Phạn tạng (Sanskrit Canon)vinv_06u.htmNguyên tác: Sanskrit
Luật Tạng, Phẩm Dược (Bhaiṣajyavastu)
Văn bản Luật tạng (Vinaya) quy định về giới luật và đời sống tu tập của Tăng đoàn Phật giáo. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 3 / 8 (50.000 ký tự/trang)
am avaṣṭabhya gacchati / tatas tena rājñā amātyāḥ pṛṣṭāḥ / ka eṣa bhavantaḥ puruṣo valīpalitottamāṅgaḥ pūrvavad yāvad daṇḍam avaṣṭabhya gacchatīti / taiḥ samākhyātam* / deva saṃskāraparikṣayād eṣa jīrṇo vṛddha ity ucyata iti / rājā kathayati / aham api bhavanta evaṃdharmo bhaviṣyāmīti / te kathayanti / deva sādhāraṇa eṣa dharma iti / tato rājā durmanāḥ saṃprasthitaḥ / punar api puruṣaṃ paśyaty utpāṇḍotpāṇḍukaṃ sphuṭitaparuṣagātraṃ parvatopamakukṣiṃ vraṇapūyotkīrṇair aṅgapratyaṅgāvadhāribhiḥ paṭṭakopanibaddhaiḥ dīrghadīrghaiḥ praśvasantan daṇḍam avaṣṭabhya khaṃjamānagatiṃ saṃprasthitaṃ dṛṣṭvā (MSV I 64) ca punar amātyān āmaṃtrayate / ka eṣa bhavantaḥ puruṣa utpāṇḍotpāṇḍukaḥ pūrvavad yāvat khaṃjamāno 'bhisaṃprasthita iti / te kathayanti / deva eṣa vyādhito nāma / rājā kathayati / aham api bhavantaḥ evaṃdharmo bhaviṣyāmīti / amātyāḥ kathayanti / deva sādhāraṇa eṣa eva dharmo duṣkṛtakarmakāriṇāṃ pūrvakarmāparādhād bhavatīti / rājā saṃlakṣayati / sarvathā pāpaṃ na kartavyam iti viditvā saṃprasthitaḥ / punar api paśyati / nīlapītalohitāvadātair vastraiḥ śivikām alaṃkṛtāṃ chatradhvajapatākāśaṃkhapaṭahastrīpuruṣadārakadārikābhir ākīrṇāṃ caturbhiḥ puruṣair utkṣiptām ulkāṃ ca purastān nīyamānāṃ kāṣṭhavyagrahastaiḥ puruṣaiḥ pṛṣṭhato 'nubaddhāṃ hā tāta hā bhrātaḥ hā pitaḥ hā svāminn iti ca samantād ārodanaśabdaṃ śrutvā ca punar amātyān āmaṃtrayate / kim eṣā bhavantaḥ śivikā nīlapītalohitāvadātair vastraiḥ pūrvavad yāvad ārodanaśabda iti / amātyāḥ kathayanti / eṣa deva mṛto nāma iti / rājā kathayati / aham api bhavantaḥ evaṃdharmo bhaviṣyāmīti (fol. 158v1 = GBM 6.985) / te kathayanti deva eṣo 'pi sādhāraṇo dharma iti / tato jīrṇāturamṛtasaṃdarśanāt saṃvignamanā evaṃrūpābhogāḥ parityaktavyā iti pratinivṛtya śokāgāraṃ praviśyāvasthita iti / tasya vijite velāmo nāma brāhmaṇa āḍhyo mahādhano mahābhogo vedavedāṃgapāragaḥ / tena śrutaṃ yathā rājā jīrṇāturamṛtasaṃdarśanād udvignaḥ śokāgāraṃ praviśyāvasthita iti / śrutvā ca punar anekair brāhmaṇaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ sarvaśvetaṃ vaḍavāratham (MSV I 65) abhiruhya sauvarṇena daṇḍakamaṇḍalunā dhāryamāṇena yena rājā piṇḍavaṃśas tenopasaṃkrāntaḥ / amātyaiḥ rājñe niveditam* / deva velāmo brāhmaṇo dvāre tiṣṭhati / tato rājā nirgatya athādhikaraṇe niṣaṇṇaḥ / brāhmaṇo velāmo jayenāyuṣā ca vardhayitvā niṣaṇṇaḥ kathayati / kimarthaṃ devaḥ śokāgāre praviśyāvasthita iti / rājñā yathāvṛttaṃ sarvaṃ velāmāya brāhmaṇāya vistareṇārocitam* / sa kathayati / devaḥ svakarmaphalabhogī / nātra śokaḥ karaṇīyaḥ / santi satvāḥ sukṛtakarmakāriṇaḥ santi duṣkṛtakarmakāriṇaḥ santi cobhayakarmakāriṇaḥ / cakravartinas tu nityaṃ sukṛtakarmakāriṇaḥ santo deveṣūpapadyante / devo 'pi cakravartī / manuṣyaprativiṣiṣṭaṃ sukham anubhūya divyaṃ sukham anubhaviṣyatīti / api tu deva yajña iṣṭavyaḥ svargasopānabhūta iti / tato rājñā amātyānām ājñā dattā / bhavantaḥ sarvavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata / rājā nirargalaṃ yajñaṃ yajati / bhavadbhir āgatya paribhoktavyam iti / tato dānaśālā prajñaptā / annam annārthibhyo dīyatāṃ pānaṃ pānārthibhyaḥ / tatrācāmena parisravamāṇena gartaḥ kṛtaḥ / yatrāsau taptaḥ śītībhavati / anavataptaḥ anavatapta iti sajñā saṃvṛttā / tasyācāmena taṇḍulāmbunā ca dvādaśavārṣikeṇa saṃpūryamāṇasya vṛddhiḥ saṃvṛttā / tata iyaṃ mukhena nadī prasṛtā / ācāmanadīti saṃjñā saṃvṛttā iti / (MSV I 66) uddānam* / kumāravardhanaṃ krauṃcānam aṅgadikā maṇivatī / sālabalā sālibalā suvarṇaprasthaś ca sāketā // peyā toyikā ca śrāvastī anavataptaḥ / nagarabinduś ca vaiśālī bhavati paścimā // atha bhagavān kumāravardhanam anuprāptaḥ / kumāravardhane āyuṣmantam ānandam āmantrayate / asminn evānanda pradeśe upoṣadho nāma rājā jātaḥ / atraiva cābhivṛddhaḥ / tenāsya nagarasya kumāravardhanaṃ kumāravardhanam iti saṃjñā saṃvṛttā / krauṃcānam anuprāptaḥ / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asminn ānanda krauṃcāne upoṣadhasya rājño hastināgena krauṃcayatā śabdhaḥ kṛtaḥ krauṃcānaṃ krauṃcānam iti (fol. 159r1 = GBM 6.986) saṃjñā saṃvṛttā / aṅgadikām anuprāptaḥ / aṅgadikāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* / maṇivatīm anuprāptaḥ / maṇivatyām āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asyām ānanda maṇivatyāṃ bodhisatvena bahubhir maṇibhir yajño yaṣṭaḥ / maṇivatī maṇivatīti saṃjñā saṃvṛttā / sālabalām anuprāptaḥ / sālabalāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* / sālibalām anuprāptaḥ / sālibalāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* / (MSV I 67) suvarṇaprastham anuprāptaḥ / asminn ānanda suvarṇaprasthe bodhisatvena bahusuvarṇako yajño yaṣṭaḥ / apīdānīṃ brāhmanaiḥ prasthena suvarṇo bhājitaḥ / suvarṇaprasthaḥ suvarnaprastha iti saṃjñā saṃvṛttā / sāketām anuprāptaḥ / sāketāyām āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asyām ānanda sāketāyām upoṣadho nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / tasyāpareṇa samayena mūrdhni piṭako jāto mṛduḥ sumṛduḥ tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā na ca kiṃcid ābādhaṃ janayati / sa paripākatvāt sphuṭitaḥ / kumāro jātaḥ / abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaḥ pūrvavat yāvat sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ / mūrdhni jāto mūrdhni jāta iti mūrdhāto mūrdhāta iti saṃjñā saṃvṛttā / upoṣadhasya rājñaḥ ṣāṣṭiḥ strīsahasrāṇi / jātaḥ kumāro 'ntaḥpuraṃ praveśitaḥ / sahadarśanād eva sarvāsāṃ strīṇāṃ stanāḥ prasrutāḥ / ekaikā kathayati māṃ dhāyatu māṃ dhāyatv iti māndhātā māndhāteti ca saṃjñā saṃvṛttā / tatra kecin mūrdhāta iti saṃjānate kecin māndhāteti / māndhātuḥ kumārasya janapadagatasya upoṣadho rājā glānaḥ saṃvṛttaḥ / sa mūlagaṇḍapatrapuṣpaphalabhaiṣajyair upasthīyate / tathāpy asau hīyata eva / tenāmātyānām ājñā dattā / bhavantaḥ śīghraṃ kumāraṃ rājyābhiṣekeṇābhiṣiṃcata / evaṃ deva iti amātyair dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / upoṣadho rājā glānaḥ / tenājñā dattā kumāraṃ śabdayata rājyābhiṣekaṃ (MSV I 68) pratyanubhavatv iti / tad arhati kumāraḥ śīghram āgantum iti / sa saṃprasthita upoṣadhaś ca rājā kālagataḥ / tato 'mātyaiḥ punar api tasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / kumāra pitā te kālagataḥ / āgaccha rājyaṃ pratīccheti / māndhātā kumāraḥ saṃlakṣayati / yadi mama pitā kālagataḥ kiṃ tatra gacchāmīti viditvā tatraivāvasthitaḥ / amātyaiḥ punar api saṃbhūya agrāmātyaḥ preṣitaḥ / tena gatvābhihitaḥ / kumāra āgaccha rājyaṃ pratīccha iti / sa kathayati / mama (fol. 159v1 = GBM 6.987) dharmeṇa rājyaṃ prāptam* / ihaiva rājyābhiṣeka āgacchatv iti / amātyaiḥ saṃdiṣṭam* / deva rājyābhiṣeke prabhūtena prayojanam* / ratnaśilayā siṃhāsanena cchatreṇa paṭṭena mukuṭena / adhiṣṭhānamadhye ca rājyābhiṣekaḥ kriyate / tad arhati kumāraḥ ihaivāgantum iti / sa kathayati / yadi mama dharmeṇa rājyaṃ prāptam* / ihaiva sarvam āgacchatv iti / māndhātuḥ kumārasya divaukaso nāma yakṣa purojavaḥ / tena ratnaśilā siṃhāsanaṃ tatraivānītam* / ādhiṣṭhānikāś ca cchatraṃ paṭṭaṃ mukuṭaṃ cādāya svayam evāgatāḥ / adhiṣṭhānaṃ svayam āgataṃ svayam āgatam iti sāketā sāketā iti saṃjñā saṃvṛttā / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / āgamayānanda yena śrāvastī iti / evaṃ bhadanta iti āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān yena śrāvastī tena cārikāṃ caran prakrānto yāvad anyatamasmin pradeśe brāhmaṇaś chinnabhaktako halaṃ vāhayati / tasyārthāya dārikā peyām ādāyāgatā / bhagavāṃś ca taṃ pradeśam (MSV I 69) anuprāptaḥ / dadarśa sa brāhmaṇo buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṃgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* / sahadarśanāt tasya bhagavati prasāda utpannaḥ / na tathā dvādaśavarṣābhyas taḥ śamathaś cittasya kalpatāṃ janayati / aputrasya vā putrapratilābho daridrasya vā nidhidarśanaṃ rājyābhinandino vā rājyābhiṣeko yathopacitakuśalamūlasya satvasya tatprathamato buddhadarśanam* / sa tāṃ peyām ādāya laghu laghv eva yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / iyaṃ bho gautama peyā iyam asti mamāntike / anukampaṃ piba etad bhagavan gautamaḥ peyām* // iti tato bhagavatā tasya brāhmaṇasya kūpo darśitaḥ / sacet te brāhmaṇa parityājyāḥ asmin jīrṇakūpo prakṣipa iti / tena tasmin jīrṇakūpe prakṣiptāḥ / sa jīrṇakūpo vāṣpāyamānaḥ peyāpūrṇo yathāpi tad buddhānāṃ buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena / tato bhagavatā sa brāhmaṇo 'bhihitaḥ / cāraya brāhmaṇa peyām iti / sa cārayitum ārabdhaḥ / bhagavatā tathādhiṣṭhitā yathā sarvasaṃghena peyā / jīrṇakūpo vāṣpāyamānas tathaiva peyāpūrṇo 'vasthitaḥ / tato 'sau brāhmaṇo bhūyasyā mātrayābhiprasanno bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā (MSV I 70) tādṛśī cāturāryāsatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad yāvad anādyakālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ (fol. 160r1 = GBM 6.988) sākṣātkṛtam* / abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ / eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakaṃ ca māṃ dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam* / athāsau brāhmaṇo vaṇig iva labdhalābhaḥ śasyasaṃpanna iva kārṣikaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yāvat kṣetraṃ gataḥ / paśyati tasmin kṣetre sauvarṇān yavān saṃpannān* / dṛṣṭvā ca punar vismayotphullalocano gāthāṃ bhāṣate / aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam* / adyaivoptaṃ mayā bījam adyaiva phaladāyikam* // iti / tato 'sau brāhmaṇas tvaritaṃ rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya jayenāyuṣā ca vardhayitvā rājānam uvāca / deva mayā yavāḥ prakīrṇās te sauvarṇāḥ saṃvṛttāḥ / tatrādhiṣṭhāyikena prasādaḥ kriyatām iti / rājñā adhiṣṭhāyiko 'nupreṣitaḥ / brāhmaṇena rāśīkṛtvā bhājitāḥ / rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ / adhiṣṭhāyikena rājñe niveditam* / rājñā samādiṣṭam* / punar bhājayata iti / punar bhājitam* / tathaiva rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ / evaṃ yāvat saptakṛtvo bhājitam* / tathaiva rājā kutūhalajātaḥ svayam eva gataḥ paśyati / tathaiva tenāsau brāhmaṇo 'bhihitaḥ / brāhmaṇa tavaitat puṇyanirjātam* / alaṃ rājabhāgena / yat tavābhipretaṃ tan mamānuprayaccheti (MSV I 71) / tatas tena brāhmaṇena parituṣṭena yad dattaṃ te sauvarṇayavāḥ saṃvṛttāḥ / tato bhagavān saṃprasthito yāvad anyatamasmin pradeśe paṃca kārṣikaśatāny utpāṇḍotpāṇḍukāni sphuṭitapāṇipādāni śaṇaśāṭīnivāsitāni lāṅgalāni vāhayanti / te 'pi balīvardā vraṇapūyotkīrṇaiḥ pratodayaṣṭibhiḥ kṣatavikṣatagātrā muhurmurhur viśvasanto vahanti / dadṛśus te kārṣikā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ pūrvavad yāvad upacitakuśalamūlaya satvasya tatprathamato buddhadarśanam* / tato yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / adrākṣīd bhagavāṃs tān kārṣikān* / dūrād eva dṛṣṭvā ca punar vinayāpekṣayā mārgād apakramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / atha te kārṣikā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇāḥ / tato bhagavatā teṣāṃ kārṣikāṇām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī cāturāryāsatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad yāvad anādyakālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / te dṛṣṭisatyā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ (fol. 160v1 = GBM 6.989) praṇamya bhagavantam idam avocat* / labhema vayaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ carema vayaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / te bhagavatā ehibhikṣukayā pravrājitāḥ pūrvavad yāvan naiva sthitā buddhamanorathena / teṣāṃ bhagavatā avavādo dattaḥ / te vyāyacchamānaiḥ pūrvavad yāvad abhivādyāś ca saṃvṛttāḥ / (MSV I 72) te balīvardā yoktrāṇi varatrāṇi cchitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā samantakena parivāryāvasthitāḥ / teṣāṃ bhagavatā tribhiḥ padair dharmo deśitaḥ / pūrvavad yāvad yathā gaṃgāvatāre haṃsamatsyakūrmāṇāṃ yāvad dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ gatāḥ / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhiḥ kārṣikapūrvakaiḥ bhikṣubhiḥ karma kṛtaṃ yena kārṣikāḥ saṃvṛttā bhagavataś ca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / tair balīvardapūrvakair devaputraiḥ kiṃ karma kṛtaṃ yena balīvardeṣūpapannāḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti dehināṃ* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi / pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya śāsane etāni paṃca kārṣikaśatāni pravrajitāny abhūvan* / tatra ebhir na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ na manasikāro vāhitaḥ kin tu śraddhādeyaṃ bhuktvā bhuktvā saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenātināmitam* / kiṃ manyadhve bhikṣavo yāni tāni paṃca bhikṣuśatāni etāni paṃca kārṣikaśatāni / yo 'sau vihārasvāmī sa evāsau (MSV I 73) gṛhapatiḥ / yad ete kārṣikā yad ebhir vihārasvāmisantakaṃ śraddhādeyaṃ paribhujya na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ nāpi manasikāro vāhitaḥ kin tu saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenātināmitaṃ tena karmaṇā paṃca janmaśatāni tasya vihārasvāminaḥ kārṣikāḥ saṃvṛttāḥ / yāvad etarhy api tasyaiva kārṣikā jātāḥ / yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajya brahmacaryaṃ caritaṃ tenaitarhi mama śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / te 'pi balīvardapūrviṇo devaputrāḥ kāśyapasyaiva samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajitā āsaṃs tatraiva kṣudrānukṣudrāṇi śikṣāpadāni khaṇḍitāni / tena karmaṇo vipākena balīvardeṣūpapannāḥ / yan mamāntike cittam abhiprasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāsyape samyaksaṃbudde brahmacaryaṃ cīrṇaṃ pratipālitaṃ tenedānīṃ devaputrabhūtaiḥ (fol. 161r1 = GBM 6.990) satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / āgamayānanda yena toyikā / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavāṃs toyikām anuprāptaḥ / tasmiṃś ca pradeśe brāhmaṇo lāṅgalaṃ vāhayati / athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā puruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyaṃjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ (MSV I 74) sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṃgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* / sa saṃlakṣayati / yadi bhagavantaṃ gautamam upetyābhivādayiṣyāmi karmaparihānir me bhaviṣyati / atha nopetyābhivādayiṣyāmi puṇyaparihānir me bhaviṣyati / ko 'sāv upāyaḥ syād yena me na karmaparihāniḥ syān nāpi puṇyaparihānir iti / tasya buddhir utpannā / atrastha evābhivādanaṃ karomi / evaṃ na karmaparihānir bhaviṣyati nāpi puṇyaparihānir iti / tena yathāgṛhītayaiva pratodayaṣṭyā tatrasthenaivābhivādanaṃ kṛtam* / abhivādaye buddhaṃ bhagavantam iti / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / kṣūṇa ānanda eṣa brāhmaṇaḥ / anenopakramyāsmin pradeśe abhivādane kṛte sati pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate / etasmiṇ pradeśe kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopito 'sthisaṃghātas tiṣṭhatīti / aham anenopakramya vandito bhaveyam* / evam anena dvābhyāṃ samyaksaṃbuddhābhyāṃ vandanā kṛtā bhavet* / tat kasya hetoḥ / asminn ānanda pradeśe kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopito 'sthisaṃghātas tiṣṭhati / athāyuṣmān ānando laghu laghv eva caturguṇam uttarāsaṃgaṃ prajñapya bhagavantam idam avocat* / niṣīdatu bhagavān prajñapta evāsane / evam ayaṃ pṛthivīpradeśo dvābhyāṃ samyaksaṃbuddhābhyāṃ paribhukto bhaviṣyati yac ca kāśyapena samyaksaṃbuddhena yac caitarhi bhagavateti / niṣaṇṇo bhagavān prajñapta evāsane (MSV I 75) / niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / icchatha yūyaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghātam avikopitaṃ draṣṭum* / etasya bhagavan kāla etasya sugata samayo yad bhagavān bhikṣūṇāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopitaṃ śarīrasaṃghātam upadarśayet* / dṛṣṭvā bhikṣavaś cittam abhiprasādayiṣyanti / bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam iti / paśyanti bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghātam avikopitaṃ draṣṭukāmāḥ / tatas tena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopitaḥ śarīrasaṃghāta ucchrāpitaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / udgṛhṇīta bhikṣavo nimittam* / antardhāsyatīty antarhitam* / rājñā prasenajitā śrutam* / bhagavatā śrāvakāṇāṃ darśanāyāvikopitaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya (fol. 161v1 = GBM 6.991) śarīrasaṃghāta ucchrāpita iti / śrutvā ca punaḥ kutūhalajātaḥ sārdham antaḥpurakumārair amātyair bhaṭabalāgreṇa naigamajānapadaiś ca saṃprasthitaḥ / evaṃ virūḍhako 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ uṣidattaḥ purāṇasthapatir viśākhā mṛgāramātā anekāni prāṇiśatasahasrāṇi kutūhalajātāni saṃprasthitāni kaiścit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni / yāvad asāv antarhitaḥ / taiḥ śrutam antarhito 'sau bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghāta iti / śrutvā ca punas teṣāṃ duḥkhadaurmanasyam utpannaṃ vṛthāsmākam āgamanam iti / anyatamena copāsakena sa pradeśaḥ pradakṣiṇīkṛtaḥ / evaṃ ca cetasā cittam abhisaṃskṛtam* / asmān me padāvihārāt kiyat puṇyaṃ (MSV I 76) bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs tasya mahājanakāyasyāvipratisārasaṃjananārthaṃ tasya copāsakasya cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇaniṣkā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ padāvihāraṃ prakaroti vidvān // iti / anyatamenāpy upāsakena tasmin pradeśe mṛttikāpiṇḍo dattaḥ / evaṃ cittam abhisaṃskṛtam* / padāvihārasya tāvad iyat puṇyam ākhyātaṃ bhagavatā / asya tu mṛttikāpiṇḍasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs tasya cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇapiṇḍā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ āropayen mṛttikāpiṇḍam ekam* // iti / tac chrutvānekaiḥ prāṇiśatasahasrair mṛttikāpiṇḍasamāropaṇaṃ kṛtam* / aparais tatra muktapuṣpāṇy abhikṣiptāni / evaṃ ca cittam abhisaṃskṛtam* / padāvihārasya ca mṛttikāpiṇḍasya ca iyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / asmākaṃ tu muktapuṣpāṇāṃ kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇapeṭā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayen muktapuṣpasya rāśim* // iti / aparais tatra mālāvihāraḥ kṛtaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / muktapuṣpāṇāṃ bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ mālāvihārasya (MSV I 77) kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇavāhā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitto mālāvihāraṃ prakaroti vidvān* // iti / aparais tatra dīpamālā dattā / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / mālāvihārasya bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ dīpadānasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇavāhā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ pradīpadānaṃ prakaroti vidvān* // iti / aparais tatra gandhābhiṣeko dattaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* (fol. 162r1 = GBM 6.992) / pradīpadānasya bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ gandhābhiṣekasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇarāśayo jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitto gandhābhiṣekaṃ prakaroti vidvān* // iti / aparais tatra cchatradhvajapatākāropaṇaṃ dattaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / padāvihārasya mṛtpiṇḍadānasya muktapuṣpāṇāṃ mālāvihārasya pradīpadānasya gandhābhiṣekasya ceyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / asmākaṃ chatradhvajapatākāropaṇe kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / (MSV I 78) śataṃ sahasrāṇi suvarṇaparvatā meroḥ samā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayec chatradhvajāpatākāḥ // eṣā hi dakṣiṇā proktā aprameye tathāgate / samudrakalpe saṃbodhau sārthavāhe anuttare // iti / teṣām etad abhavat* parinirvṛtasya tāvad bhagavataḥ kāraṇam iyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / tiṣṭhataḥ kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / tiṣṭhantaṃ pūjayed yaś ca yaś cāpi parinirvṛtam* / samaṃ cittaṃ prasādyeha nāsti puṇyaviśeṣatā // evaṃ hy acintiyā buddhā buddhadharmo 'py acintiyaḥ / acintiye prasannānāṃ vipāko 'pi acintiyaḥ // teṣām acintiyānām apratihatadharmacakravartinām* / samyaksaṃbuddhānāṃ nālaṃ guṇapāram adhigantum* // iti / tato bhagavatā tasya mahājanakāyasya tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasrair mahān viśeṣo 'dhigataḥ / kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni kaiścit pratyekāyāṃ bodhau kaiścid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / kaiścid uṣmagatāni pratilabdhāni kaiścin mūrdhānaḥ kaiścit satyānuloma kaiścit kṣāntayaḥ / kaiścit srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ kaiścit sakṛdāgāmiphalaṃ kaiścid anāgāmiphalam* / kaiścit pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / yadbhūyasā sā parṣad buddhanimnā dharmapravaṇā saṃghaprāgbhārā vyavasthāpitā (MSV I 79) / tatra śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhis tasmin pradeśe mahaḥ sthāpitaḥ / toyikāmahas toyikāmaha iti saṃjñā saṃvṛttā / atha bhagavān kosaleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ / śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme / aśrauṣīd anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ bhagavān kosaleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane asmākam evārāme iti / śrutvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati (fol. 162v1 = GBM 6.993) pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / athānāthapiṇḍado gṛhapatir utthāyāsanāt pūrvavad yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti / pūrvavat śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapyodakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate iti / dauvārikapuruṣam āmaṃtrayate / na tāvad bhoḥ puruṣānyatīrthyakānāṃ praveśo deyo yāvad buddhapramukhena bhikṣusaṃghena na bhuktam* / tataḥ paścāt tīrthyakebhyo dāsyāmīti / evam ārya iti dauvārikaḥ puruṣa anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto (MSV I 80) bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / athāyuṣmān mahākāśyapo 'nyatamasmād āraṇyakāc chayanāsanād dīrghakeśaśmaśrulūhacīvaro jetavanaṃ gataḥ / sa paśyati jetavanaṃ śūnyam* / tenopadhivārikaḥ pṛṣṭaḥ / kutra buddhapramukho bhikṣusaṃgha iti / tena samākhyātam* / anāthapiṇḍadena gṛhapatinopanimaṃtrita iti / sa saṃlakṣayati / tatraiva piṇḍapātaṃ paribhokṣyāmi buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca paryupāsiṣye iti / saḥ anāthapiṇḍadasya gṛhapater niveśanaṃ gataḥ / dauvārikeṇoktaḥ / ārya mā pravekṣyasi / kasyārthāya / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā ājñā dattā / mā tāvat tīrthyānāṃ praveśaṃ dāsyasi yāvad buddhapramukhena bhikṣusaṃghena paribhuktam* / tataḥ paścāt tīrthyānāṃ dāsyāmīti / āyuṣmān mahākāśyapaḥ saṃlakṣayati tasya me lābhāḥ sulabdhā ye māṃ brāhmaṇagṛhapatayaḥ śramaṇaśākyaputrīya iti na jānate / gacchāmi kṛpaṇajanasyānukampāṃ karomīti viditvā udyānaṃ gataḥ / sa saṃlakṣayati / adya mayā kasyānugrahaḥ kartavyaḥ / yāvad anyatarā nagarāvalambikā kuṣṭhābhibhūtā sarujārtā pakvagātrā bhikṣām aṭati / sa tasyāḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / tasyāś ca bhikṣāyām ācāmaḥ saṃpannaḥ / tayā āyuṣmān mahākāśyapo dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca śānteneryāpathena / sā saṃlakṣayati / nūnaṃ mayaivaṃvidhe dakṣiṇīye kārā na kṛtā yena me iyaṃ samavasthā / yady āryo mahākāśyapo mamāntikād anukampām (MSV I 81) upādāyācāmaṃ pratigṛhṇīyād aham asmai dadyām iti / tata āyuṣmatā mahākāśyapena tasyāś cetasā cittam ājñāya pātram upanāmitam* / yadi te bhagini parityaktaṃ tad dīyatām asmin pātre iti / tatas tayā cittam abhiprasādya tasmin pātre dattaṃ makṣikā ca patitā / sā tām apanetum ārabdhā / tasyās tasminn ācāme aṃguliḥ patitā / sā saṃlakṣayati / kiṃ cāpy āryeṇa mama cittānurakṣaṇayā (fol. 163r1 = GBM 6.994) na cchoritam* / api tu na paribhokṣyatīti / āyuṣmatā mahākāśyapena tasyāś cetasā cittam ājñāya tasyā eva samakṣam anyatamaṃ kuḍyamūlaṃ niśritya paribhuktam* / sā saṃlakṣayati / kiṃ cāpy āryeṇa mama cittānurakṣaṇayā paribhuktaṃ nānenāhāreṇāhārakṛtyaṃ kariṣyatīti / athāyuṣmān mahākāśyapas tasyāś cetasā cittam ājñāya tāṃ nagarāvalambikām idam avocat* / bhagini prāmodyam utpādayāmy ahaṃ tvadīyenāhāreṇa rātriṃdivasam atināmayiṣyāmīti / tasyā atīvaudvilyam utpannam* / mamāryeṇa mahākāśyapena piṇḍapātaḥ pratipāditaḥ pragṛhīta iti āyuṣmati mahākāśyape cittam abhiprasādya kālagatā / tuṣite devanikāye upapannā / sā śakreṇa devendreṇa dṛṣṭā ācāmaṃ pratipādayantī kālaṃ ca kurvāṇā no tu dṛṣṭā kutropapannā iti / sa nagarān vyavalokayitum ārabdho na paśyati tiraścaḥ pretān manuṣyāṃś ca cāturmahārājikān devān trayastriṃśān na paśyati / tathā hy adhastād devānāṃ jñānadarśanaṃ pravartate nopariṣṭāt* / atha śakro devānām indro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ gāthābhigītena praśnaṃ papraccha / (MSV I 82) carataḥ piṇḍapātaṃ hi kāśyapasya mahātmanaḥ / kutrāsau modate nārī kāśyapasyācāmadāyikā // bhagavān āha / tuṣitā nāma te devāḥ sarvakāmasamṛddhayaḥ / tatrāsau modate nārī kāśyapasyācāmadāyikā // iti / atha śakrasya devendrasyaitad abhavat* / ime tāvan manuṣyāḥ puṇyānām apratyakṣadarśino dānāni dadati puṇyāni kurvanti ahaṃ pratyakṣadarśyeva puṇyānāṃ sve puṇyaphale vyavasthitaḥ / tasmād dānāni vā dadāmi puṇyāni vā karomi / ayam āryo mahākāśyapo dīnānāthakṛpaṇavanīpakānukampī / yanv aham enaṃ piṇḍakena pratipādayeyam iti viditvā kṛpaṇavīthyāṃ gṛhaṃ nirmitavān* / cīracīracīvarakaṃ kākābhinilīnakaṃ nātiparamarūpaṃ kuvindaṃ cātmānam abhinirmāya uddhūtaśiraskaḥ śaṇaśāṭīnivāsitaḥ sphuṭitapāṇipādo vastraṃ vayitum ārabdhaḥ / śacy api devakanyā kuvindabhāvaveṣadhāriṇī tasarikāṃ kartum ārabdhā / pārśve cāsya divyā sudhā sajjīkṛtā tiṣṭhati / athāyuṣmān mahākāśyapaḥ kṛpaṇānāthavanīpakajanānukaṃpako 'nupūrveṇa tad gṛham anuprāptaḥ / duḥkhitako 'yam iti kṛtvā dvāre sthitena pātraṃ prasāritam* / śakreṇa devendreṇa (MSV I 83) divyāyāḥ sudhāyāḥ pātraṃ pūritam* / athāyuṣmato mahākāśyapasyaitad abhavat* / divyaṃ cāsya sudhābhaktam ayaṃ ca gṛhavistaraḥ / suviruddham iti jñātvā jāto me hradi saṃśayaḥ // iti / dharmatā hy eṣā / asamanvāhṛtyārhatāṃ jñānadarśanaṃ na pravartate / sa samanvāhartuṃ pravṛtto yāvat paśyati śakraṃ devendram* / sa kathayati / kauśika kiṃ duḥkhitajanasyāntarāyaṃ (fol. 163v1 = GBM 6.995) karoṣi / yasya bhagavatā dīrgharātrānugato vicikitsākathaṃkathāśalyaḥ samūla āvṛḍho yathāpi tat tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena / ārya mahākāśyapa kiṃ duḥkhitajanasyāntarāyaṃ karomi / ime tāvan manuṣyā apratyakṣadarśinaḥ puṇyānāṃ dānāni dadati puṇyāni kurvanti / ahaṃ pratyakṣadarśyeva puṇyāni kathaṃ dānāni na dadāmi puṇyāni vā na karomi / nanu coktaṃ bhagavatā / karaṇīyāni puṇyāni duḥkhaṃ hy akṛtapuṇyataḥ / kṛtapuṇyā hi modante asmiṃl loke paratra ca // iti / tataḥ prabhṛti āyuṣmān mahākāśyapaḥ samanvāhṛtya kulāni piṇḍapātaṃ praveṣṭum ārabdhaḥ / atha śakro devendro ākāśastha evāyuṣmato mahākāśyapasya divyāyāḥ sudhāyāḥ pātraṃ pūrayati / āyuṣmān api mahākāśyapaḥ pātram avāṅmukhaṃ karoty annaṃ pānaṃ (MSV I 84) choryate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi piṇḍopadhānaṃ dhārayitavyam iti / sāmantakena śabdo visṛtaḥ / amukayā nagarāvalambikayā āryo mahākāśyapaḥ ācāmena pratipāditaḥ / sā ca tuṣite devanikāye upapannā / iti rājñā prasenajitā kosalena śrutam* / śrutvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / sa ekāntaniṣaṇṇaṃ rājānaṃ prasenajitaṃ kosalaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati / pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha rājā prasenajit kosalaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān āryamahākāśyapam uddiśya bhaktaṃ saptāheneti / adhivāsayati bhagavān rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya tūṣṇīṃbhāvena / atha rājā prasenajit kosalo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / atha rājā prasenajit kosalas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapyodakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati / pūrvavad yāvat svahastaṃ santarpayati saṃpravārayati / anyatamaś ca koṭṭamallako vṛddhānte cittam abhiprasādayaṃs tiṣṭhati / ayaṃ rājā pratyakṣadarśyeva puṇyānāṃ sve puṇyaphale pratitiṣṭho 'tṛpta eva puṇyair dānāni dadānti puṇyāni karoti / (MSV I 85) atha rājā prasenajit kosalo 'nekaparyāyeṇa buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tato bhagavatābhihitaḥ / rājan kasya nāmnā dakṣiṇām ādiśāmi (fol. 164r1 = GBM 6.996) / kiṃ tavāhosvid yena tavāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasūtam iti / rājā saṃlakṣayati / mama bhagavān piṇḍapātaṃ paribhuṃkte / ko 'nyo mamāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasaviṣyatīti viditvā kathayati / bhagavan yena mamāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasūtaṃ tasya bhagavān nāmnā dakṣiṇāṃ ādiśatv iti / tato bhagavatā koṭṭamallakasya nāmnā dakśiṇā ādiṣṭā / evaṃ yāvat ṣaḍdivasān* / ṣaṣṭhe divase rājā kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / mama bhagavān piṇḍapātaṃ paribhuṃkte / koṭṭamallasya nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / so 'mātyair dṛṣṭaḥ / te kathayanti / kimarthaṃ deva kare kapolaṃ datvā cintāparo vyvasthita iti / rājā kathayati / bhavantaḥ kathaṃ na cintāparas tiṣṭhāmi / yatredānīṃ bhagavān mama piṇḍapātaṃ paribhuṃkte koṭṭamallasya nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / tatraiko vṛddhāmātyaḥ kathayati / alpotsukho deva bhavatu / vayaṃ tathā kariṣyāmo yathā śvo bhagavān devasyaiva nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / tena pauruṣeyāṇām ājñā dattā / śvo bhavadbhiḥ praṇītatara āhāraḥ kartavyaḥ prabhūtaś ca / evaṃ cārayitavyaḥ / upārdho bhikṣūṇāṃ pātre pataty ardho bhūmāv iti / amātyair aparasmin divase prabhūtaḥ āhāraḥ sajjitaḥ praṇītaś ca / tataḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ pariveṣitum ārabdhāḥ / (MSV I 86) upārdhaṃ bhikṣūṇāṃ pātre pātayanty upārdhaṃ bhūmau / tataḥ koṭṭamallakāḥ pradhāvitā bhūmau nipatitaṃ gṛhṇīma iti / te pariveṣakair nivāritāḥ / tataḥ sa koṭṭamallakaḥ kathayati / yady asya rājñaḥ prabhūtaṃ saṃpatsvāpateyam asti / santy anye 'py asmadvidhā duḥkhitakā ye ākāṃkṣante / teṣāṃ kimarthaṃ na dīyate / kim anenāparibhogaṃ choriteneti / tasya koṭṭamallakasya cittavikṣepo jātaḥ / na śaktaṃ tena tathā cittaṃ prasādayituṃ yathā pūrvam* / tato rājā buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā na mama bhagavān nāmnā dakṣiṇām ādisatīti viditvā dakṣiṇām aśrutvaiva pradiṣṭaḥ / tato bhagavatā rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya nāmnā evaṃ dakṣiṇādiṣṭā / hastyaśvarathapattiyāyino bhuṃjānasya puraṃ sanaigamaṃ paśyasi / balaṃ hi rūkṣikāyā alavaṇikāyāḥ kulmāsapiṇḍikāyāḥ // iti / athāyuṣmān ānando bhagavantam avocat* / bahuśo bhadanta bhagavatā rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya niveśane bhuktvā nāmnā dakṣiṇā ādiṣṭā / nābhijānāmi kadācid evaṃvidhāṃ dakṣiṇām ādiṣṭapūrvām* / bhagavān āha / icchasi tvam ānanda rājñaḥ prasenajitkosalasyālavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikām ārabhya karmaplotiṃ śrotum* / etasya bhagavan kālaḥ etasya sugata samayo yad bhagavān rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasyālavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikām ārabhya karmaplotiṃ varṇayet* / bhagavataḥ śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyantīti / tatra bhagavān (fol. 164v1 = GBM 6.997) bhikṣūn āmantrayate sma / (MSV I 87) bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati / tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* / sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ / pūrvavad yāvad unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ / yāvad asau gṛhapatiḥ patnīm āmantrayate / bhadre jāto 'smākam ṛṇaharo dhanaharaś ceti / gacchāmi paṇyam ādāya deśāntaram iti / sā kathayaty ārya evaṃ kuruṣveti / sa paṇyam ādāya deśāntaraṃ gataḥ / tatraiva cānayena vyasanam āpanno 'lpaparicchedaḥ saḥ / tasya gṛhe dhanajātaṃ parikṣīṇam* / so 'sya putro duḥkhito jātaḥ / tasya gṛhapater vayasyakaḥ / sa tenoktaḥ / mamāpi tvaṃ putraḥ / mama kṣetraṃ pratipālaya / ahaṃ tava bhaktena yogodvahanaṃ karomīti / sa tasya kṣetravyāpāraṃ kartum ārabdhaḥ / so 'pya asya bhaktena yogodvahanaṃ karoti / yāvad apareṇa samayena parva pratyupasthitam* / tasya dārakasya mātā saṃlakṣayati / adya gṛhapatipatnī suhṛtsaṃbandhibāndhavaśramaṇabhojane vyagrā bhaviṣyati / gacchāmi sānukālaṃ tasya dārakasya bhaktaṃ nayāmīti / sā sānukālaṃ gatvā gṛhapatipatnyā etam arthaṃ nivedayati / sā ruṣitā kathayati / na tāvac chramaṇabrāhmaṇebhyo dadāmi / jñātīnāṃ vā tāvat preṣyasya dadāmi / adya tāvat tiṣṭhatu / śvo dviguṇaṃ dāsyāmīti / tatas tasya dārakasya mātā saṃlakṣayati / mā dārako bubhukṣito bhaviṣyati / etām ātmīyām alavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikāṃ nayāmīti / sā tām ādāya kṣetraṃ gatā / putrasya vistareṇa yad gṛhapatnyābhihitaṃ tat sarvam ākhyāya kathayati / iyaṃ mayā ātmīyā alavaṇikā kulmāsapiṇḍikā ānītā / (MSV I 88) etāṃ paribhuṃkṣveti / sa kathayati / sthāpayitvā gaccheti / sā sthāpitvā prakrāntā / asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loke utpadyante hīnadīnānukaṃpakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyatamaḥ pratyekabuddhas taṃ pradeśam anuprāptaḥ / sa tena dṛṣṭaḥ / kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca śānteryāpathavartī / sa saṃlakṣayati / nūnaṃ mayaivaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārā na kṛtā / yena me īdṛśī samavasthā / yady ayaṃ mamāntikād alavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikāṃ gṛhṇīyād aham asmai dadyām iti / tataḥ pratyekabuddhas tasya daridrapuruṣasya cetasā cittam ājñāya pātraṃ prasāritavān* / sacet tava parityaktaṃ dīyatām asmin pātre iti / tatas tīvreṇa prasādena sā alavaṇikā kulmāsapiṇḍikā pratyekabuddhāya pratipāditā / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau daridrapuruṣaḥ eṣa evāsau rājā prasenajit kosalas tena kālena tena samayena / yad anena pratyekabuddhāyālavaṇikā kulmāsapiṇḍikā pratipāditā / tena karmaṇā ṣaṭkṛtvo deveṣu trayastriṃśeṣu rājaiśvaryādhipatyaṃ (fol. 165r1 = GBM 6.998) kāritavān* / ṣaṭkṛtvo 'syām eva śrāvastyāṃ rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktas tenaiva karmāvaśeṣeṇa / etarhy api rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ saṃvṛttaḥ / so 'sya piṇḍako vipakvaḥ / vipākaṃ tam ahaṃ sandhāya kathayāmi / hastyaśvarathapattiyāyino bhuñjānasya puraṃ sanaigamaṃ paśyasi / balaṃ hi rūkṣikāyā alavaṇikāyāḥ kulmāsapiṇḍikāyāḥ // iti / sāmantakena śabdo visṛtaḥ / bhagavatā rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasyālavaṇikā kulmāsapiṇḍikām ārabhya karmaplotir vyākṛteti (MSV I 89) rājñā prasenajitkosalena śrutam* / sa yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upsaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇaṃ rājānaṃ prasenajitaṃ kosalaṃ bhagavān dharmyayā kathayā pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha rājā prasenajit kosala utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavāṃs traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān rājñaḥ prasenajitkosalasya tūṣṇīṃbhāvena / tato rājñā prasenajitā kosalena buddhapramukhāya bhikṣusaṃghāya traimāsīṃ śatarasaṃ bhojanaṃ dattam* / ekaikaś ca bhikṣuḥ śatasāhasrakeṇa vastreṇācchāditaḥ / tailasya ca kumbhakoṭiṃ samudānīya dīpamālām abhyudyato dātum* / tatra bhakte pūjāyāṃ ca mahākolāhalo jātaḥ / yāvad anyatamā nagarāvalambikā atīva duḥkhitā / tayā khaṇḍamallakena bhikṣām aṭantyā sa uccaśabdo mahāśabdaḥ śrutaḥ / śrutvā ca punaḥ pṛcchati / bhavantaḥ kim eṣa uccaśabdo mahāśabda iti / aparaiḥ samākhyātam* / rājñā prasenajitā kosalena buddhapramukho bhikṣusaṃghas traimāsīṃ bhojitaḥ / ekaikaś ca bhikṣuḥ śatasahasramūlyena vastreṇācchāditaḥ / tailakumbhakoṭiṃ ca samudānīya dīpamālām abhyudyato dātum iti / tatas tasyā nagarāvalambikāyā etad abhavat* / ayaṃ rājā prasenajit kosalaḥ puṇyair atṛptaḥ adyatvena dānāni dadāti puṇyāni (MSV I 90) karoti / yanv aham api kutaścit samudānīya bhagavataḥ pradīpaṃ dadyām iti tayā khaṇḍamallakena tailasya stokaṃ yācitvā pradīpaḥ prajvālya bhagavataś caṃkrame dattaḥ / pādayoś ca nipatya praṇidhānaṃ kṛtam* / anenāhaṃ kuśalamūlena yathāyaṃ bhagavān śākyamunir varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śāstā loke utpannaḥ evam aham api varṣaśatāyuṣi śākyamunir eva śāstā bhaveyam* / yathā cāsya śāriputramaudgalyāyanāv agrayugaṃ bhadrayugam ānando bhikṣur upasthāyikaḥ śuddhodanaḥ pitā mahāmāyā mātā kapilavastu nagaraṃ rāhulabhadraḥ kumāraḥ evaṃ mamāpi śāriputramaudgalyāyanāv agrayugaṃ bhadrayugaṃ syād ānando bhikṣur upasthāyikaḥ (fol. 165v1 = GBM 6.999) śuddhodanaḥ pitā mātā mahāmāyā kapilavastu nagaraṃ rāhulabhadraḥ kumāraḥ putraḥ / yathā cāyaṃ bhagavān dhātuvibhāgaṃ kṛtvā parinirvāsyati evam aham api dhātuvibhāgaṃ kṛtvā parinirvāpayeyam iti / yāvat sarve te dīpāḥ parinirvāṇāḥ sa tayā prajvālito dīpo jvalaty eva / dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ na tāvad upasthāpakaḥ pratisaṃlīyati yāvan na buddhā bhagavantaḥ pratisaṃlīnā iti / āyuṣmān ānandaḥ saṃlakṣayati / asthānam anavakāśo yad buddhā bhagavantaḥ ālokaśayyāṃ kalpayiṣyanti yanv ahaṃ pradīpaṃ nirvāpayeyam ti / sa hastena nirvāpayitum ārabdho na śaknoti tataś cīvarakarṇikena tato vyajanena tathāpi na śaknotīti / bhagavān āha / mā khedam ānandāpatsyase / yadi vairaṃbhā api vāyavo vāyeyus te 'pi na śaknuyur nirvāpayituṃ prāg eva hastacīvarakarṇiko vyajanaṃ vā / tathā (MSV I 91) hy ayaṃ pradīpas tayā dārikayā mahatā cittābhisaṃskāreṇa prajvālitaḥ / api tv ānanda bhaviṣyaty asau dārikā varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhatsamyaksaṃbuddhaḥ / śāriputramaudgalyāyanau tasyāgrayugaṃ bhadrayugam ānando bhikṣur upasthāyikaḥ śuddhodanaḥ pitā mātā mahāmāyā kapilavastu nagaraṃ rāhulabhadraḥ kumāraḥ putraḥ / sāpi dhātuvibhāgaṃ kṛtvā parinirvāsyatīti / sāmantakena śabdo visṛtaḥ / amukayā nagarāvalambikayā bhagavataś caṃkrame śirasā pradīpo dattaḥ / sā bhagavatānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtā / iti śrutvā śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir asāv anāgataguṇāpekṣayā sarvopakaraṇaiḥ pravāritā / tathā rajñā prasenajitā kosalena śrutam* / tato vismayajātas tailakumbhasahasram ādāya citrāṃ pradīpamālāṃ kṛtavān* / catūratnamayaṃ ca pradīpaṃ caṃkramaśirasi pratiṣṭhitavān* / tato bhagavataḥ sakāśaṃ gatvā bhagavantam idam avocat* / mayā ca bhadanta bhagavān āryamahākāśyapasya pūjādhikāreṇa bhaktasaptāhenopanimaṃtritaḥ / tasya mama bhagavatā alavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikām ārabhya pūrvikā karmaplotir vyākṛtā / punaś ca mayā bhagavāṃs traimāsīṃ saśrāvakasaṃgho bhojitaḥ / ekaikaś ca bhikṣuḥ śatasahasreṇa mūlyena vastrayugenācchāditas tailakumbhakoṭiṃ ca samudānīya pradīpamālā dattā / na cāhaṃ bhagavatānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtaḥ / sādhu bhagavān mamāpy anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākuryāt* / kadāsvid ahaṃ lokajyeṣṭhaḥ syāṃ vināyaka iti / bhagavān (MSV I 92) āha / gambhīrā mahārāja anuttarā samyaksaṃbodhiḥ / gambhīrāvabhāsā durdṛśā duravabodhā atarkyā atarkyāvacarā sūkṣmā nipuṇā paṇḍitavijñavedanīyā / sā na sukarā tvayaikena dānena samupadānetuṃ (fol. 166r1 = GBM 6.1000) na dānaśatena na dānasahasreṇa na dānaśatasahasreṇāpi tu mahārāja tvayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhiprārthayitā dātavyāny eva dānāni kartavyāny eva puṇyāni sevitavyāni kalyāṇamitrāṇi bhajitavyāni paryupāsitavyāni / evaṃ tvaṃ bhaviṣyasi kadācil lokajyeṣṭho vināyaka iti / evam ukto rājā prasenajit kosalaḥ prārodīd aśrūṇi varṣayan* / atha rājā prasenajit kośalaś cīvarakarṇakenāśrūṇy unmṛjya bhagavantam idam avocat* / anuttarāṃ bhadanta bhagavatā samyaksaṃbodhiṃ prārhayitā kiyanti dānāni dattāni puṇyāni vā kṛtānīti / bhagavān āha / tiṣṭhantu tāvan mahārāja ye 'tītāḥ kalpāḥ / yan mayāsminn eva bhadrake kalpe anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayitā dānāni dattāni puṇyāni cānekaprakārāṇi kṛtāni tac chṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye / bhūtapurvaṃ mahārājāmitāyuṣi prajāyām upoṣadho nāma rāja babhūva / tasya mūrdhni piṭako jātaḥ / mṛduḥ sumṛdus tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur (MSV I 93) vā paripākatvāt sphuṭitaḥ / kumāro jātaḥ / abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaś chatrākāraśirāḥ pralambabāhur vistīrṇalalāṭaḥ uccaghoṣaḥ saṃgatabhrus tuṅganāso dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtagātraḥ / jātamātraḥ kumāro 'ntaḥpuraṃ praveśitaḥ / upoṣadhasya rājño 'śītiḥ strīsahasrāṇi kumāraṃ dṛṣṭvā prasrutāni / ekaikā strī kathayati māndhāya māndhāya iti / tasya māndhātā māndhāteti saṃjñā saṃvṛttā / anye kathayanti / mūrdhnā jātas tasmād bhavatu kumārasya mūrdhāta iti nāma / tatra kecin māndhāteti jānate kecin mūrdhāta iti / vistareṇa māndhātṛsūtraṃ madhyamāgame rājasaṃyuktakanipāte / māndhātuḥ kumārasya kumārakrīḍāyāṃ krīḍataḥ ṣaṭ śakrāś cyutāḥ / evaṃ yauvarājyaṃ kārayataḥ ṣaḍ mahārājyaṃ kārayataḥ ṣaḍ jāmbūdvīpakān janapadān samanuśāsataḥ ṣaṭ* / sahacittotpādāc cāsya ratnavarṣaṃ patitaṃ vastravarṣam* / antaḥpure hiraṇyavarṣam* / tena khalu samayena vaiśālyāṃ durmukho nāma ṛṣiḥ paṃcābhijñaḥ / tasyāśramapade nityaṃ pakṣiṇo 'bhinikūjanti / śabdakaṇṭakāni dhyānāni / sa cittaikāgratāṃ nāsādayati / iti tena pakṣiṇāṃ śāpo dattaḥ / śīryantām eṣāṃ pakṣā iti / tato rājñā māndhātrā (MSV I 94) śrutam* / śrutvā niṣkāruṇiko 'yam ṛṣir iti kṛtvā uktaḥ / na tena madviṣaye vastavyam iti / sa saṃlakṣayati / ayaṃ rājā caturdvīpeśvaraḥ kva mayā gantavyam iti / sa sumerupariṣaṇḍaṃ gatvāvasthitaḥ / evam avaragodānīyaṃ samanuśāsataḥ ṣaṭ śakrāś cyutāḥ / pūrvavidehe ṣaṭ* / uttarakurau ṣaṭ* / nimindharagirau sthitasya ṣaṭ* / evaṃ vinatake 'śvakarṇe sudarśane khadirake īṣādhāre yugandhare ca / antaroddānam* / nimiṃdhara (fol. 166v1 = GBM 6.1001) iti vinatakaḥ aśvakarṇagiris tathā / sudarśanaḥ khadirakaḥ īṣādhāro yugandharaḥ // tataḥ sumerumūrdhany abhirohatā tena ṛśīṇā bhaṭabalāgraṃ stambhitam* / divaukaso yakṣaḥ purojavo dṛṣṭvā gāthāṃ bhāṣate / niyaccha brāhmaṇa krodhaṃ naitat sarvatra sidhyati / māndhātā nṛpatir hy evaṃ naite vaiśālakā vakāḥ // iti / rājā māndhātā pṛcchati / kenaitad bhaṭabalāgraṃ stambhitam* / devarṣiṇā / rājā pṛcchati / kiṃ teṣām ṛṣīṇāṃ priyam* / deva jaṭāḥ / śīryantām eṣāṃ jaṭāḥ / mama ca purojavāḥ santu / tatas teṣāṃ jaṭāḥ śīrṇāḥ / dhanurbāṇapāṇayaś cāgrato dhāvitum ārabdhāḥ / strīratnenābhihitam* (MSV I 95) / deva ṛṣayaḥ ete tapasvinaḥ / kim ebhiḥ / mucyantām iti / rājñā muktāḥ / taiḥ punar api vīryam āsthāya paṃcābhijñāḥ sākṣātkṛtāḥ / tathā nandopanando nāgarājo māndhātṛbalaṃ dṛṣṭvā asurā hy ete iti caturaṅgena balakāyena pratyudgataḥ / sainyadarśanād eva bhagnaḥ / deva karoṭapāṇayo yakṣā māyādharāḥ sadāmattāś ca / sarve ca nandopanandādayo bhagnā yena cāturmahārājikā devās tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya cāturmahārājikān devān idam avocat* / yat khalu mārṣā jānīdhvaṃ mahāsainyaṃ pratyupasthitam* / sannahyatāṃ caturaṃgo balakāyaḥ / vayaṃ sarve bhagnā iti / taiḥ parijñātam* / te kathayanti / bhavantaḥ ayaṃ māndhātā rājā cakravartī śakraṃ devendraṃ darśanāya gacchati / puṇyamaheśākhyaś cāyam* / kā śaktir asmākam anena sārdhaṃ saṃgrāmayitum* / kin tu ardhaṃ pādyaṃ ca gṛhītvā pratyudgantavyam iti / tataś cāturmahārājikā devā ardhaṃ pādyaṃ ca gṛhītvā cchatradhvajapatākābhir vividhaiś ca vādyaiḥ pratyudgatāḥ / tato rājā māndhātā cāturmahārājikān devān pratisaṃmodya devaiḥ parivṛto devāṃs trayastriṃśān gataḥ / śakreṇa ca devendreṇārdhāsanenopanimantritaḥ / tato 'surāś caturaṅgaṃ balakāyaṃ sannahya śakraṃ devendram abhigatāḥ / yakṣaiḥ śakrasya devendrasyārocitam* / yat khalu kauśika jānīyā asurāḥ paṃca gulmakān bhaṅktvā pratyupasthitāḥ / yat te kṛtyaṃ karaṇīyaṃ vā tat kuruṣveti / tataḥ śakro devendraḥ saṃprasthitaḥ / (MSV I 96) rājñā māndhātrābhihitaḥ / tiṣṭha aham eva gacchāmīti / śakraḥ kathayati / evaṃ kuruṣveti / tato rājā māndhātā aṣṭādaśabhir bhaṭabalāgrakoṭībhir upari vihāyasam abhyudgamya guṇāsphālanaṃ kṛtavān* / asurā aṣṭādaśa bhaṭabalāgrakoṭībhir dṛṣṭvā ativibhīṣaṇaṃ ca śabdaṃ śrutvā karṇau pidhāya niṣpalāyitāḥ / tato rājño māndhātur etad abhavat* / asti me jambudvīpe dvīpaḥ ṛddhaś ca sphītaś ca kṣemaś ca subhikṣaś cākīrṇabahujanamanuṣyaś ca pūrvavidehaḥ avaragodānīyaḥ uttarakuruś ca / yanv ahaṃ devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca rājyaiśvaryādhipatyaṃ kārayeyam iti / sahacittopādād rājā māndhātā tasya ṛddhe parihīne jambudvīpam (fol. 167r1 = GBM 6.1002) āgatya kharam ābādhitaṃ praveditavān gāthāṃ ca bhāṣate / na kārṣāpaṇavarṣeṇa tṛptiḥ kāmeṣu vidyate / alpāsvādān bahuduḥkhān kāmān vijñāya paṇḍitaḥ / api divyeṣu kāmeṣu ratiṃ naivādhigacchati // tṛṣṇākṣaye rato bhavati samyaksaṃbuddhaśrāvakaḥ / parvato 'pi suvarṇasya samo himavatā bhavet* / nālam ekasya tad vittam iti vidvān samācaret* // yaḥ prekṣate duḥkham ito nidānaṃ kāmeṣu jātu sa kathaṃ rameta / loke hi śalyam upadhiṃ viditvā tasyaiva dhīro vinayāya śikṣate // tataḥ sa rājā māndhātā nirargalaṃ yajñam iṣṭvā gāthāṃ bhāṣate / (MSV I 97) alpakaṃ jīvitaṃ jñātvā sukṛcchraṃ sāṃparāyikam* / karaṇīyāni puṇyāni duḥkhaṃ hy akṛtapuṇyataḥ // tasmād dhi puṇyakāmena deyaṃ dānaṃ yathāvidhi / kṛtapuṇyā hi modante loke 'smiṃś ca paratra ca // iti / bagavān āha / kiṃ manyase mahārāja yo 'sau rājā māndhātā aham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayā itthaṃ satvahitaṃ kṛtaṃ tena nānuttaraṃ jñānam adhigatam* / kiṃ tv etad dānam anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher hetumātrakaṃ saṃbhāramātrakam* / punar api mahārāja yan mayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayitā sarvahitaṃ kṛtaṃ tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja mahāsudarśano nāma rājābhūc cakravartī saptatiratnaiḥ samanvāgataś catasṛbhiś ca mānuṣikābhi riddhibhiḥ / vistareṇa mahāsudarśanasūtre dīrghāgame ṣaṭsūtrikanipāte / atha mahāsudarśano rājā dharmaprāsāde pañca pratyekabuddhaśatāni bhojayitvā pratyekaṃ ca dūṣyayugenācchādayitvā gāthāṃ bhāṣate / labdhvā hi vipulaṃ bhogaṃ na pramādyed vicakṣaṇaḥ / dadyāt saṃpannaśīlebhyo yatra ridhyanti dakṣiṇāḥ // evaṃ datveha medhāvī śrāddho muktena cetasā / avyāvādasukhe loke upapadyeta paṇḍitaḥ // iti / (MSV I 98) syāt khalu te mahārāja anyaḥ sa tena kālena tena samayena mahāsudarśano nāma rājā cakravartī caturdvīpeśvaraḥ saptatiratnaiḥ samanvāgataś catasṛbhiś ca mānuṣikābhi riddhibhir iti na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tv aham eva sa tena kālena tena samayena mahāsudarśano nāma rājā cakravartī caturdvīpeśvaraḥ saptatiratnaiḥ samanvāgataś catasṛbhiś ca mānuṣikābhi riddhibhiḥ / syāt khalu te mahārāja tena mayā dānena vā dānasaṃvibhāgenānuttarā samyaksaṃbodhir adhigatā iti na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu tad dānam anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam* / punar api mahārāja yan mayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayatā dānāni dattāni puṇyāni ca kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja velāmo nāma brāhmaṇamahāsālo 'bhūt* / sa idam evaṃrūpaṃ brāhmaṇebhyo dānam adāc (fol. 167v1 = GBM 6.1003) caturaśītināgasahasrāṇāṃ suvarṇālaṃkārāṇāṃ suvarṇadhvajānāṃ hemajālapraticchannānām* / vistareṇa velāmasūtre madhyamāgame brāhmaṇanipāte / sa evaṃ dānāni datvā gāthāṃ bhāṣate / dānaṃ datvā sukhī hi syād dānaṃ datvā viśāradaḥ / dānena pūjyate sādhu deveṣu manujeṣu ca // tasmāt saṃpattikāmena dānaṃ deyaṃ viśāradaiḥ / mokṣam ākāṃkṣatā nityam aiśvaryaṃ ca surālayam* // (MSV I 99) syāt khalu te mahārāja anyaḥ sa tena kālena tena samayena velāmo nāma brāhmaṇamahāsālo 'bhūt* / na khalv evaṃ draṣṭavyam* / aham eva sa tena kālena tena samayena velāmo nāma brāhmaṇamahāsālo 'bhūvam* / mayā tad evaṃvidhaṃ brāhmaṇebhyo dānaṃ dattam* / syāt khalu te mahārāja tena mayā dānena vā dānasaṃvibhāgenānuttarā samyaksaṃbodhir adhigateti na khalv evaṃ draṣṭavyam* / api tu tad dānam anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher hetumātrakaṃ pratyayamātrakaṃ saṃbhāramātrakam* / punar api mahārāja yan mayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prārthayatā dānāni dattāni puṇyāni ca kṛtāni tac chrūyatām* / bhūtapūrvaṃ mahārāja śakuno nāma rājābhūc cakravartī caturdvīpeśvaraḥ saptatiratnaiḥ samanvāgataś catasṛbhiś ca mānuṣikābhi riddhibhiḥ / śakrasya devendrasya suhṛd vayasyakaḥ / tasya rājñī na putro na duhitā / sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / īdṛśe mama bhogaiśvarye na putro na duhitā / mamātyayād uddāyādaṃ kulaṃ bhaviṣyati / sa śakreṇa devendreṇa dṛṣṭaḥ / sa kathayati / mārṣa kasmāt tvaṃ kare kapolaṃ datvā cintāparas tiṣṭhati / sa kathayati / kauśika īdṛśe mama mahābhogaiśvarye na putro na duhitā / mamātyayād uddāyādaṃ kulaṃ bhaviṣyati / sa kathayati / mārṣa ahaṃ te oṣadhiṃ preṣayiṣyāmi / devyaḥ pāsyanti / tatas te putrā bhaviṣyanti duhitaraś ca / śakreṇa gandhamādanāt parvatād oṣadhir ādāya tasya rājñaḥ preṣitā / rājñā antaḥpurasyārpitā / imām oṣadhīṃ pāsyatha / tasya rājñaḥ agramahiṣī śayitikā / tābhis (MSV I 100) tām anutthāpyauṣadhiḥ pītā / sarvās tā āpannasatvāḥ saṃvṛttāḥ / tataḥ paścāt sā agramahiṣī vyutthitā / tayā tā dṛṣṭā āpannasatvāḥ / sā kathayati / kiṃ yuṣmābhiḥ kṛtaṃ yenāpannasatvāḥ saṃvṛttāḥ / tāḥ kathayanti / devenāsmabhyam oṣadhyaḥ pānāya dattāḥ / kimarthaṃ yuṣmābhir ahaṃ notthāpitā / api tu katareṇa bhājanena oṣadhyaḥ pītāḥ / kuśamoṭakaṃ baddhvā / kutra te kuśāḥ / ime tiṣṭhanti / tayā kuśāḥ prakṣyālya pītāḥ / sāpy āpannasatvā saṃvṛttā / tā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtāḥ / sarvāsāṃ putrā jātāḥ / tasyā apy agramahiṣyāḥ putro jāto 'ṣṭādaśabhir avalakṣaṇaiḥ samanvāgataḥ / siṃhavaktrākṛtimukho mahānagnabalaḥ / (fol. 168r1 = GBM 6.1004) tasya vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā kuśa iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam* / sa rājā taṃ dṛṣṭvā vikopaṃ janayate tān anyāṃś ca putrān dṛṣṭvā prasādaṃ pravedayate / prātisīmakoṭṭarājānaḥ kathayanti / bhavanto vayam anena mahāśakunirājñā sarve abhibhūtā gacchāmaḥ / taṃ rājyāt cyavayāmaḥ / te āgatya caturaṃgabalakāyena tasya nagaraṃ veṣṭayitvāvasthitāḥ / rājā mahāśakunir na śaknoti taiḥ sārdhaṃ saṃgrāmayitum* / sa dvārāṇi baddhvā prākārāṇi māpayitvāvasthitaḥ / kuśo mātuḥ sakāśaṃ gatvā kathayati / amba kasyārthe dvārāṇi baddhāni / eṣa tava pitā koṭṭarājabhiḥ sārdhaṃ na śaknoti saṃgrāmayitum* / sa eṣa dvārāṇi baddhvāvasthitaḥ / amba aham ebhiḥ sārdhaṃ saṃgrāmaṃ saṃgrāmayāmi / mama rājā ratham anuprayacchatu / putra tvam asyāniṣṭo (MSV I 101) dveṣyaś ca / sa eṣa tava kiṃ rathaṃ dāsyati / amba gaccha / gatvā kathaya / kuśaḥ kumāra ebhiḥ sārdhaṃ saṃgrāmayiṣyati / ratham anuprayaccha / tayā gatvā rājābhihitaḥ / deva kumāraḥ kathayati / aham ebhiḥ sārdhaṃ saṃgrāmayāmi / ratham anuprayaccha / tena tasya ratho 'nupradattaḥ / sa dvau tūṇau baddhvā ratham adhiruhya nirgantum ārabdhaḥ / śakro devendraḥ saṃlakṣayati / ime koṭṭarājāno balavantaḥ / ko 'yaṃ kuśaḥ kumāro bhadrakalpīyo bodhisatvaḥ khedam āpatsyate / sāhāyyam asya kalpayitavyam* / tena tasya śaṃkhacakragadānupradattā / bodhisatva ebhis tvaṃ jīvikāṃ kalpaya / sa dvārāṇy uddhāṭya nirgataḥ / sa śaṃkham āpūrayati / tadā śaṃkhaśabdena senā vidrāvayati / kecit tena śabdena badhirībhūtāḥ / niṣpalāyanti kecit karṇau pidh