Phạn tạng (Sanskrit Canon)vinv_06u.htmNguyên tác: Sanskrit
Luật Tạng, Phẩm Dược (Bhaiṣajyavastu)
Văn bản Luật tạng (Vinaya) quy định về giới luật và đời sống tu tập của Tăng đoàn Phật giáo. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 2 / 8 (50.000 ký tự/trang)
mandamūle / tena khalu samayena vairaṃbhyeṣv agnidatto nāma brāhmaṇarājo rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / aśrauṣīd agnidatto brāhmaṇarājaḥ śramaṇo gautamaḥ śūraseneṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vairaṃbhyam anuprāpto vairaṃbhye viharati naḍerapicumandamūle (MSV I 26) iti / śrutvā ca punar asyaitad abhavat* / śramaṇo gautamaḥ sarvasāmantarājānāṃ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhatsaṃmataḥ / saced ahaṃ śramanaṃ gautamaṃ na satkariṣyāmi prātisīmānāṃ koṭṭarājānāṃ garhyo bhaviṣyāmi / bālo vata bhavanto 'gnidatto brāhmaṇarājo yasya grāmakṣetram upaniśritya śramaṇo gautamo viharati na ca satkaroti / (fol. 148r1 = GBM 6.964) yanv ahaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ saśrāvakasaṃghaṃ sarvopakaraṇaiḥ pravārayeyam iti viditvā mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena vairaṃbhyān niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / athāgnidatto brāhmaṇarāja utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān gautamas traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti / adhivāsayati bhagavān agnidattasya brāhmaṇarājasya tūṣṇīṃbhāvena / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tena niveśanaṃ gatvā amātyānām ājñā dattā / pratidivasam aṣṭādaśaprakāraṃ khādyakaṃ pacata nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ ca prabhūtaṃ bhaktam* / vairaṃbhye ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / nānyena śramaṇo gautamas traimāsīṃ bhojayitavyaḥ / yo bhojayati tasya vadho daṇḍa iti / sa evaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā (MSV I 27) rātrau śayitaḥ svapnam adrākṣīt* / ātmīyair antraiḥ sarvaṃ vairaṃbhyaṃ nagaraṃ veṣṭitam* / dṛṣṭvā ca punar bhītaḥ saṃtaptaḥ āhṛṣṭaromakūpo laghu laghv eva mahārhaśayanād utthāya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / mā haiva me atonidānaṃ rājyāc cyutir bhaviṣyati jīvitasya vāntarāya iti / sa prabhātāyāṃ rajanyāṃ brāhmaṇāya purohitāya nivedayāmāsa / upādhyāya mayā īdṛśaḥ svapno dṛṣṭaḥ / katham atra pratipattavyam iti / brāhmaṇaḥ purohitaḥ saṃlakṣayati / kiṃ cāpi devenāśobhanaḥ svapno dṛṣṭaḥ / yady aham enam anusaṃvarṇayeyaṃ bhūyasyā mātrayā śramaṇo gautamaḥ prasādam utpādayiṣyati / yanv aham enaṃ vivarṇayeyeam iti viditvā kathayati / devena śobhanaḥ svapno na dṛṣṭaḥ / upādhyāya kiṃvipāko 'yaṃ bhaviṣyati / niyataṃ devasya rājyacyutir bhaviṣyati jīvitasya vāntarāyaḥ / rājā saṃlakṣayati / aho vata me na rājyacyutiḥ syād vā jīvitasyāntarāya iti viditvā brāhmaṇaṃ purohitam idam avocat* / upādhyāya ko 'sāv upāyaḥ syād yena me na rājyacyutir bhaven nāpi jīvitasyāntarāya iti / sa kathayati / yadi devas traimāsīm adarśanapathe tiṣṭhati evaṃ devasya na rājyacyutir bhavati nāpi jīvitasyāntarāyaḥ / agnidatto brāhmaṇarājaḥ saṃlakṣayati / yady evaṃ sukaram* / evaṃ kārayāmi ghaṇṭāvaghoṣaṇam iti / tena sarvavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / na (fol. 148v1 = GBM 6.965) mama kenacit traimāsīṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati tasya vadho daṇḍa iti / sa ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā (MSV I 28) traimāsīm adarśanapathe sthitaḥ / āyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya yenāgnidattasya brāhmaṇarājasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / yāvat paśyaty agnidattasya brāhmaṇarājasya pauruṣeyā alpotsukān kṛtvā tiṣṭhanti / dṛṣṭvā ca punaḥ kathayati / bhavantaḥ kim alpotsukās tiṣṭhatha / te kathayanti / ārya kiṃ kurmaḥ / na tv agnidattena brāhmaṇarājena buddhapramukho bhikṣusaṃghas traimāsīṃ sarvopakaraṇaiḥ pravāritaḥ / te yūyam alpotsukās tiṣṭhatha nāhāraṃ sajjīkurutha nāsanaprajñaptim* / kiṃ buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhaktacchedaṃ kariṣyatīti / te kathayanti / āryānanda devenājñā dattā / paṃcānāṃ śatānām āhāraṃ sajjīkuruta praṇītaṃ prabhūtaṃ ceti / na tūktam amukasyārthāyeti / bhavanto gatvā ārocayata / ārya devena ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / na mama kenacid darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati tasya vadho daṇḍa iti / tat kim asmākaṃ śirodvayam* / na vayam ārocayāma iti / athāyuṣmān ānando yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya etat prakaraṇaṃ bhagavato vistareṇārocayati / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda saṃghāṭīm ādāya paścācchramaṇaṃ ca vairaṃbhye rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣv ārocaya / yo yuṣmākaṃ bhavantaḥ utsahate buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca traimāsīṃ bhojayituṃ bhojayatv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya saṃghāṭīm ādāya paścācchramaṇaṃ ca rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣv ārocayati / yo yuṣmākaṃ bhavantaḥ utsahate buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ traimāsīṃ bhojayituṃ sa bhojayatv iti / vairaṃbhyā brāhmaṇagṛhapatayaḥ (MSV I 29) kathayanti / āryānanda ekaiko 'smākam utsahate traimāsīṃ bhojayitum* / api tu anena kalirājena ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / nānyena kenacit traimāsīm upanimaṃtrya buddhapramuko bhikṣusaṃgho bhojayitavyam* / yo bhojayati tasya vadho daṇḍa iti / yāvad uttarāpathāt sārthavāhaḥ paṃcāśvaśatāni paṇyam ādāya vairaṃbhyam anuprāptaḥ / sa saṃlakṣayati / yad idānīṃ gamiṣyāmi aśvānāṃ khuraḥ kledam āpatsyate / aparṇā bhaviṣyanti / ihaiva tiṣṭhāmīti / sa tatraivāvasthitaḥ / tenāśvājāneyasya dvau yavaprasthau prajñaptau / avaśiṣṭānām aśvānām ekaikaḥ / śrutaṃ cānena rājñā ayaṃ cāyaṃ ca kriyākāraḥ kṛtaḥ / āyuṣmatānandena evam ārocitam iti / sa saṃlakṣayati / nāham asya rājño viṣaye nivāsī / kiṃ mama rājā (fol. 149r1 = GBM 6.966) kariṣyati / iti viditvāyuṣmantam ānandam idam avocat* / āryānanda mayā aśvājāneyasya dvau yavaprasthau prajñaptau / avaśiṣṭānām aśvānām ekaikaḥ / yadi bhagavān utsahate yavān paribhoktum ahaṃ bhagavataḥ prasthadvayam anuprayacchāmi / anyeṣāṃ ca bhikṣūṇām ekaikam iti / athāyuṣmān ānando yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya etat prakaraṇaṃ bhagavato vistareṇārocayati / atha bhagavata etad abhavat* / mayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāni / avaśyaṃbhāvīni mayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati / na hi karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante / (MSV I 30) nābdhātau / na tejodhātau / na vāyudhātāv api / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām iti / āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda bhikṣūṇāṃ śalākāṃ cāraya / yo yuṣmākam utsahate tathāgatena sārdhaṃ vairaṃbhye traimāsīṃ yavān paribhoktuṃ sa śalākāṃ gṛhṇātv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya śalākāṃ cārayitum ārabdhaḥ / yāvad bhagavatā śalākāṃ gṛhītvā bhikṣudvayonaiś ca pāṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmāṃs tu śāriputraḥ kathayati / bhagavann ahaṃ vāyvābādhiko notsahe traimāsīṃ yavān paribhoktum iti / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kathayati / aham asyopasthāyika iti / tato bhagavān bhikṣudvayaunaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ vairaṃbhye varṣā upagataḥ / āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau triśaṅkuṃ parvataṃ gatvā varṣā upagatau / tataḥ śakreṇa devendreṇa divyayā sudhayā pravāritau / tataḥ sārthavāho bhagavato dvau yavaprasthāv anuprayacchati / anyeṣāṃ ca bhikṣūṇām ekaikam* / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam idam avocat* / gacchānanda tathāgatasyārthāya yavān parikarmayeti / evaṃ bhadanteti āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaṃśam ādāya yenānyatamā vṛddhā strī tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya (MSV I 31) tāṃ striyam idam avocat* / bhagini tathāgatasyārthāya yavān parikarmīkuru / sā kathayati / ārya ahaṃ vṛddhā na śaknomi / api tv eṣā taruṇikā dārikā / asyā anuprayaccha / eṣā parikarmayatīti / āyuṣmān ānandas tasyāḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / bhagini śakṣyasi tvaṃ tathāgatasyārthāya yavān parikarmīkartum iti / sā kathayati / ārya samayenāhaṃ parikarmayāmi / yadi me ālāpam anupracchasīti / sa kathayati / parikarmaya dāsyāmīti / sā parikarmayitum ārabdhā / pṛcchati ca / āryaka eṣa buddho nāma iti / āyuṣmān ānandaḥ saṃlakṣayati / yady aham asyā buddhavarṇodāharaṇaṃ kariṣye (fol. 149v1 = GBM 6.967) gambhīrā buddhadharmāḥ sthānam etad vidyate yad asau na vijñāsyatīti yanv aham asyāś cakraratnavarṇodāharaṇam udāhareyam iti viditvā kathayati / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt saptānāṃ ratnānāṃ loke prādurbhāvo bhavati / katameṣāṃ saptānām* / tadyathā / cakraratnasya hastiratnasyāśvaratnasya maṇiratnasya strīratnasya gṛhapatiratnasya pariṇāyakaratnasya saptamasya / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya cakraratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tad eva poṣadhe paṃcadaśyāṃ śiraḥsnātopavāsair alaṃkṛtasya upari prāsādatalagatasyāmātyagaṇaparivṛtasya pūrvasyāṃ diśi cakraratnaṃ prādurbhavati sahasrāraṃ sanābhikaṃ sanemikaṃ sarvākāraparipūrṇaṃ (MSV I 32) śubham akarmārakṛtaṃ divyaṃ sarvasauvarṇam* / śubhaṃ cānena bhavati / yasya rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tad eva poṣadhe paṃcadaśyāṃ pūrvavad yāvat sarvasauvarṇam* / bhavati sa rājā cakravartīti / addhāham asmi rājā cakravartīti cakraratnaṃ mīmāṃsitukāma utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya tac cakraratnam ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ pratigṛhya vāme pāṇau pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā anuvartayati / jayasva bho cakraratna yenāryaḥ purāṇaś cakravartipatha iti / atha cakraratnaṃ rājñā cakravartinā anupravartitam uparivihāyasam abhyudgamya pūrveṇa prāyāsīdyenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / anveti rājā cakravartī tac cakraratnaṃ sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / yasmiṃś ca pradeśe tac cakraratnaṃ pratitiṣṭhati tatra rājā cakravartī vāsaṃ kalpayati sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / ye khalu pūrvasyāṃ diśi koṭṭarājānas te yena rājā cakravartī tenopasaṃkrāmanti / upasaṃkramya rājānaṃ cakravartinam evaṃ vadanti / etu devaḥ / svāgataṃ devasya / ime devasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca tān devaḥ samanuśāstu / vayaṃ devasyānuyātrikā bhaviṣyāmaḥ / tena hi yūyaṃ grāmaṇyaḥ svakasvakāni vijitāni samanuśāsatha (MSV I 33) dharmeṇa mādharmeṇa / mā ca vaḥ kasyacid adharmacāriṇo vipaccāriṇo rāṣṭre vāso rocatām* / etat prakāram ānuyātrikā bhaviṣyatha / atha tac cakraratnaṃ pūrvāṃ diśam abhinirjitya pūrvavan mahāsamudraṃ pratyuttīrya dakṣiṇena paścimenottareṇa prāyāsīd yenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / atha cakraratnaṃ rājñā cakravartinānupravartitam upari vihāyasam abhyudgamya uttareṇānvāvṛtaṃ yenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / anveti rājā cakravartī tac cakraratnaṃ sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena (fol. 150r1 = GBM 6.968) / yasmin pradeśe tac cakraratnaṃ pratitiṣṭhati tatra rājā cakravartī vāsaṃ kalpayati sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / ye khalūttarasyāṃ diśi koṭṭarājānaḥ te yena rājā cakravartī tenopasaṃkrāmanti / upasaṃkramya rājānaṃ cakravartinam evaṃ vadanti / ehi deva / svāgataṃ devasya / ime devasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca / tān devaḥ samanuśāstu / vayaṃ devasyānuyātrikā bhaviṣyāmaḥ / tena hi yūyaṃ grāmaṇyaḥ svakasvakāni vijitāni samanuśāsatha dharmeṇa mādharmeṇa / mā ca vaḥ kasyacid adharmacāriṇo rāṣṭre vāso rocatām iti / atha cakraratnam uttarāṃ diśam abhinirjityottaramahāsamudraṃ pratyuttīrya tām eva rājadhānīm āgatyoparyasyādhikaraṇasyocchrāpitam ivāsthāt* / rājño bhagini cakravartino (MSV I 34) loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya cakraratnasya loke prādurbhāvo bhavati / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya hastiratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartino hastī bhavati sarvaśvetaḥ kumudavarṇaḥ saptāṅgaḥ supratiṣṭhito 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ / yaṃ dṛṣṭvā rājñaś cakravartinaś cittam abhiprasīdati / bhadrakaṃ varahastiratnaṃ sakṛd damatham (fol. 150v1 = GBM 6.969) eṣyatīti / atha rājā cakravartī saṃkhyātaṃ hastidamakaṃ dūtena prakroṣyedam avocat* / idaṃ tvayā saumya saṃkhyātaṃ hastiratnaṃ kṣipram eva sudāntaṃ kṛtvāsmākam upanayitavyam iti / evaṃ deva iti saṃkhyāto hastidamako rājñaś cakravartinaḥ pratiśrutya hastiratnam ekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkrāmati / tadekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / tadyathānye hastino 'nekavārṣikā anekavarṣagaṇadāntāḥ sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānaṃ pratigṛhṇanti / evam etad dhastiratnam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / dāntaṃ cainaṃ viditvā rājñaś cakravartinaḥ upanāmayati / dāntaṃ deva bhadraṃ hastiratnam* / yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyata iti / atha rājā cakravartī tad dhastiratnaṃ mīmāṃsitukāmaḥ sūryasyābhyudgamanakālasamaye tad dhi hastiratnam abhiruhyemām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm anvāhiṇḍya tām eva rājadhānīm (MSV I 35) āgatya prātarāśikam akārṣīt* / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya hastiratnasya prādurbhāvo bhavati / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasyāśvaratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartinaḥ aśvo bhavati sarvanīlaḥ kṛṣṇaśirā manojño javano 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ / yaṃ dṛṣṭvā rājñaś cakravartinaś cittam abhiprasīdati / bhadrakaṃ vatāśvaratnaṃ sakṛd damatham eṣyatīti / atha rājā cakravartī saṃkhyātam aśvadamakaṃ dūtena prakroṣyedam avocat* / idaṃ tvayā saumya saṃkhyātam aśvaratnaṃ kṣipram eva sudāntaṃ kṛtvāsmākam upanayitavyam iti / evaṃ deveti saṃkhyāto 'śvadamako rājñaś cakravartinaḥ pratiśrutya tad aśvaratnam ekāhnā sarvacāraṇair upasaṃkrāmati / tadekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / tadyathānye aśvā anekavārṣikā anekavarṣagaṇadāntāḥ sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānāḥ sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇanti / evam eva tad aśvaratnam ekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / dāntaṃ cainaṃ viditvā rājñaś cakravartina upanāmayati / dāntaṃ deva bhadram aśvaratnaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate / atha rājā cakravartī aśvaratnaṃ mīmāṃsitukāmaḥ sūryasyābhyudgamanakālasamaye tad aśvaratnam abhiruhyemām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm anvāhiṇḍya tām eva rājadhānīm āgatya (MSV I 36) prātarāśam akārṣīt* / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasyāśvaratnasya loke prādurbhāvo bhavati / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya maṇiratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartino maṇir bhavati aṣṭāṃśo vaiḍūryaḥ śubho jātimānaccho viprasannaḥ anāvilaḥ / yāvad rājñaś cakravartino 'ntaḥpure dīpakṛtyaṃ sarvaṃ tanmaṇer ābhayā / atha rājā cakravartī tan maṇiratnaṃ mīmāṃsitukāmo 'ndhakāratamisrāyāṃ rātryāṃ śanair mandaṃ mandaṃ deve vṛṣṭāyamāne vidyutsu niścarantīṣu maṇiratnaṃ dhvajāgre āropyodyānabhūmiṃ niryāti sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / yāvat khalu rājñaś cakravartino caturaṅgo balakāyaḥ sarvaḥ sphuṭo maṇer ābhayā / ardhayojanaṃ ca sāmantakena / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya maṇiratnasya loke prādurbhāvo bhavati / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya strīratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartinaḥ strī bhavati abhirūpā darśanīyā prāsādikī nātigaurī nātiśyāmā madgurucchavir nātidīrghā nātihrasvā supratiṣṭhitā nātikṛśā nātisthūlā nātyutsadamāṃsā tanugātrī / tasyāḥ khalu bhagini śīte uṣṇasaṃsparśāni gātrāṇi uṣṇe śītasaṃsparśāni gātrāṇi kāliṅgaprāvāramṛdusaṃsparśāni / tasyāḥ khalu bhagini sarvaromakūpebhyaś candanagandho vāti mukhāc ca utpalagandhaḥ / (MSV I 37) yāvad āyuṣmān ānandaḥ strīratnaṃ vibhajati tāvat tayā dārikayā te yāvaḥ parikarmitāḥ / sā pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhā (fol. 151r1 = GBM 6.970) / ārya anenāhaṃ kuśalamūlena rājñaś cakravartinaḥ strīratnaṃ syām iti / athāyuṣmān ānando yavān parikarmitān ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavato yavān upanāmayati / jānakāḥ pṛcchakā buddhā bhagavantaḥ / pṛcchati buddho bhagavān āyuṣmantam ānandam* / kenaite ānanda yavāḥ parikarmitāḥ / amukayā bhadanta brāhmaṇadārikayā / kim abhūt te ānanda tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāraḥ / tena hy ānanda yāvāṃs te 'bhūt tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvam asmākaṃ vistareṇārocaya / athāyuṣmān ānando yat tasyābhūt tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvaṃ bhagavato vistareṇārocayati / evam ukte bhagavān āyuṣmantam ānandam idam avocat* / kasmāt tvayānanda tayā dārikayā buddhavarṇodāharaṇaṃ na kṛtam* / mama bhadanta evaṃ bhavati / gambhīrā buddhadharmāḥ sthānam etad vidyate yad asau dārikā na vijñāsyatīti / mayā tasyāś cakravartivarṇodāharaṇaṃ kṛtam* / kṣīṇas tvam ānanda / sacet tvayā tasyā buddhavarṇodāharaṇaṃ kṛtam abhaviṣyat sthānam etad vidyate yat tu yām anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau avaivartikaṃ cittam utpāditam abhaviṣyat* / api tv ānanda bhaviṣyaty asau dārikā rājñaś cakravartinaḥ strīratnam* / (MSV I 38) sāmantakena śabdo vistṛtaḥ / amukayā brāhmaṇadārikayā bhagavato 'rthāya yavāḥ parikarmitāḥ / sā bhagavatā rājñaś cakravartinaḥ strīratnaṃ vyākṛtā / iti śrutvā yaiḥ paṃcabhir dārikāśatair dvyūnair bhikṣudvayonānāṃ paṃcānāṃ bhikṣuśatānāṃ yavāḥ parikarmitāḥ / tābhir api praṇidhānaṃ kṛtam* / vayam asyāḥ parivārāḥ syāma iti / yāvad bhagavān yavān paribhoktum ārabdhāḥ āyuṣmān ānando viklavaḥ aśrūṇi pramoktum ārabdhaḥ / bhagavatā teṣu janmaparivarteṣu karacaraṇaśiraśchedādīni dānāni datvā tribhiḥ kalpāsaṃkhyeyaiḥ sarvajñatvam avāpya idānīṃ koṭarayavān bhakṣayatīti / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / kasmāt tvam ānanda viklavaḥ aśrūṇi pramuṃcasi / bhagavān bhadanta cakravartikule jāto rājyam apahāya pravrajitaḥ karacaraṇaśirādīni dānāni datvā tribhiḥ kalpāsaṃkhyeyaiḥ sarvajñatvam avāpya idānīṃ koṭarayavān bhakṣayatīti / bhagavān āha / ākāṃkṣasi tvam ānanda tathāgatasya daṃṣṭrāntaravinirgatān yavān paribhoktum* / ākāṃkṣāmi bhagavan* / tato bhagavatā āyuṣmata ānandāya daṃṣṭrāntaravinirgatānāṃ (fol. 151v1 = GBM 6.971) yavānām eko dattaḥ / tathā hy ānanda tathāgatasya (MSV I 39) rasāgragatānāṃ rasaharaṇī supariśuddhā / yadi tathāgataḥ prākṛtam apy āhāraṃ paribhuṃkte tad api tathāgatasyānnaśatarasaṃ saṃparivartate / taiḥ sāmantakaiḥ śabdo vistṛtaḥ / agnidatto brāhmaṇarājo buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimaṃtryādarśanapathe sthito bhagavān vairaṃbhye yavān paribhuṃkte iti / sāmantarājair api śrutaṃ tair agnidattasya brāhmaṇarājasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / te praveśaṃ na labhante dvāri sthitāḥ / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā śrutaṃ tena paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni parṇopagūṭhasya śāleḥ preṣitāni / atha mārasya pāpīyasa etad abhavat* / bahuśo mayā śramaṇo gautamo viheṭhito na kadācid avatāro labdhaḥ / atrāpi tāvad asya praharāmi iti viditvā āyuṣmantam ānandam ātmānaṃ vinirmāya teṣāṃ paṃcānāṃ śakaṭaśatānāṃ purataḥ sthitvā kathayati / bhavantaḥ kutra gamyate / te kathayanti / ārya ānanda agnidatto brāhmaṇarājo bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham upanimaṃtryādarśanapathe sthito bhagavān vairaṃbhye yavān paribhuṃkte iti / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā śrutvaitāni parṇopagūṭhasya śāler bhagavato 'rthāya paṃca śakaṭaśatāni preṣitāni iti / sa kathayati / bhavanto devo abhiprasannā nāgā yakṣāḥ / yadi bhagavān ākāśe pātraṃ prasārayati tad api devās trayastriṃśā divyāyāḥ sudhāyāḥ pūrayanti / kimarthaṃ bhagavān yavān paribhuṃkte / nivartayatha (MSV I 40) iti / te kathayanti / āryānanda saṃprasthitā vayaṃ kim idānīṃ nivartāmaḥ / gacchāma iti / māraḥ saṃlakṣayati / na śakyam ete nivartayitum* / upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti / sa uparivihāyasam abhyudgamya akṣamātrābhir vāridhārābhir varṣitum ārabdhaḥ / tena tāvad dṛṣṭaṃ yāvat tāni śakaṭāni nābhiṃ yāvan nimagnāni / tatas te śākaṭikā balīvardān muktvā prakrāntā iti / tatra bhagavatā vairaṃbhye yavāḥ paribhuktāḥ sārdhaṃ dvayonaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ triśaṃkuke parvate varṣopagatābhyāṃ divyā sudhā paribhuktā / tatas tena sārthavāhena traimāsasyātyayād bhagavān saśrāvakasaṃgho bhaktenopanimaṃtritaḥ / adhivāsitaṃ ca bhagavatā tūṣṇīṃbhāvena / sa sārthavāhas tām eva rātriṃ śuciṃ praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ bhagavataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / anenāhaṃ kuśalamūlena rājā bhaveyaṃ cakravartī aśvājāneyaḥ putro yuvarājas tāny api paṃcāśvaśatāni paṃca putraśatāni / (fol. 152r1 = GBM 6.972) yā sā dārikā bhagavatā strīratnaṃ yāni paṃca dārikāśatāni tasyāḥ paricārikā iti / tato bhagavāṃs tasya sārthavāhasya cetasā cittam ājñāya taṃ sārthavāham idam avocat* / bhaviṣyasi tvaṃ sārthavāha rājā cakravartī aśvājāneyas te putro yuvarājas tāny api paṃcāśvaśatāni paṃca putraśatāni / sā dārikā (MSV I 41) strīratnam* / tāny api dvyūnāni paṃca dārikāśatāni tasyāḥ paricārikā iti / atha bhagavān traimāsasyātyayāt kṛtacīvaro niṣṭhitacīvaraḥ āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda agnidattaṃ brāhmaṇarājam ārocaya / evaṃ ca vada / uṣitāḥ smo mahārāja tava vijite / avalokito bhava / gacchāma iti / evaṃ bhadanta iti / āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yenāgnidattasya brāhmaṇarājasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / tena khalu samayenāgnidatto brāhmaṇarājaḥ puṇyāham āgamayaṃs tiṣṭhati / athāyuṣmān ānando dauvārikaṃ puruṣam āmantrayate / ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa yenāgnidatto brāhmaṇarājas tenopasaṃkrama / upasaṃkramyāgnidattaṃ brāhmaṇarājam evaṃ vada / ānando bhikṣur dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti / evam ārya iti dauvārikapuruṣaḥ āyuṣmata ānandasya pratiśrutya yenāgnidatto brāhmaṇarājas tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramyāgnidattaṃ brāhmaṇarājam idam avocat* / devāryānando bhikṣur dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāmaḥ / sa kathayati / ahaṃ bhoḥ puruṣa puṇyāham āgamayaṃs tiṣṭhāmi / ānando bhikṣuḥ puṇyamaheśākhyaḥ / sa eva puṇyāho bhavatu / paṃcakalyāṇaś cāyam* / nāmakalyāṇo rūpakalyāṇo varṇakalyāṇaḥ pratibhānakalyāṇaḥ pratipattikalyāṇaś ca / praviśatu / ko bhavantam ānandaṃ vārayatīti / dauvārikeṇāyuṣmata ānandāyaivam ārocitam* āyuṣmān ānandaḥ praviṣṭaḥ / te 'pi sāmantarājānāṃ dūtās tenaiva sārdhaṃ praviṣṭāḥ / (MSV I 42) athāyuṣmān ānando 'gnidattaṃ brāhamaṇarājam ārogyayitvā ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇaḥ āyuṣmān ānando 'gnidattaṃ brāhmaṇarājam idam avocat* / bhagavāṃs te mahārāja ārogyayati kathayati ca / uṣitāḥ smo mahārāja tava vijite traimāsīm* / avalokito bhava / gacchāma iti / vande āryānanda buddhaṃ bhagavantam* / kaccid āryānanda bhagavān vairaṃbhyeṣu janapadeṣu sukhaṃ varṣoṣitaḥ / na ca piṇḍakena klānta iti / taiḥ sāmantarājadūtair uktaḥ / devo 'pratyakṣitarājyas tvaṃ yo bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / traimāsīṃ koṭarayavāḥ paribhuktā iti / sa kathayati / satyam āryānanda bhagavatā traimāsīṃ yavāḥ paribhuktāḥ / satyaṃ mahārāja / sa saṃmūrchitaḥ (fol. 152v1 = GBM 6.973) pṛthivyāṃ nipatito mahatā jalapariṣekeṇa pratyāgataprāṇaḥ amātyān āhūya pṛcchati / bhavanto na mayā yuṣmākam ājñā dattā / pratidivasaṃ paṃcānāṃ śatānām āhāraṃ sajjīkuru / praṇītaṃ prabhūtaṃ ceti / te kathayanti / asti devenaivam ājñaptam* / na tv ājñā dattā amukasya dātavyam iti / api tu adyāpy āhāraḥ sajjīkṛta eva / athāgnidatto brāhmaṇarājo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat* / (MSV I 43) atyayo bhagavann atyayaḥ sugata yathā bālo yathā mūḍho yathāvyakto yathākuśalo yo 'haṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / tasya mama bhagavann atyayaṃ jānato 'tyayaṃ paśyataḥ atyayam atyayataḥ pratigṛhṇīṣvānukampām upādāya / tathyaṃ te mahārāja atyayam atyayata āgamā yathā bālo yathā mūḍho yathāvyakto yathākuśalo yas tvaṃ tathāgataṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / yatas tvaṃ mahārāja atyayaṃ jānāsy atyayaṃ paśyasi taṃ ca dṛṣṭvādeśayasi vṛddhir eva te pratikāṃkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / tathāgato mahārāja alpāyuṣke kāle jātaḥ prabhūtaṃ ca kāryaṃ karaṇīyam* / nirvāṇakālasamayaś ceti / nādhivāsayati / yady evam adhivāsayatu me bhagavān saptavarṣāṇi saptamāsān saptadivasān* / tathāpi bhagavān nādhivāsayati / agnidatto brāhmaṇarājo bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān saṃlakṣayati / yady aham asyaikabhaktakam api nādhivāsayāmi sthānam etad vidyate yady agnidatto brāhmaṇarāja uṣṇaṃ (MSV I 44) śoṇitaṃ chardayitvā kālaṃ kariṣyatīti viditvā adhivāsitaṃ bhagavatā tūṣṇīṃbhāvena / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yena svaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramyāmātyān āmaṃtrayate bhavantaḥ ko 'sau upāyaḥ syād yena sarvo 'yam āhāro buddhapramukhena bhikṣusaṃghena paribhukto bhaved iti / te kathayanti / deva sarvo 'yaṃ pṛthivyām āhāras tīryatām* / bhikṣavaḥ padbhyām ākramiṣyanti / evaṃ paribhukto bhaviṣyatīti / tena (fol. 153r1 = GBM 6.974) pauruṣeyāṇām ājñā dattā / bhavanto yāvān ayam āhāraḥ sarvam etat samantāt pṛthivyām ākirata iti / taiḥ sarvaṃ samantād ākīrṇam* / athāgnidatto brāhmaṇarājas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / yāvad anyatamena mahallena saṃjātāmarṣeṇāsmābhis traimāsīṃ koṭarayavāḥ paribhuktāḥ / idānīm ayaṃ kalirājo vibhavaṃ darśayatīti viditvā khādanīyabhojanīyasya pṛthivyām ākīrṇasyopari pārṣṇiprahāro dattaḥ / brāhmaṇagṛhapatayo 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / ārya khādanīyabhojanīyaṃ mukhābhyavahāryaṃ pādena spṛśanti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān saṃlakṣayati / yaḥ kaścid ādīnavo bhikṣavaḥ khādanīyabhojanīyaṃ (MSV I 45) mukhābhyavahāryaṃ pādena spṛśantīti viditvā bhikṣūn āmantrayate sma / amukena bhikṣavo mahallabhikṣuṇā saṃjātāmarṣeṇa khādanīyabhojanīyasya mukhābhyavahāryasya pṛthivyām ākīrṇasyopari pārṣṇiprahāro datta iti / brāhmaṇagṛhapatayo 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / tasmān na bhikṣuṇā khādanīyabhojanīyaṃ mukhābhyavahāryaṃ pādenākramitavyam* / ākrāmati sātisāro bhavatīti / athāgnidatto brāhmaṇarājaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpayati pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / atha bhagavān agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati / anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya utthāyāsanāt prakrāntaḥ / atha saṃbahulā bhikṣavas trayāṇāṃ vārṣikāṇāṃ māsānām atyayāt kṛtacīvarā niṣṭhitacīvarāḥ samādāya pātracīvaraṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthur / ekāntasthitāḥ saṃbahulā bhikṣavo bhagavantam idam avocan* / uṣitāḥ smo bhadanta vairaṃbhye traimāsīm* / vistareṇa vairaṃbhyasūtram ekottarikāgame catuṣkanipāte / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ (MSV I 46) papracchuḥ / kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yena karacaraṇaśiraśchedādinā dānasaṃbhāreṇa yāvad dīnajanaṃ saṃtarpya kalpāsaṃkhyeyaṃ yat trayaṃ satvārthe ātmānaṃ parikhedyāpagatasarvakāryo vairaṃbhye koṭarayavān paribhuktavān sārdhaṃ bhikṣudvyūnaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau (fol. 153v1 = GBM 6.975) divyāṃ sudhām iti / bhagavān āha / tathāgatenaiva etāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aśītivarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* / saḥ aśītibhikṣusahasraparivāro bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati / tena khalu samayena bandhumatyāṃ rājadhānyām anyatamo gaṇavācako brāhmaṇaḥ pāñcaśatikaṃ gaṇaṃ brāhmaṇakān maṃtrān pāṭhayati / sarvalokasya cātyarthaṃ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhat saṃmataḥ / yata eva vipaśyī samyaksaṃbuddho bandhumatīṃ rājadhānīm anuprāptas tata eva taṃ na kaścit satkaroti na gurukaroti na mānayati na pūjayati / sa vipaśyati / tathāgate saśrāvakasaṃghe 'tyartham īrṣyāvān saṃvṛttaḥ / yāvat saṃbahulāḥ śaikṣāśaikṣā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bandhumatīṃ (MSV I 47) rājadhānīm anuprāptāḥ / tato nānāsūpikarasopetasya bhaktasya pātrāṇi pūrayitvā nirgacchanti / tena ca brāhmaṇena dṛṣṭāḥ pṛṣṭāś ca / bho bhikṣavaḥ paśyāmi kīdṛśaḥ piṇḍapāto labdha iti / taiḥ ṛjuko 'yaṃ darśitaḥ / tata īrṣyāprakṛtyā saṃjātāmarṣeṇa māṇavakā abhihitāḥ / nārhantīme muṇḍakāḥ śramaṇakā nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ śālyodanaṃ paribhoktum* / arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tair apy anusaṃvarṇitam* / evam etad upādhyāya evam etat* / nārhanty eva ime muṇḍakāḥ śramaṇakā nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ śālyodanaṃ paribhoktum* / arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tatra ca dvau māṇavakau śrāddhau bhadrau kalyāṇāśayau / tau kathayataḥ / upādhyāya maivaṃ vocuḥ / mahātmāna ete 'rhanty eva divyāṃ sudhāṃ paribhoktuṃ na koṭarayavān iti / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau vipaśyitathāgatena gaṇavācako brāhmaṇaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yāni tāni dvyūnāni paṃca māṇavakaśatāni etāny eva paṃca bhikṣuśatāni / yau tau dvau māṇavakau śrāddhau bhadrau kalyāṇāśayau etāv eva tau śāriputramaudgalyāyanau bhikṣū / yan mayā vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya śaikṣāśaikṣāṇāṃ śrāvakāṇām antike cittaṃ pradūṣya kharaṃ vākkarma niścāritaṃ dvyūnaiś ca paṃcabhir māṇavakaśatair anumoditaṃ dvābhyāṃ tu nānumoditaṃ tasya karmaṇo vipākenaitarhi tathāgatena vairaṃbhye koṭarayavāḥ paribhuktāḥ (MSV I 48) sārdhaṃ bhikṣudvyūnaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ tu divyā sudhā paribhuktā / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ (fol. 154r1 = GBM 6.976) karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate sma / āgamayānanda yenāyodhyeti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān dakṣiṇapaṃcāle janapadacārikāṃ carann ayodhyām anuprāptaḥ ayodhyāyāṃ viharati nadyā gaṃgāyās tīre / athānyatamo bhikṣur yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthitaḥ sa bhikṣur bhagavantam idam avocat* / sādhu me bhagavaṃs tathā saṃkṣiptena dharmaṃ deśayatu yathāhaṃ bhagavato 'ntike saṃkṣiptena dharmaṃ śrutvā eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā vihareyam* / eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā viharan yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayeyam* / kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti / evam ukte bhagavān yena gaṃgā nadī tena vyavalokayan vyavalokayati / adrākṣīd bhagavān nadyā gaṃgāyāḥ srotasā mahāntaṃ dāruskandham uhyamānam* / dṛṣṭvā ca punas taṃ bhikṣum āmantrayate / paśyasi tvaṃ bhikṣo nadyā gaṃgāyāḥ srotasā mahāntaṃ dāruskandham uhyamānam* (MSV I 49) / evaṃ bhadanta saced eṣa na pārime tīre saṃsrakṣyati / nāpārime tīre saṃsrakṣyati / na madhye saṃsrakṣyati / na sthale utpatsyati / na manuṣyagrāhyo bhaviṣyati / nāmanuṣyagrāhyaḥ / nāvartagrāhyaḥ / nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyati / evam eṣa bhikṣo dāruskandho 'nupūrveṇa samudranimno bhaviṣyati samudrapravaṇaḥ samudraprāgbhāraḥ / evam eva sacet tvaṃ bhikṣo na pārime tīre saṃsrakṣyasi / pūrvavad yāvat* / nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyasi / evaṃ hi tvaṃ bhikṣo anupūrveṇa nirvāṇanimno bhaviṣyasi nirvāṇapravaṇo nirvāṇaprāgbhāraḥ / nāhaṃ bhadanta jāne kim apārimaṃ tīraṃ kiṃ pārimaṃ tīram* / kiṃ madhye saṃsadanam* / kiṃ sthale utsadanam* / ko manuṣyagrāhaḥ / kaḥ amanuṣyagrāhaḥ / kaḥ āvartagrāhaḥ / ko 'ntaḥpūtībhāva iti / sādhu me bhagavāṃs tathā saṃkṣiptena dharmaṃ deśayatu yathāhaṃ bhagavato 'ntikāt saṃkṣiptena dharmaṃ śrutvā pūrvavad yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti / apārimaṃ tīram iti bhikṣo ṣaṇṇām ādhyātmikānām āyatanānām etad adhivacanam* / pārimaṃ tīram iti ṣaṇṇāṃ bāhyānām āyatanānām etad adhivacanam* / madhye saṃsadanam iti nandīrāgasyaitad adhivacanam* / sthale utsadanam iti asmimānasyaitad adhivacanam* / manuṣyagrāha iti yathāpīhaikaḥ saṃsṛṣṭo (fol. 154v1 = GBM 6.977) viharati gṛhasthapravrajitaiḥ (MSV I 50) sahanandī sahaśokaḥ / sa sukhiteṣu sukhito duḥkhiteṣu dukhitaḥ utpannotpanneṣu kiṃ karaṇīyeṣu samādāya paryavasānānuvartī bhaviṣyati / amanuṣyagrāha iti yathāpīhaika iti praṇidhāya brahmacaryaṃ caratīty anenāhaṃ śīlena vā vratena vā tapena vā brahmacaryavāsena vā syāṃ devo devānyatamo veti / āvartagrāha iti yathāpīhaikaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hānāyāvartate / antaḥpūtībhāva iti yathāpīhaiko duḥśīlo bhavati pāpadharmā antaḥpūtir avasrutaḥ kaṣaṃvakajātaḥ śaṃkhasvarasamācāraḥ / aśramaṇaḥ śramaṇapratijño 'brahmacārī brahmacāripratijñaḥ / evaṃ hi sacet tvaṃ bhikṣo nāpārime tīre saṃsrakṣyasi pūrvavad yāvan nirvāṇaprāgbhāraḥ / atha sa bhikṣur bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / atha sa bhikṣur bhagavatā anena dāruskandhopamenāvavādenāvavāditaḥ / eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā viharan yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchadya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīty ājñātavān* / sa āyuṣmān arhan babhūva suvimuktacittaḥ / (MSV I 51) tena khalu samayena nando gopālako bhagavato nātidūre sthito 'bhūt* / daṇḍam avaṣṭabhya gāś cārayati / tena daṇḍenāvaṣṭabdho maṇḍūkaḥ saṃchidyamāneṣu carmasu mucyamāneṣu sandhiṣu cittam utpādayati yady ahaṃ kāyaṃ vā cālayeyaṃ vācaṃ vā niścārayeyaṃ syād atonidānaṃ nandasya gopālasya kathāvyākṣepam iti viditvā bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya kālagataś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ / atha nando gopālako daṇḍam ekānte upanikṣipya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upsasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthito nando gopālako bhagavantam idam avocat* / ahaṃ bhadanta nāpārime tīre saṃsrakṣyāmi / na pārime tīre saṃsrakṣyāmi / na madhye saṃsrakṣyāmi / na sthale utsrakṣyāmi / na manuṣyagrāho bhaviṣyāmi / nāmanuṣyagrāho nāvartagrāho nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyāmi / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / tena hi nandena svāmināṃ gāvo dattāḥ / no bhadanta / tat kasya hetoḥ / bhadanta gāvas taruṇavatsā jñāsyanti svakasvakāni gokulāni / gamiṣyanti svakasvakāni niveśanāni / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ (fol. 155r1 = GBM 6.978) bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryaṃ / kiṃ cāpi nanda daharā gāvas taruṇavatsā jñāsyanti svakasvakāni gokulāni / gamiṣyanti svakasvakāni niveśanāni / api tu karaṇīyam etad gopālakena yathāpi tat svāminā bhaktācchādanaṃ svīkurvatā / (MSV I 52) atha nando gopālako bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tato bhayaṃ bhayam ity uccaiḥ śabdaṃ kurvāṇaḥ pradhāvitum ārabdhaḥ / antarmārge ātmīyaiḥ paṃcabhir gopālakaśatair dṛṣṭaḥ / te kathayanti / kasya bhayam iti / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam iti / te 'pi tasya pṛṣṭhataḥ pradhāvitum ārabdhāḥ / tān dṛṣṭvā anye 'pi gopālakā aśvapālakās tṛṇahārakāḥ kāṣṭḥahārakāḥ pathājīvā utpathājīvāś ca manuṣyāḥ pradhāvitum ārabdhāḥ / ānupathikair dṛṣṭās tathā vikrośantaḥ pṛṣṭāḥ / kim etad bhavantaḥ / te kathayanti / bhayam* / kasya bhayam* / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam* / śrutvā te 'pi nivṛttāḥ / yāvat karvaṭakasamīpaṃ saṃprāptāḥ / tataś cāsau karvaṭakanivāsī janakāyas taṃ mahāntaṃ janakāyaṃ dṛṣṭvā itaś cāmutaś ca santrastāḥ / kecin niṣpalāyitāḥ / kecid bhāṇḍaṃ gopāyanti / kecit sannahyāvasthitāḥ / apare vīrapuruṣās taiḥ pratyudgamya pṛṣṭāḥ / bhavantaḥ kim etad iti / te kathayanti / bhayam* / kasya bhayam* / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam iti / tato 'sau karvaṭakanivāsī janakāyaḥ samāśvastaḥ / tena khalu samayenāyuṣmān śāriputras tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ / athāyuṣmān śāriputraś ciraprakrāntaṃ nandaṃ gopālakaṃ viditvā bhagavantam idam avocat* / kasmād bhadanta bhagavatā nando gopālakaḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajitukāmaḥ punar apy agārāyodyojitaḥ / asthānam etac chāriputrānavakāśo yan nando gopālakaḥ punar api gṛhī agāram adhyāvatsyati sannidhikāraparibhoge (MSV I 53) kāmān paribhokṣyate / nedaṃ sthānaṃ vidyate / idānīṃ nando gopālakaḥ svāmināṃ gā arpayitvā āgamiṣyati / sa yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayiṣyate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti / athāpareṇa samayena nando gopālakaḥ svāmināṃ gā arpayitvā paṃcaśataparivāro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upsaṃkramya bhagavantam idam avocat* / arpitā me bhadanta svāmināṃ gāvaḥ / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam (fol. 155v1 = GBM 6.979) ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / labdhavān nando gopālakaḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* / evaṃ pravrajitaḥ sa āyuṣmān pūrvavad yāvat suvimuktacittaḥ / dharmatā aciropapannasya devaputrasya devakanyāyā vā trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutaḥ / kutropapannaḥ / kena karmaṇeti / maṇḍūkapūrvī devaputraḥ paśyati / tiryagbhyaś cyutaś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapanno bhagavato 'ntike cittam abhiprasādyeti / tasyaitad abhavat* / na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam* / yanv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti / atha maṇḍūkapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharaḥ pūrvavad yāvat sarvaṃ gaṃgātīram udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavantaṃ puṣpair (MSV I 54) avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / atha bhagavān maṇḍūkapūrviṇo devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān* / yāṃ śrutvā pūrvavad yāvad anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ / eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakaṃ ca māṃ dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam* / atha maṇḍūkapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ śasyasampanna iva kārṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatas tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ / bhikṣavaḥ pūrvāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti / tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ / yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhagavann imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sahāṃpatiḥ śakro devendraś catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ / na bhikṣavo brahmā sahāṃpatir na śakro devendro na catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ / api tu nandena gopālena daṇḍena vāvaṣṭabdho maṇḍūkaḥ sa cchidyamāneṣu carmasu mucyamāneṣu sandhiṣu mā nandasya gopālakasya dharmavikṣepo bhaviṣyatīti niścalas tūṣṇīm avasthito mamāntike cittam abhiprasādya kālagataś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ / sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ / tasya mayā dharmo deśitaḥ / dṛṣṭasatyaś ca svabhavanaṃ gata iti / (MSV I 55) bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta nandena gopālena paṃcaśataparivāreṇa karma kṛtaṃ yena gopālakeṣūpapanno bhagavataś ca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ (fol. 156r1 = GBM 6.980) sākṣātkṛtam* / maṇḍūkapūrviṇā devaputreṇa kiṃ karma kṛtaṃ yena maṇḍūkeṣūpapannaḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / tenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loke udapādi / pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upanisṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya pravacane nando gopālakaḥ pravrajitaḥ / tripiṭo dhārmakathiko yuktamuktapratibhānaḥ paṃcaśataparivāraḥ adhikaraṇakuśalaḥ / sa utpannotpannāni saṃghasyādhikaraṇāni vyupaśamayati / tatra dvau bhikṣū stabdhau māninau / na kadācit tasya sakāśam upasaṃkrāmataḥ / tayor apareṇa samayena parasparam adhikaraṇam utpannam* / tāv arthārthinau tasya sakāśam upasaṃkrāntau pādābhivandanaṃ kṛtvā kathayataḥ / idaṃ cedaṃ cāvayor adhikaraṇam utpannaṃ vyupaśamayeti / sa saṃlakṣayati / yady aham anayor adyaivādhikaraṇaṃ vyupaśamayiṣyāmi arthārthināv etau na bhūya upasaṃkramiṣyataḥ / tena sarvasaṃghaṃ saṃnipātya tad adhikaraṇaṃ saṃghamadhye upanikṣipya na ekāntīkṛtam* / ataḥ parasminn api divase tasya karvaṭake karaṇīyam utpannam* / sa (MSV I 56) tatra gataḥ / tatas tābhyāṃ cirayatīti saṃghaṃ saṃnipātya tad adhikaraṇam upanikṣiptam* / tataḥ saṃghena vyupaśamitam* / yāvad asau tripiṭo bhikṣus tasmāt karvaṭakād āgataḥ / mārgaśrame prativinodite sārdhaṃvihāryantevāsikān pṛcchati / na tāv arthapratyarthikāv āgacchata iti / te kathayanti / upādhyāya vyupaśāntaṃ tayos tad adhikaraṇam* / kena vyupaśamitam* / saṃghena / yathākathaṃ tair vistareṇa samākhyātam* / tena kharaṃ vākkarma niścāritam* / jñāyate āyuṣmanto gopālakair yathā tad adhikaraṇaṃ vyupaśamitam iti / tair apy anusaṃvarṇitam eva me tad upādhyāya gopālakair yathā tad adhikaraṇaṃ vyupaśamitam iti / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tripiṭo bhikṣur eṣa evāsau nando gopālakas tena kālena tena samayena / yāny asya tāni paṃca sārdhaṃvihāryantevāsikānāṃ śatāni etāny eva paṃca gopālakaśatāni / yad anena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakasaṃgho gopālakavādena samudācaritaḥ sārdhaṃvihāryantevāsikaiś cānusaṃvarṇitaṃ tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni paṃcaśataparivāro gopālakeṣūpapannaḥ / yāvad etarhy api paṃcaśataparivāro gopālakeṣv evopapannaḥ / yad anena paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalam āyatanakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtaṃ tenaitarhi paṃcaśataparivāreṇa mama śāsane pravrajya (fol. 156v1 = GBM 6.981) sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / maṇḍūkapūrvy api devaputraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pravacane bhikṣur āsīt* / prāhāṇikaḥ sa janapadacārikāṃ caran anyatamasmin karvaṭake vihāram anuprāptaḥ / sa rātryāḥ prathame yāme paryaṅkaṃ baddhvā (MSV I 57) manasikāraṃ vāhayitum ārabdhaḥ / yāvat svādhyāyakārakā bhikṣavaḥ svādhyāyanti / śabdakaṇṭakāni dhyānāni / sa śabdena cittaikāgratāṃ nāsādayati / sa saṃlakṣayati svādhyāyanti ete / madhyame yāme niṣatsyāmīti / sa madhyame yāme utthāya niṣaṇṇo yāvad anye bhikṣavaḥ svādhyāyaṃ kurvanti / sa saṃlakṣayati paścime yāme niṣatsyāmīti / sa paścime yāme utthāya niṣaṇṇo yāvad apare svādhyāyaṃ kurvanti / tasyāvītarāgatvāt tīvraṃ paryavasthānam utpannam* / sa kathayati / ime śramaṇāḥ kāśyapīyā maṇḍūkā iva kṛtsnāṃ rātriṃ raṭitā iti / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau prāhāṇiko bhikṣur eṣa evāsau maṇḍūkapūrvī devaputraḥ / yad anena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakā maṇḍūkavādena samudācaritāḥ / tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni maṇḍūkeṣūpapanno yāvad etarhy api maṇḍūkeṣv evopapannaḥ / yan mamāntike cittaṃ prasāditaṃ tena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe brahmacaryaṃ caritaṃ tenedānīṃ satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* / atha bhagavān nadīṃ gaṃgām avatīrṇas tatra paṃcabhir haṃsamatsyakūrmaśataiḥ parivṛtaḥ pradakṣiṇīkṛtaś ca / teṣāṃ bhagavatā tribhiḥ padair dharmaḥ (MSV I 58) deśitaḥ / iti hi bhadramukhāḥ sarvasaṃskārā anityāḥ / sarvadharmā anātmānaḥ / śāntaṃ nirvāṇam* / mamāntike cittam abhiprasādayata / apy evaṃ tiryagyoniṃ virāgayiṣyatheti / teṣām etad abhavat* / nāsmākaṃ pratirūpaṃ syād yad vayaṃ bhagavato 'ntikāt tribhiḥ padair dharmaṃ śrutvā āhāram āharema iti / te nāharaṇāṃ pratipannāḥ / tīkṣṇas tiryayonigatānām agniś cyutaḥ / kālagatāś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannāḥ / dharmatā khalv aciropapannasya devaputrasya vā devakanyāyā vā trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutaḥ / kutropapannaḥ / kena karmaṇā iti / te paśyanti / tiryagbhyaś cyutāḥ / cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannāḥ / pūrvavad yāvan mandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā bhagavatsāmantakena nadīṃ gaṃgām avabhāsya bhagavantaṃ puṣpair ākīrya bhagavatsāmantakenānuparivāryāvasthitāḥ / bhagavatā teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad (fol. 157r1 = GBM 6.982) yāvad anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / te dṛṣṭasatyāḥ kathayanti / abhikrāntā vayaṃ bhadantābhikrāntāḥ / ete vayaṃ buddhaṃ śaraṇam gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakāṃś cāsmān dhāraya / adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatān abhiprasannān* / atha te (MSV I 59) matsyakacchapahaṃsapūrviṇo devaputrā vaṇija iva labdhalābhāḥ pūrvavad yāvat svabhavanaṃ gatāḥ / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhir haṃsakacchapamatsyaiḥ karma kṛtaṃ yena haṃsakacchapamatsyeṣūpapannāḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavo haṃsamatsyakacchapaiḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasyaite śāsane pravrajitā abhūvan* / tatraitebhir bhikṣubhiḥ kṣudrānukṣudrāṇi śikṣāpadāni khaṇḍitāni / tasya karmaṇo vipākena haṃsamatsyakūrmeṣūpapannāḥ / yan mamāntike cittam abhiprasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe brahmacaryaṃ caritaṃ tena satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāṇtakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* / atha bhagavān nadīṃ gaṃgām uttīrṇaḥ paṃcamātraiḥ pretaśataiḥ parivṛto dagdhasthūṇākṛtibhir asthiyantravaducchritaiḥ svakeśasaṃchannaiḥ parvatopamakukṣibhiḥ sūcīcchidropamamukhair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitaiḥ (MSV I 60) ekajvālībhūtaiḥ / te kṛtakarapuṭā bhagavantam ūcuḥ / vayaṃ bhadanta pretā vinipatitaśarīrāḥ pūrvakarmāpabādhena pānīyaṃ nāsādayāmaḥ / kuto bhaktasya darśanam* / tvaṃ mahākāruṇiko 'smabhyaṃ pānīyam anuprayaccheti / bhagavatā teṣāṃ gaṃgopadarśitā / eṣā hi śītalajalā susamṛddhatoyā bhāgīrathī vahati sarvajanopabhogyā / grāmāṃś ca rāṣṭranagarāṇi ca tarpayantī kedāraśālikumudotpalapaṃkajāni // pretā kathayanti / eṣāsmākaṃ vahati hi śuṣkatoyā bhāgīrathī vahati sarvajanopabhogyā / paśyāma etāṃ rudhiramalena pūrnāṃ rakṣanti caināṃ saparaśudaṇḍahastāḥ // iti / bhagavān gaṃgādevatām āha / tvaṃ grāmarāṣṭranagarāṇy anutarpayantī kedāraśālikumudotpalapaṃkajāni / kasmān na tarpayasi tīvratṛṣābhibhūtān kṛpā na tava bālajanasya duḥkhaiḥ // iti / gaṃgādevatā prāha / nāhaṃ bhayān na puruṣād api vā janasya śāṭhyena vāpi viṣayaṃ jalam (fol. 157v1 = GBM 6.983) utsṛjāmi / (MSV I 61) eṣā tu duṣkṛtamahāvaraṇāvṛtānāṃ śoṣaṃ jalaṃ vrajati ko 'tra mamāparādhaḥ // iti / tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmaṃtrayate / saṃtarpaya maudgalyāyana pretān iti / evaṃ bhadanta iti āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya pretān santarpayitum ārabdhaḥ / tatra pretāḥ sūcīmukhatvān na śaknuvanti mukhaṃ vivartayitum* / tato bhagavatā teṣām ṛddhyā mukhaṃ vivṛtam* / āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena pānīyaṃ dattam* / tais tṛṣāturaiḥ prabhūtaṃ pītam* / udarāṇi sphuṭitāni / tato bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya kālagatāḥ / pūrvavad dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ gatāḥ / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhiḥ pretaiḥ karma kṛtaṃ yena preteṣūpapannāḥ / kiṃ karma kṛtaṃ yena deveṣūpapannāḥ / satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti dehināṃ* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya śrāvakāc chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā buddhadharmasaṃgheṣu kārān kurvanti / yadā bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsanaṃ na vaistārikaṃ (MSV I 62) tadālpāś chandayācakā bhikṣavaḥ / yadā tu vaistārikaṃ tadā bahavaś chandayācakā bhikṣavaḥ saṃvṛttāḥ / yāvad anyatamasmin saṃsthāgāre paṃcopāsakaśatāni saṃniṣaṇṇāni saṃnipatitāni kenacid eva karaṇīyena / saṃbahulāś ca bhikṣavaś chandayācakās teṣāṃ sakāśam upasaṃkrāntāḥ samādāpayitukāmāḥ / te tīvreṇa paryavasthānena kharaṃ vākkarma niṣcāritam* / ime śramaṇāḥ kāśyapīyāḥ pretopapannā iva nityaṃ prasāritakarā iti / kiṃ manyadhve bhikṣavo yāni tāni paṃcopāsakaśatāni etāny eva tāni paṃca pretaśatāni / yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakāḥ pretavādena samudācaritās tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni preteṣūpapannāḥ / yāvad etarhy api preteṣv evopapannāḥ / yan mamāntike cittaṃ prasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe śaraṇāgamanaśikṣāpadāni gṛhītāni tena satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* / atha bhagavān nadīṃ gaṃgām uttīrya dakṣiṇena nāgāvalokitena nadīṃ gaṃgāṃ nirīkṣate / bhikṣavo buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kimarthaṃ bhadanta (fol. 158r1 = GBM 6.984) bhagavān parāvṛtya nadīṃ gaṃgāṃ nirīkṣata iti / bhagavān āha / (MSV I 63) icchatha bhikṣavo nadyā gaṃgāyā utpattiṃ śrotum* / etasya bhagavan kāla etasya sugata samayo yad bhagavān nadyā gaṃgāyā utpattiṃ deśayed bhikṣavaḥ śroṣyanti / bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ piṇḍavaṃśo nāma rājā babhūva / dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca sadā puṣpaphalavṛkṣāḥ devaḥ kālavarṣī / śasyavatī vasumatī praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskararogāpagatā / manuṣyā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ / yāvad asau rājā saṃprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauṃcamayūraśukaśārikākokilajīvaṃjīvakanirghoṣite vanaṣaṇḍe antaḥpuraparivṛta udyānabhūmiṃ saṃprasthitaḥ / yāvad anyatamaḥ puruṣo valīpalitottamāṃgaḥ parijīrṇaśarīrāvayavaḥ pariṇatendriyaḥ kṛśo 'lpasthāmo mandamandacāratayā daṇḍ