Kinh Công Đức Trang Nghiêm (Guṇakāraṇḍavyūhasūtra)

randhrāṇyaśeṣataḥ //
tadā samantabhadro 'sau lokeśaṃ taṃ mahardhikam /
samīkṣya sāṃjalirnatvā saṃpaśyannevamabravīt //
(Gkv 261)
sādhu dhanyo 'si lokeśa yadīdṛkpratibhānavān /
kaścinnaivāsti lokeṣu tvādṛksamādhivit sudhiḥ //
evamanyairmahāsattvairbodhisattvairmahaddhikaiḥ /
smādhivigrahe saiva lokeśvaro vijitavān //
tadā sarve mahābhijña bodhisattvāḥ prasāditāḥ /
lokeśaṃ taṃ mahābhijñaṃ samānamyaivamabravan //
sādhu dhanyo 'si lokeśa yadīdṛkpratibhānavān /
kaścinnaivāsti looke yattvādṛksamādhisadbalī //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāṃstān sugatātmajān /
purataḥ samupāmantrya saṃpaśyannevamādiśat //
kulaputrālpamevaitat pratibhānaṃ jagatprabhoḥ /
lokeśasyāsya yuṣmābhirdṛśyate 'pīha sāmpratam //
yādṛglokeśvarasyāsya pratibhānaṃ mahattaram /
īdṛksarvamunīndrāṇāmapi naivāsti kasyacit //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ pratibhānaṃ mahattaram /
krakucchandamunīndreaṇa samākhyātaṃ mayā śrutam //
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa prabodhitaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhagavan yanmahāyānasūtrarājaṃ nigadyate /
tatsamādiśa kāraṇḍavyūhasūtrodbhavaṃ vṛṣam //
yacchrutvāpi vayaṃ sarve sambodhiguṇasādhanaiḥ /
dharmarasaurabhivyāptamānasāḥ pracaremahi //
tacchrutvā bhagavāṃścāpi viṣkambhinaṃ mahāmatim /
sādhu śṛṇu samādhāya vakṣye taditi prādiśat //
ye 'pi śroṣyanti kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam /
teṣāṃ sarvāṇi pāpāni kṣiṇuyurdāruṇānyapi //
daśākuśalapāpāni paṃcātipātakānyapi /
niravaśeṣanaṣṭāni kṣiṇuyuriti niścayam //
(Gkv 262)
ityādiṣṭe munīndreṇa viṣkambhī saṃpramoditaḥ /
bhagavantaṃ samālokya punarevamabhāṣata //
bhagavan sarvaviccchāsta jānīmahi kathaṃ vayam /
yatpāpaṃ kurute kṣīṇaṃ kāraṇḍanyūhasūtrakam //
tacchrutvā bhagavān bhūyo viṣkambhinaṃ vibodhitam /
sabhāśritān janāṃścāpi samālokyaivamādiśat //
vidyate kulaputrāsau tīrtho malasunirmalau /
sumerordakṣiṇe pārśve munīndraiḥ parikalpitau //
malatīrthajale kṣiptaṃ śubhravāso 'pi nīlitam /
tathā tajjalasaṃspṛṣṭo śuddho 'pi nīlito bhavet //
sunirmale jale kṣiptaṃ nīlavāso 'pi śuklitam /
tathā tajjalasaṃspṛṣṭaḥ pāpātmāpi bhavecchuciḥ //
evamidaṃ mahāyānasūtrāgraṃ yo 'bhinandati /
saddharmalipto 'pi kleśaiḥ saṃkliśyate drutam //
śrutvāpīdaṃ mahāyānasūtrāgraṃ yo 'bhinandati /
sa mahāpāpalipto 'pi niḥkleśaḥ syācchubhāntikaḥ //
yathā śatamukho hīndro vinisṛtya nijālayāt /
dahati sarvabhūjātān tṛṇagulmalatādrumān //
tathedaṃ sarvasūtrāṇāṃ kāraṇḍavyūhamuttamam /
pātakānyapi sarvāṇi niḥśeṣaṃ dahate drutam //
ye śrutvedaṃ mahāyānasūtrarājaṃ subhāṣitam /
anumodyābhinandantaḥ saṃbhajante sadādarāt //
te sarve nirmalātmāno niḥkleśavimalendriyāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhaveyurnivartikāḥ //
idaṃ sarvamahāyānasūtrarājaṃ mahottamam /
śrutvā naivānumodeyuḥ pṛthagjanā durāśayāḥ //
ye cāpīdaṃ mahāyānasūtrarājaṃ mahottamam /
niśamyābhyanumodantaḥ prabhajante sadādarāt //
(Gkv 263)
dhanyāste puruṣāḥ sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā nirmalātmāno bhaveyuḥ sugatātmajāḥ //
mṛtyukāle 'pi teṣāṃ ca dvādaśa sugatā jināḥ /
samupetyābhipaśyanto dadyurevaṃ varottamam //
mā bhaiṣīḥ kulaputra tvaṃ yatkāraṇḍavyūhasūtrakam /
śrutvānumodya satkārairbhajase śraddhayādarāt //
etatpuṇyānuliptātmā bhūyo na saṃsarerbhave /
naiva kleśāgnisaṃtāpaiḥ saṃdhakṣyase kadācana //
yāvajjīvaṃ mahatsaukhyaṃ bhuktā śrīsadguṇānvitam /
bhūyo dharmāmṛtaṃ bhoktuṃ saṃprayāyāḥ sukhāvatīm //
tatra tvamamitābhasya jinasya śaraṇe sthitaḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcarethāḥ susaṃvare //
tato nirmalaśuddhātmā pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
sarvasattvahitādhanabodhicaryāvrataṃ careḥ //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśo 'rhanmahābhijñaścaturbrahmavihārikaḥ //
jitvā māragaṇān sarvān sambodhiniścalāśayaḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyāḥ //
iti taiḥ sugataiḥ sarvaiḥ samādiṣṭaṃ niśamya te /
sarve 'pyubhyanumodanto nameyustān jinān muhuḥ //
tataste tān jinān smṛtvā prāṇaṃ tyaktvā samāhitāḥ /
taireva sugataiḥ sārdhaṃ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatropetyāmitābhasya śaraṇe samupāśritāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā saṃcareyurjaddhite //
tataḥ sambodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśā nirmalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ //
jitvā māragaṇān sarvāṃścaturbrahmavihāriṇaḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
(Gkv 264)
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ kāraṇḍavyūhasūtrajam /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
yūyaṃ sarve 'pi vijñāya saṃbodhiṃ yadi vāṃcchatha /
śṛṇutedaṃ mahāyānasūtrarājaṃ subhāṣitam //
anumodata satkṛtya bhajana sarvadādarāt /
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya te sabhāśritāḥ /
sarve lokāstathetyuktvā prābhyanandan prabodhitāḥ //
tataste sarve sabhālokā brahmādayo maharṣayaḥ /
śakrādayaḥ surendrāśca sarvalokādhipā api //
gandharvakiṃnarā rakṣāḥ siddhāḥ sādhyāḥ surāṃganāḥ /
vidyādharāśca daityendrā nāgendrā garuḍā api //
mahoragāśca daityendra nāgendrā garuḍā api //
mahoragāśca nairṛtyā bhūteśāśca śubhāśayāḥ /
yogino yatinaścāpi tīrthikāśca tapasvinaḥ //
viprarājādayaḥ sarve manuṣyāśca prasāditāḥ /
tridhā pradakṣiṇīkṛya kṛtāṃjalipuṭo mudā //
bhagavantaṃ sasaṃghaṃ taṃ natvā svasvālayaṃ yayuḥ //
// iti sarvasabhālokasaddharmaśravaṇotsāhasaṃpramoditasvasvālayapratigamanaprakaraṇaṃ samāptam //
19. sikṣā saṃvara samuddeśa prakaraṇam
tadānandaḥ samutthāya bhagavataḥ puro gataḥ /
pādābje sāṃjalirnatvā sampaśyannevamabravīmabravīt //
bhagavacchāstarasmākaṃ bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām /
śikṣāsaṃvarasaṃvṛttaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
āyuṣmantaṃ tamānandaṃ saṃpaśyannevamādiśat //
(Gkv 265)
sādhu śṛṇu tvamānanda bhikṣūṇāṃ brahmacāriṇām /
śikṣāsaṃvarasāṃvṛtaṃ pravakṣāmi samāsataḥ /
ye śuddhaśsyaḥ sattvāḥ pravrajitvā jināśrame /
śikṣāsaṃvaramicchanti dhartuṃ nirvṛtisādhanam //
prathamaṃ te samālokya śuddhakṣetre manorame /
niṣadya svāsane dhyātvā saṃtiṣṭheran samāhitāḥ //
bhasmāsthikeśajambālāvaskarāmedhyasaṃkule /
kṣetre naiva nivāstavyaṃ kadāpi brahmacāribhiḥ //
duḥśīlairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ kartavyā naiva saṃgatiḥ /
āalāpo 'pi nivāso 'pi kartavyā na kadācana //
duḥśīlairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ bhoktavyaṃ nāpi kiṃcana /
na sthātavyaṃ na gantavyaṃ krīḍitavyaṃ na ca kvacit //
upasaṃpanne dātavyā na ca jñapticaturthakam /
saddharmassādhanopāyaṃ nāpi deyaṃ durātmanām //
duḥśīlā hi durātmāno bauddhaśāsanadūṣakāḥ /
māracaryānusaṃraktāḥ kleśavyālitendriyāḥ //
teṣāṃ naivābhidātavya āvāsaḥ saugatāśrame /
dātavyo dūratasteṣāmāvāsa āśramādbahiḥ //
saṃghālāpo na dātavyo duḥśīlānāṃ kadācana /
na teṣāṃ sāṃghikī bhūmirnaivārhati kuhāpi hi //
na teṣāṃ vidyate kiṃcidarhatsaṃvṛtticāraṇam /
sarvasattvahitādhānaṃ kutaḥ saṃbodhisādhanam //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
ānandastaṃ munīśānaṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan katame kāle duḥśīlā bhikṣavaḥ śaṭhāḥ /
dakṣaṇīyā bhaviṣyanti nāyakāḥ saugatāśrame //
ityānandena saṃpṛṣṭe bhagavān sarvavijjinaḥ /
tamānandaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
(Gkv 266)
trivarṣaśataniryāte sunirvṛtasya me tadā /
duḥśīlā bhikṣavo dakṣāḥ bhaveyuḥ saugatāśrame //
tatra te bhikṣavaḥ sarve bhraṣṭācārā durāśayāḥ /
vihāre samupāsīnāścareyurgṛhicārikam //
bhāryāputrasutābhrātṛjñātibandhusamanvitāḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcareran pramāditāḥ //
te 'nītyāhṛtya saṃghānāṃ sarvopakaraṇānyapi /
sarvāṇi svātmasātkṛtvā bhaviṣyanti nijālayam //
yathecchayā samādāya bhuktvā bhogyān yathepsitam /
kuṭumbasādhanopāye saṃcareran pragalbhitāḥ //
te sāṃghikopacāre 'pi kuryurviṇmūtrasarjanam /
śleṣmalālodvamocchiṣṭhaṃ visarjeyuśca sarvataḥ //
etatkarmavipākāni na te jñāsyanti durdhiyaḥ /
unmattā iva durdāntāścareyurduritāratāḥ //
ye sāṃghikopacāreṣu kurtuḥ śleṣmādisarjanam /
śālāṭavyāṃ bhaveyuste pretāḥ sūcīmukhā kila //
viṇmūtrādiparityāgaṃ kuryurye sāṃghikāśrame /
vārāṇasyāṃ bhaveyuste kṛmayo gūthamūtrajāḥ //
dantakāṣṭhādikaṃ hṛtvā prabhuṃ sfūrya ca sāṃghikam //
te syū raktapaśambūkamatsyādijalajantavaḥ /
vrīhidravyāṇi ye hṛtyā bhuṃjyurye sāṃghikāni ca /
te bhaveyurmahāpretāḥ sūcīmukhā nagodarāḥ //
ye 'nnapānādikaṃ kṛtva bhuṃjyurye cāpi sāṃghikam /
te syurhīnakule jātā hīnendriyāśca pācakāḥ //
tataścyutāśca te jātā laṃgitakubjadurmukhāḥ /
kuṣthavyādhiparītāṃgā bhaveyuḥ pūtivāhikāḥ //
yadā tatra sthitā yāyuryaṣṭiṃ dhṛtvā śanairbhuvi /
niyateyustadā teṣāṃ sarvāṇi piśitānyapi //
(Gkv 267)
evaṃ te bahuvarṣāṇi duḥkhāni vividhāni ca /
bhuktvāpāyikaṃ karma kṛtvā yāyuśca nārakān //
ye cāpi sāṃghikīṃ bhūmiṃ paribhojyanti lobhinaḥ /
te duṣṭāḥ kleśitātmāno yāyu rauravanārake //
tatra teṣāṃ mukhe taptalauhaguḍā niveśayet /
taisteṣāmabhidhakṣyante tālvauṣṭhahṛdudarānyapi //
kaṇṭhahṛdudarāntrādīn dhakṣyante sarvavigrahān /
tathā mṛtāḥ punaste 'pi jīveyuḥ karmabhoginaḥ //
yamapālairgṛhītvā ca kṣepsyante ghoranārake /
teṣāṃ karmavaśājjihvā prabhavecca mahattarī //
kṛṣyante halaśataistatra jihvāyāṃ yamakinnaraiḥ /
evaṃ bahūni varṣāṇi duḥkhāni vividhāni te //
bhuktvā mṛtāḥ punaryāyurnāke 'gnighaṭe khalu /
tatra teṣāṃ mahajjihvā prodbhavedapi tatra ca //
sūcīśatasahasrāṇi vidhyeyaryumakinnarāḥ /
tathāpi te mṛtā naiva sthāsyanti duḥkhitāściram //
tatasthānagnikhadāyāṃ ca kṣepsyanti yamakinnarāḥ /
tatrāpia te mṛtā naiva sthāsyanti karmabhoginaḥ /
tataścotkṣipya tān pretanadyāṃ kṣepsyanti kinnarāḥ //
tatrāpi bahuvarṣāṇi dukhāni vividhāni te //
bhuktvā sthāsyanti duḥkhārtāḥ suciraṃ karmabhoginaḥ //
evaṃ trikalpavarṣāṇi bhramatāṃ narake sadā /
tatastatkarmavaipākakṣīṇaṃ teṣām bhaveccirāt //
tataścyutvā ca te jaṃbūdvīpe jātāssuduḥkhitāḥ /
daridritāśca jātyandhā bhaveyurduritāśayāḥ //
evaṃ te bahuduḥkhāni prabhuktvā bahujanmasu /
sadā kleśāgnisaṃtaptā bhrameyurbhavasāgare //
tasmādānanda saṃghānāṃ sarvopakaraṇānyapi /
dravyāṇyapi ca sarvāṇi rakṣitavyāni yatnataḥ //
(Gkv 268)
anītyā naiva bhoktavyaṃ sāṃghikaṃ vastu kiṃcana /
kenāpi sāṃghikaṃ vastu jīrṇīkartuṃ na śakyate //
tadabhogyamanītyā hi sāṃghikaṃ vastu kiṃcana /
aspṛśyaṃ vahnivattaptaṃ dahanaṃ vastu sāṃghikam //
bhāropamaṃ sadākrāntamabhedyaṃ vajrasannibham /
apathyaviṣavadduṣṭaṃ tīkṣṇāsidhārasannibham //
vaiṣaṃ tejaiḥ samīkartuṃ mantrauṣadhyairhi śakyate /
sāṃghikiṃ vastu hartuṃ na pāpaṃ kenāpi śamyate //
iti matvātra saṃsāre sambodhiśrīsukhepsubhiḥ /
sāṃghikaṃ vastu yatnena rakṣitavyaṃ rakṣitavyaṃ sadādarāt //
evaṃ vijñāya saṃbodhicittaṃ dhṛtvā samahitaḥ /
śikṣāsaṃvaramādhāya sampadrakṣitumarhati //
śikṣāṃ rakṣitukāmena cittīrakṣyaṃ prayatnataḥ /
na śikṣā rakṣituṃ śakyā calaṃ cittamarakṣatā //
adāntā mattamātaṃgā na kurvantīha tāṃ vyathām /
karoti yāmavīcyādau muktaścittamataṃgajaḥ //
baddhaśceccittamātaṃgaḥ smṛtirakṣā samantataḥ /
bhayamastaṃ gataṃ sarvaṃ sadā kalyāṇamāgatam //
vyāghrāḥ siṃhā gajā ṛkṣā sarve ca duṣṭaśatravaḥ /
sarve narakapālāśca ḍākinyo rākṣasāstathā //
sarve baddhā bhavantyete cittasyaikasya bandhanāt /
cittasyaikasya damanāt sarve dāntā bhavantyamī //
yasmādbhayāni sarvāṇi duḥkhāpramitānyapi /
cittādeva samudyānti sarveṣāṃ bhavacāriṇām //
śastrāṇi narake kena ghaṭitāni samantataḥ /
taptāyaḥkuṭṭimaṃ kena kuto jātāśca tāḥ striyaḥ //
pāpaṃ cittasamudbhutaṃ sarvametadbhavālaye /
tasmānna kaścit trailokye citādanyo bhayānakaḥ //
(Gkv 269)
adaridraṃ jagat kṛtvā dānapāramitā yadi /
jagaddaridramadyāpi sā kathaṃ pūrvatāyinām //
falena saha sarvasvatyāgacittaṃ janeakhile /
dānapāramitā priktā tasmāt sā cittameva hi //
matsyādayaḥ kva nīyantāṃ mārayeyuryato ratān /
labdhe viraticitte tu śīlapāaramitā matā //
kiyato mārayiṣyanti durjanān gaganopamān /
mārite krodhacitte tu māritāḥ sarvaśatravaḥ //
bhūmiṃ chādayituṃ sarvān kutaścarma bhaviṣyati /
upānaccarmamātreṇa channā bhavati medinī //
bāhyā bhāvāḥ sadā tadvacchakyā vārayituṃ na hi /
svacittameva nivāryaṃ tatkimevānyairnivāritraiḥ //
sahāpi vākcharīrābhyāṃ mandadṛtterna tatfalam /
yatpaṭorekaikasyāpi cittasya brahmatādikam //
japāṃstapāṃsi sarvāṇi dīrghakālakṛtānyapi /
anyacittena mandeana vṛthaiva sidhyate na hi //
duḥkhaṃ hantuṃ sukhaṃ prāptuṃ te bhramanti mudhāmbare //
yairetaddharmasarvasvaṃ cittaṃ guhyaṃ na bhāvitam /
tasmāt svadhiṣṭhitaṃ cittam sadā kāryaṃ surakṣitam //
cittarakṣāvrataṃ tyaktvā bahubhiḥ kiṃ tapovrataiḥ /
yathā capalamadhyasthā rakṣati vraṇamādarāt //
evaṃ durjanamadhyasthā rakṣeccittaṃ prayatnataḥ /
vraṇaduḥkhalavādvītā rakṣet svaṃ vraṇamādarāt //
saṃghātaparvatāghātādbhītaścittaṃ balaṃ na kim /
anena hi vihārena viharan durjaneṣvapi //
pramadājanamadhye 'pi yatirdhīro na khaṇdate //
lābhā naśyantu saṃpattiḥ satkāraḥ kāyajīvitam /
naśyatvanyacca kauśalyaṃ mā tu cittaṃ na kasyacit //
(Gkv 270)
cittameva sadā rakṣyaṃ saṃbodhijñānasādhanam /
smṛtiṃ ca saṃprajanyaṃ ca sarvayatnena rakṣayet //
vyādhyākulo naro yadvanna kṣamaḥ sarvakarmasu /
tathābhyāṃ vyākulaṃ cittaṃ na kṣamaṃ bodhisādhane //
asaṃprajanyacittasya śrutacintitabhāvitam /
jalavacchidrite kumbhe smṛtau naivābhitiṣṭhate //
aneke śrutavanto 'pi śraddhāyatnaparā api /
asaṃprajanyadoṣeṇa bhavantyāpattikaśmalāḥ //
asaṃprajanyacaureṇa smṛtimoṣānusāriṇā /
upacityāpi puṇyāni muṣitā yānti durgatim //
kleśataskarasaṃgho 'yameva tāraṇaveṣakaḥ /
prāpyāvatāraṃ muṣṇāti hanti sadgatiṃ jīvitam //
tasmāt smṛtirmanodvārānnāpaneyā kadācana /
gatāpi pratyupasthāpyā saṃsmṛtyā pāpikīṃ vyathām //
upādhyāyānuśāsinyā bhītyāpyādaracāriṇām /
dhanyānāṃ gurusaṃvāsāt sukaraṃ jāyate smṛtiḥ //
buddhāśca bodhisattvāśca sarvatrāvyāhatekṣaṇāḥ /
sarvo 'pyayaṃ jagallokasteṣāmagre sadā sthitaḥ //
iti dhyātvā sadā tiṣṭhet trapādarabhayānvitaḥ /
buddhānusmṛtirapyevaṃ bhavettasya muhurmuhuḥ //
saṃprajanyaṃ tadā yāti naiva yātyāgataṃ punaḥ /
smṛtiryadā manodvāre rakṣārthamavatiṣṭhate //
pūrvaṃ tāvadidaṃ cittaṃ sadopasthāpyamīdṛśam /
sadā nirindrayeṇaiva sthātavyaṃ kāṣṭhavat sadā //
niṣfalā netravikṣepā na kartavyāḥ kadācana /
nidhyāyantīva sadāpi kāryā dṛṣṭiradhogatā //
dṛṣṭiviśrāmahetostu diśaḥ paśyet kadāacana /
ābhāsamātramālokya svāgatārthaṃ vilokayan //
(Gkv 271)
mārgādau bhayabodhārthaṃ muhuḥ paśyeccaturdiśam /
diśo viśramya vikṣate parāvṛtyaiva pṛṣṭhataḥ //
saredapasaredvāpi puraḥ paścānnirupya ca /
evaṃ sarvāsvavasthāsu kāryaṃ buddhvā samācaret //
kāyenaivamavastheyamityākṣipya kriyāṃ punaḥ /
kathaṃ kāyaḥ sthita iti draṣṭavyaḥ punarantarā //
nirupya sarvayatnena cittamattadvipastathā /
dharmacitto mahāstambhe yathāa baddho na mucyate //
kutra me vartata iti pratyavekṣyaṃ tathā manaḥ /
samādhānadhuraṃ naiva kṣaṇamapyutsṛjedyathā //
bhayotsavādisambandhe yadyasakto yathāsukham /
dānakāle tu śīlasya yasmāduktamupekṣaṇam //
yadbuddhvā kartumārabdhaṃ tato 'nyatra vicintayet /
tadeva tāvanniṣpādyaṃ tadgatenāntarātmanā //
evaṃ hi sukṛtaṃ sarvamanyathā nobhayaṃ bhavet /
asaṃprajanyakleśo 'pi vṛddhiṃ caiva gamiṣyati //
nānāvidhapralāpeṣu vardhamāneṣvanekadhā /
kautūhaleṣu sarveṣu hanyādautsukyamāgatam //
mṛṇmardanatṛṇacchedane khādyafalamāgatam /
smṛtvā tathāgatīṃ śikṣāṃ tatkṣaṇādbhīta utsṛjet //
yadā calitukāmaḥ syādvaktukāmo 'pi vā bhavet /
svacittaṃ pratyavekṣyādau kuryāddhairyaṃ yuktimat //
anunītaṃ pratihataṃ yadā paśyet svakaṃ manaḥ /
na kartavyaṃ na vaktavyaṃ sthātavyaṃ kāṣṭhavattadā //
uddhataṃ sopahāsaṃ vā yadā mānamadānvitam /
sotprasātiśayaṃ vaktraṃ vaṃcakaṃ ca mano bhavet //
yadātmotkarṣaṇābhāsaṃ parapaṃśanameva ca /
sādhikṣepaṃ sasaṃrambhaṃ sthātavyaṃ kāṣṭhavattadā //
(Gkv 272)
lābhasatkārakīrtyarthi parikārārthi vā yadā /
upasthānārthi vā cittaṃ tadāa tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
parārtharukṣaṃ svārthārthi parisatkāmameva vā /
vaktumicchati sakrodhaṃ tadā tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
asahiṣṇulasaṃbhītaṃ pragalbhaṃ mukharaṃ yadā /
svapakṣābhiniviṣṭaṃ vā tadā tiṣṭhecca kāṣṭhavat //
evaṃ saṃkliṣṭamālokya niṣfalārambhi vā manaḥ /
nigṛhṇīyāddṛdhaṃ śūraḥ pratipakṣeṇa tatsadā //
suniścitaṃ suprasannaṃ dhīraṃ sādaragauravam /
salajjaṃ sabhayaṃ śāntaṃ parārādhanatatparam //
parasparaviruddhābhirbālecchābhirakhaṇḍitam /
kleśotpādādikaṃ hyetadeṣāmiti dayānvitam //
ātmasattvavaśaṃ nityamanavadyeṣu ca vastuṣu /
nirmāṇamiva nirmāṇaṃ dhārayenmānasaṃ sadā //
cirāt kṣaṇavaraṃ prāptaṃ smṛtvā smṛtvā muhurmuhuḥ /
dhārayedīdṛśaṃ cittamaprakampyaṃ sumeruvat //
gṛddhairāmiṣasaṃgṛddhaiḥ karṣyamāṇa itastataḥ /
na karotyanyathā kāyaḥ kasmādatra pratikriyām //
kāyanau buddhimādhāya gatyāgamananiśrayāt /
yathākāmaṃ gamaṃ kāryaṃ kuryāt sarvārthasiddhaye //
evaṃ vaśīkṛtasvātmā nityaṃ smitamukho bhavet /
tyajed bhṛkuṭisaṃkocaṃ pūrvābhāṣī jagatsuhat //
sa śabdapātaṃ sahasā na piṭhādīn vikṣipet /
nāsfālayet kapāṭaṃ ca syānniḥśabdaruciḥ sadā //
bako viḍālaścauraśca niḥśabdo nibhṛtaścaran /
prāpto hyabhimataṃ kāryamevaṃ nityaṃ yatiścaran //
paracodanadakṣāṇāmanadhīṣṭopakāriṇām /
pratīcchecchirasā bāhyaṃ sarvaśiṣyaḥ sadā bhavet //
(Gkv 273)
subhāṣiteṣu sarveṣu sādhukāramudīrayet /
puṇyakāriṇamālokya stutibhiḥ saṃpraharṣayet //
parokṣe ca guṇān śrūyādanuśrūyācca toṣataḥ /
svavarṇabhāṣyamāṇe ca bhāvayettadguṇajñatām //
sarvārambhā hi tuṣṭyarthāḥ sa cittairapi durlabhā /
bhuṃjyāttuṣṭisukhaṃ tasmāt paraśramakṛtairguṇaiḥ //
na cātrāpi vyayaḥ kaścit paratra ca mahatsukham /
dveṣairaprītiduḥkhaṃ tu mahaddukhaṃ paratra ca //
viśvastavinyastapadaṃ vispaṣṭārthaṃ manoramam /
śrutisaukhyaṃ kṛpāmūlaṃ mṛdumandasvaraṃ vadet //
ṛju paśyet sadā sattvāṃścakṣaṇā saṃpibanniva /
yasmādetān samāśritān saṃbuddhatvamavāpnuyāt //
sātatyābhiniśotthaṃ pratipakṣotthameva ca /
guṇopakārikṣitre ca duḥkhite ca mahacchubham //
dakṣa utthānasampannaḥ svayaṃkārī sadā bhavet /
nāvakāśaḥ pradātavyaḥ kasyacit sarvakarmasu //
utarottarataḥ śreṣṭhā dānapāramitādayaḥ /
naitarārthaṃ tyajecchreṣṭhāmanyatrācārasetutaḥ //
evaṃ buddhvā parārtheṣu bhavet satatamutthitaḥ /
niṣiddhamapyajñātaṃ kṛpālorarthadarśinaḥ //
vinipātagatānāthān vratasthān saṃvibhajya ca /
bhuṃjīta madhyamāṃ mātrāṃ tricīvarabahistyajet //
saddharmasevakaṃ kāyamitarārthaṃ na pīḍayet /
evameva hi sattvānāmāśāmāśu prapūrayet //
tyajenna jīvitaṃ tasmādaśuddhe 'karuṇāśaye /
tulyāśaye tu tattyājyamitthaṃ na parihīyate //
dharmaṃ nigaurave 'svasthe na śiroveṣṭhite vadet /
sachatradaṇḍaśastraṃ ca nāvaguṇṭhitamastake //
(Gkv 274)
gambhīrodāramalpeṣu na strīṣu puruṣaṃ vinā /
hīnotkṛṣṭeṣu dharmeṣu samaṃ gauravamācaret //
nodāradharmapātraṃ ca hīnadharme niyojayet /
na cācāraṃ parityajya sūtramantraiḥ pralobhayet //
dantakāṣṭhasya kheṭasya visarjanamapāvṛtam /
neṣṭaṃ jale sthale bhogye mūtrādeśacāpi garhitam //
mukhapūraṃ na bhuṃjīta saśabdaṃ prasṛtānanam /
pralambapādaṃ nāsīta na bāhū mardayet samam //
naikayānyā striyā kuryādyānaṃ śayanamāsanam /
lokāprasāditaṃ sarvaṃ dṛṭvā pṛṭvā sa varjayet //
nāṃgulyā kārayet kiṃciddakṣiṇena tu sādaram /
samastenaiva hastena mārgamapyevamādiśet //
navāhnakṣepakaṃ kiṃcicchabdayedalpasaṃbhrame /
acchatādiṃ tu kartuvyanyathā syādasaṃhṛtaḥ //
nāthanirvāṇaśayyāvacchayītepsitayā diśā /
saṃprajānan laghūtthānaṃ prāgavaśyaṃ niyogataḥ //
ācāro bodhisattvānāmaprameyamudāhṛtam /
cittaśodhanamācāraṃ niyatam tāvadācarec //
rātriṃ divaṃ ca triskandhaṃ trikālaṃ ca pravartayet /
śeṣāpattisamastena bodhicittajināśayān //
yo avasthāḥ prapadyate svayaṃ paravaśo 'pi vā /
tāsvavasthāsu yāḥ śikṣāḥ śikṣettā eva yatnataḥ /
na hi tadvidyate kiṃcidyanna śikṣyaṃ jinātmajaiḥ //
na tadasti na yatpuṇyameva viharataḥ sataḥ /
pāraṃparyeṇa sākṣādvā sattvārthānnānyadā caret //
sattvānāmeva cārthāya sarvaṃ bodhāya nāmayet /
sadā kalyāṇamitraṃ ca jīvītārthe 'pi na tyajet //
bodhisattvavratadharaṃ mahāyānārthakovidam /
etadeva samāsena saṃprajanyasya lakṣaṇam //
(Gkv 275)
yatkāyacittavasthāyāḥ pratyavekṣya muhurmuhuḥ /
yato nivāryate yatra yadeva ca niyujyate //
tallokacittarakṣārthaṃ śikṣām dṛṣṭvā samācaret /
sarvametat sucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam /
kṛtaṃ kalpasahastrairyatpratigha pratihanti tat //
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmātkṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśnute /
na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśasye hṛdi sthite //
pūjayatyarthamānairyān ye 'pi cainaṃ samāśritāḥ /
te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam //
suhṛdo 'pyudvijante 'smāddadāti na ca sevyate /
saṃkṣepānnāsti tatkiṃcit krodhano yena susthitaḥ //
evamādīni duḥkhāni karotītyarisaṃjñayā /
yaḥ krodhaṃ hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca //
tasmāt krodhabalaṃ hatvā ratnatrayaprabhāvataḥ /
buddhvā kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
naivaṃ dviṣaḥ kṣayaṃ yānti yāvajjīvamapi ghnataḥ /
krodhamekaṃ tu yo hanyāttena sarvadviṣo hatāḥ //
[alpaniṣṭhāgamenāpi natotpāmuditā sadā /
daurmanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate //
yadyeva pratīkāro 'sti daurmanasyena tatra kim /
atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim //
duḥkhāpakārapāruṣyamayaśaścetyanīpsitam /
priyānāmātmanā vāpi śatroścaitadviparyayāt //
kathaṃcillabhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ sthitamayatnataḥ /
duḥkhena bahiḥ niḥsārastatkāryaṃ mano dṛḍham /
sattvakṣetraṃ jinakṣetramityākhyātaṃ munīśvaraiḥ /
etā ārādhya saṃbuddhāḥ sarve nirvṛtimāgatāḥ //
(Gkv 276)
[sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame saḥ /
jineṣu gauravaṃ yadvannaṣviti kaḥ kramaḥ //
ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhiḥ naiva hi saṃśayo 'sti /
dṛśyanta ete nanu sattvarupāsta eva nāthāḥ kimanādanātra //
tathāgatārādhanametadeva lokasya duḥkhāpahametadeva /
svārthasya saṃsādhanametadeva tat sācaradhvaṃ tamevedam //
] yasmānnarakapālāśca kṛpāvantaśca tadbalam /
tasmādārādharet sattvān bhṛtyaścaṇḍanṛpaṃ yathā //
kupitaḥ kiṃ nṛpaḥ kuryādyena syānnarakavyathā /
yatsattvadaurmanasyena kṛtena hyanubhūyate //
tuṣṭaḥ kiṃ nṛpatirdadyādyadbuddhatvaṃ samaṃ bhavet /
yatsattvasaumanasyena kṛtena hyanubhūyate /
āstāṃ bhaviṣyabuddhatvaṃ sattvārādhanasaṃbhavam /
ihāpi saubhāgyayaśaḥsausthityaṃ labhate kṣamī //
prāsādikatvaprāmodyamārogyaṃ cirajīvitam /
cakravartisukhasthānaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran //
evaṃ kṣamo bhavedvīryaṃ vīrye boddhiryataḥ sthitaḥ /
na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyu vinā gatiḥ //
kiṃ viryaṃ kuśalotsāhastadvipakṣaḥ ka ucyate /
ālasyakutsitā śaktirviṣādātmāvamanyatā //
avyāpārasukhāsvādanidrayāśrayatṛṣṇayā /
saṃsāraduḥkhānudvegādālasyamupajāyate //
tasmādālasyamutsṛtja dhṛtvā vīryaṃ samāhitaḥ /
sarvasattvahitādhānaṃ bodhicaryāvrataṃ caret //
vīryaṃ hi sarvaguṇaratnanidhānabhūtaṃ sarvāpadastarati vīryamahāplavena /
naivāsti tajjagati vicintyamānaṃ nāvāpnuyādyadiha vīryasthādhiruḍhaḥ //
yaddheṣu yatkarituraṃgapadātimatsu nārācatomaraśvadhasaṃkuleṣu /
hatvā ripūn jayamanuttamamāpnuvanti visfurjitaṃ tadiha vīryaṃ mahābhaṭasya //
(Gkv 277)
ambhonidhīn makaravṛndavighaṭṭitāmbutuṃgokulākulataraṃgavibhaṃgabhīmān /
vīryeṇa goṣpadamiva pravilaṃghya śūrāḥ kurvantyanarghaguṇaratnadhanārjanāni //
rāgādīnuragānivogravapuṣo viṣkambhavīryānvitāḥ
śīlaṃ sajjanacittanirmalataraṃ samādāya yanmartyāḥ /
kāntatare sumeruśikharopānte vīryānvitāstiṣṭhante
surasiddhasaṃghasahitāḥ saṃbodhisattvāḥ sukham //
yaddevā viyati vimānavāsino 'nye nirdvandvāḥ samanubhavanti saumanasyam /
atyantavipulafalaprasūtihetorvīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //
iti matvā sadotsāhaṃ dhṛtvā saṃbodhisādhane /
sarvasattvahitādhāne bodhicaryāvrate caret //
laghu kuryāttathātmānamapramādakathāṃ smaran /
karmāgamādyathā pūrvaṃ sajjaḥ sarvatra ca tu te //
yathaiva tūlikaṃ vāyorgamanāgamane vaśam /
tathotsāhavaśaṃ yāyādṛddhiścaivaṃ samṛdhyati //
vardhayitvaivamutsāhaṃ samādhau sthāpayenmanaḥ /
vikṣiptacittastu naraḥ kleśaṃ daṃṣṭrāntare sthitaḥ //
kāyacittavivekena vikṣepasya na saṃbhavaḥ /
tasmāllokān parityajya vitarkān parivarjayet //
snehānna tyajyate loko lābhādiṣu ca tṛṣṇayā /
tasmādetatparityāge vidvānevaṃ vicārayet //
śamathena vipaśyanayā suyuktaḥ kurute kleśavināśamityavetya /
śamathaḥ prathamaṃ gaveṣaṇīyaḥ sa ca loke nirapekṣayabhiratyā //
kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati /
yena janmasahastrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ //
apaśyannaratiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati /
na ca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvavadbādhate tṛṣā //
na paśyati yathābhutaṃ saṃvegādavahīyate /
dahyate tena śokena priyasaṃgamakāṃkṣayā //
(Gkv 278)
taccintayā mudhā yāti hrasvamāyumuhurmuhuḥ /
aśāśvatena mitreṇa dharmo bhraśyati śāśvataḥ //
bālaiḥ sabhāgacarito niyataṃ yāti durgatim /
neṣyate viṣabhāgaśca kiṃ prāptaṃ bālasaṃgamāt //
kṣaṇādbhavanti suhado bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt /
toṣasthāne prakupyanti durārādhyāḥ pṛthagjanāḥ //
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim /
īrṣyotkṛṣṭātsamādvandvā hīnātmānaḥ stutermadaḥ //
avarṇātpratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet //
ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā /
ityādyamavaśyamaśubhaṃ kiṃcidbālasya bālatā //
evaṃ matvā yatirdhīmānvihāya bālasaṃgamam /
bālāddūraṃ palāyet prāptamārādhayetpriyaiḥ //
na saṃstavānubandheta kiṃbhūdāsīnasādhuvat /
ekākī viharennityam sukhamakliṣṭamānasaḥ //
dharmārthamātrādāya bhṛṃgavat kusumān madhuḥ /
apūrva iva sarvatra viharedapyasaṃstutaḥ //
evaṃ yatirmahāsattvaḥ saṃsāraratiniḥpṛhaḥ /
samādhisatsukhāsakto viharedbodhimānasaḥ //
kleśārivargānabhibhūya vīrāḥ saṃbodhilakṣmīpadamāpnuvanti /
bodhyaṃgadānaṃ pradiśantiṃ sadbhyo dhyānaṃ hi tatra pravadanti hetum //
janmaprabandhakarṇaikanimittabhūtān rāgādidoṣanicayān pravidārya sarvān /
ākāśatulyamanasaḥ samaloṣṭahemādhyānādbhavanti manujā guṇahetubhūtāḥ //
jitvā kleśārivṛndaṃ śubhabalamathanaṃ sarvathā labdhalakṣam /
prāptaḥ saṃbodhilakṣmīṃ pravaraguṇamayīṃ durlabhāmanyabhūtaiḥ //
sattve jñānādhipatyaṃ vigataripubhayāḥ kurvate yannarendrāḥ /
dhyānaṃ tatraikahetuṃ sakalaguṇanidhiṃ prāhuḥ sarve narendrāḥ //
mohāndhakāraṃ pravidāryaṃ śaśvajjñānāvabhāsam kurete samantāt /
saṃbuddhasuryassūramānuṣāṇāṃ hetuḥ sa tatra pravarassamādhiḥ //
(Gkv 279)
iti matvā samādhāya kleśāvaraṇahānaye /
vimārgāccittamākṛṣya samādhau sthāpya prācaret //
imaṃ parikaraṃ samādhau sthāpya prācaret //
imaṃ parikaraṃ sarvaṃ prajñārthaṃ hi jagaddhite /
tasmādutpādayet prajñāṃ duḥkhanirvṛtikāṃkṣayā //
saṃvṛttiḥ paramārthaśca satyadvayamidaṃ matam /
buddheragocaraṃ tattvaṃ buddhisaṃsmṛtirucyate //
tatra loko dvidhādṛṣṭo yogī prākṛtakastathā /
tatra prākṛtako loko yagilokena bādhyate //
bādhyante dhīviśeṣeṇa yogino 'pyattarottaraiḥ /
dṛṣṭāntenobhayeṣṭena kāryārthamavicārataḥ //
lokena bhāvā dṛśyante kalpyante cāpi tattvataḥ /
na tu māyāvadityatra vivādo yogilokayoḥ //
iti matvā yatirdhimān sarvaṃ māyābhirnirmitam /
prajñāratnaṃ samāsādya saṃcareta jagaddhite //
prajñādhanena vikulaṃ tu narasya rupamālekhya rupamiva sāravihīnamantaḥ /
buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryaṃ hi buddhirahitaṃ svavadhāya śatruḥ //
yo 'nekajanmāntaritaṃ svajanmabhūtaṃbhaviṣyatkulanāmagotraiḥ /
madhyāntamādyapi janaḥ pravetti prajñābalaṃ tatkathayanti tajjñāḥ //
yadbuddho martyaloke malatimiragaṇaṃ dārayitvā mahāntam /
jñānālokaṃ karoti praharati ca sadādoṣavṛndaṃ narāṇām //
ādeṣṭā cendriyāṇāṃ paramanujamano vetti sarvaiḥ prakāraiḥ /
prajñāṃ tatrāpi nityaṃ śubhavarajananīṃ hetumutkīrtayanti //
kāryārṇave 'pi dṛḍhaṃ nimagnāḥ saṃgrāmamadhye manujāḥ pradhānāḥ /
prajñāvaśātte vijayaṃ labhante prajñā hyataḥ sā śubhahetubhūtāḥ //
prajñābalenaiva jināḥ jayanti ghoraṃ suduṣṭaṃ ca mārasainyam /
prajñāviśeṣeṇa janā vibhānti prajñā hi khyātā jananī jinānām //
tasmāt sarvaguṇārthasādhanakarī prajñaiva saṃvardhyatām /
yatprajñāvikalā vibhānti puruṣāḥ prātaḥpradīpā iti //
(Gkv 280)
svargāpavargaguṇaratnanidhanabhūtā etāḥ ṣaḍeva bhuvi pāramitā narāṇām /
jñātvā naraḥ svahitasādhanatatparaḥ syātkuryādataḥ satatamāśu dṛḍhaṃ prayatnam //
etaddhi paramaṃ śikṣāsaṃvaraṃ bodhicāriṇām /
mayā prajñaptamānanda dhātavyaṃ bodhiprāptaye //
ya etatparamācāraṃ dhṛtvā sambodhimānasāḥ /
triratnaśaraṇe sthitvā saṃcarante jagaddhite //
te bhadraśrīguṇādhārāḥ śīlavantaḥ śubhendriyāḥ /
kṣāntisaurabhyasaṃvāsāḥ sadotsāhā hitāśayāḥ //
niḥkleśā nirmalātmāno mahāsattvā vicakṣaṇāḥ /
prajñāvanto mahābhijñā arhanto brahmacāriṇaḥ //
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhālayamāpnuyuḥ /
etacchāstrā samādiṣṭaṃ śrutvānando 'bhibodhitaḥ //
bhagavantaṃ munīndraṃ ca samālokyaivamabravīt /
bhagavan bhavatājñaptaṃ saṃbuddhapadasādhanam /
śikṣāsaṃvaramādhāya ye caranti sadā śubhe //
ta eva subhagā dhanyāḥ śikṣāsaṃvṛtikauśalāḥ /
vinayābhimukhāḥ santaḥ saddharmakośadhāriṇaḥ //
jinātmajā mahābhijñāḥ arhanto nirmalendriyāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhavanti bodhilābhinaḥ //
teṣāmeva sadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvam /
saddharmasādhanotsāhaṃ nirutpātaṃ nirākulam //
teṣāṃ bhūyāt sadā bhadraṃ bodhuiśrīguṇasādhanam /
triratnaśaraṇe sthitvā ye caranti jagaddhite //
ityānandasamākhyātaṃ śrutvā sa bhagavan mudā /
āyuṣmantaṃ tamānandaṃ samālokyaivamādiśat //
evameva sadā teṣām bhadram saṃbodhisādhanam /
dharmaśrīguṇasampanna bhavennunaṃ bhavālaye //
iti satyaṃ parijñāya yūyaṃ sarve 'bhibodhitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
(Gkv 281)
evaṃ mayoktamādāya caradhve yadi sarvadā /
nūnaṃ sambodhimāsādya saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ //
atha te sāṃghikāḥ sarve ānandapramukhāḥ mudā /
natvā pādau munīndrasya svasvadhyānālayaṃ yayuḥ //
bhagavānapi tān vīkṣya sarvān dhyānālayāśrītān /
gatvā dhyānālayāsīnastasthau dhyānasamāhitaḥ //
ityevaṃ me samākhyātaṃ guruṇā śāṇavāsinā /
śrutaṃ mayā tathākhyātaṃ śrutvānumoda bhūpate //
prajā api mahārāja śrāvayitvā prabodhayan /
triratnabhajanotsāhe cārayitvānupālaya //
tathā cette sadā rājan dharmaśrīguṇasaṃyutam /
śubhotsāhaṃ nirātaṃkaṃ bhaved dhruvaṃ samantataḥ //
tvamapi bodhisaṃbhāraṃ purayitvā yathākramam /
jitvā māragaṇānarhan bodhiṃ prāpya jino bhaveḥ //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūpatiḥ /
tatheti prativijñapya prābhyanandat sapārṣadaḥ //
// iti śikṣāsaṃvarasamuddeśaprakaraṇaṃ samāptam //
20. phalaśrutiḥ
atha bhūyaḥ sa rājendro bhūpo 'śokaḥ kṛtāṃjaliḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ natvālokyedamabravīt //
bhadanta lokanātho 'sau yadāvalokiteśvaraḥ /
iti nāmnā prasiddho 'bhūttatkena samupādiśa //
(Gkv 282)
iti saṃprārthite rājñā yatiḥ so 'rhanmahāmatiḥ /
aśokaṃ taṃ mahārājaṃ samālokyaivamādiśat //
śṛṇu rājan mahābhāga yathā me guruṇoditam /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvānubodhito bhava //
ṣaḍgatisambhavā lokāstraidhātubhuvanāśritāḥ /
teṣāṃ ye duḥkhitā duṣṭāḥ kleśāgniparitāpitāḥ //
tān sarvān sa jagannāthaḥ kṛpādṛṣṭyāvalokayat /
tenāvalokiteśākhyaḥ prasiddhastrijagatsvapi //
ye ye sattvā jagadbhartrā kṛpādṛṣṭyāvalokitāḥ /
te te sarve vikalmāṣā bhaveyurvimalāśayāḥ //
ye 'pyasya trijagacchāstuḥ śṛṇuyurnām sādaram /
vimuktapātakāste syurniḥkleśā vimalendriyāḥ //
duḥkhāgnau patito yo 'pi smṛtvā lokeśvaraṃ bhajet /
tadā taṃ sa mahāsattvaḥ kṛpādṛṣṭyāvalokayan //
tadā sa sahasā tasmādduḥkhāgneḥ parimuktitaḥ /
śuddhendriyo viśuddhātmā bhavet saṃbodhimānasaḥ //
yo nadyā prohyamāṇo 'pi krandellokeśvaraṃ smaran /
tadā sa bodhisattvastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet //
tadā dadyānnadī tasya gādhaṃ santaraṇārthinaḥ /
tataḥ sa sahasottīrya smṛtvā dharmarato bhavet //
yadā ca vaṇijaḥ sārthā naukāruḍhā mahāmbudhau /
ratnārthino mahotsāhaiḥ saṃkrameyuryathākramam //
tatra nauḥ kālikāvātaiḥ preryamāṇām vilolitā /
tarasā rākṣasīdvīpasamīpaṃ samupācaret //
tadā teṣāṃ mahādhīraḥ smṛtvā lokeśvaraṃ namet /
lokeśastānstadā sarvān kṛpādṛṣṭyāvalokayan //
tatastāḥ kālikā vātā na careyuḥ prasāditāḥ /
tato nau savaṇiksārthā svasti ratnākaraṃ vrajet //
(Gkv 283)
tatra te vaṇijaḥ sarve labdharatnāḥ pramoditāḥ /
svasti pratyāgatāḥ svasti samiyuḥ svapuraṃ laghu //
yadi daivādvipattiḥ syāt sarvatīrthajalāśraye /
mṛtāste śoṣitātmānaḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
yaśca duṣṭo vadhāt sṛṣṭo gṛhīto vadhyaghātakaiḥ /
bhīto lokeśvaraṃ smṛtvā dhyātvā nāmāpyudāharet //
tadā lośeśvarastaṃ sa kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tataste ghātakāḥ sarve taṃ hantuṃ nābhiśaknuyuḥ //
yadi vighātito daivāt tyaktvā pāpāśrayāṃ mṛtaḥ /
śuddhāśayo viśuddhātmā saṃprayāyāt sukhāvatīm //
sarve yakṣāśca gandharvāḥ kumbhāṇḍā rākṣasā api /
kinnarā garuḍā nāgā bhūtāḥ pretāḥ piśācikāḥ //
lokeśvarasya bhaktāraṃ dhyātāraṃ smṛtibhāvinam /
nāmoccāraṇakartāraṃ draṣṭumapi na śaknuyuḥ //
yaścāpi nigaḍairbaddhā sthāpito bandhanālaye /
smṛtvā lokeśvaraṃ dyātvā tiṣṭhennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa bandhanānmukto dharmābhiratato bhavet //
yaścāraṇye gṛhe vāpi caurairdhūtairupadrute /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṭyāvalokayet /
tadā te dhūrtakāścaurāḥ sarve yāyuḥ parāṅmukhāḥ //
yaśca rogī sadā duṣṭaḥ kuṣṭhavyādhyācitāśrayaḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣeṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa vyādhito mukto nīrogī puṣṭitendriyaḥ //
śuddhāśayo viśuddhātmā bhavet saṃbodhimānasaḥ /
yadi daivādvipattiḥ syāddhitvā duḥkhāśrayaṃ tanum /
śuddhāśayo viśuddhātmā saṃprayāyāt sukhāvatīm //
(Gkv 284)
yaśca daridrito duḥkhī dīno 'nātho durāśrayaḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā namennāmāpyudāharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa śrīguṇotpanno bhavet sāadhuḥ śubhendriyaḥ //
yaśca saṃgrāmamadhye 'pi śatrubhiḥ pariveṣṭita /
smṛtvā lokādhipaṃ dhyātvā namennāmāpyudāaharet //
tatkṣaṇe lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā so 'rīnvinirjitya labdhvā ramejjayaśriyam //
yaścāpi dahyamāneṣu gṛhodyānāśrameṣvapi /
smṛtvā lokādhipaṃ dhyātvā nāma proccārayannamet //
tatkāle lokanāthastaṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa sahasā vahniskandhaḥ śāmyennirākulaḥ //
vivāde kalaye vāpi paribhūte 'pi durjanaiḥ /
smṛtvā lokeśvaraṃ dhyātvā nāma proccārayannamet //
tatkṣaṇe lokaśāstā taṃ kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
tadā sa vijayan sarvān saṃsthāpayennije vaśe //
yaśca kleśāgnisaṃtapto vyākulendriyamānasaḥ /
smṛtvā lokaprabhuṃ dhyātvā namennāmāpyudāharan //
tatkṣaṇe taṃ mahāsattvo dayādṛṣtyāvalokayet /
tadā niḥkleśabhadrātmā bhavedbhadrendriyaḥ sudhīḥ //
yo 'putraḥ putraratnārthī taṃ lokeśaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
smṛtvā dhyātvā yathāśakti bhajennāmānyudāharan //
tadā sa trijagadbhartā kṛpādṛṣṭyāvalokayet /
dadyāttasmai putraratnaṃ mahāsattvaṃ jagatpriyam //
sutārthine 'pi satputrīṃ ramākārāṃ śubhendriyām /
sarvasattvapriyāṃ kāntāṃ sādhvīṃ dadyājjagatprabhuḥ //
vidyārthī labhate vidyāṃ dhanārthi labhate dhanam /
rājyārthī labhate rājyaṃ lokeśabhaktimānapi //
(Gkv 285)
dravyārthī labhate dravyaṃ guṇārthī labhate guṇam /
bhogyārthī labhate bhojyaṃ gṛhārthī labhate gṛham //
evamanyāni vastūni sarvopakaraṇānyapi /
yathābhivāṃchitaṃ sarvaṃ labhellokeśabhaktimān //
tenāsau trijagannātha āryāvalokiteśvaraḥ /
iti prakhyāpitaḥ sarvairdharmarājaimunīśvaraiḥ //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ lokeśabhaktibhāvinām /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ saṃbuddhapadasādhanam //
ityevaṃ sugataiḥ sarvaiḥ samādiṣṭaṃ samantataḥ /
bodhisattvairmahābhijñaiḥ sarvaiścāpi praśaṃsyate //
iti matvā mahārāja lokanāthasya sarvadā /
śaraṇe samupāśritya bhajasva śraddhayā mudā /
yasya lokeśvare bhaktistasya pāpaṃ na kiṃcana /
duṣṭakleśabhayaṃ nāpi nirvighnaṃ satsukhaṃ sadā //
sarve duṣṭagaṇā mārāḥ kṣīyante sarvataḥ sadā /
yamadūtādayaścāpi palāyeyuḥ parāṅmukhāḥ //
lokeśabhktibhājāṃśca puṇyadhārā nirantarā /
apreyā asaṃkhyeyāḥ pravardhante divāniśam //
etatpuṇyānubhāvaistu saddharmastena labhyate /
tatsaddharmānubhāvena saṃbuddho dṛśyate 'grataḥ //
tato buddhānubhāvena bodhicittaṃ sulabhyate /
bodhipraṇidhicittena caryante bodhicārikāḥ //
kramāt saṃbodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
sarvān kleśān vinirjityāacaturmāragaṇānapi //
sarvatra vaśitā prāptā dhāraṇīguṇasaṃyutā /
daśabhūmīśvaro bhūtvā saṃbodhiṃ samavāpnuyāt //
iti matvā mahābhijño lokeśvaro jinātmajaḥ /
bhajanīyaḥ sadā sadbhiḥ saṃbuddhapadavāṃchibhiḥ //
(Gkv 286)
ye bhajanti sadā nityaṃ lokeśvaraṃ jagatprabhum /
teṣāṃ naiva bhayaṃ kiṃcitsarvatra sarvadāpi hi //
rakṣeyustaṃ samālokya brahyādayo maharṣayaḥ /
śakrādayaḥ surendrāśca sarvalokādhipā api //
rakṣeyuragnayo 'pyenaṃ lokeśabhaktibhāvinam /
dharmarājādayaḥ pretāḥ sarve niśācarā api //
varuṇāśca hi rājāśca sarve vāyugaṇā api /
sarve śrīdādayo yakṣāḥ sarve bhūtādhipā api //
sūryādayo grahāḥ sarve candrādayaśca tārakāḥ /
sarve siddhāśca sādhyāśca rudrā vidyādharā api //
dhṛtarāṣṭrādayaḥ sarve gandharvā api sarvadā /
viruḍhakādikumbhāṇḍā rakṣeyustaṃ sadānugāḥ //
virupākṣādayaḥ sarve nāgendrā garuḍā api /
kuverapramukhāḥ sarve yakṣā api samādarāt //
drumādikinnarāḥ sarve vemacitrādayo 'surāḥ /
sarve paiśācikāścāpi rakṣeyustaṃ samāhitaḥ //
sarve mātṛgaṇāścāpi sakumāragaṇādhipāḥ /
sarve 'pi bhairavāḥ sarve mahākālagaṇā api //
saḍākaḍākinīsaṃghāḥ sarve kāpālikā api /
sarve vaitāḍikāścāpi dṛṣṭvā ceyustamādarāt //
tathā ca yoginaḥ siddhā avikalpā jitendriyāḥ /
dūrāddṛṣṭvābhirakṣeyustaṃ lokeśaśaraṇāśritam //
vajrapāṇyādayo vīrāḥ sarvamantrārthasādhakāḥ //
rakṣeyustaṃ samālokya lokeśabhakticāriṇam //
yatayastīrthikāścāpi tāpasā brahmacāriṇaḥ /
vaiṣṇavā api śaivāśca liṃgino vratino 'pi ca //
dūrādapi tamālokya bhaktimantaṃ jagatprabhoḥ /
praṇatvā prāṃjaliṃ dhṛtvā praśaṃseyuḥ samādarāt //
(Gkv 287)
arhanto bhikṣavaścāpi dṛṣṭgā taṃ dūrato mudā /
dhanyo 'sīti samārādhya prakuryurabhinanditam //
śrāvakāścailakāścāpi vratinaścāpyupāsakāḥ /
dūratastaṃ mahābhāgaṃ dṛṣṭva nameyurānatāḥ //
sarve cāpi mahāsattvā bodhisatvā jinātmajāḥ /
varadānaistamārādhya cārayeyurjagaddhite //
pratyekasugataścāpi dṛṣṭvā taṃ bodhibhāginam /
samālokya samāśvāsya prerayeyuḥ susaṃvare //
saṃbuddhā api sarve taṃ saṃbuddhapadalābhinam /
dṛṣṭvābhinandya saddharme niyujyāveyurābhavam //
evamasya jagadbharturlokeśasya mahātmanaḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ sarvabuddhaiḥ praśaṃsyate //
evaṃ mahattaraṃ puṇyaṃ lokeśabhajanodbhavam /
matvā sadānumoditvā śrotavyam bodhivāṃchibhi //
idaṃ sarvaṃ mahāyānasūtraratnaṃ subhāṣitam /
śṛṇvanti śraddhayā ye 'pi kalau paṃcakaṣāyite //
durgatiṃ te na gacchinta kadācana kathaṃcana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti bhadracāriṇaḥ //
lokeśasya jagacchāstuḥ sarvadā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya smṛtvā bhajeyurābhavam //
etatpuṇyānuliptāste bhadraśrīsadguṇālayāḥ /
saddharmasukhasaṃpattiṃ bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīm //
enaṃ yaḥ sakalāṃllokāṃcchrāvayati prabodhayan /
so 'pi na durgatiṃ yāti yāti sadgatimeva hi //
etatpuṇyaviśuddhātmā bhadraśrīsadguṇāśrayaḥ /
saddharmasukhasaṃpattiṃ bhuktvā yāyāt sukhāvatīm //
yaścāpīdaṃ kalau kāle nirapekṣāḥ svajīvite /
sabhāmadhye samāsīno bhāṣet sūtrasubhāṣitam //
(Gkv 288)
so 'pyetatpuṇyaśuddhātmā yāyānna durgatiṃ kvacit /
sadā sadgatisaṃjāto bhadraśrīsadguṇāśrayaḥ //
sarvasattvahitādhānaṃ saddharmameva sādhayan /
śubhiotsāhasahatsaukhyaṃ bhuktvā yāyāt sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ sarve śaraṇe sthitāḥ /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā careyurbodhisaṃvaram //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
bhaveyuḥ sarve lokeśā daśabhūmīśvarā api //
tataste nirmalatmāno bodhisattvā jinātmajāḥ /
bhaveyuyustriguṇābhijñā mahāsattvāḥ śubhendriyāḥ //
kleśān māragaṇān sarvān jitvārhanto niraṃjanāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ye 'pi vedamahāyānasūtrarājaṃ likhenmudā /
tenāpi likhitaṃ sarvamahāyānasubhāṣitam //
lekhāpitaṃ ca yenedaṃ sūtrarājasubhāṣitam /
tena lekhāpitaṃ jñānaṃ sarvaṃ mahāyānasubhāṣitam //
likhitaṃ vāpi yenedaṃ prātiṣṭhāpya yathāvidhi /
śuddhasthāne gṛhe sthāpya pūjāṃgaiḥ sarvadārcitam //
tenārhanto jināḥ sarve pratyekasugatā api /
sasaṃghā bodhisattvāśca bhavanti pūjitāḥ khalu //
yaścāpīdaṃ svayaṃ dhṛtvā parebhyo 'pi samādiśet /
bhāvayet satataṃ smṛtvā dhyātvāpi praṇayen mudā //
tasya sarve munīndrāśca pratyekasugatā jināḥ /
arhanto bodhisattvāśca tuṣṭā dadyuḥ samīhitam //
yaścaitadupadeṣṭāraṃ sarvāṃśca śrāvakānapi /
yathāvidhi samabhyarcya bhojanaiḥ paritoṣayet //
tena sarve 'pi saṃbuddhāḥ pratyekasugatā api /
arhanto bhikṣavaḥ sarve yogino brahmacāriṇaḥ //
(Gkv 289)
bodhisattvāśca sarve 'pi vratino yatayo 'pi ca /
abhyarcya bhojanairnityaṃ bhaveyuḥ paritoṣitāḥ //
kimevaṃ bahunoktena sarve buddhāḥ munīśvarāḥ /
sarvāḥ pāramitā devyaḥ sarve saṃghā jinātmajāḥ //
nityaṃ teṣāṃ samālokya kṛpādṛṣṭyānumoditāḥ /
rakṣāṃ vidhāya sarvatra varaṃ dadyurjagaddhite //
lokapālāśca sarve 'pi sarve devāśca dānavāḥ /
rakṣāṃ kṛtvā varaṃ dadyusteṣāṃ saddharmasādhinām //
rājāno 'pi sadā teṣāṃ rakṣāṃ kṛtvānumoditāḥ /
yathābhivāṃchitaṃ kṛtvā pālayeyuḥ samāadarāt //
mantriṇo 'pi sadā teṣāṃ sāmātyasacivānugāḥ /
sabhṛtyasainyabhaṭṭāśca bhaveyurhitakāriṇaḥ //
sarve vaiśyāśca sarvārthabhartāraḥ syuḥ suhṛtpriyāḥ /
śreṣṭhimahājanāḥ sarve bhaveyurhitakāriṇaḥ //
dviṣo 'pi dāsatāṃ yāyurduṣṭāśca syurhitāśayāḥ /
evamanye 'pi lokāśca sarve syurmaitramānasāḥ //
paśavaḥ pakṣiṇaścāpi sarve kīṭāśca jantavaḥ /
naiva teṣāṃ viruddhāḥ syurbhaveyurhitaśaṃsinaḥ //
evaṃ sarvatra lokeṣu teṣāṃ saddharmasādhinām /
nirutpātaṃ śubhotsāhaṃ saumāṃgalyaṃ sadā bhavet //
evaṃ bhadrataraṃ puṇyaṃ lokeśabhajonodbhavam /
matvā taṃ trijagannāthaṃ bhajasva sarvadā smaran //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā samāhitāḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śraddhayā sadā //
teṣāṃ syuḥ suprasannāni triratnānyapi sarvadā /
kṛpādṛṣṭyā samālokya kṛtvā ceyuḥ śubhaṃ sadā //
etacchāstrā samādiṣṭamupāguptena bhikṣuṇā /
śrutvāśokaḥ sa bhūmīndraḥ prābhyananadan prabodhitaḥ //
(Gkv 290)
sabhā sarvāvatī sāpi śrutvaitat saṃprasāditā /
tatheti prativanditvā prābhyanandat prabodhitā //
tataste sakalā lokāḥ samutthāya pramoditāḥ /
upaguptaṃ tamarhantaṃ natvā svasvālayaṃ yayuḥ //
tataḥ prabhṛti rājā sa lokeśaṃ sarvadā smaran /
dhyātvā nāma samuccārya prāabhajat pālayan prajāḥ //
tadā tasya narendrasya viṣaye tatra sarvadā /
nirutpātaṃ śubhotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
iti jayaśriyādiṣṭaṃ niśamya sa sasāṃghikaḥ /
jinaśrīrāja ātmajñaḥ prābhyanandat prabodhitaḥ //
tataścāsau mahābhijño jayaśrīḥ sugarātātmajaḥ /
sarvān saṃghān samālokya punarevaṃ samādiśat //
yatredaṃ sūtrarājendraṃ prāvartayet kalāvapi /
bhāṣedyaḥ śṛṇuyādyaśca śrāvayedyaśca pracārayet //
eteṣāṃ tatra sarveṣāṃ saṃbuddhāḥ sakalāḥ sadā /
kṛpādṛṣṭyā samālokya kurvantu bhadramābhavam //
sarvāḥ pāramitādevyasteṣāṃ tatra sadā śivam /
kurvantyā bodhisaṃbhāraṃ pūrayantu jagaddhite //
sarve 'pi bodhisattvāśca pratyekasugatā api /
arhanto yoginasteṣāṃ bhadraṃ kurvantu sarvadā //
brahmadilokapālaśca sarve cāpi maharṣayaḥ /
tatra teṣāṃ ca sarveṣāṃ kurvantu maṃgalaṃ sadā //
kāle varṣantu meghāśca bhūyācchasyavatī mahī /
nirutpātaṃ mahotsāhaṃ subhikṣaṃ bhavatu dhruvam //
bahukṣīrapradā gāvo vṛkṣāḥ puṣpafalānvitāḥ /
auṣadhyo rasavīryādyā bhūyātsustatra sarvadā //
bhavantu prāṇinaḥ sarve
ārogyacirajīvinaḥ /
sarvadravyasamāpannāḥ śrīmanto bhadracāriṇaḥ //
(Gkv 291)
rājā bhavatu dharmiṣṭho mantriṇo nīticāriṇaḥ /
sarve lokāḥ suvṛttisthā bhavantu dharmasādhinaḥ //
mā bhutkaściddurācāraścauro duṣṭaśca vaṃcakaḥ /
daridro durbhago dīno madamānābhigarvitaḥ //
sarve sattvāḥ samācārāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
svasvakulavratārakṣāḥ pracarantu jagaddhite //
sarve bhadrāśayāḥ santaḥ saṃbodhivratacāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarantāṃ sadā śubhe //
iti jayaśriyākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
evamastviti vijñapya prābhyanandan pramoditāḥ //
// iti jinaśrīrājaparipṛṣṭajayaśrīsaṃprabhāṣita-
śrīmadāryāvalokiteśvaraguṇakāraṇḍavyūhasūtrarājaṃ samāptam //
ye dharmā hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hyavadat /
teṣāṃ ca yo nirodhaṃ evaṃvādī mahaśramaṇaḥ //
// śubhamastu //