Luật Tạng, Phẩm Dược (Bhaiṣajyavastu)

āya / yadi cakraṃ gadāṃ kṣipanti tad rasātalaṃ praviśati / tena raṇamadhyaṃ gatvā śaṃkham āpūritam* / sarveṣāṃ karṇāni sphuṭitāni / te puruṣarākṣaso 'yam iti kṛtvā niṣpalāyitāḥ / sa sarvasāmantavijayaṃ kṛtvā pituḥ sakāśam āgataḥ / deva mayā deśaḥ prasādhitaḥ / sarvarājāno nirjitāḥ / iti śrutvā rājā mahāśakunis tuṣṭaḥ / sa saṃlakṣayati / kuśaḥ kumāro balavān vīryasaṃpannaḥ / katham aham asyāntike aprasādaṃ pravedayāmi / sa tasyāntike prasādaṃ pravedayitum ārabdhaḥ / tena te putrā niveśitāḥ / kuśasyāpi dārikāṃ yācitum ārabdhaḥ / sarve te kathayanti / dāsyāmo dārikāṃ kuśavarjam* / anyatamena rājñānyatamasya rājño duhitā yācitā / na tāvad udvāhaḥ kriyate / yāvan mahāśakunirājñānyasya putrasyārthe vyājāntareṇa (MSV I 102) sā
dārikā kuśasyānupradattā / nakṣatradivasamuhūrtadivasaṃ dṛṣṭvā ca kuśaḥ kumāro niveśitaḥ / rājā kathayati / bhavanto na kenacit kuśasyādarśaḥ samarpayitavyo nāpy abhiṣekapātreṇa snāpayitavyaḥ / na ca divāntaḥpure praveśe dātavyaḥ / kuśaḥ kumāro mātṛbhiḥ sārdhaṃ krīḍati / tayā patnyā dṛṣṭaḥ / sā kathayati / ka eṣa piśācaḥ kumārāṇāṃ madhye (fol. 168v1 = GBM 6.1005) krīḍati / eṣa tava svāmī bhaviṣyati / bhūyo 'pi tayā kumāraiḥ sārdhaṃ jalakrīḍanayā krīḍan dṛṣṭaḥ / yāvat tavaiva svāmī / kīdṛśo mama svāmī bhaviṣyati / sā saṃlakṣayati / pratyakṣīkariṣyāmi / tayā pradīpaṃ prajvālya kuṇḍīrakeṇa pracchādya sthāpitaḥ / sa cāntaḥpuraṃ praviṣṭaḥ / tayā ca pradīpaḥ pradarśitaḥ / yāvat paśyati aṣṭādaśabhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgato siṃhavaktrākṛtimukhaś ca / sā kathayati piśācaḥ piśāca iti kṛtvā niṣpalāyitā / rājño mahāśakunino 'nyatamaṃ kārvaṭikaṃ vyutthitam* / tena kuśaḥ kumāraḥ preṣitaḥ / gaccha kārvaṭikaṃ sannāmaya / sa tatra gataḥ / kuśapatnyā mātāpitroḥ saṃdiṣṭam* / kiṃ yuṣmākaṃ pṛthivyāṃ puruṣā na santi yāhaṃ yuṣmābhiḥ piśācasyānupradattā / yadi mama nayatheti evaṃ kuśalam* / noced aham ātmānaṃ praghātayiṣye / sā tair nītā / kuśo 'pi kumāras taṃ kārvaṭikaṃ nirjityāgataḥ / sa mātaraṃ pṛcchati / amba kutra sā mama patnī / sā kathayati / mātāpitṛbhyāṃ nītā / kasyārtham* / tvaṃ piśāca iti kṛtvā / amba gacchāmi tām ānayāmi / putraivaṃ kuruṣva / sa śaṃkhacakragadām ādāya saṃprasthitaḥ / yāvad anyatamasmin karvaṭake siṃhabhayena mahājanakāyā dvārāṇi baddhvā diśo 'nuvyavalokayantas tiṣṭhanti / (MSV I 103) kuśaḥ kumāraḥ kathayati / kim eva tiṣṭhatha / siṃhabhayāt* / kiṃ nā praghātayatha / na śaknumaḥ / yady ahaṃ praghātayāmi kiṃ mamānuprayacchatha / caturaṃgasya balakāyasyārdham* / kuśena kumāreṇa siṃhasamīpaṃ gatvā śaṃkhaḥ āpūritaḥ / tasya karṇau sphuṭitau / kālaṃ gataḥ / sa taṃ gṛhītvā karvaṭakaṃ
gataḥ / bhavantaḥ ayaṃ sa siṃhaḥ / gṛhṇantu caturaṃgasya balakāyasyārdham* / sa kathayati / yuṣmākam eva haste tiṣṭhatu / pratinivṛttato dāsyatha / tasya yasmin karvaṭake sā patnī taṃ ca karvaṭakaṃ gataḥ / mālākārasakāśam upasaṃkrāntaḥ / kas tvam īdṛśaḥ / sa kathayati / mālikaputraḥ / kiṃ tava nāma / vṛjika iti / kuśalā bhavanti bodhisatvās teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu / sa śobhanāṃ mālāṃ grathnāti / sa mālikas tasyā dārikāyās tāṃ mālām
anuprayacchati / sā kathayati / na tvaṃ kadācid īdṛśīṃ mālāṃ grathitapūrvaḥ / kim atra kāraṇam* / mamāntevāsinā grathitam* / paśyāmi tavāntevāsinam* / tena sa tatra nītas tayā dṛṣṭaḥ / sā saṃlakṣayati / ko 'yaṃ piśāca āgataḥ / tayā śābdaḥ kṛtaḥ / piśācaḥ piśāca iti niṣkāsitaḥ / sūpakārasakāśaṃ gataḥ / sa kathayati / kas tvam iti / ahaṃ sūpakāraputraḥ / kiṃnāmā tvam* / sthālīsugandho nāma / sa śobhanaṃ sādhanapacanaṃ karoti / sa sūpakāras tasyā dārikāyās taṃ sādhanapacanaṃ samarpayati / sā dārikā kathayati / bhoḥ puruṣa śobhanasādhanapacanasya ko yogaḥ / mamāntevāsinā sādhitam* / (MSV I 104) paśyāmi (fol. 169r1 = GBM 6.1006) tavāntevāsinam* / yāvat tatrāpi sa niṣkāsitaḥ / vadyasakāśaṃ gataḥ / sa kathayati / kas tvam* / vaidyaputraḥ / kiṃnāmā tvam* / ātreyo nāma / tasyā dārikāyāḥ śirortiḥ prādurbhūtā / tāṃ vaidyā na śaknuvanti svasthīkartum* / sa vaidyaś cintāparo vyavasthitaḥ / sa kathayati / upādhyāya kiṃ cintāparo bhavasi / rājaduhitryā śirortiḥ / na śaknumaḥ svasthīkartum* / gacchāmy ahaṃ svasthīkaromi / sa gatas tayā dṛṣṭaḥ / sā saṃlakṣayati / ko 'yaṃ piśāca āgataḥ / bhūyaḥ saṃlakṣayati / yadi kiṃcid vakṣyāmi na me svasthīkariṣyati / yadāhaṃ svasthībhaveyaṃ tadā niṣkāsayiṣye / sā tena svasthīkṛtā / tadā śabdaḥ kṛtaḥ piśācaḥ piśāca iti / sa tayā niṣkāsitaḥ / amātyasakāśaṃ gataḥ / kas tvam* / ahaṃ sahasrayodhī / tais tasya saṃgrahaḥ kṛtaḥ / sā rājaduhitā yena labdhapūrvā tena śrutam* / yā sā mama rājaduhitā labdhapūrvā sā kuśaṃ kumāraṃ parityajya svagṛhaṃ gatā / tena tasya rājñaḥ saṃdiṣṭam* / yadi tāvan me dārikām anuprayacchasīti evaṃ kuśalam* / no ced rājyāc cyāvayiṣye / sa kathayati / eṣā mama duhitā rājño mahāśakuneḥ putrasya kuśasya kumārasya pradattikā / kim idānīm anyasmai dāsye / sa caturaṃgeṇa balakāyenāgatya tasya rājadhānīṃ veṣṭayitvāvasthitaḥ / sa rājā tena sārdhaṃ na śaknoti saṃgrāmaṃ saṃgrāmayitum* / sa dvārāṇi baddhvāvasthitaḥ / kuśaḥ kumāro 'mātyān āmaṃtrayate
/ kasmād bhavanto dvārāṇi baddhāni / tais tasya vistareṇārocitam* / kuśaḥ kumāraḥ kathayati / yadi mama rājā duhitaram anuprayacchati ahaṃ tena sārdhaṃ saṃgrāmaṃ saṃgrāmayiṣye / taiḥ rājña ārocitam* / sa kathayati / eṣā mayā (MSV I 105) duhitā mahāśakuneḥ putrasya dattikā / katham aham asya dāsye / api ca dārikārthe 'yaṃ saṃrambhaḥ / amātyāḥ kathayanti / deva eṣa tāvad anena sārdhaṃ saṃgrāmaṃ saṃgrāmayatu / na jñāyate kasya jayo bhaviṣyati / tatra vayaṃ kālajñā bhaviṣyāmaḥ / kuśaḥ kumāraḥ paṃcaśatike dvau tūṇau baddhvā śaṃkhacakragadāṃ ca gṛhītvā nirgataḥ / tena śaṃkham āpūritam* / teṣāṃ karṇāni sphuṭitāni / niṣpalāyitāḥ / sā rājaduhitā saṃlakṣayati / ayaṃ kuśaḥ kumāro mahāvīryaparākramaḥ / katham aham asyāntike aprasādaṃ pravedayiṣye / sā tasya prasādaṃ praveditavatī / rājānam idam avocat* / yathā pratijñātaṃ tat kuru / putri tvaṃ mayā kuśasyānupradattikā / tāta sa evāyaṃ kuśaḥ kumāraḥ / putri yady evaṃ gaccha / tena tasya caturaṃgo balakāyo 'nupradatto mahatā satkāreṇa sānupreṣitā /
sa taṃ karvaṭakaṃ gataḥ / sa teṣāṃ kathayati / bhavantaḥ anuprayacchata asmākaṃ caturaṃgasya balakāyasyārdham* / te kathayanti / kumāra caturaṃgo balakāyaḥ udakasyaughasadṛśaṃ gataḥ / yena caturaṃgo balakāya ūḍhas tatra nātidūre eḍhakāś caranti / kuśaḥ (fol. 169v1 = GBM 6.1007) kumāro gāthāṃ bhāṣate /
hastino yatra uhyante kuṃjarāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ /
upamānena vijñeyā ūḍhās tatra gaveḍakāḥ //
yadi tāvad anuprayacchatha ity evaṃ kuśalam* / no ced anuprayacchatha mahāmaryādābandhaṃ kariṣyāmi / tais tasyānupradattam* /
(MSV I 106)
sa nadyās tīre vāsam upagataḥ / sa śrāntakāyo nadīm avatīrṇaḥ snānāya / tatra svamukhabimbo dṛṣṭaḥ / sa saṃlakṣayati / aṣṭādaśābhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgataḥ siṃhavaktrākṛtimukhaś ca / ata eva iyaṃ rājaduhitā mamāntike aprasādaṃ pravedayati / kim īdṛśena mama jīvitena prayojanam* / gacchāmy ātmānaṃ praghātayāmi / so 'nyatamaṃ gahanaṃ praviśyātmānam udbandhitum ārabdhaḥ / śakro devendraḥ saṃlakṣayati / ayaṃ bhadrakalpīyo bodhisatvo rūpaśobhāvirahād ātmānaṃ praghātayati / pūrayitavyo 'sya manorathaḥ / śakra kathayti / kumāra mā khedam āpatsyase mā ātmānaṃ praghātaya / imaṃ cūḍāmaṇiṃ śirasi dhāraya pūrṇamanoratho bhaviṣyasi / ity uktvā prakrāntaḥ / kuśaḥ kumāro 'ntaḥpuraṃ praviśitum ārabdhaḥ / dauvārikeṇa puruṣeṇa nivāryate / kuśakumārasyāyam antaḥpuraṃ mā praviśa / sa kathayati / sa evāhaṃ kuśaḥ / te na śraddhadhati / tena cūḍāmaṇir apanītaḥ / yathā paurāṇaḥ saṃvṛttaḥ / te śraddhitāḥ / kuśaḥ kumāraḥ saṃlakṣayati / ihaiva tiṣṭhāmi / tena pituḥ saṃdiṣṭam* / tāta anujāniṣva mām* / ihaiva tiṣṭhāmi / śakreṇa devendreṇāsya catvāro dhātugotrāḥ pradarśitāḥ / tena sā purī catūratnamayīṃ kṛtvā pratiṣṭhāpitā / kuśena kumāreṇa vāsitam iti kuśāvatī kuśāvatīti saṃjñā saṃvṛttā / sa rājā saṃvṛttaḥ / kuśo nāma balacakravartī teṣu ṣaṣṭiṣu nagarasahasreṣu yajñavāṭāni māpayitvā bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni varṣasahasrāṇi (MSV I 107) bahūni varṣaśatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo dānam adāt* / sa ātmano yajñasaṃpadaṃ dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate /
samṛddhim ātmano dṛṣṭvā deveṣu manujeṣu ca /
ko dānaṃ na prayaccheta saṃpattir yena labhyate //
pratyūhya yo 'yaṃ śatāni puṃsāṃ mātsaryam ākramya sapatnabhūtam* /
dadāti dānaṃ paralokabhīruḥ śūreṣv asau śūrataro mato me //
na taṃ hi śūraṃ munayo vadanti yaḥ śastrapāṇir vicaraty anīke /
dānaṃ prayacchanti viśāradā ye śūrāṃs tu tān sarvavido vadanti //
syāt khalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayena kuśo nāma rājā babhūva balacakravartī yena tatṣaṣṭiṣu nagarasahasreṣu dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv aham eva tena kālena tena samayena kuśo nāma rājābhūvaṃ balacakravartī / mayaiva tatṣaṣṭiṣu nagarasahasreṣu yajñavāṭāni māpayitvā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni / syāt khalu te mahārāja tena mayā dānena vā (fol. 170r1 = GBM 6.1008) dānasaṃvibhāgena vānuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddheti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv abhūn me taddānam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ vā saṃbhāramātrakaṃ vā /
bhikṣavo buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchanti / kiṃ bhadanta kuśena rājñā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākenāṣṭādaśabhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgataḥ (MSV I 108) āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātaḥ / bhagavān āha / kuśenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāni avaśyaṃbhāvīni / kuśenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati / na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante nābdhātau na tejodhātau na vāyudhātau / api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca /
na praṇaśyanti karmāṇi api kalpaśatair api /
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati / sa prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ gṛhītvodyānaṃ gataḥ / asati buddhānāṃ bhagavatām utpāde pratyekabuddhā loke utpadyante hīnadīnānukaṃpakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya /
athānyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caraṃs tad udyānam anuprāptaḥ / tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ / tena pauruṣeyāṇām ājñā dattā / bhavanto niṣkāsayatainaṃ pravrajitam* / te notsahante niṣkāsayitum* / tena gṛhapatinā svayam evotthāya gṛhītvā niṣkāsitaḥ uktaś ca / siṃhamukhāṣṭādaśabhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgataḥ kutra tvaṃ praviśasi / pratyekabuddhaḥ saṃlakṣayati / mā haivāyaṃ tapyeta atyantakṣataś copahataś ceti viditvopari vihāyasam iti vistaraḥ /
yāvat tena satkṛto yāvat pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kharaṃ vākkarma niścāritaṃ nāham asya (MSV I 109) karmaṇo bhāgī syām* / yat tu kārāḥ kṛtā anenāhaṃ kuśalamūlenāḍhye mahādhane mahābhoge kule jāyeya / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau gṛhapatir eṣa evāsau kuśaḥ / yad anena pratyekabuddhasyāntike kharaṃ vākkarma niścāritaṃ tasya karmaṇo vipākenāṣṭādaśabhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgataḥ siṃhavaktrākṛtimukhaś ca saṃvṛttaḥ / yat tu kārāḥ kṛtās tasya karmaṇo vipākena rājā saṃvṛtto balacakravartī / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ / vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ / ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ / tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam* / ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ /
punar api mahārāja yan mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayatā dānāni dattāni puṇyāni (fol. 170v1 = GBM 6.1009) ca kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja kaliṃgeṣu triśaṃkur nāma mataṃgarājo 'bhūt* / anekamataṃgaśataparivāro 'nekamataṃgasahasraparivāro 'nekamataṃgaśatasahasraparivāro maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitānukaṃpī / tasya viṣaye yadā durbhikṣaṃ bhavati tadā satyopayācanena devo vaṛṣati / na kadācid durbhikṣaṃ bhavati / sa ṛṣimadhye pravrajitaḥ / tena paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ / tena khalu samayena vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / yāvad apareṇa samayena naimittikair dvādaśavārṣikī anāvṛṣṭir vyākṛtā / tato rājñā brahmadattena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ (MSV I 110) kāritam* / śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurāḥ / naimittikair dvādaśavārṣikī anāvṛṣṭir vyākṛtā / yasya yuṣmākam iyantaṃ kālam annam asti sa tiṣṭhatu / yasya nāsti sa gacchatv iti / tataḥ sa janakāyo durbhikṣakālamṛtyubhayabhītaḥ saṃjalpaṃ kartum ārabdhaḥ / bhavanto rājñā evaṃ vijite 'yaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / kathaṃ pratipattavyaṃ kutra gacchāma iti / taiḥ śrutaṃ mataṃgaviṣaye mataṃgajātīyaḥ ṛṣiḥ / asya satyopayācanena devo varṣatīti / tato yeṣāṃ dvādaśavārṣikaṃ bhaktaṃ nāsti te mataṃgaviṣayaṃ gatāḥ / mataṃgajātīyaḥ ṛṣeḥ putro mataṃgarājaḥ / tena tasya janakāyasya dvādaśavarṣāṇy annapānena yogodvahanaṃ kṛtam* / samanubaddha eva durbhikṣaḥ prādurbhūtaḥ / rājñā brahmadattena amātyāḥ pṛṣṭāḥ / kutrāsau janakāyo gata iti / amātyāḥ kathayanti / deva kaliṃgaviṣaye triśaṃkur nāma mataṃgarājo maitryātmakaḥ kāruṇiko mahātmā sarvasatvahitavatsalaḥ / tasya satyopayācanena devo varṣati / tatra mahājanakāyo gataḥ / rājā kathayati / bhavanto mahādurbhikṣo 'yaṃ durbhikṣāntarakalpasadṛśaḥ / katham atra pratipattavyam iti / te kathayanti / deva śrūyate
yo 'sau mataṃgaviṣaye rājā ṛṣiṣu pravrajitaḥ so 'dhyeṣitavya iti / tato rājā brahmadatto mataṃgaviṣayaṃ gatvā tam ṛṣim adhyeṣitum ārabdhaḥ / maharṣe mama vijite mahādurbhikṣaṃ durbhikṣāntarakalpasadṛśam* / tad arhasi satyopayācanaṃ kartum iti / sa satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ /
śvapākānāṃ kule jāto mataṃgo duṣṭahiṃsakaḥ /
triśaṃkur iti vikhyāto deveṣu manujeṣu ca //
(MSV I 111)
yena me satyavākyena maitraṃ cittaṃ (fol. 171r1 = GBM 6.1010) subhāvitam* /
akhilaṃ sarvasatveṣu nāgemās tarpaya prajāḥ /
janmaprabhṛti yasmān me maitraṃ cittaṃ subhāvitam* /
anena satyavākyena nāgemās tarpaya prajāḥ //
tataḥ satyopayācanena vārāṇasyāṃ devo vṛṣṭaḥ / durbhikṣaṃ nivṛttaṃ subhikṣaṃ prādurbhūtam* / tato vārāṇasīnivāsī janakāyo mataṃgaviṣayād vārāṇasīm āgataḥ / syāt khalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayena triśaṃkur nāma mataṃgarājo 'bhūt maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitānukaṃpī yasya satyopayācanena devo vṛṣṭaḥ durbhikṣaṃ nivṛttaṃ subhikṣaṃ prādurbhūtam iti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv aham eva sa tena kālena tena samayena triśaṃkur nāma mataṃgarājo babhūva maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ sarvasatvahitānukaṃpī yasya satyopayācanena devo vṛṣṭaḥ / syāt khalu te mahārāja mayā dānena vā dānasaṃvibhāgena vā anuttarā samyaksaṃbodhir adhigatā / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv abhūt tad dānam anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau hetumātrakaṃ vā saṃbhāramātrakaṃ vā /
punar api mahārāja yan mayā anuttarāṃ samyakasaṃbodhiṃ prārthayitā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja mithilāyāṃ mahādevo nāma rājābhūc cakravartī /
vistareṇa mahādevasūtre madhyamāgame rājasaṃyuktakanipāte /
sa ātmano yajñasaṃpadaṃ drṣṭvā gāthāṃ bhāṣate ca /
(MSV I 112)
aiśvaryaṃ prārthamānena deveṣu manujeṣu vā /
dānaṃ deyaṃ yathāśaktyā dāridryabhayabhīruṇā //
loke saṃpūjyate dātā dātā deveṣu pūjyate /
śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ pakṣiṇāṃ vā phaladrumaḥ // iti /
syāt khalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayena mahādevo nāma rājā cakravartī yena taṃ niyataṃ kalyāṇaṃ dharmaṃ pravartitam* / yan niyataṃ kalyāṇaṃ vartma pravṛttam āgamya caturaśītir mahādevasahasrāṇi rājarṣayo brahmacaryam acārṣur iti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / aham eva tena kālena tena samayena mahādevo nāma rājābhūvaṃ cakravartī / mayaiva tan niyataṃ kalyāṇaṃ dharmaṃ pravartitam* / yan niyataṃ kalyāṇaṃ vartma pravṛttam āgamya caturaśītir mahādevasahasrāṇi rājarṣayo brahmacaryam acārṣuḥ / syāt khalu te mahārāja tena mayā dānena vā dānasaṃvibhāgena vā anuttarā samyaksaṃbodhir adhigateti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu tad dānam anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam* /
punar aparaṃ mahārāja yan mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhiprārthayitā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja asyām eva mithilāyāṃ teṣām apaścimako nimir nāma rājābhūc cakravartī /
vistareṇa nimisūtre madhyamāgame rājasaṃyuktakanipāte /
so 'py ātmano yajñasaṃpadaṃ dṛṣṭvā bhāṣate ca /
(fol. 171v1 = GBM 6.1011)
śubhakarmakṛto dṛṣṭvā tathāpy aśubhakarmaṇaḥ /
ye pramādyanti manujāḥ śocyās te puruṣādhamāḥ // iti /
(MSV I 113)
atha śakro devānām indro nimiṃ rājānam idam avocat* / vasa nime ramasva nime ihaiva paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samanvitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍa rama paricārayeti / sa gāthāṃ bhāṣate /
yathā yācitakaṃ bhāṇḍaṃ tāvat kālaṃ rathī yathā /
tathopamam idaṃ sthānaṃ pareṣāṃ vaśavarti yat* //
yato 'haṃ mithilāṃ gatvā kariṣye kuśalaṃ bahu /
āgamiṣye tataḥ svargaṃ kṛtapuṇyaḥ kṛtodayaḥ // iti /
sa mithilām āgatya dānāni datvā puṇyāni kṛtvā gāthāṃ bhāṣate /
santo dānaṃ praśaṃsanti yadāpatsu pradīyate /
kṣatriye brāhmaṇe vaiśye śūdre caṇḍālapukkase //
dānaṃ datvā ca durbhikṣe tarpayitvā ca sajjanān* /
apāyān varjayitveha svargaloke mahīyate //
ānuśaṃsam imaṃ jñātvā dānaṃ deyaṃ manīṣibhiḥ /
dānāt saṃpadyate mokṣaś caiśvaryaṃ ca śurālayaḥ // iti /
syāt kalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayena nimir nāma rājābhūc cakravartī yo devāṃs trayastriṃśān gataḥ śakreṇa devendreṇārdhāsanenopanimantrito divyaiś ca paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samanvitaḥ (MSV I 114) samanvaṅgībhūtaḥ krīḍitavān* / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / aham eva sa tena kālena tena samayena / mayaiva tāni mithilām āgatya caturṣu nagaradvāreṣu yajñavāṭāni māpayitvā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni / syāt khalu te mahārāja tena dānena vā dānasaṃvibhāgena vānuttarā samyaksaṃbodhir adhigateti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu tad dānam anuttarāyāḥ samyaksaṃbodhir hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam* /
tato 'rvāg ānando nāma rājābhūt prābhāvyaḥ / vistareṇa yāvat tasyaiko dvau yāvat paṃca putrā jātāḥ / yo 'sau tasya paścimakaḥ putras tasyādarśaprakhyaṃ mukham* / tasyādarśamukha iti saṃjñā saṃvṛttā / sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ / ādarśamukhaḥ kumāraḥ surataḥ sudāntaḥ / tad anye te caṇḍā rabhasāḥ karkaśāḥ / sarve te pitur arthakaraṇe niṣaṇṇā na kiṃcit prajñayā pratividhyanti / ādarśamukhaḥ kumāro gambhīragambhīrān praśnān svaprajñayā nitīrayati / ānando rājā glānaḥ saṃvṛttaḥ / sa saṃlakṣayati / kaṃ rājatve pratiṣṭhāpayāmi / saced ahaṃ pūrvakāṇāṃ caturṇāṃ bhrātṝṇām anyatamānyatamaṃ rājatve pratiṣṭhāpayiṣyāmi ete caṇḍā rabhasāḥ kakarśā janapadān anayena vyasanam āpādayiṣyanti / saced ādarśamukhaṃ kumāraṃ rājye pratiṣṭhāpayiṣyāmi jñātīnāṃ garhyo bhaviṣyāmi / katham idānīm ayaṃ rājā jyeṣṭhaputrān apāsya kanīyāṃsaṃ rājye pratiṣṭhāpayatīti / api tūpāyasaṃvidhānaṃ kartavyam* / so 'mātyān āmantrayate / haṃta grāmaṇyo mamātyayād yuṣmābhir ekaikaḥ kumāraḥ parīkṣitavyaḥ / yasya maṇipādukāyugaṃ prāvṛtaṃ (fol. 172r1 = GBM 6.1012) tulyaṃ bhavati / (MSV I 115) siṃhāsanaṃ niṣaṇṇasya niṣkampaṃ tiṣṭhate / mukuṭaṃ ca mūrdhni upanibaddhaṃ niścalaṃ bhavati / antaḥpuraś cābhyutthānaṃ kurute / ṣaṭ prajñāprativedanīyāni jñātavyāni antar nidhir bahir nidhir antarbahir nidhiḥ vṛkṣāgre nidhiḥ parvatāgre nidhir udakānte nidhiḥ / yasya sarvāṇy etāni samābhavanti sa yuṣmābhir mamātyayād rājye pratiṣṭhāpayitavya ity uktvā sarvakṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayā iti yāvat kālagataḥ / tair amātyair jyeṣṭhasya kumārasya maṇipādukāyugaṃ samarpitam* / samatvaṃ na kārayati / niṣaṇṇasya siṃhāsanaṃ prakampitam* / mukuṭam ābaddhaṃ calati / antaḥpureṇāpy asyābhyutthānaṃ na kṛtam* / ṣaṭ prajñāpratisaṃvedanīyāny ārocitāni / na jānāti na vijānāti / evaṃ trayāṇāṃ bhrātṝṇām* / ādarśamukhasya kumārasya maṇipādukāyugaṃ
samarpitam* / samaṃ sthitam* / niṣaṇṇasya ca siṃhāsanaṃ niṣkampaṃ vyavasthitam* / mukuṭam ābaddhaṃ mūrdhni pūrayitvā sthitam* / antaḥpureṇa cāsyābhyutthānaṃ kṛtam* / amātyāḥ kathayanti / asyāpi ṣaṭ prajñāprativedanīyāni jñātavyāni antar nidhir bahir nidhir antarbahir nidhir vṛkṣāgre nidhiḥ parvatāgre nidhir udakānte nidhiḥ / ādarśamukhaḥ saṃlakṣayati / antar nidhir iti kim* / antar nidhir dehalyā abhyantaranidhiḥ / bahir nidhir iti kim* / bahir nidhir dehalyā bahir nidhiḥ / antarbahir nidhir iti kim* / antarbahir nidhir dehalyā madhye nidhiḥ / vṛkṣāgre nidhir iti kim* / vṛkṣasyāgre nidhiḥ / tasya rājñaḥ saṃsthānavṛkṣas tasya madhyāhne yatra chāyā sphuritvā tiṣṭhati tatra nidhiḥ / parvatāgre nidhiḥ / tasya rājñaḥ krīḍāpuṣkariṇī tatra snānaśilā tasyādhastān nidhiḥ / udakasyānte (MSV I 116) nidhir iti / yatra gṛhasyodakaṃ nirgacchati grāmānte nidhiḥ / tair amātyaiḥ sarvāṇi pratyavekṣyāhṛtāni / sa tai rājye 'bhiṣiktaḥ / rājā saṃvṛttaḥ / ādarśamukho nāma rājā prābhāvyaḥ /
anyatamasmin karvaṭake daṇḍī nāma brāhmaṇaḥ prativasati / tena gṛhapatisakāśād balīvardān yācitvā divā vāhayitvā tān balīvardān ādāya tasya gṛhapater niveśanaṃ gataḥ / yāvat sa gṛhapatir bhuṃkte / daṇḍinā te balīvardāḥ praveśitāḥ / anyena dvāreṇa prakrāntāḥ / sa gṛhapatir bhuktvā vyutthitaḥ / yāvad balīvardān na paśyati / tena daṇḍī gṛhītaḥ / kutra balīvardāḥ / sa kathayati / gṛhaṃ praveśitāḥ / tvayā mama balīvardā hāritāḥ / anuprayaccha me balīvardān* / sa kathayati nāhaṃ hārayiṣye / sa kathayati / ayam ādarśamukho rājā prājñas tasya sakāśaṃ gacchāvaḥ / sa etam arthaṃ nitīrayitvā asmākaṃ yuktam ayuktaṃ vakṣyati / tau saṃprasthitau /
anyatamasya puruṣasya niṣpalāyate baḍavā / tena daṇḍī ucyate dhāraya me etāṃ baḍavām* / kathaṃ dhārayāmi / yathā śaknoṣi / tena pāṣāṇaṃ gṛhītvā śirasi prahāro dattaḥ / sā kālagatā / sa puruṣaḥ kathayati / tvayā me baḍavā praghātitā / prayaccha māṃ baḍavām* / (fol. 172v1 = GBM 6.1013) kasyārthaṃ baḍavāṃ dadāmi / sa kathayati / āgacchādarśamukhasya rājñaḥ sakāśaṃ gacchāvaḥ / so 'smākaṃ vyavahāraṃ gopayiṣyati / te tatra saṃprasthitāḥ /
sa daṇḍī niṣpalāyitum ārabdhaḥ / tena prākārasyopariṣṭād ātmā muktaḥ / tasyādhastāt kuvindo vastraṃ sūyamānas tasyopari (MSV I 117) patitaḥ / kuvindaḥ praghātitaḥ / daṇḍī kuvindapatnyā gṛhītaḥ / tvayā mama svāmī praghātitaḥ / anuprayaccha me svāminam* / kuto 'haṃ tava svāminaṃ dadāmi / āgacchādarśamukhasya rājñaḥ sakāśaṃ gacchāmaḥ / so 'smākaṃ saṃśayaṃ chetsyate / te saṃprasthitāḥ /
antarmārge nadī gambhīrā / tatra takṣāṇo mukhena vāsīm ādāya pārāt pāram āgacchati / sa daṇḍinā ucyate / kiyat prabhūtaṃ pānīyam* / sa vāsīṃ muktvā kathayati / gambhīram udakam* / vāsī udake nipatitā / tena sa daṇḍī gṛhītaḥ / tvayā mama vāsī udake parihāritā / nāhaṃ hārayiṣye / āgacchādarśamukhasya sakāśaṃ gacchāmaḥ / so 'smākaṃ saṃśayaṃ chetsyati /
te śrāntakāyāḥ kallapālyāpaṇaṃ  daṇḍinam ādāya praviṣṭāḥ / tasyāḥ kallapālyāḥ  putro jātaḥ / sa tayā dārako vastreṇa pracchādya śāyāpitako 'bhūt* / daṇḍī tatra niṣaṇṇaḥ / sa kathayati / dārako dāraka iti / yāvat paśyati praghātitaḥ / sa tayā daṇḍī gṛhītaḥ / tvayā mama putraḥ praghātitaḥ / anuprayaccha me putram* / sa kathayati / kuto 'haṃ tava putraṃ dāsye / nāhaṃ praghātayiṣye / sā kathayati / āgacchādarśamukhasya rājñaḥ sakāśaṃ gacchāmaḥ / te saṃprasthitāḥ /
yāvad anyatasmin pradeśe śākhoṭakavṛkṣe vāyasas tiṣṭhati / tena daṇḍī dṛṣṭa uktaś ca / kva yāsyasi / nāhaṃ yāsye / ete māṃ nayanti / kutra / ādarśamukhasya sakāśam* / madīyam api sandeśaṃ naya / vaktavyas te ādarśamukho rājā / amuṣmin pradeśe śākhoṭakavṛkṣaḥ / (MSV I 118) tatra vāyasas tiṣṭhati / sa kathayati / santy anye vṛkṣā haritasnigdhapalāśāḥ / tatrāhaṃ dhṛtiṃ na labhe / atra sthitasya me svāsthyam* / ko yogaḥ / te saṃprasthitāḥ /
adrākṣīn mṛgo daṇḍinam* / sa kathayati / daṇḍin kva gacchasi / nāhaṃ gacchāmi / ete māṃ nayanti ādarśamukhasakāśam* / madīyam api sandeśaṃ naya / santy anyeṣu sthāneṣu haritaśādvalāni tṛṇāni / te mama na rocante / kiṃ kāraṇam* / te saṃprasthitāḥ /
yāvat tittireṇa dṛṣṭa uktaś ca / kva yāsyasi / pūrvavat* / madīyam api sandeśaṃ naya / aham ekasmin pradeśe tittireti vāśitaṃ karomi / aparasmin utittireti / kim atra kāraṇam* /
aparasmin pradeśe sarpeṇa dṛṣṭaḥ / pūrvavan mamāpi sandeśaṃ naya / aham āśayāt sukhena nirgacchāmi duḥkhena praviśāmi / kim atra kāraṇam* /
anyasmin pradeśe ahinakulau parasparaviruddhau kaliṃ kurvataḥ / pūrvavad yāvad asmākam api sandeśaṃ naya / āvāṃ divānyonyaṃ kaliṃ kurvāṇau dhṛtiṃ na labhāvaḥ / kim atra kāraṇam* /
anyatamā vadhūkumārī pūrvavad yāvat sā kathayati / mamāpi sandeśaṃ naya / (fol. 173r1 = GBM 6.1014) yadāhaṃ paitṛke gṛhe tiṣṭhāmi tadāhaṃ śvaśuragṛhasyārthe utkaṇṭhāmi / yadā śvaśuragṛhe tiṣṭhāmi tadā paitṛgṛhe utkaṇṭhāmi / kim atra kāraṇam* / te saṃprasthitāḥ /
(MSV I 119)
jayena yenādarśamukho rājā tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya daṇḍī rājānaṃ jayenāyuṣā ca vardhayitvā ekānte niṣaṇṇaḥ / te 'py amī pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇāḥ / rājā daṇḍinaṃ pṛcchati / kim āgato 'si / devānīto 'smīti / kena kāraṇena / daṇḍinā gṛhapatinā saha vivādas tat sarvam ārocitam* /
rājā gṛhapatiṃ pṛcchati / dṛṣṭas tvayā balīvadaḥ / dṛṣṭaḥ / daṇḍin tvayā balīvardā praveśitāḥ / deva praveśitāḥ / rājā kathayati / asya daṇḍino jihvāṃ chindata yena nārocitam* / asyāpi netroddharaṇaṃ kuruta yena balīvardā nopanibaddhāḥ / gṛhapatiḥ kathayati / ekadā me balīvardā hṛtā aparaṃ netroddharaṇaṃ kriyate / daṇḍinā jitaṃ bhavatu /
sa puruṣaḥ kathayati / deva anena daṇḍinā mama baḍavā praghātitā / yathākathaṃ tena vistareṇārocitam* / rājā kathayati / asya puruṣasya jihvāṃ chindata yenoktaṃ yathā śaknoṣi tathā vārayeti / asyāpi daṇḍino hastau ardhāpayata yenānyena śakyaṃ tāṃ dhārayituṃ nānyatra śilāprahārayā / sa puruṣaḥ kathayati / ekadā me baḍavā praghātitā dvitīyaṃ ye jihvācchedaḥ / daṇḍinā jitaṃ bhavatu /
kuvindapatnyā vistareṇārocitam* / rājā kathayati / gaccha eṣa eva te bhartā bhavatu / sā kathayati / ekadā anena mama bhartā praghātito 'para eṣa me svāmī bhaviṣyati / daṇḍinā jitaṃ bhavatu /
vardhakinā vistareṇārocitam* / rājā kathayati / asya takṣāṇasya jihvāṃ chindata yo vāsīṃ muktvodakamadhye vācaṃ niścārayati / (MSV I 120) asyāpi daṇḍino netroddharaṇaṃ kuruta paśyann api gambhīram udakaṃ takṣāṇaṃ pṛcchati / takṣāṇaḥ kathayati / ekadā me vāsy apahṛtā dvitīyo me jihvācchedaḥ / daṇḍinā jitaṃ bhavatu /
kalyapālyā vistareṇārocitam* / rājā kathayati / asyāḥ kalyapālyā hastāv ardhāpayata yad anyā dārakaḥ sarveṇa sarvaṃ pracchādya śāyitaḥ / daṇḍino 'pi netroddharaṇaṃ kuruta yo 'pratyavekṣya parakīye āsane niṣetsyati / sā kathayati / ekadā me putraḥ praghātito dvitīyo me hastacchedaḥ / daṇḍinā jitaṃ bhavatu /
daṇḍinā kākasandeśam ārocitam* / rājā kathayati / daṇḍin sa kāko vaktavyaḥ / tvam āsīr grāmarāṭ* / atra pradeśe śākhoṭaka āsīt* / asmiṃś ca śākhoṭakavṛkṣe nidhānas tiṣṭhati / taṃ kasyacid datvā gacchā / svastho bhaviṣyasi /
mṛgasandeśam ārocitam* / sa kathayati / mṛgas tvayā vaktavyaḥ / atra vṛkṣasyopariṣṭān madhubindyā nipataṃtyā tṛṇaśādvalāni madhurīkṛtāni tāni tvayā bhakṣitāni / sa ca madhu prakrāntaḥ / rasagṛdhyāṃ tyaja / mānayena vyasanam āpatsyase iti /
tittirisandeśam (fol. 173v1 = GBM 6.1015) ārocitam* / rājā kathayati / yatra sa tittiri tittiri vāśitaṃ karoti sa pradeśo niṣkāṃcanaḥ / yatrotittireti tatra nidhānas tiṣṭhati / sa taṃ nidhānaṃ kasyacid ārocayitvānyatra gaccha / mānayena vyasanam āpatsyasi /
(MSV I 121)
ahinakulasandeśam ārocitam* / rājā kathayati / tau vaktavyau / yuvāṃ manuṣyabhūtau dvau bhrātarau / tatraikaḥ kathayati svāpateyaṃ bhājayāvaḥ / dvitīyena mātsaryābhibhūtena na bhājitam* / tatraiko 'dhyavasānaṃ kṛtvā āśīviṣeṣūpapannaḥ / dvitīyo 'pi svāpateyam avaṣṭabhyādhyavasānaṃ kṛtvā nakulaḥ saṃvṛttaḥ / tena yūyam etat svāpateyaṃ śramaṇabrāhmaṇebhyo datvā tasmāt sthānād apakramata / svasthā bhaviṣyatha /
sarpasya sandeśam ārocitam* / rājā kathayati / vaktavyas te sa sarpaḥ / tvaṃ jighatsādaurbalyaparīta āśayān nirgacchasi / mukhena prabhūtam āhāraṃ bhuktvā duḥkhenāśayaṃ praviśasi / sa tvam āhāre mātrāṃ jānīyāḥ / yatheṣṭacārī sukhaṃ vihariṣyasi /
vadhūkumāryāḥ sandeśam ārocitam* / rājā kathayati / vaktavyā vadhūkumārī tvayā / tava paitṛke gṛhe sapremakas tiṣṭhati / sā tvaṃ yadā śvaśuragṛhe tiṣṭhasi tadā sapremakasyārthe utkaṇṭhayasi / yadā paitṛkagṛhe tiṣṭhasi tadā svāmino 'rthe utkaṇṭhayasi / sā tvam ekaṃ sthānaṃ parityajya ekaṃ sugṛhītaṃ kuru / mānayena vyasanam āpatsyase /
vadhūkumārī āśīviṣaś ca yathānuśiṣṭaḥ pratipannaḥ / ahinakulau daṇḍinaḥ svāpateyam anupradattaḥ / kākenāpi avaśiṣṭā yathānuśiṣṭāḥ pratipannāḥ /
amātyāḥ kathayanti / aho devasya īdṛśo 'pi pratibhānaḥ / rājā āttamanasā caturṣu nagaradvāreṣu dānaśālā māpitā / dānādhiṣṭhāyikāḥ puruṣāḥ sthāpitāḥ /
(MSV I 122)
tena khalu samayena durbhikṣam atra dvādaśavārṣikam* / tena dvādaśavārṣike durbhikṣe vartamāne anekeṣāṃ prāṇiśatasahasrāṇāṃ piṇḍakena yogodvahanaṃ kṛtam* / sa ātmano yajñasampadaṃ dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate /
dhanaṃ hi labdhvā dharmeṇa na kuryāt saṃcayaṃ budhaḥ /
dadyāt saṃpannaśīleṣu dakṣiṇīyeṣu dakṣiṇām* //
śramaṇān brāhmaṇān sādhūn tarpayitvā vanīpakān* /
kāyasya bhedāt sa tadā prājño deveṣūpapadyate //
evaṃ jñātvā tu medhāvī śrāddho muktena cetasā /
dānaśūrān praśaṃsanti dakṣiṇīyeṣv amatsarāḥ //
syāt khalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayenādarśamukho nāma rājā prābhāvyaḥ / yena taddvādaśavārṣike durbhikṣe vartamāne anekeṣāṃ prāṇiśatasahasrāṇāṃ piṇḍakena yogodvahanaṃ kṛtam* / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv aham eva tena kālena tena samayenādarśamukho nāma rājābhūvaṃ prābhāvyaḥ / mayaiva dvādaśavārṣike durbhikṣe vartamāne anekeṣāṃ prāṇiśatasahasrāṇāṃ piṇḍakena yogodvahanaṃ kṛtam* / syāt khalu te mahārāja tena mayā dānena vā dānasaṃvibhāgena vānuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddheti / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu me tad dānaṃ hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ (fol. 174r1 = GBM 6.1016) saṃbhāramātrakam* /
punar api mahārāja yan mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayitā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja sudhano nāma rājābhuc cakravartī / tena caturaśītiṣu nagarasahasreṣu yajñavāṭāni māpayitvā bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni (MSV I 123) varṣasahasrāṇi bahūni varṣaśatasahasrāṇi dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni / sa ātmano yajñasampadaṃ dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate /
samṛddhim ātmano dṛṣṭvā deveṣu manujeṣu ca /
na prayacched dhi ko dānaṃ saṃpattir yena labhyate //
pratyūhya yo 'yaṃ śatāni puṃsāṃ mātsaryam ākramya sapatnabhūtam* /
dadāti dānaṃ paralokabhīruḥ śūreṣv asau śūrataro mato me //
na taṃ hi śūraṃ munayo vadanti yaḥ śastrapāṇir vicaraty anīke /
dānaṃ prayacchanti viśāradā ye śūrāṃs tu tān sarvavido vadanti //
syāt khalu te mahārājānyaḥ sa tena kālena tena samayena rājābhūc cakravartī yena tac caturaśītiṣu nagarasahasreṣu yajñavāṭaṃ māpayitvā bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni varṣaśatasahasrāṇi dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu tad dānaṃ saṃbodher hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam* /
punar api mahārāja yan mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayitā dānāni dattāni puṇyāni kṛtāni vīryapāramitā ca paripūritā na cānuttarā samyaksaṃbodhir adhigateti tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja paṃcālaviṣaye dvau rājānau babhūvatuḥ / uttarapaṃcālo dakṣiṇapaṃcālaś ca /
tatrottarapaṃcālo dhano nāmnā hastināpure nagare rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ (MSV I 124) ca / praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* / dhārmiko dharmarājā dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tasmiṃś ca nagare mahān hrada utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃcchanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhito ramaṇīyaḥ / tatra hrade janmacitro nāma nāgapotaḥ prativasati / sa kālena kālaṃ samyagvāridhārām anuprayacchatīti atīva śasyasaṃpattir bhavati / śasyavatī vasumatī subhikṣānnapāno deśaḥ / dānamānasatkāravāṃś ca lokaḥ śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakopabhojyaḥ /
dakṣiṇapaṃcālas tu rājā adharmabhūyiṣṭhaś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ adharmeṇa rājyaṃ kārayati / nityaṃ daṇḍanatāḍanaghātanadhāraṇabandhanahaḍinigaḍoparodhaiḥ rāṣṭranivāsinaṃ trāsayati / adharmabhūyiṣṭhatayā cāsya devo na kālena kālaṃ samyagvāridhārām anuprayacchati / tato 'sau janakāyaḥ saṃtrastaḥ saṃvegam āpannaḥ svajīvitāpekṣayā rāṣṭraparityāgaṃ kṛtvottarapaṃcālasya rājño viṣayaṃ gatvā prativasati / yāvad (fol. 174v1 = GBM 6.1017) apareṇa samayena dakṣiṇapaṃcālo rājā mṛgayāvyapadeśena janapadān vyavalokanāya nirgato yāvat paśyati grāmanagarāṇi śūnyāni udyānadevakulāni bhinnaprabhagnāni / dṛṣṭvā ca punar amātyān āmantrayate / kasmād bhavanta imāni grāmanagarāṇi śūnyāni udyānadevakulāni ca bhinnaprabhagnāni / sa janakāyaḥ kva gata iti / amātyāḥ kathayanti / deva uttarapaṃcālasya (MSV I 125) rājño dhanasya viṣayaṃ gatāḥ / kimartham* / devābhayaṃ prayaccha kathayāmaḥ / dattaṃ bhavatu / tatas te kathayanti / deva uttarapaṃcālo rājā dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamarās taskararogāpagatāḥ / śālīkṣugomahiṣīsaṃpanno dānamānasatkāravāṃś ca lokaḥ / śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakopabhojyaḥ / devas tu caṇḍo rabhasaḥ karkaśo nityaṃ daṇḍanatāḍanaghātanadhāraṇabandhanahaḍinigaḍoparodhaiḥ rāṣṭraṃ trāsayati yato 'sau janakāyaḥ saṃtrastaḥ saṃvegam āpannaḥ uttarapaṃcālasya rājño viṣayaṃ gataḥ / dakṣiṇapaṃcālo rāja kathayati / bhavantaḥ ko 'sāv upāyaḥ syād yenāsau janakāyaḥ punar āgatyaiṣu grāmanagareṣu prativaset* / amātyāḥ kathayanti / yadi devaḥ uttarapaṃcālarājavad dharmeṇa rājyaṃ kārayati maitracitto hitacitto 'nukaṃpācittaḥ svarāṣṭraṃ pālayati nacirād asau janakāyaḥ punar āgatyaiṣu grāmanagareṣu prativaset* / dakṣiṇapaṃcālo rājā kathayati / bhavanto yady evam aham apy uttarapaṃcālavad dharmeṇa rājyaṃ kārayāmi maitracitto hitacitto 'nukampācittaḥ rāṣṭraṃ
paripālayāmi / yūyaṃ tathā kuruta yathāsau janakāyaḥ punar āgatyaiṣu grāmanagareṣu prativasatīti / devāparo 'pi tatrānuśaṃso 'sti / tasmin nagare mahān hradaḥ utpalakumudapuṇḍarīkasaṃcchanno haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhitaḥ / tatra janmacitro nāgapotaḥ prativasati / sa kalena kālaṃ samyagvāridhārām anuprayacchati / atīva śasyasaṃpattir bhavati / tena tatra śasyavatī vasumatī subhikṣānnapānaś ca deśaḥ / ko 'sāv upāyaḥ syād yenāsau (MSV I 126) nāgapota ihānīyeta / deva vidyāmantradhāriṇas tam ānayanti / te samanviṣyantām* / tato rājñā suvarṇapiṭakaṃ dhvajāgre baddhvā sarvavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / ya uttarapaṃcālaviṣayāj janmacitraṃ nāgapotam ānayet tasyemaṃ suvarṇapiṭakaṃ dāsyāmi mahatā ca satkāreṇa satkariṣyāmīti / yāvad anyatama āhituṇḍikaḥ amātyānāṃ sakāśaṃ gatvā kathayati / mamaitat suvarṇapiṭakam anuprayacchata ahaṃ janmacitraṃ nāgapotam apahṛtyānayāmīti / (fol. 175r1 = GBM 6.1018) amātyāḥ kathayanti / eṣa gṛhāṇa / sa kathayati / yo yuṣmākaṃ śraddhitaḥ pratyayitaś ca tasya haste tiṣṭhatu / ānīte janmacitre nāgapote grahīṣyāmīti / evaṃ kuruṣveti / tato 'sāv āhituṇḍikaḥ pratyayitasya puruṣasya haste suvarṇapiṭakaṃ sthāpayitvā hastināpuraṃ nagaraṃ gataḥ / tatas tenāsau hradaḥ samantato vyavalokitaḥ / nimittīkṛtaṃ cāsau janmacitro nāgapota etasmin deśe pratiṣṭhatīti / tato balyupahāranimittaṃ tataḥ punaḥ pratyāgataḥ / amātyānāṃ kathayati balyupahāraṃ me prayacchata saptame divase taṃ nāgapotam apahṛtyānayāmīti / sa cāhituṇḍikas tena saṃlakṣito mamāsāv apaharaṇāyāgataḥ / saptame divase mām apahariṣyati / mātāpitṛviyogajaṃ mahad duḥkhaṃ bhaviṣyati / kiṃ karomi kaṃ śaraṇaṃ prapadye iti / tasya ca hradasya nātidūre dvau lubdhakau prativasataḥ sārakaḥ phalakaś ca / tau taṃ hradam āśritya jīvikāṃ kalpayataḥ / yaḥ sthalagataḥ prāṇino mṛgaśaśaśarabhasūkarādayas tad hradam upasarpanti tān praghātayati ye 'pi jalagatā matsyakacchapamaṇḍūkādayaḥ / tatra ca sārakaḥ kālagataḥ / (MSV I 127) phalako jīvati
/ janmacitro nāgapotaḥ saṃlakṣayati / nānyo 'sti mama śaraṇamṛte phalakāl lubdhakāt* / tato manuṣyaveśam āsthāya phalakasya sakāśaṃ gataḥ / gatvā kathayati / bhoḥ puruṣa kiṃ tvaṃ jānīṣe kasyānubhāvād dhanasya rājño janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca pūrvavad yāvac chālīkṣugomahiṣīsaṃpannā iti / sa kathayati / jāne / sa rājā dhārmiko dharmeṇa rājyaṃ kārayati maitracitto hitacitto 'nukampācittaś ca rāṣṭraṃ pālayatīti / sa kathayati / kim etad evāsti / anyad apīti / lubdhakaḥ kathayati / asty anyo 'py anuśaṃsaḥ / yaḥ asmin hrade janmacitro nāma nāgapotaḥ prativasati sa kālena kālaṃ samyagvāridhārām anuprayacchati / atīva śasyasaṃpattir bhavati śasyavatī vasumatī subhikṣānnapānaś ca deśaḥ iti / janmacitraḥ kathayati / yadi kaścit taṃ nāgapotam ito viṣayād apaharet tasya nāgapotasya kiṃ syān mātāpitṛviyogajam asya duḥkhaṃ syād rājño rāṣṭrasya ca / yo 'paharati tasya tvaṃ kiṃ kuryāḥ / jīvitād vyavaropayeyam* / jānīṣe tvaṃ kataro 'sau nāgapota iti / na jāne / aham asau dakṣiṇapaṃcālaviṣayikenāpahriye / sa balyupahāravidhānārthaṃ gataḥ saptame divase āgamiṣyati / āgatyāsya hradasya catasṛṣu dikṣu khadirakīlakān nikhanya nānāraṃgaiḥ sūtrair veṣṭayitvā mantrān āvartayiṣyati / tatra tvayā pracchannaṃ saṃnikṛṣṭe sthāne sthātavyam* / yadā tenāyam evaṃrūpaḥ (MSV I 128) prayogaḥ kṛto bhavati tadā hradamadhyāt kvathamānaṃ pānīyam utthāsyati / ahaṃ cotthāsyāmi / (fol. 175v1 = GBM 6.1019) tadā tvayāsāv āhituṇḍikaḥ śareṇa marmaṇi tāḍayitavyaḥ / āśu copasaṃkramya vaktavyo mantrān upasaṃhara / mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayiṣyāmīti / yady asau mantrān anupasaṃhṛtya prāṇair viyokṣyate mṛte 'haṃ yāvajjīvam eva mantrapāśabaddhaḥ syām iti / lubdhakaḥ prāha / yadi tavaikasyaivaṃ guṇaḥ syāt tathāpy aham evaṃ kuryāṃ prāg
eva sakalasya rāṣṭrasya / gacchāmy ahaṃ tatra sthāna iti / tatas tena nāgapotena tasyaikapārśve guptaṃ sthānam upadarśitam* / yāvad asau lubdhakaḥ saptame divase pratigupte pradeśe ātmānaṃ gopayitvāvasthitaḥ / sa cāhituṇḍika āgatya balyupahāraṃ kartum ārabdhaḥ / tena catasṛṣu dikṣu catvāraḥ khadirakīlakāḥ nikhātāḥ / nānāraṃgaiḥ sūtrakair veṣṭayitvā mantrair āvartitaḥ / tatas tat pānīyam utkvathitum ārabdham* / lubdhakena śareṇa marmaṇi tāḍito niṣkośaṃ cāsiṃ kṛtvābhihitaḥ / tvam asmin viṣayanivāsinaṃ nāgapotakaṃ mantreṇāpaharasi / mantrān upasaṃhara / mā te utkṛttamūlaṃ śiraḥ kṛtvā pṛthivyāṃ nipātayiṣyāmīti / tata ahituṇḍikena duḥkhavedanābhibhūtena mantrā vyāvartitāḥ / tena ca samanantaraṃ lubdhakena jīvitād vyavaropitaḥ / tato nāgapoto mantrapāśabandhanād vinirmukto hradād abhyudgatya taṃ lubdhakaṃ pariṣvaktavān evaṃ cāha / tvaṃ me mātā tvaṃ pitā yan mama tvam āgamya mātāpitṛviyogajaṃ duḥkhaṃ notpannam* / āgaccha bhuvanaṃ gacchāvaḥ / tenāsau svabhuvanaṃ nīto nānāvidhena cānnapānena saṃtarpito ratnāni copadarśitāni / mātāpitroś ca niveditam* / amba tāta eṣa me suhṛccharaṇyaṃ (MSV I 129) bāndhavo 'syānubhāvān mama yuṣmābhiḥ saha viyogo na jāta iti / tābhyām apy asau vareṇa pravārito vividhāni ratnāni dattāni / sa tāny ādāya tasmād hradād vyutthitaḥ /
tasya hradasya nātidūre puṣpaphalasampannaṃ nānāśakunibhir nikūjitam āśramapadam* / tatra ṛṣiḥ prativasati maitryātmakaḥ kāruṇikaḥ satvavatsalaḥ / tato 'sau lubdhakas tasya ṛṣes triṣkālam upasaṃkramitum ārabdhaḥ / yac cāsya janmacitreṇa nāgapotena sārdhaṃ vṛttaṃ tat sarvaṃ vistareṇa samākhyātam* / tato 'sāv ṛṣiḥ kathayati / kiṃ ratnaiḥ kiṃ vā te suvarṇena tasya bhuvane amogho nāma pāśas tiṣṭhati taṃ yācasveti / tato lubdhako 'moghapāśe jātatṛṣṇaḥ ṛṣivacanam upaśrutya punar api nāgabhuvanaṃ gato yāvat paśyati nāgabhuvanadvāre tam amoghaṃ pāśam* / tasyaitad abhavat* / eṣa sa pāśo yo mayā prārthanīya iti viditvā nāgabhuvanaṃ praviṣṭaḥ / tato janmacitreṇa nāgapotenānyaiś ca nāgapotaiḥ sasaṃbhramaṃ pratisaṃmodito ratnaiś ca pravāritaḥ kathayati / alaṃ me ratnaiḥ kiṃ tv etad amoghaṃ pāśaṃ mamānuprayaccheti / janmacitraḥ kathayati / tavānena kiṃ prayojanam* / asmākaṃ (fol. 176r1 = GBM 6.1020) tu mahat prayojanam* / yadā garuḍabhayopadrutā bhavāmas tadānenātmānaṃ rakṣāmaḥ / lubdhakaḥ kathayati / yuṣmākam eṣa garuḍabhayopadrutānām upayogaṃ gacchati mama tv anena satatam eva prayojanam* / yady asti kṛtam upakṛtaṃ vā prayaccheti / janmacitrasya nāgapotasyaitad abhavat* / mamānena bahūpakṛtaṃ mātāpitarāv avalokya dadāmīti / tena mātāpitarāv (MSV I 130) avalokya sa pāśo dattaḥ / tato 'sau lubdhakaḥ pṛthivīlabdhaprakhyena sukhasaumanasyenāpyāyitamanā amoghaṃ pāśam ādāya nāgabhuvanād abhyudgamya svagṛhaṃ gataḥ /
yāvad apareṇa samayena dhano rājā devyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricāryati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato na putro na duhitā / sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / anekadhanasamuditaṃ me gṛhaṃ na me putro na duhitā / mamātyayāt svakulavaṃśacchede rāṣṭrāpahāraḥ / sarvaṃ ca svāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti / sa śramaṇabrāhmaṇasuhṛtsaṃbandhibāndhavair ucyate / deva kim asi cintāpara iti / sa etat prakaraṇaṃ teṣāṃ vistareṇārocayati / te kathayanti / devatārādhanaṃ kuru putras te bhaviṣyatīti / so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberaśakrabrahmādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate tadyathā ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ sahajāḥ sahadharmikā nityānubaddhā api devatā āyācate / asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ca / tac ca naivam* / yady evam abhaviṣyad ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ / api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca / katameṣāṃ trayāṇām* / mātāpitarau raktau bhavataḥ / saṃnipatitau / mātā ca kalyā bhavati ritumatī / gandharvaś ca pratyupasthito bhavati / eṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca / sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati / anyatamaś ca bhadrakalpiko (MSV I 131) bodhisatvas tasyā agramahiṣyāḥ kukṣim avakrāntaḥ / paṃcāveṇikā dharmāḥ ekataḥ paṇḍitajātīye mātṛgrāme / katame paṃca / raktaṃ puruṣaṃ jānāti / kālaṃ jānāti / ṛtuṃ jānāti / garbham avakrāntaṃ jānāti / yasya sakāśād garbho 'vakrāmati taṃ jānāti / dārakaṃ jānāti / dārikāṃ jānāti / saced dārako bhavati dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati / saced dārikā bhavati vāmaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati / sā āttamanāttamanāḥ svāminārocayati / diṣṭyā āryaputra vardhase / āpannasatvāsmi saṃvṛttā / yathā ca me dakṣiṇakukṣiṃ niśritya tiṣṭhati niyataṃ dārako bhaviṣyatīti (fol. 176v1 = GBM 6.1021) / so 'py āttamanāttamanāḥ pūrvaṃ kāyam abhyunnamayya
dakṣiṇabāhum abhiprasāryodānam udānayati /
apy evāhaṃ cirakālābhilaṣitaṃ putramukhaṃ paśyeyam* / samajāto me syān nāvajātaḥ / kṛtyāni me kurvīta / bhṛtaḥ pratibibhṛyāt* / dāyādyaṃ pratipadyeta / kulavaṃśo me cirasthitikaḥ syāt* / asmākaṃ cāpy atītakālagatānām alpaṃ vā prabhūtaṃ vā dānāni datvā puṇyāni kṛtvā asmākaṃ nāmnā dakṣiṇām ādekṣyate / idaṃ tayor yatra tatropapannayor gacchator anugacchatv iti /
āpannasatvāṃ caināṃ viditvā upari prāsādatalagatām ayantritāṃ dhārayati śīte śītopakaraṇair uṣṇe uṣṇopakaraṇair vaidyaprajñaptair (MSV I 132) āhārair nātitiktair nātyamlair nātilavaṇair nātimadhurakair nātikaṭukair nātikaṣāyais tiktāmlalavaṇamadhurakaṭukakaṣāyavivarjitair āhārair hārārdhahāravibhūṣitagātrīm apsarasam iva nandanavanavihāriṇīṃ mañcān mañcaṃ pīṭhāt pīṭham avatarantīm adharimāṃ bhūmim* / na cāsyāḥ kiṃcid amanojñaśabdaśravaṇaṃ yāvad eva garbhasya paripākāya / sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā / dārako jātaḥ / abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaś chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭaḥ uccaghoṣaḥ saṃgatabrūs tuṅganāsaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ / tasya jātāv ānandabheryas tāḍitāḥ / śrutvā rājā kathayati / kim etad iti / antaḥpurikābhiḥ rājñe niveditam* / deva diṣṭyā vardhase putras te jāta iti / tato rājñā sarvaṃ tan nagaram apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ vyavasthāpitam* / candanavāripariṣiktam ucchritadhvajapatākaṃ surabhidhūpaghaṭikopanibaddhaṃ nānāpuṣpāvakīrṇaṃ ramaṇīyam* / ājñā ca dattā / śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakebhyo dānaṃ prayacchata / sarvabandhanamokṣaṃ kuruteti / tasyaivaṃ trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate / kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti / amātyāḥ kathayanti / ayaṃ dārako dhanasya rājñaḥ putraḥ / bhavatu dārakasya sudhana iti nāmeti / tasya sudhana iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam* / sudhano dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo 'nupradattaḥ / dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* / so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā (MSV I 133) sarpirmaṇḍenānyaiś cottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* / sa yadā mahān saṃvṛttas tadā lipyām upanyastaḥ / pūrvavad yāvad aṣṭāsu parīkṣāsūddhāṭako
vācakaḥ paṇḍitaḥ paṭupracāraḥ saṃvṛttaḥ / sa yāni tāni bhavanti mūrdhābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryasthāmavīryam anuprāptānāṃ mahāntaṃ (fol. 177r1 = GBM 6.1022) pṛthivīmaṇḍalam abhinirjityādhyāvasatāṃ pūrvavad yāvat paṃcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ / tasya pitrā trīṇy antaḥpurāṇi vyavasthāpitāni jyeṣṭhaṃ madhyaṃ kanīyaḥ / trīṇi vāsagṛhāṇi māpitāni haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikam* / trīṇy udyānāni māpitāni haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikam* / tataḥ sudhanaḥ kumāraḥ upari prāsādatalagato niṣpuruṣeṇa tūryeṇa krīḍati ramate paricārayati /
yāvad apareṇa samayena phalako lubdhako mṛgān anveṣamāṇas tena tenānuvicarann anyatamaṃ parvatam anuprāptaḥ / tasya ca parvatasyādhastād riṣer āśramapadaṃ paśyati puṣpaphalasaṃpannaṃ nānāpakṣigaṇavicaritam* / mahāntaṃ ca hradam utpalakumudapuṇḍarīkasaṃchannaṃ haṃsakāraṇḍavacakravākopaśobhitam* (MSV I 134) / tadāśramapadaṃ paribhramitum ārabdhaḥ / yāvat tam ṛṣiṃ paśyati dīrghakeśaśmaśrunakharomāṇaṃ vātātapakarṣitaśarīraṃ cīvaravalkaladhāriṇam anyatamad vṛkṣamūlāśrayaṃ tṛṇakuṭikākṛtanilayam* / dṛṣṭvā ca punaḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā kṛtāṃjalipuṭaḥ papraccha / bhagavan kiyac ciram asmin pradeśe tava prativasataḥ / catvāriṃśadvarṣāṇi / asti tvayā iyatā kālenāsmin pradeśe kaścid āścaryādbhuto dharmo dṛṣṭaḥ śruto vā kasyacit sakāśāt* / sa ṛṣir mandamandam uvāca / bhadramukha dṛṣṭas te ayaṃ hradaḥ / dṛṣṭo bhagavan* / eṣā brahmasabhā nāma puṣkariṇī utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṃchannā nānāpakṣigaṇaniṣevitā himarajatatuṣāragaurāmbupūrṇā surabhikusumaparivāsitatoyā / asyāṃ puṣkariṇyāṃ paṃcadaśyāṃ paṃcadaśyāṃ manoharā nāma drumakinnararājasya duhitā paṃcakinnarīśataparivṛtā nānāvidhaśiraḥsnānodvartanair āgatya snāti / snānakāle cāsya madhuranṛtyagītavāditaśabdena mṛgapakṣiṇo 'pahriyante / aham api taṃ śabdaṃ śrutvā mahatā prītisaumanasyena saptāham adhināmayāmi / etad āścaryaṃ bhadramukha mayā dṛṣṭam iti /
atha phalakasya lubdhakasyaitad abhavat* / śobhano mayā amoghaḥ pāśo nāgāl labdhaḥ / taṃ manoharāyā kinnaryāḥ kṣepsyāmīti / so 'pareṇa samayena pūrṇapaṃcadaśyāṃ pāśam ādāya hradatīrthasamīpe puṣpaphalaviṭapavṛkṣagahanam āśrityāvadhānatatparo 'vasthitaḥ / yāvan manoharā kinnarī paṃcakinnarīśataparivṛtā mahatyā vibhūtyā brahmasabhāṃ puṣkariṇīm avatīrṇā snātuṃ tatsamanantaraṃ ca phalakena (MSV I 135) lubdhakenāmoghaḥ pāśaḥ kṣipto yena manoharā kinnarī baddhā / tayā amoghapāśapāśitayā hrade mahānupamardaḥ kṛto vibhīṣaṇaś ca śabdo niścāritaḥ / yaṃ śrutvā pariśiṣṭaḥ kinnarīgaṇaḥ itaś cāmutaś ca saṃbhrānto manoharāṃ (fol. 177v1 = GBM 6.1023) kinnarīṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ / paśyati baddhām* / dṛṣṭvā ca punar bhīto niṣpalāyitaḥ / adrākṣīt sa ludhakas tāṃ paramarūpadarśanīyām* / dṛṣṭvā ca punar upaśliṣṭo grahīṣyāmīti / sā kathayati /
mā naiṣīs tvaṃ hi mā sprākṣīr naitat tava suceṣṭitam* /
rājabhogyā surūpāhaṃ na sādhu grahaṇaṃ tava // iti /
lubdhakaḥ prāha / yadi tvāṃ nā gṛhṇāmi niṣpalāyase / sā kathayati / nāhaṃ niṣpalāye / yadi na śraddadhāsi ayaṃ cūḍāmaṇiṃ gṛhṇa / asyānubhāvenāham upari vihāyasā gacchāmīti / lubdhakaḥ kathayati / kathaṃ jāne / tayā śiras taś cūḍāmaṇir dattaḥ uktaś ca / etac cūḍāmaṇir yasya hastasthas tasyāhaṃ vaśā bhavāmi / tato lubdhakenāsau maṇir gṛhītaḥ / pāśabaddhāṃ caināṃ gṛhītvā saṃprasthitaḥ /
tena khalu samayena sudhanaḥ kumāro mṛgayānirgataḥ / adrākṣīt sa lubdhakaḥ sudhanaṃ kumāram abhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikam* / dṛṣṭvā ca punar asyaitad abhavat* / ayaṃ ca rājakumāra iyaṃ ca paramarūpadarśanīyā / yady etāṃ drakṣyati balād grahīṣyatīti / yanv aham etāṃ prābhṛtanyāyena svayam evopanayeyam* / tatas taṃ pāśam ādāya yena sudhano rājakumāras tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya pādayor nipatya kathayati / idaṃ mayā (MSV I 136) devasya strīratnaṃ prābhṛtam ānītaṃ pratigṛhyatām iti / adrākṣīt sudhano rājakumārīṃ manoharāṃ kinnarīm abhirūpāṃ darśanīyāṃ prāsādikāṃ paramayā varṇapuṣkalatayā samanvāgatāṃ sarvaguṇasamuditām aṣṭādaśabhiḥ strīlakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtāṃ janapadakalyāṇīṃ kāṃcanakalaśakūrmapīnonnatakaṭhinasaṃhatasujātavṛttapragalamānastanīm abhinīlaraktāṃśukavisṛtāyatanavakamalasadṛśanayanāṃ subhruvamāyatatuṃganāsāṃ vidrumamaṇiratnabimbaphalasaṃsthānasadṛśādharoṣṭhīm ādṛḍhaparipūrṇagaṇḍapārśvām atyartharatikaraviśoṣakarakapolatilakām anupūrvaracitasaṃhatabhruvamaravindavikacasadṛśaparipūrṇavimalaśaśivapuṣīṃ pralambabāhuṃ gambhīratrivalīkasannatamadhyāṃs tanabhārāvanāmyamānapūrvārdhaṃ rathāṃgasaṃsthitasujātajaghanāṃ kadalīgarbhasadṛśakarāṃ pūrvānuvartitasaṃhatasujātakarabhoruṃ sunigūḍhasuracitasarvāṃgasundarasirāṃ saṃhitamaṇicūḍām āraktakaratalāṃ praharṣanūpuravalayahārārdhahāranirghoṣavilasitagatimāyatanīlasūkṣmakeśīṃ śacīm iva bhraṣṭakāṃcīṃ nūpurāvacchāditapādāṃ chātodarīṃ tāṃ prakīrṇahārām uttaptajāmbūnadacāruvarṇāṃ dṛṣṭvā kumāraḥ sahasā papāta baddho dṛḍhaṃ (MSV I 137) rāgapāśena / tatra sa rāgavahṇau dahanapataṃgasadṛśena jalacaṃcalacandravimalojjvalasvabhāvena durgrāhyatareṇa nadītaraṃgajhaṣamakaraduradhigamena garuḍapavanajavasamagatinā tulaparivartanalaghuvānarāvasthitacapalodbhrāntatareṇa (fol. 178r1 = GBM 6.1024) satatābhyāsakleśaśaniṣevaṇarāgasukhāsvādalolena
sarvakleśaviṣamadurgaprapātaniḥsaṃgena paramalīnena cittena sadbhūtānurāgatayā ayoniśomanaskāradhanurvisṛtena saṃyogābhilaṣitaparamarahasyaśabdena kāmaśareṇa hṛdaye viddhaḥ āha ca /
dṛṣṭvātha tāṃ sa sudhana indusamānavaktrāṃ
prāvṛṅghanāntaraviniścaratīva vidyut* /
tatsnehamanmathavilāsasamudbhavena
sadyaḥ sa cetasi tu rāgaśareṇa viddhaḥ //
sa tām atimanoharāṃ manoharāṃ gṛhītvā hastināpuraṃ gataḥ / sa ca lubdhako grāmavareṇācchāditaḥ / tataḥ sudhanaḥ kumāro manoharayā sārdham upari prāsādatalagataḥ krīḍati ramate paricārayati / manoharayā rūpayauvanaguṇena sudhanaḥ kumāro 'nekaiś copacāraśatais tathāpahṛto yathā sudhanaḥ kumāro muhūrtam api tāṃ na jahāti /
yāvad apareṇa samayena janapadād dvau brāhmaṇāv abhyāgatau / tatraiko rājānaṃ saṃśrito dvitīyaḥ sudhanaṃ kumāram* / yo rājānaṃ saṃśritaḥ sa rājñā purohitaḥ sthāpito bhogaiś ca saṃvibhaktaḥ / yas tu sudhanaṃ kumāraṃ sa bhogamātreṇa saṃvibhaktaḥ / (MSV I 138) sa kathayati / kumāra yadā tvaṃ pitur atyayād rājye pratiṣṭhāsyasi tadā me kiṃ kariṣyasīti / sudhanaḥ kumāraḥ kathayati / yathā tava sahāyo brāhmaṇo mama pitrā paurohitye sthāpitaḥ evam ahaṃ tvām api paurohitye sthāpayāmīti / eṣa ca vṛttāntas tena brāhmaṇena karṇaparaṃparayā śrutaḥ / tasyaitad abhavat* / ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā kumāro rājyam eva nāsādayiṣyati / kutas taṃ purohitaṃ sthāpayiṣyatīti /
yāvad apareṇa samayena tasya rājño vijite anyatamaḥ kārvaṭiko viruddhaḥ / tasya samucchittaye rājñā eko daṇḍaḥ preṣitaḥ / sa hatavihatavidhvastaḥ  pratyāgataḥ / evaṃ yāvat sapta daṇḍāḥ preṣitāḥ / te 'pi hatavihatavidhvastāḥ  pratyāgatāḥ / amātyaiḥ rājā vijñaptaḥ / deva kimarthaṃ svabalaṃ hāpyate parabalaṃ vardhyate / yāvat kaścid devavijite śastrabalop