīti / sa kathayati / bhadramukha bhagavatā nānujñātam* / vaidyaḥ kathayati / ārya kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi vaidyaḥ kathayati peyāṃ pibeti / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
bhagavān āha / vaidyopadeśena peyā pātavvyeti / tasyopasthāpakena śītalā peyā dattā / sa vaidyasakāśaṃ gatvā kathayati / bhadramukha kiṃ tayā peyayā nāhaṃ svasthaḥ / vaidyaḥ kathayati / ārya kiṃ tvayā peyā na pītā / sa kathayati / pitā / kim uṣṇā / śītalaiva / (MSV I 235) ārya na śobhanaṃ kṛtam* / uṣṇīkṛtya pātavyā / bhikṣavo na jānate kutra uṣṇīkartavyā / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavaḥ kalpikaśālā saṃmantavyā / bhikṣavo na jānate kīdṛg iti / bhagavān āha / paṃca kalpikaśālā bhavanti / ārambhyamāṇāntikā ucchrīyamāṇāntikā goniṣādikā udbhūtavastukā saṃmatikā ca /
tatra ārambhyamāṇāntikā katamā / tadyathā navakarmiko bhikṣur yatra prathamataḥ sthitvā saṃghasya kalpikasthānam iti kṛtvā vācayati idaṃ kalpikasthānam iti / idam ārambhyamāṇāntikā ucyate / tatra ucchrīyamāṇāntikā katamā / yathāpi tan navakarmiko bhikṣuḥ śilāyām ucchrīyamāṇāyāṃ tatprathamataḥ śilāyāṃ nyasyamānāyāṃ sāmantakān bhikṣūn āmantrayate / avadhārayantu āyuṣmantaḥ idaṃ saṃghasya kalpikasthānam* / idam evocchrīyamāṇāntikocyate / tatra goniṣādikā katamā / yatra dvārāntas tad goniṣādiketi / tatra udbhūtavastukā katamā / prahīṇavastukā iyam ucyate / saṃmatikā katamā / yad dvābhyāṃ saṃmataṃ yat saṃmatiketi / bhikṣavo na jānate kathaṃ saṃmantavyam iti / bhagavān āha / yat sthānam adhiṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāram (fol. 226v1) abhimataṃ saṃghasya tat saṃmantavyam* / evaṃ ca punaḥ saṃmantavyam* / śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma karaṇīyam* / śṛṇotu bhadantaḥ (MSV I 236) saṃghaḥ / idaṃ sarvākārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāraṃ saṃghasya kalpikaśālāṃ saṃmantu / sacet saṃghasya prāptakālaṃ kṣametānujānīyāt saṃgho yat saṃghaḥ etat kalpikasthānaṃ saṃmanyate ity eṣā jñaptiḥ / evaṃ ca karma kartavyam* / śṛṇotu bhadantaḥ saṃghaḥ / idaṃ vastu sarvākārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāraṃ saṃghaḥ kalpikasthānaṃ saṃmanyate / yenāyuṣmatāṃ kṣamante idaṃ vastu kalpikasthānaṃ saṃmantuṃ te tūṣṇīm* / na kṣamante bhāṣantām* / kṣāntam anujñātaṃ saṃghena yasmāt tūṣṇīm evaitad dhārayāmi /
buddho bhagavān vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre / vaiśālyāṃ siṃhaḥ senāpatiḥ prativasati / sa jñātibhir āhṛtaṃ māṃsaṃ paribhuṃkte / yadā bhagavato 'ntikāt satyāni dṛṣṭāni tadā na paribhuṃkte / āhṛtāni tu bhikṣūṇāṃ prayacchati / bhikṣavas tat paribhuṃjate / tīrthikā avadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / āyuṣmantaḥ siṃhena senāpatinā uddiśya kṛtaṃ māṃsam āhṛtam* / tat śramaṇaśākyaputrīyāṇām anuprayacchati / śramaṇaśākyaputrīyaiḥ uddiśya kṛtaṃ māṃsaṃ paribhuktam iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / trīṇi cākalpikāni māṃsāni na paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukhaṃ dṛṣṭam akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / śrutam tvām (fol. 227r1) uddiśya kṛtam iti akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / svayam evam ākāraparivitarka utpanno bhavati / mām uddiśya kṛtam iti saṃcintya akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam (MSV I 237) iti vadāmi / bhikṣavas trīṇi kalpikāni māṃsāni paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukham adṛṣṭaṃ kalpikamāṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi / aśrutaṃ tvām uddiśya kṛtam iti kalpikamāṃsaṃ paribhoktayam iti vadāmi / na svayam eva pūrvavad yāvat kalpikaṃ māṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi /
śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ pārśvaṃ datvā tiṣṭhanti / te brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā ekāntaghaṭake śāsane kimarthaṃ pārśvaṃ datvā tiṣṭhatha na kuśalapakṣaṃ pratijāgṛtheti / te kathayanti / sakṛcchraḥ kālo vartate paryāptaṃ piṇḍakaṃ nāsādayāmaḥ / vayaṃ kṣudhārtā durbalā jātāḥ / ataḥ pārśvaṃ datvā sthitāḥ / te kathayanti / kasmān na pratijāgṛtha iti / nānujñātaṃ bhagavatā / kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavo 'nujānāmi / evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre bhikṣavaḥ pratijāgartavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir ucyante / āryā ihaiva bhaktakṛtyaṃ kuruteti / te bhaktakṛtyaṃ kṛtvā pūrvalabdhaṃ gṛhītvā vihāraṃ gacchanti durbhikṣakāle bhuṃjiṣyāma iti kṛtvā kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇam bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / (MSV I 238) tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre ākāṃkṣatā prāggṛhītam iti kṛtvā prāggṛhītaṃ paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya antargṛhe bhojayanti / teṣāṃ tu bhaktānāṃ khādyakāny avaśiṣyante / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā yuṣmākaṃ kṛte adhiṣṭhitaṃ bhaktam avaśiṣyate / etat pragṛhyatām* / te tad gṛhītvā gacchanti / gatās tam api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre evaṃvidhaṃ dānam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya bhojayanti / teṣāṃ bhuktavatāṃ khādyakāni kiṃcid avaśiṣyante / bhikṣavaḥ prakrāntāḥ / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryāḥ sadya eva prakrāntāḥ / khādyakāny avaśiṣyante / durlabhāny etāni / gṛhītvā gaccha / tair nītam* / bhikṣavas tad api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre prāgdattam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
(MSV I 239)
śrāvastyām nidānam* / śrāddhānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām auttarāpathikāni vanāstikāni phalāni saṃpadyante / te saṃlakṣayanti / durlabhāny etāni āryāṇāṃ dātavyāni / bhikṣūṇāṃ parigrahārthaṃ dattāni / bhikṣavaḥ pratigrahītavyam iti kṛtvā (fol. 227v1) kaukṛtyān na paribhuṃjate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / ārya yadā bhagavān loke notpannas tadā tīrthyā dakṣiṇīyāḥ / idānīṃ tu bhagavān loke utpanna idānīṃ bhavanto dakṣiṇīyāḥ / tasmād anukampayā gṛhṇīteti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmīti / durlabhānīti kṛtvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni vanāstikāni / drākṣādāḍimbatinduka ... /
śrāvastyāṃ nidānam* / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūṇāṃ satkurvatāṃ pravārayatāṃ puṣkarāstikāni anuprayacchanti / bhikṣava ākāṃkṣanti kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / durlabhānīti kṛtvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni puṣkarāstikāni / tālūkaṃ mṛṇālaṃ kumudabījaṃ padmabījaṃ ceti /
śrāvastyāṃ nidānam* / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuvaiṣamyād glānyam utpannam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati (MSV I 240) bahuśo mayā āyuṣmataḥ śāriputrasya svamatena upasthānaṃ kṛtam* / na ca kadācid vaidyaḥ pṛṣṭaḥ yanv ahaṃ pṛccheyam iti / tena vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / bhadramukha āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / sa kathayati / ārya padmabījaṃ prayaccha svastho bhaviṣyati / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ syād yad aham āyuṣmataḥ śāriputrasya kṛte na visakṣīreṇa upasthānaṃ kuryām iti / saṃlakṣitamātra eva śrāvastyā antarhito mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre pratyaṣṭhān nāgararājasya bhavanasamīpe / tataḥ supratiṣṭhitena nāgarājena dṛṣṭa uktaś ca / kim āryasya āgamane kāraṇam* / sa kathayati / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / tasya vaidyena visakṣīram ādiṣṭam iti / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya yady evaṃ tiṣṭha tāvad iti / sa mandākinīṃ puṣkariṇīm avatīrya puruṣapramāṇāni visakṣīrāṇy utpāṭya utpāṭya visakṣīreṇāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pātraṃ pūritam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'sya visāni rujyamānāni nirīkṣitum ārabdhaḥ / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya kim ākāṃkṣase visāni paribhoktum iti / sa tūṣṇīm avasthitaḥ / sa kathayati / ārya gaccha / svasti te / athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano visakṣīreṇa pātraṃ pūrayitvā mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre 'ntarhitaḥ śrāvastyāṃ pratyaṣṭhāt* jetavane 'nāthapiṇḍadasyārame / tata āyuṣmatā śāriputreṇa vaidyopadeśena visakṣīraṃ paribhuktam* / svasthībhūtaḥ ...
(fol. 228r1; MSV,Wi 112) + + + + + + + + gaccha śrāvastyāṃ jetavane maṇḍapakariṇyāṃ chorayitvā āgaccheti / sa pavanabalavegavāhinā javena śrāvastīm āgamya jetavana /// (228r2) kalabho jātaḥ tatsamanantaraṃ ca siṃhanādo muktaḥ tataḥ sā hastinī saṃtrastā mūtrapurīṣam utsṛjantī kalabhaṃ chorayitvā prakrāmati /// (228r3) vardhayito dhanena pālita iti dhanapālako dhanapālaka iti saṃjñā saṃvṛttā / apare paṭhanti rājñā prasenajitā rājño bimbisārasya /// (228r4) kānicid visāni paribhuktāni kānicid āyuṣmatā śāriputreṇa aparāṇi saṃghe caritāni / tathā avaśiṣṭaṃ tato /// (228r5) bhikṣavo bhagavatā ārocayanti / bhagavān āha / durlabhāni bhavanto mānuṣāṇāṃ divyāni visāni tasmād anujānāmi durlabhāni divyāni visānīti /// (228r6; cf. MSV I 241.1ff. which has been suplied from Divy 123ff.) bhadraṃkare nagare ṣaḍ jñātā mahāpuṇyāḥ prativasanti miṇḍhako gṛhapatiḥ miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī /// (228r7) sahadarśanād eva pūryante | evaṃ miṇḍhako gṛhapatir jñāto mahāpuṇyaḥ kathaṃ miṇḍhakapatnī sā ekasyārthāya sthālīṃ sādhayati śatāni sahasrāṇi ca paribhuṃjate evaṃ miṇḍhakapatnī /// (228r8) parityajati tadā pūrṇa eva tiṣṭhati na ca parikṣīyate | evaṃ miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā ekasyārthāya gatvā saṃpādayati śatasya sahasrasya ca paryāptaṃ bhavati /// (228r9) evaṃ miṇḍhakadāsaḥ kathaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā | sā yadā ekāṃ mātrāṃ pratijāgarti tadā sapta mātrāḥ saṃpadyante / evaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā /
bhagavāṃ saṃlakṣayati / ayaṃ miṇḍhako gṛhapatiḥ saparivāro bhadraṃkare nagare prativasati / tasya vaineyakāla āpannaḥ / (MSV I 242) tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gaccha tvam ānanda (228r10) bhikṣūṇām ārocaya tathāgato bhikṣavaḥ janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ .. + yuṣmākam utsahate tathāgatena sārdhaṃ (MSV,Wi 114) janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gantuṃ sa cīvarakāṇi pratigṛhṇātv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya bhikṣūṇām ārocayati / (fol. 228v1) bhagavān āyuṣmanto janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ + + yuṣmākam utsahate bhagavatā sārdhaṃ janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gantuṃ sa cīvarakāṇi pratigṛhṇātv iti / evam āyuṣmann iti / te bhikṣava āyuṣmata ānandasya pratiśrutya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchanti /
atha bhagavān (228v2) dāntaparivāraḥ śāntaḥ śāntaparivāraḥ arhann arhaparivāraḥ janapadacārikāṃ caraṃ bhadraṃkaraṃ nagaraṃ samprasthitaḥ yadā bhagavatā śrāvastyāṃ mahāprātihāryaṃ vidarśitaṃ tadā tīrthyā nirbhartsitāḥ / tataḥ kecid bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gatvāvasthitāḥ / taiḥ śrutaṃ śramaṇo (228v3) gautama āgacchatīti śrutvā ca punar vyathitāḥ pūrvaṃ tāvad vayaṃ śramaṇena gautamena madhyadeśān nirvāsitāḥ sa yadīhāgamiṣyati niścayenāsmān ito 'pi nirvāsayiṣyati tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti / te kulopakaraṇaśālā upasaṃkramya kathayanti (228v4) dharmalābho dharmalābhaḥ ārya kim idaṃ avalokitā bhavataḥ (MSV I 243) gamiṣyāmaḥ kasyārthāya / dṛṣṭāsmābhir yuṣmākaṃ saṃpattir yāvad vipattin na paśyāmas tāvad gacchāmaḥ āryakā asmākaṃ vipattir bhaviṣyati / bhavantaḥ śramaṇo gautama kṣurāśaniṃ pātayann anekā aputrikā (228v5) apatikāni kurvann āgacchati | ārya yady evaṃ yasminn eva kāle sthātavyaṃ tasminn eva kāle 'smākaṃ parityāgaḥ kriyate / tiṣṭhatha na gantavyam iti / te kathayanti / kiṃ vayaṃ na tiṣṭhāmaḥ / na yūyam asmākaṃ śroṣyatha / āryāḥ kathayata śroṣyāmaḥ / te kathayanti (228v6) bhadraṃkaranagarasāmanatakena sarvaṃ janakāyam udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśayata : śādvalāni kṛṣata : sthaṇḍilāni pātayata : puṣpaphalavrkṣāṃś chedayata pānīyāni viṣeṇa dūṣayata / te kathayanti / āryās tiṣṭhata sarvam utiṣṭhāma iti / te 'vasthitāḥ / tatas tair (228v7) bhadraṃkarasāmantakena sarvo janakāya udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśitaḥ śādvalāni kṛṣṭāni sthaṇḍilāni pātitāni puṣpavṛkṣāś chinnāḥ pānīyāni viṣadūṣitāni / tataḥ śakro devendraḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ yad ahaṃ bhagavato 'satkāram (228v8) adhyupekṣeyaṃ yena nāma bhagavatā trikalpāsaṃkhyeyair anekaiś ca duṣkaraśatasahasraiḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryānuttaraṃ
jñānam adhigatam .. .. bhagava sarvalokaprativiśiṣṭaḥ sarvavādavijayī śūnye janapade cārikām cariṣyati / yanv ahaṃ bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya sukhasparśārthāyautsukyam (228v9) āpadyeyam iti | tena vātabalāhakānāṃ devaputrāṇām ājñā dattā / gacchata viṣapānīyāni śoṣayateti / varṣabalāhakānāṃ devaputrāṇām ājñā dattā / aṣṭāṅgopetasya (MSV I 244) pānīyasyāpūrayateti / cāturmahārājikā devā uktāḥ / yūyaṃ (228v10) bhadraṃkaranagarasamantād āvāsayateti tato vātabalāhakair devaputrair viṣadūṣitāni pānīyāni śoṣitāni varṣabalāhakair eva kūpodapānavāpīsaras taḍāgāny aṣṭāṅgopetasya pānīyasya pūritāni / cāturmahārājikair devair (fol. 229r1 = GBM 6.770; MSV I 244.5) bhadraṃkaranagarasāmantakaṃ sarvam āvāsitam* / janapadā ṛddhā sphītāś ca saṃvṛttāḥ / tīrthyair nagaravāsijanakāyasametair avacarakāḥ preṣitāḥ / paśyata kīdṛśā janapadā iti / te gatāḥ paśyanti / atiśayena janapadā ṛddhasphītāḥ / tata āgatya kathayanti / bhavanto na kadācid asmābhir evaṃ janapadā ṛddhasphītā dṛṣṭapūrvā iti / tīrthyāḥ kathayanti / bhavanto dṛṣṭo vo yas tāvad acetanān bhāvān anvāvartayati sa yuṣmān nānvāvartayiṣyatīti / tat kuta etat* / sarvathā avalokitā bhavantu bhavantaḥ / paścimaṃ vo darśanaṃ gacchāma iti / te kathayanti / āryās tiṣṭhata / kiṃ śramaṇo gautamo yuṣmākaṃ karoti / so 'pi pravrajito yūyam api pravrajitāḥ / bhikṣopajīvitaḥ kim asau yuṣmākaṃ bhikṣāṃ vārayiṣyatīti / tīrthyāḥ kathayanti / samayena tiṣṭhāmaḥ / yadi yūyaṃ kriyākāraṃ kuruta na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍayitavya iti / taiḥ pratijñātaṃ kriyākāraś ca kṛtaḥ /
(MSV I 245)
tato bhagavān anupūrveṇa bhadraṃkaraṃ nagaram anuprāpto bhadraṃkare viharati dakṣiṇāyatane / tena khalu samayena kāpilavāstuno brāhmaṇadārikā bhadraṃkare nagare pariṇītā / tayā prākārasthayā bhagavān andhakāre sthito dṛṣṭaḥ / sā saṃlakṣayati / ayaṃ bhagavān śākyakulanandanaḥ śākyakulād rājyam apahāya pravrajitaḥ / yady atra sopānaṃ syād ahaṃ pradīpam ādāyāvatareyam iti / tato bhagavatā tasyāś cetasā cittam ājñāya sopānaṃ nirmitam* / tato 'sau hṛṣṭatuṣṭāḥ pramuditāḥ pradīpam ādāya sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā / upasaṃkramya bhagavataḥ purastāt pradīpaṃ sthāpayitvā pādau śirasā vanditvā niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / tato bhagavatā tasyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedikī purvavad yāvac charaṇagatām atiprasannām iti / atha bhagavāṃs tāṃ dārikām idam avocat* / ehi tvaṃ dārike yena miṇḍhakagṛhapatis tenopasaṃkrama / upasaṃkramya evaṃ madvacanād ārogyaya / evaṃ vada / gṛhapate tvām uddiśyāham ihāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhvāvasthito yuktam etad evaṃ hy atitheḥ pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / yadi kathayati gaṇena kriyākāraḥ kṛta iti / vaktavyaḥ / tava putrasya paṃcaśatiko nakulakaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ vā sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryata eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / evaṃ bhadanteti sā dārikā bhagavataḥ pratiśrutya saṃprasthitā / yathāparijñātaiva kenacid evaṃ miṇḍhakasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatā / gatvā kathayati / gṛhapate bhagavāṃs te ārogyayati / sa (MSV I 246) kathayati dārike vande buddhaṃ bhagavantam* / gṛhapate bhagavān evam āha / tvām evāham uddiśyāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhāvasthitaḥ / yuktam etad evam atitheḥ (fol. 229v1 = GBM 6.771) pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / sa kathayati / dārike gaṇena kriyākāraḥ kṛto na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśaṇāyopasaṃkramitavyam* / yaḥ upasaṃkrāmati sa gaṇena ṣaṣṭiṃ kārṣapaṇān daṇḍya iti
/ gṛhapate bhagavān kathayati / tava putrasya paṃcaśatiko nakulakaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryate eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / sa saṃlakṣayati / na kaścid etat saṃjānīte nūnaṃ sarvajñaḥ sa bhagavān* / gacchāmīti / sa ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān dvāre sthāpayitvā brāhmaṇadārikopadiṣṭena sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatāḥ pādau śirasā vanditvā purastān niṣaṇṇaḥ / tato bhagavān miṇḍhakasya gṛhapater aśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān yāṃ śrutvā miṇḍhakena pūrvavad yāvat srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / sa dṛṣṭasatyaḥ kathayati / bhagavan kim eṣo 'pi bhadraṃkaranivāsijanakāya evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhīti / bhagavān āha / gṛhapate tvam āgamya bhūyasā sarva eva janakāyo labhīti / tato miṇḍhako gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / sa gṛhaṃ gatvā kārṣāpaṇānāṃ rāśiṃ vyavasthāpya gāthāṃ bhāṣate /
(MSV I 247)
yo draṣṭum icchati jinaṃ jitarāgadoṣaṃ nirdvandvam apratisamaṃ kanakāvadātam* /
so niścalena hṛdayena suniścitena kṣipraṃ pradātu dhanam asya mayā pradeyam* // iti
janakāyāḥ kathayati / gṛhapate śreyaḥ śramaṇasya gautamasya darśanam* / sa kathayati / śreyaḥ / te kathayanti / yadi evaṃ gaṇenaiva kriyākāraḥ kṛto gaṇa evotpāṭayatu / ko 'tra virodhaḥ / te kriyākāram utpāṭya nirgantum ārabdhāḥ / tataḥ parasparaṃ saṃghaṭṭena na śaknuvanti nirgantum iti / vajrapāṇinā yakṣeṇa vinayajanānukampayā vajraḥ kṣiptaḥ / prākārasya khaṇḍaḥ patitaḥ / anekāni prāṇiśatasahasrāṇi nirgatāni kānicit kutūhalajātāni kānicit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni / tato mahājanakāyasannipātād bhagavato yojanaṃ sāmantakena parṣat sannipatitā / atha bhagavāṃs tāṃ parṣadam avagāhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣadyānekasatvasantānakuśalamūlasamāropikāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān* / yāṃ śrutvā kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / pūrvavat kenacic charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / bhagavato 'ticiraṃ dharmaṃ deśayitvā bhojanakālo 'tikrāntaḥ /
miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan bhaktakṛtyaṃ kriyatām iti / bhagavān āha / gṛhapate bhojanakālo 'tikrānta iti / sa kathayati / bhagavan kim akāle kalpate / bhagavān āha / ghṛtaṃ guḍaṃ (MSV I 248) śarkarāḥ pānakāni ceti / tato miṇḍhakena gṛhapatinā śilpina āhūyoktāḥ / bhagavanto 'kālakhādyakāni śīghraṃ sajjīkuruteti / tair api kathitam* / akālakhādyakāni (fol. 230r1 = GBM 6.772) sajjīkṛtāni / gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ akālakhādyakair akālapānakaiś ca saṃtarpitaḥ / tato bhagavān miṇḍhakaṃ gṛhapatiṃ saparivāraṃ satyeṣu pratiṣṭhāpya taṃ ca karvaṭakanivāsinaṃ janakāyaṃ yathābhavyatayā vinīya saṃprasthitaḥ /
miṇḍhakagṛhapatiḥ kathayati / bhagavan kārṣāpaṇaḥ pathyādinimittaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavya iti / uktaṃ bhagavatā kārṣāpaṇo grahītavya iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaḥ kathaṃ ceti / bhagavān āha / kalpakāreṇa / kalpakāro na bhavati / bhagavān āha / srāmaṇerakeṇa / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yat taduktaṃ bhadanta bhagavatā śrāmaṇerakasya jātarūparajatapratigraho daśamaṃ śikṣāpadam iti / uktaṃ bhagavatā śrāmaṇerakeṇa grahītavya iti / tat katham* / bhagavān āha / pratigraham upālin mayā sandhāyoktaṃ mā tv agṛhyam* / tasmāt śramaṇerakeṇodgrahītavyam* / no tu pratigrahaḥ svīkartavyaḥ /
miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan guḍaudanaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavyam iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaṃ kathaṃ ceti / bhagavān āha / asatyāgārike śrāmaṇerakeṇa bhikṣubhir vā sāptāhikam adhiṣṭhāya svayam eva voḍhavyam* / bhikṣavo na jānate katham (MSV I 249) adhiṣṭhātavyam iti / bhagavān āha / hastau prakṣālya pratigrāhayitvā vāme pāṇau pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā praticchādya bhikṣoḥ purataḥ sthitvā vaktavyam* / samanvāharatāyuṣmantaḥ / aham evaṃnāmā idaṃ bhaiṣajyaṃ sāptāhikam adhiṣṭhāsyāmi teṣām arthāya sabrahmacāriṇāṃ ceti / evaṃ dvir api trir api / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yad uktaṃ bhadanta bhagavatā guḍaḥ sāptāhiko 'dhiṣṭhātavya iti / kena paribhoktavyaḥ / paṃcabhir upālin pudgalaiḥ / adhvapratipannakena bhaktacchinnakena glānakena upadhivārikeṇa navakarmikeṇa ceti /
bhikṣavo janapadacārikāṃ saṃprasthitāḥ / taṇḍulānāṃ ca saktūnāṃ ca madhye guḍaṃ prakṣipanti / adhvagā icchanti paribhoktum* / kaukṛtyena paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na labhyaṃ bhikṣavas tenāmiṣeṇāmiṣakṛtyaṃ kartum* / yas taṇḍuleṣu prakṣiptaḥ sa prasphoṭya paribhoktavyaḥ / yas tu saktuṣu udakena dravīkṛtya paribhoktavyaḥ / aparo 'pi dravīkṛtya na parisphuṭa eva bhavati / bhagavān āha / vaṃśadalikayā nirlikhyodakena prakṣālayitavyaḥ / tathāpi na śakyate nirāmiṣaḥ kartavyaḥ / bhagavān āha / suśocitaḥ kṛtvā udakena dravīkṛtya pātavyaḥ /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta miṇḍhakena miṇḍhakapatnyā miṇḍhakaputreṇa miṇḍhakasnuṣayā miṇḍhakadāsena miṇḍhakadāsyā ca karma kṛtaṃ yena ṣaḍabhijñātā (MSV I 250) mahāpuṇyāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavato 'ntike satyāni (fol. 230v1 = GBM 6.773) dṛṣṭāni / bhagavān caibhir ārāgito na virāgita iti / bhagavān āhā / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāni upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā pūrvavad yāvad dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ naimittikair dvādaśavārṣikī anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti  mahādurbhikṣaṃ bhaviṣyatīti / trividhaṃ durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi śalākāvṛtti ca / tatra caṃcu ucyate / samudgake tasmin manuṣyā bījāni prakṣipya anāgatasatvāpekṣayā sthāpayanti / asmākam anena bījena manuṣyāḥ kāryaṃ kariṣyantīti / idaṃ samudgasaṃbandhāc  caṃcu ucyate / śvetāsthi katamat* / tasmin kāle manuṣyā asthīni upasaṃhṛtya tāvat kvāthayanti yāvat tāny asthīni śvetāni saṃvṛttānīti / tatas taṃ pānaṃ pibanti / idaṃ śvetāsthisaṃbandhāt* śvetāsthi ucyate / śalākāvṛtti katamat* / tasmin kāle manuṣyāḥ khālabilebhyo dhānyaguḍakāni śalākayākṛṣya bahūdakāyāṃ sthālyāṃ kvāthayitvā pibanti / idaṃ śalākāsaṃbandhāc chalākāvṛtti ucyate / rājñā brahmadattena vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurā naimittikair dvādaśavārṣiky (MSV I 251) anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi ca / yeṣāṃ dvādaśavārṣikaṃ bhaktam asti taiḥ sthātavyam* / yeṣāṃ nāsti te yatheṣṭaṃ gacchantu / vigatadurbhikṣatayā subhikṣe punar āgamiṣyatha iti / tasmiṃś ca samaye vārāṇasyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparivāraḥ / vistīrṇaviśālas tena koṣṭhāgārika āhūyoktaḥ / bhoḥ puruṣa bhaviṣyati me saparivārasya dvādaśavārṣikaṃ bhaktam iti / sa kathayati / ārya bhaviṣyatīti / sa tatraivāvasthitaḥ / samanantarāt tu eva tad durbhikṣam* / tasya koṣṭhāgāraḥ parikṣīṇaḥ / sarvaś ca parijanaḥ kālagataḥ / ātmanā ṣaṣṭho vyavasthitaḥ / tatas tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇi śodhayitvā dhānyaprastha upasaṃhṛtaḥ / so 'sya patnyā sthālyāṃ
prakṣipya sādhitaḥ / asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante / hīnadīnānukampakā prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyataraḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / sa ca gṛhapatiḥ sajjo 'vasthito bhoktum* / sa ca pratyekabuddho 'nupūrveṇa piṇḍapātam aṭaṃs tasya gṛham anuprāptaḥ / sa tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ kāthaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca / dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati / etad apy ahaṃ paribhujya niyataṃ prāṇair viyokṣye / yanv ahaṃ pratyaṃśam asmai pravrajitāya dadyām iti / tena bhāryābhihitā / bhadre yo mama pratyaṃśas tam asmai pravrajitāyānuprayaccheti / (fol. 231r1 = GBM 6.774) sā saṃlakṣayati / mama svāmī na paribhuṃkte / katham ahaṃ paribhuṃje iti / sā kathayati āryaputra (MSV I 252) aham api svaṃ pratyaṃśam asmai prayacchāmīti / evaṃ putreṇa snuṣayā dāsena dāsyā svasvapratyaṃśāḥ parityaktāḥ / tatas taiḥ sarvaiḥ saṃbhūya pratyekabuddhaḥ piṇḍena pratipāditaḥ / kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī / sa vitatapakṣa iva haṃsarāja upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ / āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī / te mūlanikṛttā iva drumāḥ pādayor nipatya yatheṣṭaṃ praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / gṛhapatiḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yadi riktakāni kośakoṣṭhāgārāṇi paśyāmi sahadarśanān me pūrṇāni syuḥ / evaṃvidhānāṃ ca me dharmāṇāṃ lābhī syām* / ataḥ prativiśiṣṭataraṃ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / patnī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlenāhaṃ yady ekasyārthāya sthālīṃ paceyaṃ sā śatenāpi paribhujya sahasreṇāpi na ca parikṣayaṃ gacched yan mayā prayogo na pratiprasrabdhaḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī
syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / putraḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena me kuśalamūlena paṃcaśataḥ kamarakaḥ kaṭyām upanibaddhas tiṣṭhet* / yadi śataṃ vā sahasraṃ vā tato vyayaṃ kuryāṃ pūrṇaka eva tiṣṭhet* / mā parikṣayaṃ (MSV I 253) gacchet* / evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / snuṣā praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekasyārthāya gandhān yojaye te śatasya vā sahasrasya
vā upayujyeran na ca parikṣayaṃ gaccheyuḥ / yāvat prayogo na pratiprasrabdhaḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsaḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekaṃ sīraṃ karṣeyaṃ saptasīrāḥ kṛṣṭā bhāveyuḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena dhānyānām ekāṃ mātrām ārabheyaṃ sapta mātrāḥ saṃpadyeran* / apy evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti (fol. 231v1 = GBM 6.775) praṇidhānaṃ kṛtam* / sa ca mahātmā pratyekabuddhas teṣām anukampāṃ kṛtvā ṛddhyā saṃprasthitaḥ / yāvad rājā brahmadattaḥ upari prāsadatalagatas tiṣṭhati / tasya ṛddhyā gacchato rājño brahmadattasyopari cchāyā nipatitā / sa ūrddhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ / paśyati tat pratyekabuddham* / tasyaitad abhavat* / kasyāpy anena mahātmanā ṛddhimahālāṅgalair dāridryamūlāny utpāṭitānīti / balavatpāśā / tato 'sau gṛhapatiḥ (MSV I 254) kośakoṣṭhāgārāṇi pratyavekṣitum ārabdho yāvat pūrṇāni paśyati / sa patnīm āmantrayate / mama tāvat praṇidhānaṃ pūrṇaṃ yuṣmākam idānīṃ paśyāma iti / tato dāsyā dhānyānām ekāṃ mātrām ārabdhā parikarmayitum* / sapta mātrāḥ saṃpannāḥ / patnyā ekasyārthāya sthālī sādhitā / sarvais taiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā / prātiveśyair anekaiś ca prāṇiśatasahasraiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā / tathaiva putrasya snuṣāyā dāsasya praṇidhiḥ siddhā / tato gṛhapatinā vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / yo bhavanto 'nnena arthī sa āgacchatv iti / vārāṇasyām uccaśabdo mahāśabdo jātaḥ / rājñā śrutam* / sa kathayati / kim eṣa bhavanta uccaśabdo
mahāśabda iti / amātyaiḥ samākhyātam* / devāmukena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / rājā kathayati / yāvat sarva eva lokaḥ kālagatas tadā tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / āhūyatāṃ bhavantaḥ sa gṛhapatir iti / tair āhūtaḥ / tato rājñābhihitaḥ / gṛhapate yadā sarvalokaḥ kālagatas tadā tvayā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / deva kasya koṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / api tu adyaiva me bījam uptam adyaiva phalitam iti / rājā kathayati / yathākatham* / sa tat prakaraṇaṃ vistareṇārocayati / rājā kathayati / gṛhapate tvayāsau mahātmā piṇḍakena pratipāditaḥ / deva mayā pratipāditaḥ / sa gāthāṃ bhāṣate /
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam* /
yatroptaṃ bījam adyaiva adyaiva phaladāyakam* // iti /
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau gṛhapatir gṛhapatipatnī gṛhapatiputro (MSV I 255) gṛhapatidāso gṛhapatidāsī ca / eṣa evāsau miṇḍhako gṛhapatir miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputro miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī ca / ya ebhiḥ pratyekabuddhakārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena ṣaḍ api mahāpuṇyā jātā mamāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśatasahasrebhyaḥ prativiśiṣṭataraḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ / tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* /
(Bhaiṣ-v(Ch/W) 119)
uddānam* /
kaineyaḥ pānam ādāya kāśīpaṭṭaṃ ca yavāgvaḥ /
pāpāyāṃ khādyakaṃ kṛtvā kaukṛtyaṃ vikṛtabhojanam* // //
(fol. 232r1 = GBM 6.776)
bhagavān ādumāyāṃ viharaty āvasathe | tena khalu samayena kaineyasya ṛṣer ādumāyām āvasatho 'bhūt* / mandākinyās tu puṣkariṇyās tīre divāvihāraḥ / bhagavān saṃlakṣayati | kutra nv ahaṃ caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśayeyaṃ / yatra me kaineya ṛṣir alpakṛcchreṇa damatham āgata etasyaitad abhavat* / yanv ahaṃ mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre deśayeyaṃ / tatra damatham eṣyati | tatra bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam* / dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavanto (MSV I 256) laukikaṃ cittam utpādayanti tasmiṃ samaye śakrabrahmādayo devā bhagavataś cetasā cittam ājānanti / vaiśravaṇo mahārājaḥ saṃlakṣayati | kiṃkāraṇaṃ bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditaṃ / paśyaty asmākam eva caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśayitukāma iti viditvā pāṃcikasya mahāyakṣasenāpater ājñāṃ dattavān* / gaccha pāñcika bhagavato 'rthāya mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre śayanāsanaprajñaptiṃ kuru / kaineyasya ṛṣer ekam ārakṣakaṃ sthāpaya / mahābhūtasannipāto bhaviṣyati mā kaścid asyojo ghaṭṭayiṣyatīti / sa mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre kaineyasya ṛṣer ārakṣakaṃ sthāpayitvā śayanāsanaprajñaptiṃ kartum (Bhaiṣ-v(Ch/W) 120) ārabdhaḥ / tatra mahājanakāyasya kolāhalaśabdo jātaḥ / tataḥ kaineya ṛṣiḥ kolāhalaśabdenotthitaḥ tam ārakṣakaṃ pṛcchati / kim eṣa kolāhalaśabda iti | sa kathayati / śayanāsanaprajñaptiḥ kriyate | kiṃ mamārthāya / na tavārthāya / api tu buddhasya bhagavataḥ / tvam atra kiṃ tiṣṭhasi | tavaivārakṣakaḥ / kimartham* / mahābhūtasamāgamo 'tra bhaviṣyati / mā kaścid ojo ghaṭṭayiṣyatīti | sa kathayati / tasya śramaṇasya gautamasya ko rakṣāṃ karotīti | sa kathayati / kas tasya bhagavato rakṣāṃ karoti / sa eva bhagavāṃ sadevakasya lokasya rakṣāṃ karotīti śrutvā kaineya ṛṣis tūṣṇīm* /
tato bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya ādumāṃ piṇḍāya prāviśat* / ādumāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātaṃ pratikrāntaḥ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte ādumāyām antarhito mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre (MSV I 257) pratyaṣṭhāt sārdhaṃ bhikṣusaṃghena | atha bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /
tato dhṛtarāṣṭro mahārājo 'nekagandharvaparivāro 'nekagandharvaśataparivāro 'nekagandharvasahasraparivāro 'nekagandharvaśatasahasraparivāro divyānāṃ maṇīnām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyābhir maṇibhir ākīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā pūrvāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //
virūḍhako 'pi mahārājo 'nekakumbhāṇḍaparivāro 'nekakumbhāṇḍaśataparivāro 'nekakumbhāṇḍasahasraparivāro 'nekakumbhāṇḍaśatasahasraparivāro divyānāṃ muktānām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ (fol. 232v1 = GBM 6.777) / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyābhir muktābhir ākīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dakṣiṇāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |
virūpākṣo 'pi mahārājo 'nekanāgaparivāro 'nekanāgaśataparivāro 'nekanāgasahasraparivāro 'nekanāgaśatasahasraparivāro divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyair utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandārakaiḥ puṣpair avakīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā paścimāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //
vaiśravaṇo 'pi mahārājo 'nekayakṣaparivāro 'nekayakṣaśataparivāro 'nekayakṣasahasraparivāro 'nekayakṣaśatasahasraparivāro divyasya hiraṇyasya suvarṇasyotsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyena hiraṇyasuvarṇenākīrya (Bhaiṣ-v(Ch/W) 121) bhagavataḥ pādau (MSV I 258) śirasā vanditvā uttarāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |
tatra dvāv āryajātīyau dhṛtarāṣṭro virūḍhakaś ca / dvau dasyujātīyau virūpākṣo vaiśravaṇaś ca | atha bhagavata etad abhavat* / saced aham āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ dvau cājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / saced dasyuvācā deśayeyam evam api dvau ājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / yanv ahaṃ dvayor āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ / dvayor api dasyuvāceti viditvā
dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārājabhinnaḥ kāyo vedanā śītībhūtā saṃjñā niruddhā saṃskārā vyupaśāntā vijñānaṃ cāstaṃgataṃ : eṣa evānto duḥkhasyeti / asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe dhṛtarāṣṭrasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ gandharvaśatasahasrāṇāṃ //
tatra bhagavān virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja atra te dṛṣṭe dṛṣṭamātraṃ bhavatu śrute mate vijñāte vijñātamātraṃ / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūḍhakasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ kumbhāṇḍaśatasahasrāṇāṃ //
(MSV I 259)
tatra bhagavāṃ virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja ine mene dapphe daḍapphe eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūpākṣasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ nāgaśatasahasrāṇāṃ /
tatra bhagavān vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate | atra te mahārāja māśā tuṣā saṃśāmā (Bhaiṣ-v(Ch/W) 122) sarvatra virāḍi eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe vaiśravaṇasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ (fol. 233r1 = GBM 6.778) ca tatsabhāgānāṃ yakṣaśatasahasrāṇāṃ /
bhagavān saṃlakṣayati / etarhi me parinirvāṇakālasamayaḥ pratyupasthitaḥ / kasyopanyasya śāsanaṃ parinirvāsyāmi / saced devānāṃ devāḥ pramattā ratibahulā na cirasthitikaṃ bhaviṣyati / atha manuṣyāṇām alpāyuṣo manuṣyāḥ evam eva na cirasthitikam eva / yanv ahaṃ devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca kāśyapasya ca bhikṣoḥ śāsanam upanyasya parinirvāyeyam iti viditvā dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate | mama te mahārāja parinirvṛtasya pūrvasyāṃ diśi śāsane ārakṣā karaṇīyeti / virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja dakṣiṇasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate | tvayāpi mahārāja paścimasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / (MSV I 260) vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja uttarasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti // tataś catvāro mahārājānaḥ pramuditamanaso bhagavantam idam avocan* / evaṃ bhavatu bhagavan yathājñāpayati bhagavan* / vayam ārakṣāṃ kariṣyāma iti viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dṛṣṭasatyā bhagavato 'ntikāt prakrāntāḥ / bhagavatā āyuṣmate mahākāśyapāya kṛtsnaṃ śāsanam upanyastaṃ / āyuṣmāṃś cānando 'bhihitaḥ / tvayāpy ānanda śāsanakāryakaraṇe autsukyam āpattavyam iti | //
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta caturbhir mahārājaiḥ karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena catvāro mahārājāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti | bhagavān āha | ebhir eva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi | pūrvavad yāvac chāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* / tena khalu samayena mahāsamudre dvau nāgau prativasataḥ śvāso mahāśvāsaś ca | kūṭaśālmalyām api dvau suparṇināv aṭṭeśvaraś cūḍeśvaraś ca | yadā śvāsamahāśvāsau tābhyām abhidrūyete tadā pātālaṃ praviśato / yāvad apareṇa samayena śvāsamahāśvāsābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / tau ca suparṇināv (MSV I 261) abhidravitum ārabdhau na śaknuvataḥ / sumerupratyāhatam iva pavanasalilavegau pratinivṛtya kathayato / bhavantau pūrvam asmābhir yuvām abhidrutau (Bhaiṣ-v(Ch/W 123) pātālaṃ praviśata / idānīṃ ko hetur yena vayaṃ sumerupratyāhatāv iva pavanasalilavegau yuvām āsādya pratinivṛttāv iti | śvāsamahāśvāsau kathayato / (fol. 233v1 = GBM 6.779) 'smābhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītānīti / tau kathayato / yady evaṃ vayam api grahīṣyāma iti / tau tābhyāṃ sārdhaṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntike saṃprasthitau / tau ca saṃprāptau / catvāraś ca lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād dharmaṃ śrutvā saṃprasthitāḥ / te tābhyāṃ dṛṣṭās / tau suparṇinau śvāsamahāśvāsau nāgau pṛcchataḥ / ka ete gacchantīti | tābhyāṃ vistareṇa kathitam* / suparṇinau kathayataḥ / yady evaṃ vayam api kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni saṃgṛhītvā praṇidhānaṃ kurma iti / tābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / śvāsamahāśvāsābhyāṃ pūrvam eva gṛhītāni / tataḥ saṃbhūya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / yathaite catvāro lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād
dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ saṃprasthitāḥ : evaṃ vayam apy anena kuśalamūlena catvāro lokapālāḥ syāma : yaś cāsau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro māṇavo vyākṛtaḥ bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma samyaksaṃbuddha iti | (MSV I 262) so 'py asmākaṃ bhagavān eva mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre dharmaṃ deśayed / vayaṃ ca taṃ dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyā evam eva svabhavanaṃ gacchāma iti |
kiṃ manyadhve bhikṣavo ye te catvāro nāgasuparṇinaḥ eta eva te catvāro lokapālāḥ / yo 'sau śvāsa eṣa evāsau dhṛṭarāṣṭras tena kālena tena samayena / mahāśvāso virūḍhakaḥ aṭṭeśvaro 'sau virūpākṣaḥ cūḍeśvaro 'sau vaiśravaṇaḥ tena kālena tena samayena | yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni pratigṛhya praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena ca