Kinh Công Đức Trang Nghiêm (Guṇakāraṇḍavyūhasūtra)

m //
sādho yadatra durbhikṣamahotpātaṃ pravartate /
tannātra vidyate kiṃcidannaṃ pānaṃ ca bhojanam //
viṃśativarṣaṃjāto sa dahatiḥ pravartitā /
tatkṣuttṛṣṇāgnisaṃdagdhāḥ sarve 'tikleśitā vayam //
yadevaṃ kleśasaṃtaptā duḥsahavedanāturāḥ /
niḥsnehā nirdayāḥ krūrāścāṇḍālavṛtticāriṇaḥ //
tadanyonyaṃ nihatyāpi yuddhaṃ kṛtvā divāniśam /
nṛmāṃsānyapi bhuṃjānāḥ pītvā nṛrudhirāṇyapi //
kṛtvātidāruṇaṃ karma mahāpātakacāriṇaḥ /
svātmānameva saṃtṛpya pālayantaścarāmahe //
viṃśativarṣaparyāptaṃ kāntāramiha vartate /
abhakṣyānyapi tadbhuktvā pālayāmaḥ svajīvitam //
tadbhavān yadi śaknoti durbhikṣaṃ śamayanniha /
kṛtvā subhikṣamasmākaṃ trātā bhavitumarhati //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā bodhisattvaḥ sa ṛddhimān /
gatvā khe vividhaṃ dravyaṃ pravarṣayati sarvataḥ //
(Gkv 149)
prathamamaudakaṃ varṣaṃ pravartitaṃ samantataḥ /
tad dṛṣṭvā te janāḥ sarve sāścaryaharṣitāśayāḥ //
tad mṛtaṃ sukhaṃ pītvā yathecchayā pramoditāḥ /
saṃtṛptarisantuṣṭā bhavanti prīṇītāśrayāḥ //
tataścāsau mahābhijño bhogyāni vividhāni ca /
supiṣṭādīni khādyāni varṣayati samantataḥ //
tāni dṛṣṭvā ca te sarve samāgṛhya yathecchayā /
prabhuktvā sukhamāsādya tiṣṭhanti vismayānvitāḥ //
yadāhāreaṇa saṃtṛptāḥ sarve te saṃpramoditāḥ /
tadā dhānyādisarvāṇi vrīhiśasyāni varṣayan //
vividhāni ca vastrāṇi dravyāṇi vividhānyapi /
sarvāṇi dhāturatnāni sarvāṇi bhūṣaṇāni ca //
varṣayaṃstatra sarvatra karoti tān pramoditān /
taddṛṣṭvā sakalā lokā bhavanti vismayānvitāḥ //
tāni sarvāṇi te sarve dṛṣṭvādāya yathecchayā /
pūrayitvā gṛhe koṣṭhe bhavanti pratinanditāḥ //
yadā teṣāmabhiprāyaṃ sarvesāmanusidhyate /
tadā te nanditāḥ sarve sametyekānta āśritāḥ //
parasparaṃ samālokya sāścaryaharṣitāśayāḥ /
aho kasyānubhāvo 'yamityuktvā samupāsthitāḥ //
tadāsau trijagacchāstā vṛddhamekaṃ mahallakam /
sudṛṣṭyā samadhiṣṭhāya preṣayanti tadantike //
tatra sa saṃcaran vṛddho jīrṇaḥ kubjo mahallakaḥ /
daṇḍaparāyaṇo gatvā śanaiḥ paścanniṣīdati //
tatra madhye niṣītvā sa vṛddhastān samupāśritān /
sarvāṃllokān samālokya kathayatyevamānataḥ //
kiṃ manyadhva idaṃ bhadraṃ jātaṃ kasyānubhāvataḥ /
kasyāpīdṛkprabhāvaṃ hi nāsti traidhātukeṣvapi //
(Gkv 150)
jñāyāaṃ hyanubhāvo 'yaṃ lokeśasya jagatprabhoḥ /
śrūyatāṃ vakṣyate tasya prabhāvo 'tra mayādhunā //
yo lokeśvaro nāma bodhisattvo jinātmajaḥ /
mahāsattvo mahābhijñastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sa sarveṣāmapi trātā nāthaḥ śāstā hitārthabhṛt /
dharmaśrīguṇasaṃpattisukhabhartā guruṃ prabhuḥ //
andhānāmapi sanmārgaṃ darśayati pradīpavat /
sūryāditāpadagdhānāṃ chatrībhūtaḥ sudhāṃśuvat //
tṛṣitānāṃ nadībhūtaḥ kṣudhitānāṃ suradrumaḥ /
rogiṇāṃ śalyahṛdvaidyaḥ mātā pitā ca duḥkhinām //
narakābhyuopapannānāmuddhartā nirvṛtipradaḥ /
daridrānāṃ pradātā ca śaraṇyaṃ śaraṇārthinām //
agatīnāṃ gatirbandhumitraṃ dvipaḥ parāyaṇaḥ /
kimeva bahunākhyāya sarvadharmādhipo 'pyasau //
sukhitāste mahābhāgā bhadrāḥ saddharmalābhinaḥ /
ye 'sya traidhātunāthasya smṛtvā bhajanti sarvadā //
te 'pi dhanyā mahātmānaḥ saddharmaguṇalābhinaḥ /
ye 'sya nāma samuccārya bhajanti śraddhayā sadā //
te bhavaduḥkhanirmuktā niḥkleśā vimalāśayāḥ /
pūjāṃgaiḥ śraddhayābhyarcya bhajanti ye samādarāt //
ye cāsya maṇḍalaṃ kṛtvaṃ samabhyarcya yathāvidhi /
japastotrapraṇāmādyairbhajante śaraṇāśritāḥ //
te bhavanti mahārājā narendrāścakravartinaḥ /
dharmaśrīguṇasatkīrtisaptaratnasamanvitāḥ //
saumyāḥ sugandhikāyāśca pūrṇagātrāḥ śubhendriyāḥ /
jātismarāḥ subhadrāṃśāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
evaṃ tasya jagattrātuḥ sadguṇaṃ varṇyate katham /
aprameyamasaṃkhyemityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
(Gkv 151)
evaṃ tasya mahatpuṇyaskandhamahattaraṃ varam /
yūyaṃ vijñāya nāmāpi smṛtvā bhajata sarvadā //
ye cāsya śraddhayā nityaṃ smṛtvā dhyātvā samāhitāḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śaraṇāśritāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācidapi kutracit /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti śrīguṇāśrayāḥ //
kṛtvā bhadrāṇi sattvānāṃ bhuktvā saukhyāni sarvadā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā prānte yānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te janāḥ /
tatheti pratinanditvā vrajanti svagṛhaṃ tataḥ //
so 'pi mahallako vṛddhaḥ saddharmaguṇavistaram /
samākhyāya samutthāya saṃprayāti svamālayam //
tadā sarve 'pi te loka māgadhikāḥ prabodhitāḥ /
lokeścaramanusmṛtvā bhajanti sarvadā mudā //
tadārabhya sadā tatra subhikṣaṃ saṃpravartitam /
sarve sattvā yathākāmaṃ bhuktvā caranti sadvṛṣe //
sarve te vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā bodhisattvaḥ kṛpānidhiḥ //
svayaṃ sattvān samāalokya pāpino durjanānapi /
bodhayitvā prayatnena cārayati śubhe vrate //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ jinairapi //
tenāsau trijagannāthaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
sarvarmābhisaṃbhartā bodhiśrīguṇaratnabhṛt //
(Gkv 152)
sarvairmunīśvaraiścāpi praśaṃsito 'bhisaṃṣṭutaḥ /
sarvairlokādhipaiścāpi nityaṃ smṛtvābhivanditaḥ //
ityevaṃ tasya saddharmaguṇamāhātmyamuttamam /
vijñāya smaraṇaṃ dhṛtvā bhajantu bodhivāṃchinaḥ //
ye tasya śaraṇe sthitvā smṛtvā dhvātvāpi cetasā /
nāmoccāryābhivanditvā stutvā bhajanti sarvadā //
durgatiṃ te na gacchanti kvacidapi kadācana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti bodhicāriṇaḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā sarvasattvahitodyatāḥ /
bodhiśrīguṇasaṃpannāḥ saṃprayānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti yūyamapi jñātvā smṛtvā taṃ triguṇādhipam /
dhyātvā smṛtvābhivanditvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāstathetyuktvā prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti māgadhikasattvaprabodhanoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
15. śrījetārāma viśvabhū darśana sukhāvatī pratyudgama prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
sāṃjaliḥ śrīghanaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvarastataścaran /
kutra sattvān samuddhartuṃ saṃprayātastadādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavan sa munīśvaraḥ /
sabhāṃ viṣkambhinaṃ taṃ ca samālokyaivamādiśat //
tato 'pyantarhitaścāsau lokeśvaro viyadgataḥ /
saṃbhāsayan jagallokaṃ sthitvā caivaṃ vyacintayat //
(Gkv 153)
jetārāme vihāre 'dya sarvadevāsurādayaḥ /
lokāḥ sametya saddharmaṃ śrotuṃ sabhāsamāśritāḥ //
ahamapi munīndraṃ taṃ viśvabhuvaṃ jagadgurum /
vandituṃ tasya dharmaṃ ca śrotuṃ gaccheyaṃ sāmpratam //
iti dhyātvā sa lokeśvaraḥ prabhāsayan samantataḥ /
prahlādayan jagallokaṃ jetārāmamupācarat //
tatra sa samupāviśya saṃpaśyanstaṃ munīśvaram /
sarvāvatīṃ sabhāṃ tāṃ ca saṃbhāsayannupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ gaganagaṃja utthitaḥ /
upetya taṃ muniṃ natvā sāṃjalirevamabravīt //
bhagavannayamāyātaḥ katamassugatātmajaḥ /
bodhisattvo jagallokaṃ prabhāsayan samāgataḥ //
iti tatpṛṣṭamālokya viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
lokeśvaro 'yamāyāta iti paśyanstamabravīt //
tatropetya sa lokeśo bodhisattvo vilokayan /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya viśvabhuvo jagadguroḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā vāmapārśve samāśrayat //
kaccite kuśalaṃ kāye śrāntaḥ klāntaśca māsyapi /
ityevaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvāpṛcchat sa bhagavān punaḥ //
kulaputra tvayā kutera sattvāḥ samuddhṛtāḥ /
kiyanto bodhayitvā ca niyujya sthāpitā śubhe //
iti pṛṣṭe munīndrena lokeśvaraḥ sa āditaḥ /
vistareṇa munīndrasya pura evaṃ nyavedayat //
pretalokeṣu ye sattvāḥ pretāḥ sūcīmukhādayaḥ /
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sūkhāvatīm //
ye cāvīcau nimagnāste sarve mayā samuddhṛtāḥ //
kālasūtre ca ye sattvā ye cāpi rauravāśritāḥ /
hāhe ca tapane ye ca śītodake caye sthitāḥ //
(Gkv 154)
asicchade ca ye sattvāḥ saṃvṛte cāpi ye sthitāḥ /
evamanyatra sarvatra narakeṣu samāsthitāḥ //
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
ye cāpi pāpino duṣṭāste 'pi mayā prayatnataḥ /
bodhayitvā pratiṣṭhāpya bodhimārge niyojitāḥ //
tathā kāṃcanabhūmyāṃ ca sattvā ye 'dhomukhāḥ /
api te sarve 'pi mayā yatnād bodhimārge niyojitāḥ //
tathā rupamayībhūmyāṃ sattvāḥ puruṣapuṃgalāḥ /
te 'pi mayā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataścāyomayībhūmyāṃ pātāle nivasanti ye /
balipramukhadaityāśca durdāntā madamāninaḥ //
te 'pi sarve mayā yatnād bodhayitvā prasāditāḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayitvā jagaddhite //
tamo 'ndhakārabhūmyaṃ ca ye sattvā yakṣarākṣasāḥ /
te sarve bodhimārgeṣu bodhayitvā niyojitāḥ //
śuddhāvāse devaloke sukuṇḍalādayo 'marāḥ /
bodhayitvā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataḥ siṃhaladvīpe ca rākṣasyo 'pi prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge sarvāḥ sthāpitā mayā //
vārāṇasyāṃ ca ye 'medhyanimagnāḥ kṛmayo 'pi te /
sarve mayā samṛddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
tato māgadhikā lokā duṣṭā api prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge niyujya pālitā mayā //
evamanye 'pi sattvāśca duṣṭāḥ pātakino 'pi te /
sarve mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ bhūtāḥ piśācāśca pretāścāpi niśācarāḥ /
sarve pāpino magnāḥ sarveṣu narakeṣvapi /
mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
(Gkv 155)
tiryaṃco 'pi sarve sadgatau sthāpitā mayā /
te 'pi mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ nāgāśca daityāśca yakṣagandharvakinnarāḥ /
kumbhāṇḍā rākṣyaścāpi duṣṭā darpābhimāninaḥ //
te 'pi sarve prayatnena bodhimārge mayeritāḥ //
evaṃ ca mānavā duṣṭāḥ pāpiṣṭhā api yatnataḥ /
śodhayitvā samālokya bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ divyasukhāraktā devāścāpi prayatnataḥ /
bodhayitvā mayā sarve bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ sarve 'pi sattvāśca traidhātukanivāsinaḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
evaṃ sarvān samālokya samuddhṛtya samantataḥ /
bhavatāṃ darśanaṃ kartumihāhamāgato 'dhunā //
bhavatāṃ darśanaṃ prāpya sāfalyaṃ me pariśramam /
ito 'haṃ bhagavaṃcchāstā gamiṣyāmi sukhāvatīm //
bhavāniha samāśritya puṇyābhairbhāsayan jagat /
saddharmam sarvadādiśya viharatu jagaddhite //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja ālokya lokeśamevamavravīt //
aho īdṛkmahābhijñaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ na kasyacit /
saṃbuddhānāṃ na vidyante tatkasyānyasya vidyate //
ityuktvā sa mahāsattvo gaganagaṃja utthitaḥ /
tasya lokeśvarasyāgre sāṃjaliḥ samupācaran //
mā tvaṃ śrānto 'si lokeśa kaccitte kauśalaṃ tanau /
iti pṛṣṭvā padāmbhoje natvā paśyan samāśritaḥ //
ityevaṃ tena saṃpṛṣṭe lokeśvaro niśamya te /
gaganagaṃjamālokya sasmita evamabravīt //
nātrāhaṃ bhavatāṃ madhye śrāntaḥ kliṣṭo 'pi vā care /
bhavatāṃ darśanenāpi kauśalyaṃ mama sarvataḥ //
(Gkv 156)
iti tena samādiṣtaṃ niśamya saṃpramoditaḥ /
gaganagaṃja ālokya taṃ lokeśamabhāṣata //
sadātrāsmaddhite śāstarviharasva kṛpāmate /
bhavaddharmāmṛtaṃ pītvā kariṣyāmo jagaddhitam //
iti taduktamākarṇya lokeśvaro jinātmajaḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamabravīt //
nāhaṃ sadeha tiṣṭheyaṃ sarvatrāpi careya hi /
yathā mayā pratijñātaṃ kartavyaṃ tajjagaddhitam //
sarve sattvā mayālokya bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
tatsattvān samuddhṛtya śodhayitvābhibodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya gamiṣyāmi sukhāvatīm //
tadbhantaḥ sadāpyevaṃ saṃbuddhaśaraṇāśritāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā viharantu jagaddhite //
sadā vo maṃgalaṃ bhūyātkārye saṃbodhisādhane /
saṃsidhyatu jagadbhadrasādhanaśrīḥ samṛddhyatu //
ityādiṣṭaṃ jagadbhartrā śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja enaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhavatāmapi sidhyantu kāryāṇi trijagaddhite /
maṃgalaṃ ca sadā bhūyāt saṃbodhiśrīḥ samṛddhyatu //
ityevaṃ tau mahāsatvau pṛṣṭvānyonyaṃ sakauśalam /
mithau bhadrāśiṣaṃ datvā tūṣṇībhūtvāvatiṣṭhatuḥ //
tadāsau bhagavāṃcchāstā viśvabhūstān sabhāśritān /
sarvāṃllokān samālokya saddharmaṃ samupādiśat //
śṛṇvantu kulaputrā yatsaṃbodhijñānasādhanam /
saddharmaṃ tanmayākhyātaṃ sattvānāṃ bhadrakāraṇam //
prathamaṃ bodhisattvena saṃbodhijñānasiddhaye /
saṃbodhiṃ praṇidhiṃ kṛtvā kartavyaṃ dānamīpsitam //
(Gkv 157)
tato viramya pāpebhyo daśabhyo 'pi samādarāt /
śuddhaśīlaṃ samādhāya caritavyaṃ susaṃvaram //
tataḥ kleśān vinirjitya caturbrahmavihāriṇaḥ /
kṣāntivrataṃ sadā dhṛtvā caritavyaṃ jagaddhitam //
tato dharmamahotsāhaṃ dhṛtvā sattvārthasādhane /
pāpamitrāratiṃ tyaktvā sādhanīyaṃ mahadguṇam //
tato duṣṭāśayaṃ tyaktvā kāmabhogyavirāginā /
sudhīracittamādhāya dhyātavyaṃ trijagaddhitam //
tato durmitrasaṃrāgaṃ tyaktvā saṃbodhirāginā /
prajñābdhau bodhisadratnaṃ sādhanīyaṃ jagacchubhe //
etāḥ pāramitāḥ ṣaḍ vā pūrayitvā yathākramam /
sarvān māragaṇān jitvā saṃbodhijñānamāpsyate //
tata evaṃ mahābhijñaśrīīsaṃpadvīryasadguṇaiḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃbuddhapadamāpsyate //
evaṃ yūyaṃ parijñāya saṃbuddhatvaṃ yadīcchatha /
evaṃ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayadhvaṃ yathākramam //
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
etatpuṇyānubhāvena sarve yūyaṃ jitendriyāḥ /
arhantaḥ prāpya saṃbodhiṃ saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnastathetyabhyanumoditāḥ //
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ tantralokādhipeśvaram /
kṛtāṃjalipuṭā natvā svasvālayaṃ yayurmudā //
tato lokeśvaro gatvā khe 'gnipiṇḍa ivojjavalan /
saṃbhāsayan jagallokaṃ drutaṃ sukhāvatīṃ yayau //
ityevaṃ trijagattrāturlokeśasya mahātmanaḥ /
viśvabhuvā samādiṣṭaṃ mahābhijñaṃ mayā śrutam //
(Gkv 158)
dṛṣṭaṃ cāpi tathā tasya lokeśasya jagatprabhoḥ /
mahābhijñānubhāvatvaṃ mayā tadvo nigadyate //
evaṃ tasya mahābhijñaṃ matvā yūyaṃ samādarāt /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāmāpi bhajatābhavam //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti bodhimānasāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācana kvacidbhave /
sadā sadgatisaṃjātāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
bhadraśrīguṇasaṃpattisamṛddhisiddhibhāvinaḥ /
sadā loke śubhaṃ kṛtvā prānte yāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti śrījetārāmaviśvabhūdarśanasukhāvatīpratyudgamaprakaraṇaṃ samāptam //
16. siṃhala sārthavāhoddhāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
śrīghanaṃ taṃ punarnatvā sāṃjalirevamabrabīt //
bhagavan yadasau śrīmadāryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattvo mahāsattvastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sarvān sattvān svayaṃ paśyan tridhātubhuvaneṣvapi /
samuddhṛtyābhisaṃbodhya preṣayati sukhāvatīm //
pāpino 'pi samālokya svayamuddhṛya bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃcārayate saṃvaram //
tatkathaṃ sa mahāsattvaḥ samuddhṛtyābhiśodhayan /
kṛtvā śuddhendriyān sarvān preṣayati sukhāvatīm //
(Gkv 159)
kenopāyena pāpiṣṭhān duṣṭānapi prabodhayan /
bodhimārge niyujyāpi pracārayani saṃcaran //
kathaṃ suduḥkhinaḥ sarvān karoti satsukhānvitān /
daridrān durbhagān dīnān dhaninaḥ subhagān sataḥ //
durdāntān dānavān yakṣān rākṣasān rākṣasīrapi /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati kathaṃ vratam //
tadupāyaṃ samākhyātuṃ sattvānāṃ hitasādhanam /
yenopāyena sa sarvān karoti bodhibhāginaḥ //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā subhāvinā /
bhagavān sa tamālokya sabhāṃ cāpyevamādiśat //
kutraputra sa lokeśo mahopāyavidhānavit /
yena sattvān samuddhṛtya karoti bodhibhāginaḥ //
samāadhistasya prājñasya mahopāyo jagaddhite /
yena sa sahasoddhṛtya yojayati śubhe jagat //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa vismitāśayaḥ /
viskambhī bhagavantaṃ taṃ prārthayadevamādarāt //
bhagavāṃstatsamādhiṃ me samupādeṣṭumarhati /
yena sahasoddhṛtya cārayate śubhe jagat //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
bahavastasya vidyante kulaputra samādhayaḥ /
yaiḥ sa sattvān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
apremeyairasaṃkhyeyaiḥ sarvākārakarādibhiḥ /
samādhibhiḥ samāpanno bhavati sa jagatprabhuḥ //
dhāraṇīnāṃ ca vidyānāṃ paramāṇāṃ sahasrakaiḥ /
aprameyairasaṃkhyeyaiḥ samāpanno virājate //
eteṣāmanubhāvaiḥ sa samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayati jagattrayam //
(Gkv 160)
etatpuṇyānubhāvaiḥ sa lokeśvaro maharddhimān /
śodhayitvā jagatsattvaṃ cārayati susaṃvaram //
evaṃ tasya jagattrātuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tenāsau trijagacchāstā sarvatraidhātukeśvaraḥ /
sarvadharmādhipo nātho jagattrāteti kathyate //
tena tasya bhaye duḥkhe rakṣā na kriyate kvacit /
sarvatrāpi sadā rakṣā kriyate sarvaprāṇinām //
nānopāyavidhānena samuddhṛtya prabodhayan /
bodhicaryāvrataṃ datvā prāpayati sukhāvatīm //
evamasau mahāsatvo bodhisattvo maharddhimān /
sarvasattvahittaṃ kṛtvā saṃcarate samantataḥ //
ahamapi purā tena saṃrakṣito mahābhayāt /
yanmamaitatpurāvṛttaṃ śṛṇudhvaṃ vakṣyate 'dhunā //
tadyathā siṃhakalpāyāṃ rājadhānāṃ vaṇikprabhoḥ /
siṃhasya sārthavāhasya putro 'bhūt siṃhalābhidhaḥ //
bālye 'pi sa mahāsattvaḥ sarvasattvahitāśayaḥ /
divyātisundaraḥ kāntaḥ sarvasattvamanoharaḥ //
kaumārye 'pi sa sarvāsāṃ vidyānāṃ pāramāgataḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā reme suhṛtsahāyakaiḥ //
datvārthibhyo yathākāmaṃ śrutvā nityaṃ subhāṣitam /
guruṇāṃ satkṛtiṃ kṛtvā kuladharmābhisaṃrataḥ //
svakuladevatādīn ca sarvān devān samarcayan /
mānayan sakalāṃllokān bhṛtyān dāsān ca toṣayan //
jñātibandhusuhṛnmitrasacivān cābhinandayan /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā reme pitroranujñayā //
tato nūtanayauvanye prauḍhaḥ puṣṭāṃgikaḥ kṛtī /
śūro dhīraḥ samutsāhī vyavahāravicakṣaṇaḥ //
(Gkv 161)
medhāvī sadguṇāraktaḥ sarvavidyāviśāradaḥ /
yadupacāra ātmajñaḥ satyadharmayaśo 'rthabhṛt //
yathāmūlyaṃ samādāya dranyaṃ datvā vaṇigjanān /
sarvānvinīya saṃsthāpya svavaśe 'bhyanvamodayat //
sarveṣāmapi ratnānāṃ parīkṣāsu vicakṣaṇaḥ /
sārthavāhān vaṇignāthānapi sarvān vyanodayat //
evaṃ sa sakalāṃllokān dharmaśrīguṇavikramaiḥ /
jitvā rājeva sannītyā viharannabhyarājata //
tasyaitadguṇasaṃpattiṃ dṛṣṭverṣyālurvaṇikkudhīḥ /
rahasi taṃ samāgamya suhṛdvadevamabravīt //
sādho dhanyo 'si satputraḥ sarvalokābhinandanaḥ /
tatkularjitasaṃvṛttau caran dharmārthamarjaya //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vicakṣaṇaḥ /
ko kulārjitasaṃvṛttistadvaktuṃ me tvamarhati //
iti tenoditaṃ śrutvā sa īrṣyākulitāśayaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya bodhitumevabravīt //
janakaste mahābhāga sārthavāho vaṇikpatiḥ /
sadā ratnākare gatvā so dhayati susaṃpade //
dhanyāste eva satputrā ye kuladharmacāriṇaḥ /
anye kiṃpuruṣāste hi bhuktvaiva gṛhacāriṇaḥ //
piturdravyaṃ samādāya datvārthibhyo na te falam /
svārjitameva tandadyādyaśodharmārthasiddhaye //
tattvaṃ kulārjitāṃ vṛttiṃ dadhānaḥ śrīguṇotsāhaḥ /
abdhau ratnākare gatvā ratnadravyāṇi sādhaya //
tato gṛhaṃ samāgatya datvārthibhyo yathepsitam /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva yaśo 'nvitaḥ //
evaṃ śrīguṇasaṃpattiyaśodharmāsukhānvitaḥ /
svakulavṛttisaṃcāramahotsāhaiḥ sadā rama //
(Gkv 162)
evaṃ taduktamākarṇya siṃhalaḥ sa prabodhitaḥ /
samudraṃ gantumutsāhaṃ pravardhayan mudācarat //
tataḥ sa siṃhalo 'mbhodhiyātrāṃ gantuṃ samutsukaḥ /
sārthavāhātmajān sarvān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto 'haṃ samicchāmi gantuṃ ratnākare 'dhunā /
bhavatāṃ yadi vāṃchāsti prāgacchantu mayā saha //
iti taduktamākarṇya sarve te vaṇigātmajāḥ /
tatheti pratinandataḥ saharṣamevamabruvan //
sārthavāha samicchāmo gantuṃ ratnākare vayam /
yadasmākaṃ bhavānnetā tadanvāhartumarhati //
iti taiḥ saha saṃbhāṣya sa siṃhalaḥ samunmanāḥ /
pituḥ pādāmbuje natvā sāṃjalirevamabravīt //
tato 'haṃ gantumicchāmi ratnākare mahāmbudhai /
tadbhavān sudṛśā mahyamanujñāṃ dātumarhati //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ saḥ sārthabhṛtpitā /
svātmajaṃ taṃ samālokya sucintādevamabravīt //
putra śṛṇu hitaṃ vākyaṃ mayoditaṃ tvayātmaja /
yattāvat sukumāro 'si tatkathamambudhau vrajeḥ //
tāvanme 'sti mahāsaṃpanmayā kaṣṭairupārjitā /
sarvā etāstavādhīnā bhuktvā rama yathecchayā //
yāvajjīvāmyahaṃ putra tāvadgṛhe sukhaṃ raman /
yathākāmaṃ prabhujyaivaṃ saṃcarasva yathepsite //
tatraiva ca mahāmbhodhau tāvanmā vrajathāḥ kvacit /
mṛte 'pi mayi tatrābdhau gantuṃ neha kadācana //
yāvaddravye gṛhe pūrṇe tāvanmā gāḥ kuhāpi ca /
yadā kṣīṇe gṛhe dravyaṃ tadāpi svagṛhe 'rjaya //
sarvadāpi tvayā putra mahāmbudhai sudustare /
gantuṃ naivābhivāchāṃ te bhavedvāṃchāsti te yadi //
(Gkv 163)
kimeva bahubhirdravyaiḥ kleśa eva yadudbhavet /
kleśinā hi sadā duḥkhaṃ saṃsāre sukhatā kutaḥ //
bahudravyavatāṃ nityaṃ kleśaduḥkhamahadbhayam /
tannirarthaṃ bahudravyaṃ sādhane mā samudyama //
yadarjitaṃ bahudravyaṃ gṛhe 'sti tāvadātmaja /
etatsarvaṃ tavādhīnaṃ tatkimarthatvamarjitum //
etatasarvaṃ tvamādāya datvārthibhyo yathecchayā /
yathākāmaṃ svayaṃ bhuktvā yāvajjīvaṃ sukhaṃ cara //
iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvātnajassa siṃhalaḥ /
janakaṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
satyameva tvayādiṣṭaṃ tathāpi śrūyatāṃ mama /
abhiprāyaṃ pravakṣyāmi śrutvānubudhyatāṃ pitaḥ //
vidhinā prerito yatra jātastadvṛttisādhitaiḥ /
dharmavidyāguṇadravyasaṃpadbhireva śobhate //
tadanyathārjitairetairdharmavidyāguṇādibhiḥ /
sarvadravyaiḥ samāpannaḥ pumānapi na śobhate //
yadahaṃ karmaṇā jātaḥ sārthavāhakule tathā /
tatkulavṛttivibhrāṇaḥ saṃcarituṃ samutsahe //
tadahaṃ svakulācāravīryotsāhābhimānabhṛt /
gatvā ratnākare 'pyabdhau ratnāyarjitumutsahe //
svayamevārjitaṃ dravyaṃ datvārthibhyo yathepsitam /
bhuktvaiva svajanān bandhūnapi saṃbhartumutsahe //
ityevaṃ sa kulācāravṛttidharmārthasādhinam /
svātmajaṃ māṃ samālokya prābhinanditumarhasi //
nivāraṇā na kāryātra mama dharmārthasādhane /
tvayānujñāpradānena nandanīyo 'hamātmajaḥ //
yadi daivādvipattiḥ syāt sarvatīrthādhipe 'mbudhau /
patitvā sarvamutsṛjya saṃprayāyāṃ surālayam //
(Gkv 164)
tathāpi māṃ mahatpuṇyakīrttiḥ saṃśodhayet kulam /
iti vijñāya me tāta hyanujñāṃ dātumarhati //
gṛhe 'pi no bhavedeva vipittirdaivayogataḥ /
avaśyaṃbhāvino vā bhaveyureva sarvataḥ //
iti śaṃkāviṣaṃ hitvā saddharmasmṛtimānasaḥ /
dharmārthasādhane nityaṃ mahotsāhī samācaret //
athāhaṃ kṣamakauśalyaṃ saṃpanno nirupadravaḥ /
ratnaśrīsukhasaṃyuktaṃ saṃprāyāṃ svagṛhe mudā //
tadā kimucyate saukhyaṃ yaśodharmotsavānvitam /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā śubhe caremahi //
tato 'smatkulajāścāpi dharmācārasamanvitāḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā yāyuḥ surālayam //
etatsatyamiti jñātvā yadīcchasi hitaṃ mama /
sudṛśānugrahaṃ kṛtvā tadanujñāṃ pradehi me //
yadyanujñāṃ dadāsi na viyogo nau bhaveddhruvam /
mṛtyurhi sarvajantūnāṃ sarvatrāpi puraḥ sadā //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ pitā sa bodhitaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya siṃhamevamabravīt //
yadyevaṃ niścayaṃ putra samudre gantumicchasi /
tava nirbandhitaṃ citāṃ vārayituṃ na śakyate //
tadgaccha sasahāyastvaṃ mārge 'raṇye vane 'mbudhau /
mahābhayāni vidyante tatsamīkṣya samantataḥ //
śītavātātapādīni duḥkhāni duḥsahānyapi /
sahitvā dhairyamālambya śanairvrajābhilokayan //
sidhyatu te visaṃyātrā bhūyāt sarvatra maṃgalam /
yathā hi vāṃchitaṃ dravyaṃ gṛhītvāyāhyavighnataḥ //
iti pitrābhyanujñāte siṃhalaḥ saṃpramoditaḥ /
pitroḥ pādān praṇatvaiva sahasā gantumārabhet //
(Gkv 165)
tadā mātā samāliṃgya siṃhalaṃ taṃ priyātmajam /
rudantyaśrubhirliptāsyā vilapantyaivamabravīt //
hā putra māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ tvamicchasi /
nānyo me vidyate kaścideka eva tvamātmajaḥ //
hā jivananandano me 'si vallabho hi na cāparaḥ /
hā prāṇa mātāri snehaḥ kathaṃ te vidyate na hi //
yadā garbhapraviṣṭo me tadārambha samādarāt /
mayā sadābhinandantyā saṃpālyase prayatnataḥ //
jāyamāno 'pi saṃdṛṣṭvā mayā saṃpālito mudā /
bālye 'pi ca sadālokya saṃpālya paripuṣyase //
kaumārye 'pi samārādhya sahānandena varddhitaḥ /
mayā saṃpālitaḥ prauḍhabhūto 'si navayauvanaḥ //
idānīṃ tvaṃ yuvā bhūtvā kathaṃ māṃ tyaktumicchasi /
putraḥ svāṃ mātaraṃ vṛddhāṃ rakṣadeva tyajenna tu //
idānīṃ kathamevaṃ tvaṃ niḥsnehaścarase mayi /
hā putra kathaṃ me ko māṃ jīrṇitāṃ tyaktumarhati //
yāvajjīvāmyahaṃ putra kutrāpi mā vrajo 'nyataḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva gṛhe raman //
mṛtāyāṃ mayi te putra yatrecchā vartate tadā /
tatra gatvā yathākāmaṃ kuru dharmārthasādhanam //
iti mātroditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vinoditaḥ /
mātaraṃ tāṃ vilapantīṃ samāśvasyaivamabratīt //
mā rautsīḥ kiṃ viṣādaṃ te dhairyamālambya mā śucaḥ /
vidhinā prerito yatra tatrāvaśyaṃ gatirbhave //
yadabhāvi bhavettatra sarvatrāpi bhave sadā /
bhāvi cedṛgbhavedeva naivānyathā kvacid bhavet /
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavantyeva hi nānyathā /
sarveṣāmapi jantūnāṃ ṣaḍgatibhavacāriṇām //
(Gkv 166)
sarveṣāṃścāpi jantūnāṃ sarvatra mṛtyuragrataḥ /
saṃpattiśca vipattiśca svasvadaivānuyogataḥ //
iti vijñāya kiṃ mātaviryogaduḥkhaśaṃkayā /
avaśyameva sarveṣāṃ viyogaṃ bhavacāriṇām //
iti me 'tra mahatkārye kuladharmārthasādhane /
ruditvaivaṃ nivārantī vighnaṃ kartuṃ na cārhasi //
yadi te 'sti mayi sneho paśyantī sudṛśaiva mām /
datvā bhadrāśiṣaṃ mahyamanujñāṃ dātumarhasi //
mamārthe devatāṃ smṛtvā prārthayantī sumaṃgalam /
pitrā saha sukhaṃ bhuktvā pālayantī gṛhe vasa //
acireṇāgamiṣyāmi tanme smṛtvāpi mā śucaḥ /
vimucaṃ mā viṣādaṃ ca prasīdāhaṃ vrajāni hi //
ityuktvā sa mahāsattvo mātaraṃ saṃvinodayan /
gāḍhābhiliṃganānmuktaḥ praṇatvaiva tato 'carat //
tataḥ sa nagare tatra ghaṇṭāghoṣamacārayat /
siṃhalaḥ sārthavāho 'bdhau ratnākare vrajediti //
tadghaṇṭāghoṣṇaṃ śrutvā paṃcavaṇikśtānyapi /
tathā ratnākare tena saha gantuṃ samīcchire //
tataste vaṇijassarve samīlya sahasā mudrā /
siṃhalasya puro gatvā prārthayannevamānatāḥ //
sārthavāha vayaṃ sarve sārthavāhātmajā api /
ratnākare tvayā sārdhaṃ gantumicchāmahe khalu //
yatsarvaṇijāṃ netā sārthavāhātmajā bhavān /
tannānugrahamādhāya samanvāhartumarhati //
iti taiḥ prārthite sarvaiḥ sa siṃhalo mahāmatiḥ /
sarvāṃstān samupāmantrya saṃpaśyannevamabravīt //
bho bhavantaḥ samicchanti yadyāgantuṃ mayā saha /
tatsarvaṃ paṇyamādāya samāyāntu vrajāmahe //
(Gkv 167)
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te saṃpraharṣitāḥ /
sahasā svasvagṛhaṃ gatvā jñātīn sarvān vinodayan //
labdhānujñāḥ piturmāturdhṛtvā svastyayanaṃ mudā /
sarve te paṇyamādāya saṃprasthitāḥ samācaran //
so 'pi mahāasattvaḥ dhṛvā svastyayanaṃ mudā /
pitroḥ pādān praṇatvā ca paṇyamādāya prasthitaḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān dṛṣṭavā sa samupācaran /
saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā saṃprasthito mudācarat //
tatra so 'nugatān sarvān bandhumitrasuhṛjjanān /
saṃbodhayan samālokya saṃnirvārya nyavartayat //
tataḥ saṃsaṃcaran paṃcavaṇikśataiḥ samanvitaḥ /
anekairgardabhairgobhiruṣṭraiśca bhāravāhakaiḥ //
sāmudrapaṇyabhārāttaiḥ śanaiḥ saṃprasthitaḥ kramāt /
grāmāraṇyavanodyānanigamapattanāni ca //
nagararājyasaurāṣṭrarājadhānīpyurādiṣu /
caṃcūryamāṇa ālokya samutsāhaiḥ samācarat //
tato deśāntare 'raṇyakāntāraśailaparvatān /
śanaiścaran vilaṃghyāpi sudūravipine yayau //
tatra prāptā viṣaṇṇāste sarve trāsaviṣāditāḥ /
bhagnotsāhāḥ śanairgatvā dadṛśurdūrato 'mbudhim //
dṛtvā sarve 'pi te 'mbodhiṃ durabhisaṃpraharṣitāḥ /
protsāhavīryasaṃkāntāstīraṃ prāpurmahodadheḥ //
tatra te samupāsṛtya sarve sahaṃrṣitāśayāḥ /
praṇatvā taṃ mahāmbodhiṃ paśyantaḥ samupāśrayan //
atha te vaṇijaḥ sarve samīkṣya taṃ mahāmbudhim /
prāṇasnehanirutsāhāstasthuḥ saṃtrasitāśyāḥ //
tadā sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstāṃstrāsitāśayān /
karṇadhāraṃ samāmantrya pura evaṃ nyavedayat //
(Gkv 168)
karṇadhāra mahābhāga yadvayamāgatā iha /
sarvasaṃpattimicchanto gantum ratnākare 'mbudhau //
tadbhavānatra sanmitraṃ netāasmākaṃ hitārthadik /
samīkṣyānugrahaṃ kṛtvā saṃtārayitumarhati //
ityevaṃ prārthitaṃ sarvaiḥ karṇadhāro niśamya saḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan samāmantryaivamabravīt //
bhavanto yadi vāṃchanti gantuṃ ratnāśayāmbudhau /
taddhairyadevatāṃ smṛtvā tiṣṭhantu nausamāśritāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
natvā nāvaṃ samāruhya saṃtasthire samāhitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāroro 'pi saṃsmṛtvā kuladevatām /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayadevamambudhim //
mahodadhe jagadbhartā bhavān ratnāmṛtākaraḥ /
tadime vaṇijaḥ sarve bhavaccharaṇa āśritāḥ //
tadbhavān kṛpayā dhṛtvā sarvānimān dhanārthinaḥ /
ratnākare subhadreṇa saṃprāpayitumarhasi //
iti saṃprārthya natvā tamambhodhiṃ taraṇiṃ ca tām /
nāvikaḥ sa samāruhya prācārayan śanaiḥ kramāt //
tataḥ saṃcāritā sā nau sadā gatisamīritā /
krameṇa saṃvahantyabdhermadhyadvīpamupāyayau //
tatra naukā bhramantyeva tasthai vātābhitāḍitā /
taddṛṣṭvā karṇadhārastaṃ siṃhalamevamabravīt //
sārthavāha vijānīyādbhavānatra mahadbhayam /
yadiyaṃ naurmahāvātairāhatā bhramate muhuḥ //
kutra gantuṃ samīhā vo vātā vānti mahājavāḥ /
svakuladevatāḥ smṛtvā saṃprārthya trāṇamambudhim //
dhairyamālambya sarvatra saṃtiṣṭhadhvaṃ samāhitāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te trasitāśayāḥ /
svasveṣṭadevatāḥ smṛtvā prārthayadevamambudhim //
(Gkv 169)
mahodadhe jagadbhartarvayaṃ te śaraṇe sthitāḥ /
tadasmān kṛpayā dhṛtvā saṃtārayitumarhasi //
ityevaṃ prārthayantaste sarve smṛtvā svadevatām /
dhairyamālambya saṃtrastāstasthurjīvarāśitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāro 'pi saṃprārthya taṃ mahodadhim /
svakuladevatāṃ smṛtvā tasthau jīvanirāśitaḥ /
siṃhalaḥ sārthavāho 'pi saṃprārthya trāṇamambudhim /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā tasthai dhairyasamāhitaḥ //
tataste vāyavaḥ śāntā naukā saṃcaritā kramāt /
taddṛṣṭvā vaṇizaḥ sarve tasthuḥ saṃharṣitāśayāḥ //
tatra tāṃ samupāyātāṃ nāvaṃ vaṇiksamāśritām /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyoyo 'drākṣurambudhau //
tatastābhiḥ sametyāśu rākṣasībhiḥ prabhaṃjanāḥ /
utsṛṣṭāḥ kālikā vātāstannaukābhimukhā vavuḥ //
tairāśu prahatā sā nau bhrāmyamānā pralolitā /
tīvrātivegakallolo 'bhihatābhūdvibhinnitā /
tadā te vaṇijaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
hā daiveti vilapantastasthuḥ prāṇanirāśitāḥ //
tadā sa sihaṃlo dṛṣṭvā taraṇiṃ tāṃ vibhinnitām /
sarvāṃstān suhṛdo bhītān samālokyaivabravīt //
bhavantaḥ kiṃ viṣādena daiva eva gatirbhavet /
tattriratnasmṛtiṃ dhṛtvā dhairyamālambya tiṣṭhata //
yadi daivādvipattiḥ syādatra tīrthādhipe 'mbudhau /
dravyaiḥ sārdhaṃ vayaṃ sarve patitā nidhanaṃ gatāḥ //
sarvapātakanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
sadgatau sukule jātā bhavema śrīguṇāśrayāaḥ //
ityuktā tena te sarve tīrthikānāmupāsakāḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhātuṃ śraddadhurna kathaṃcana //
(Gkv 170)
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthai saṃbodhimānasaḥ //
tadāpi daivatasteṣāṃ kālikāvātaghātitā /
kallolabhramaṇākrāntā naukābhūcchatakhaṇḍitā //
sarve te vaṇijaścāpi vibhagnāśā vimohitāḥ /
patitāstatra mahāmbhodhau saha dravyairnimajjitāḥ //
tatra te vaṇijaḥ sarve nimagnānyapi daivataḥ /
svasvabāhubalenaiva samuterustaṭāntikam //
dṛṣṭvā tān vaṇijaḥ sarvāṃstīrāntikasamāgatān /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyaḥ saṃpramoditāḥ //
divyakaumārikārupaṃ dhṛtvā sarvāḥ samāgatāḥ /
tīre sthitvā samuttārya sarvānstānevamabruvan //
mā bhaiṣṭa dhairyamālambya samāgamya taroradhaḥ /
chāyāmāśritya sarvatra viśrāntuṃ tiṣṭhata kṣaṇam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ śrutvā te vaṇijastataḥ /
gatvā campakavṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśrayan //
tatra viśramya te sarve saṃnirīkṣya parasparam /
jñātīn smṛtvānuśocanto niśvasyaivaṃ babhāṣire //
hā daiva kathamasmākaṃ vipattirbhavatīdṛśī /
ka iha sāmprataṃ trātā hitārthī sadgatirbhavet //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān trāsabhinnātmān samāśvāsyaivamabravīt //
nāstyasmākamiha trātā ko hitārthī suhṛdgatiḥ /
dharma eva bhavet trātā sarvatrāpi suhṛdgatiḥ //
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavanti mahatāmapi /
sarveṣāmapi jantūnāṃ sarvatrāpi na cānyathā //
tadatra śraddhayā sarve triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
(Gkv 171)
etadeva hi saṃsāre dharmamūlaṃ nigadyate /
dharma eva hi sarvatra trātā bhartā suhṛdgatiḥ //
evaṃ vijñāya sarve 'pi triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te paribodhitāḥ /
tīrthikā śrāvakā naiva triratnaṃ smartumīcchire //
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnasya samāhitaḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthau saṃbodhimānasaḥ //
tatastāḥ pramadāḥ kāntāḥ kumārikā manoramāḥ /
sarvānstān vaṇijān dṛṣṭvā purasthā evamabruvan //
vaiṣādyaṃ vaḥ kimatrāpi naiva cintyo hi duḥkhatā /
yathepsitaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
asmākaṃ svāmino naiva gatirvāpi na kaścana /
parāyaṇo 'pi naivāsti bhartāpi na suhṛtpriyaḥ //
tadyūyaṃ bhavatāsmākaṃ svāmino gatayo 'pi ca /
parāyaṇāśca bhartāraḥ patayaḥ suhṛdaḥ priyāḥ //
vidyante 'tra gṛhā ramyā bhogyāni vividhānyapi /
pānāni surasānyevaṃ vastrāṇi vividhāni ca //
sarvadravyāṇi ratnāni sarvāṇi bhūṣaṇānyapi /
sarvartuphalapuṣpādiramyodyānavanānyapi //
puṣkariṇyo 'pi santyatra divyagandhāmbupūritāḥ //
tadatra kiṃ viṣādaṃ vaḥ saṃramadhvaṃ yathecchayā /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ pramoditāḥ //
ityevaṃ kathitaṃ tābhirniśamya te vaṇigjanāḥ /
sarve 'pi tāḥ samālokya vismayaṃ samupāyayuḥ //
tatastāḥ pramadāḥ sarvān matvā tān kāmamohitān /
ekaikaṃ puruṣaṃ dhṛtvā svasvagehaṃ nyaveśayan //
tāsāṃ vṛddhāpi yā kāntā sā dṛṣṭvā samupāsṛtā /
siṃhalaṃ taṃ samādāya svālayaṃ saṃnyaveśayat /
(Gkv 172)
atha tāḥ pramadāḥ sarvān svān svāṃstān svāmino mudā /
svasvālaye pratiṣṭhāpya divyabhogairatarpayan //
tatastān bhogasaṃtṛptān sarvānstāḥ pramadāśayāḥ /
rahikrīḍārasābhogaiḥ santarpayitumārabhan //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve bhuktvā bhojyaṃ yathepsitam /
saṃkrīḍitvā yathākāmaṃ saṃcarite pramoditāḥ //
evaṃ bhuktvā yathākāmaṃ ramitvā te divāniśam /
mahānandasukhāsaktāḥ saptāhāni vyalaṃghayan //
athāpare kṣapāyāṃ sa siṃhalaḥ /
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhyānasamāhitaḥ //
tadā tatrālaye dīpaḥ saṃpradīptamahojjvalaḥ /
rākṣasyāṃ nidritāyāṃ sa prāhasan saṃprabhāsayan //
taṃ pradīptaṃ hasantaṃ sa dṛṣṭvātivismitāśayaḥ /
suciraṃ saṃnirīkṣyaivaṃ dhyātvā caivaṃ vyacintayat //
aho citraṃ kimarthe 'yaṃ pradīpo yatprahasyate /
evaṃ hi hasito dīpo dṛṣṭo naiva śruto 'pi na //
iti dhyātvā ciraṃ paśyan siṃhalaḥ sa samutthitaḥ /
samupāśritya taṃ natvā papracchaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
kimarthaṃ hasase dīpa tadatra me samādiśa /
ko 'tra dīpe praviṣṭo hi mayā na jñāyate bhavān //
iti tenābhiṃsaṃpṛṣṭe pradīpaḥ sa samujjvalan /
siṃhalaṃ taṃ samāmantrya prahasannevamabravīt //
siṃhala kiṃ na jānāsi rākṣasīyaṃ na mānuṣī /
ramitvāpi yathākāmaṃ bhakṣettvāṃ naiva saṃśayaḥ //
sarvāstāḥ pramadāḥ kāntā rākṣasyo naiva mānavāḥ /
sarvāṃstāṃstvatsahāyāṃśca bhakṣiṣyanti na saṃśayaḥ //
iti dīpasamākhyāutaṃ śrutvā bhītaḥ sa siṃhalaḥ /
kimidaṃ satyamevaṃ syāditi taṃ paryapṛcchata //
(Gkv 173)
satyameva pradipeyaṃ rākṣasī yanna mānuṣī /
kathaṃ bhavān vijānāsi satyametat samādiśa //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ punarhasan /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samāmantryaivamādiśat //
satyametanmayakhyātaṃ yadi na tvaṃ pratīcchasi /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye gatvā paśya tvamātmanā //
tatrāraṇye mahaddurge āyasakoṭṭa uccake /
vaṇikśatasahastrāṇi prakṣipya sthāpitāni hi //
kecijjīvanti kecicca mṛtāḥ kecicca bhakṣitāḥ /
asthīni cāvakīrṇānnipratiṇi samantataḥ //
tatra gatvā samālokya sarvametanmayoditam /
satyaṃ vā yadi vā 'satyaṃ śraddadhyā me vacastadā //
ityevaṃ tadupākhyātaṃ śrutvā sa paribodhitaḥ /
tatra gatvā tathā draṣṭuṃ sarvametastamutsukaḥ //
prasuptāṃ rākṣasīṃ mohajālanidrāvṛtendriyām /
kṛtvā candraprabhaṃ khaḍgaṃ dhṛtvā saṃprasthito drutam //
tato gacchan sa ekākī niśīye saṃvilokayan /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye durgame samupācarat //
tatrātyucce mahakoṭṭamayaḥprākārasaṃvṛtam /
gavākṣadvāre niryūhavīhīnaṃ lokasaṃskṛtam //
taṃ dṛṣṭvā samupāsṛtya paribhramansamantataḥ /
lokaviṣādavailāpyaṃ śrutvā sa vismayākulaḥ //
tatra campakavṛkṣāgramārehya sa samāśritaḥ /
mahotkāśaravo naiva nājuhāva tadāśritān //
bhavantaḥ ke kiyanto 'tra prakṣiptāḥ kena niśritāḥ /
kiṃ bhuktvā vasathātrāpi tatsarvaṃ vaktumarhatha //
iti taduktamākarṇya tatrasthāste vaṇigjanāḥ /
vṛkṣaśākhāgramāruḍhaṃ tamālokyaivamabruvan //
(Gkv 174)
kastvaṃ bho kathamāyāsi kasmādihāgataḥ kutaḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ samupākhātumarhati //
iti taduktamākarṇya sāarthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
tatrasthāṃstān janān sarvān samāmantryaivamabravīt //
siṃhalaḥ sārthavāho 'haṃ jambūdvīpādihāgataḥ /
gantuṃ ratnākare 'mbhodhau vaṇikpaṃcaśataiḥ saha //
abdhimadhye mahāvātairhatā naukā vikhaṇḍitā /
udake patitāssarve vayumuttīrya bāhubhiḥ //
tīramāsādya vṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśritāḥ /
svadeśamanuśocanto nyaṣīdāma viṣāditāḥ //
tatrātisundarīkāntāḥ kumārikā manoharāḥ /
tāḥ sarvāḥ purato 'smākaṃ samāśrityaivamabruvan //
mā bhaiṣṭa kiṃ viṣādaṃ vā dhairyamālambya tiṣṭhata /
sarvāsāmapi hyasmākaṃ kaścit svāmī na vidyate //
tadyūyaṃ svāmino 'smākaṃ bhūtvā bhuktvā yathepsitam /
yathākāmaṃ ramitveha saṃcaradhvaṃ sadā sukham //
ityasmānālokya sarvāstān sarvānasmān vimohitān /
ekaikaṃ svāminaṃ dhṛtvā svāsvālayaṃ nyaveśayan //
tatrāsmān yathākāmaṃ bhojayitvātyamodayan /
yathecchayā ramitvāpi cārayanti sadā sukham //
ityevaṃ mahadāścaryaṃ sukhaṃ bhuktvātivismitaḥ /
kimatra viṣaye vṛttamiti draṣṭumihāvraje //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā te 'pi vaṇigjanāḥ /
sarve svakaṃ pravṛttāntaṃ kathitvā taṃ vyanodayan //
yatkhalu sārthavāho 'si jānīhi tābhi rākṣasīḥ /
tadatra ratisaṃraktā mā tiṣṭhāśu vraja svaṃ puram //
vayamapyevamambhodhau patitā vyasanitāstathā /
rākṣasībhiḥ samuttārtya svasvagṛhe niveśitāḥ //
(Gkv 175)
bhojayitvā yathākāmaṃ ramitvāpi yathecchayā /
vinodya svavaśe sthāpya saṃcāritāḥ sukhe sadā //
yadā yūyamiha prāptāstada tābhirvayaṃ drutam /
koṭe 'tra sarva ānīya prakṣiptā bandhanālaye //
gṛhītvāmībhirassmākaṃ rākṣasībhirdivāniśam /
khāditvā puruṣān nityaṃ saṃcaryante yathecchayā //
yūyamapi tathāmībhī rākṣasībhiryathecchayā /
gṛhītvātra pratikṣiptā bhakṣiṣyadhve na saṃśayaḥ //
ityavaśyaṃ bhavedevaṃ vijñāya sahasā bhavān /
sarvān sārthān samāhūya svadeśaṃ drutam //
yadītaḥ sahasā yūyaṃ sarve gacchata sāṃpratam /
kuśalaṃ vā bhavennaivaṃ yadi sarve vinakṣyatha //
iti taduktamākarṇya siṃhalaṃ sa prabodhitaḥ /
avatīrya drutaṃ vṛkṣāt sahasā svālayaṃ yayau //
tatra ratikaraṃ dīpamuddīptaṃ taṃ samīkṣya saḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā purataḥ samupāśrayat //
taṃ purasthaṃ samālokya pradīpaḥ sa samujjvalan /
sādho satyaṃ tvayā dṛṣṭamityevaṃ samapṛcchata //
iti dīpoditaṃ śrutvā punarāha sa vismitaḥ /
sarvaṃ satyaṃ mayā dṛṣṭamādiṣṭaṃ bhavatā yathā //
kimupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā punaḥ /
jambūdvīpaṃ gamiṣyāma tatsamādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ samujjvalan /
prahasaṃstaṃ samāśvasya punarevamupādiśat //
tadupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā vrajeḥ /
jambūdvīpaṃ punargantuṃ yadīcchasi śṛṇuṣva tat //
atra tīre mahāmbhodheḥ suvarṇabālukāsthale /
bālāho 'śvo mahā..tro vidyate karuṇātmakaḥ //
(Gkv 176)
sa śvetā auṣadhīrbhuktvā prāvartya parivartya ca /
samutthāya svamātmānaṃ pracchoḍitvaivamālapet //
ka ito 'bdhiṃ samuttirya gantumicchanti ye punaḥ /
svadeśaṃ me samāruhya pṛṣṭhe tiṣṭhantu te dṛḍham //
yadi gantuṃ tavecchāsti jambūdvīpamitaḥ punaḥ /
tatra gatvāśvarājaṃ taṃ natvā saṃprārthayādarāt //
vayamicchāmahe gantuṃ jambūdvipamitaḥ punaḥ /
tadasmān kṛpayā sarvān saṃprāpayimarhati //
tataḥ so 'śvo mahābhijñaḥ sarvān yuṣmānito drutam /
svapṛṣṭhena samāvāhya pāre 'bdheḥ prāpayiṣyati //
ityevaṃ samupādiśya sa dīpo 'ntarhito 'bhavat /
so 'pi śayanamāruhya rākṣasyā śayito 'bhavat //
tadaṃgaśītatvaṃ spṛṣṭā vibuddhā sā niśācarī /
kathaṃ te śītalaṃ dehamityevaṃ paryapṛcchata //
tacchrutvā sārthavāho 'sau siṃhalo bhītamānasaḥ /
tāṃ kāntāṃ pramadāmevaṃ prabodhayitumabravīt //
kānte 'haṃ nirgato gehāmmulamūtraṃ visṛjya ca /
āgamya śayitastena śītalitā tanu mama //
iti tāṃ mithyayā kāntāṃ bodhiyitvāpi śaṃkitaḥ /
siṃhalaḥ sa viṣaṇṇātmā tasthau nidrāparāṅmukhaḥ //
tataḥ sa prātarutthāya sarvāṃstān vaṇijaḥ sattvān /
samāhūya bahirdeśe gatvā yānamupāśrayat /
tathā te vaṇijaścāpi sarve tatra samāśritāḥ /
parasparaṃ samābhāṣya saṃtasthire 'bhinanditāḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān nirviśaṃkābhinanditān /
siṃhalaḥ sa samālokya samāmantryaivamabravīt //
bhavantaḥ praṣṭumicchāmi satyaṃ bhāṣantu nānyathā /
kidṛksnehopacārairvaḥ kāntāḥ saṃmānayanti hi //
(Gkv 177)
iti taduktamākarṇya tatraoko 'tipragalbhitaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya saharṣamevamabravīt //
dhanyo 'smi sārthavāhātra bhāgyena preritaḥ khalu /
īdṛgbhogyamahatsaukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme kāntā subhadrāṃgī susnehopacāriṇī /
yathecchā surasairbhogyairmānayanti divāniśam //
tathānyaḥ prāvadattatra maharsaukhyamihāptavān /
bhāgyena prerito 'trāhamīdṛksaukhyaṃ kuhāpi na //
yanme kāntā varairbhogyaistoṣayitvā divāniśam /
ramayantī yathākāmaṃ mānayantī samādarāt //
tathāparo vaṇikprāha dhanyo 'hamatībhāgyavān /
īdṛksampanmahatsaukhyaṃ lapsye kutra kathaṃ kadā /
īdṛk mahattaraṃ saukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme snehavatī bhāryā divyavastrādibhūṣaṇaiḥ /
maṇḍayitvā yathākāmaṃ ramayitvā divāniśam //
yathābhilaṣitairbhogyaissantarpya pratipāti mām /
tathānyo 'pi vaṇikprāha bhāgyenehāhamāptavān //
yadīdṛk mahadaiśvaryaṃ saṃpattirlapsyate kutaḥ //
svarge 'pi durlabhaṃ manye kutrātra pṛthivītale /
yanme bhāryā manoramyā kāntā divyātisundarī //
vividhadinyasaurabhyagandhadravyairdivāśam /
anulipya yathākāmaṃ kriḍayati samādarāt //
bhojanairvividhāsvādaiḥ pānairdivyāmṛtāttamaiḥ /
vastraiśca vividhaiḥ kāmyairbhūṣaṇairvividhairapi //
maṇḍayitvā yathākāmaṃ bhojayitvā divāniśam /
yathābhilaṣitaiḥ saukhyaiḥ ramayantyabhipāti mām //
evaṃ te vaṇijyaḥ sarve svasvabhāryākṛtādaram /
snehopacārasatsaukhyaṃ nivedhaivaṃ babhāṣire //
(Gkv 178)
aho bhāgyaṃ tadasmākaṃ yadiha preṣitā vayam /
īdṛksaṃpanmahatsaukhyaṃ svarge 'pi durlabhaṃ khalu //
tadihaiva sadā bhuktvā yathākāmaṃ caremahi /
jambūdvīpe punargantuṃ notsahema kadācana //
kimīdṛksukhasaṃpattirhitvā yāsyāmahe vayam /
svadeśe 'pi purnagatvā kiṃ kiṃ bhokṣyāmahe sukham //
kutredṛgguṇasaṃpannā divyakāntā manoramāḥ /
sarvavidyākalābhijñā labhyante durlabhā bhuvi //
etāḥ kāntāḥ subhadrāṃgāḥ svāmisneho 'nucārikāḥ /
hitvā gatcā svadeśe 'pi kiṃ sthitvā svajanaiḥ saha //
dhanyāste puruṣā martyāḥ kāntābhirye sadā ratāḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarante yathecchayā //
evaṃ śrīguṇasaṃpannā divyakāntāsahāratāḥ /
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃtiṣṭhemahi sarvadā //
jambūdvipe punargantuṃ nābhīcchāmaḥ kadāpi hi /
kiṃ lapsyāmaha etādṛk mahatsaukhyaṃ kadā katham //
ityevaṃ taiḥ samākhyātaṃ sarvairapi niśamya saḥ /
siṃhalastān samālokya niṣśvasannevamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yanmayā satyamucyate /
yadi bhadre 'sti vāṃchā vaḥ tatkurudhvaṃ yathoditam //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vismatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
kiṃ vākyaṃ samupākhyāhi yadi bhadre samīhasi /
bhavatā yatsamādiṣṭaṃ kariṣyāmastathā vayam //
iti taiḥ kathitaṃ sarvaiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ sārthān saṃpaśyannevamabravīt //
sarvaiḥ satya samādhāya samayaṃ dhāsyate yadi /
tadāhamupadekṣyāmi satyametadyathāśrutam //
(Gkv 179)
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te 'tivismitāḥ /
kiṃ samayaṃ dhariṣyāmastadādiśeti cābruvan //
etattaiḥ kathite sarvaiḥ sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān samālokyaivamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ sarvaiḥ samayamuditaṃ mayā /
naitatkenāpi vaktavyaṃ bhāryāyāḥ purato 'pi vaḥ //
kaścidbhāṣeta bhāryāyāḥ purā yadi pramādataḥ /
tadā sarve vayaṃ hyatra vrajema nidhanaṃ khalu //
iti satyaṃ samādhāya samayaṃ dhātumarhatha /
yadi saṃdhāryate satyaṃ sarveṣāmapi bhadratā //
iti taduktamākarṇya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
satyametaddhariṣyāmaḥ samādiśeti cābruvan //
iti sarvai samākhyātaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān saṃpaśyannevamabravīt //
śṛṇudhvaṃ dhairyamālambya tiṣṭhata mā viṣīdata /
imā hi pramadāḥ sarvā rākṣasyo naiva mānuṣāḥ //
iti satyaṃ mayākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi bodhitāḥ /
kaścidapi svabhāryāyāḥ purato vaktumarhati //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sarve vaṇigjanāḥ /
bhītisaṃtrasitātmānaḥ kṣaṇaṃ tasthurvimohitāḥ //
tataste vaṇījaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
sārthavāha kathaṃ jñātaṃ kutra dṛṣṭaṃ śrutaṃ tvayā /
etāḥ kāntā na mānuṣyo rākṣasya iti tadvada //
yadyetā naiva mānuṣyo rākṣasya eva tatkatham /
asmākaṃ ka iha trātā gatirvā syātparāyaṇaḥ //
yadyetatsatyameveha tiṣṭhemahi kathaṃ vayam /
palāyemahi kutretastadupāyamupādiśa //
(Gkv 180)
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān vaṇijaḥ saṃghān samāśvāsyaivamabranīt //
satyameva mṛṣā naiva tathāpi mā viṣīdata /
upāyaṃ vidyate 'trāpi tacchṛṇudhvaṃ mayoditam //
yo 'śvājo 'tra bālāho nāma tīre mahodadheḥ /
sthitaḥ sattvānukampārthaṃ sa naḥ trātā gatirbhavet //
sa tiṣṭhedudhestīre suvarṇabālukāsthale /
āvartya parivarttāpi bhuktvā śvetā mahoṣadhīḥ //
tatra gatvā vayaṃ sarva upasarema vanditum /
saṃpaśyetkaruṇātmā sa sarvānasmānupāsṛtān //
dṛṣṭvāsmān sa samutthāya pracchādayet svamāśrayam /
ko 'tra pāramito gantuṃ icchantīti vadet tridhā //
tadā sarve vayaṃ natvā tamevaṃ prārthayemahi /
icchāmahe ito gantuṃ pāraṃ tatsahasā naya //
ityasmatprārthita śrutvā sarvānasmān svapṛṣṭhake /
āropya samasottīrya nayet pāraṃ mahodadheḥ //
sa evāsmākamiha trātā gatirnānyo hi vidyate /
tadvayamaśvarājaṃ taṃ natvaivaṃ prārthayemahi //
etadupāyamatrāpi vidyate 'smatparāyaṇe /
kaścidetatsvabhāryāyā vaktuṃ naivārhati dhruvam //
pramodādyadi bhāryāyāḥ snehāt kaścidvadetpuraḥ /
rākṣasyo 'smānstada sarvān bhakṣiṣyante na saṃśayaḥ //
iti sneho 'sti jīve vo dhṛtvaitatsamayaṃ dṛḍham /
kasyāścitpurataḥ kiṃcidvaktavyaṃ naiva kenacit //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
mṛtyutrāsāhatātmānaḥ siḥhalamevamabruvan //
sārthavāha bhavannāthastrātā mitraṃ suhṛdgatiḥ /
asmākaṃ nāparaḥ kaścittadanvāhartumarhati //
(Gkv 181)
kasmindine gamiṣyāma itastīre mahodadheḥ /
yatra tiṣṭhedaśvarāja iti satyaṃ samādiśa //
ityuktaṃ tairniśamyāsau sārthavāho nirīkṣya tān /
ito 'hina tṛtīye 'vaśyaṃ gacchemahīti cābravīt //
na kasyāścitpuraḥ kaścatsatyametadvadenna hi /
gopanīyaṃ prayatnena tridheti so 'bravīt punaḥ //
iti saṃmatamādhāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatpure punarāgatya svasvālayaṃ samāviśat //
tatra tāḥ pramadāḥ kāntā dṛṣṭvā tān svagṛhāgatān /
svaṃ svaṃ svāmitanamālokya papracchurevamādarāt //
kutra bhavān prayāto 'tra samāyāto 'si sāmpratam /
satyametat samākhyāhi yadi sneho 'sti te mayi //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
deśādbahirvayaṃ gatvāgatāḥ sma iti cābruvan //
etacchrutvā ca tāḥ kāntāḥ sarvāḥ svaṃ svaṃ priyaṃ mudā /
samīkṣya samupāsīnāḥ papracchurevamādarāt //
dṛṣṭaṃ kiṃ mahadudyānaṃ dṛṣṭaṃ vāpi sarovaram /
falapuṣpābhinamrāśca dṛṣṭāḥ kiṃ pādapā api //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
kiṃcinna dṛśyate 'smābhiriti pratyuttaraṃ daduḥ //
tacchrutvā pramadāḥ sarvāḥ samīkṣya tā svakaṃ priyam /
saṃprahāsaṃ kurvantyaḥ punarevaṃ babhāṣire //
kathaṃ na dṛśyate 'trāsti mahodyānaṃ sarovaram /
vividhāstaravaḥ santi falapuṣpabharānatāḥ //
aho yūyaṃ gatāḥ kutra dṛśyante na kathaṃ khalu /
etatsatyaṃ samākhyāhi yadi priyāsmyahaṃ tava //
etacchrutvāpi te sarve vaṇijaḥ svasvapriyāṃ prati /
prahasan saṃnirīkṣyāpi punarevaṃ babhāṣire //
(Gkv 182)
ito 'hni tṛtīye 'vaśyaṃ tadudyānaṃ sarovaram /
sarvānapi tarun drṣṭuṃ gamiṣyāmo vayaṃ priye //
tāni sarvāṇi saṃvīkṣya gṛhītvāpi falāni ca /
puṣpāṇyapi samāhṛtya samāyāsyāmahe drutam //
tacchrutvā tāstathetyuktvā sarvāḥ svaṃ svaṃ ptriyaṃ mudā /
yathābhilaṣitāirbhogyaiḥ sādaraṃ samatoṣayan //
bhuktvā te 'pi yathākāmaṃ sarvaiḥ saṃtoṣitā apio /
dirghocchvāsaṃ samutsṛjya tasthuḥ kṣaṇaṃ viṣāditāḥ //
tadṛṣṭvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvaprabhuṃ prati /
kimucchvāsaṃ samutsṛṣṭaṃ vadeti prāvadat punaḥ //
svadeśaviṣayaṃ smṛtvā samucchvāsaṃ samutthitam /
iti svasvapriyāste sarve 'pi purato 'vadan //
tacchrutvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvapateḥ punaḥ /
upāsīnā vihasantyaḥ saṃnirīkṣyaivamabruvan //
kiṃ svadeśasmṛtiṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktveha tiṣṭhata /
saṃramitvā yathākāmaṃ saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
dravyāṇyapi ca sarvāṇi bhogyāni vividhāni ca /
sarvopakaraṇavastūni vastrāṇi bhūṣaṇānyapi //
udyānāni suramyāni puṣkariṇyo manoramāḥ /
falapuṣpābhinamrāśca pādapā vividhā api //
prāsādāśca manoramyā gṛhāścāṭṭābhiśobhitāḥ /
maṇḍapāśca maṭhāścāpi rathā aśvāśca hastinaḥ //
gāvaśca mahiṣāścāpi sarve 'pi paśujātikāḥ /
vidyate sakalo 'nyatra kiṃ nāstīha nirīkṣyatām //
tadetānyapi sarvāṇi tvadadhīnāni sarvadā /
yathecchayā samādāya bhuktvā ramansukhaṃ cara //
nātra kiṃcidviṣādatvaṃ bhayaṃ cāpi na kiṃcana //
yathākāmaṃ prabhuktvaiva rama caran sukhaṃ vasa //
(Gkv 183)
iti tābhiḥ samākhyātaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatheti prabhāṣitvā tasthuḥ vinoditā iva //
tatastāḥ pramadāḥ sarvā rātro svasvapriyaiḥ saha /
yathākāmaṃ ramitvāpi suṣeyuḥ śayanāśritāḥ //
te 'pyevaṃ vaṇijaḥ sarve ramitvā śayanāśritāḥ /
mṛtyuśaṃkāhatātmānastasthurnidrāparāṅmukhāḥ //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya samālokyaivamabruvan //
vayaṃ yāsyāmahe draṣṭuṃ taḍāgodyānapādapān /
sajjīkṛtya tadāhāraṃ saṃsthāpayata saṃvaram /
tacchrutvā pramadāḥ sarvāstāstatheti prabodhitāḥ /
sajjīkṛtyopasaṃsthāpya svasvapriyaṃ vyanodayan //
tasmiṃśca divase 'pyevaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
bhuktvā bhogyaṃ ramitvāpi tasthurjāgartikā niśi //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve te siṃhalādayaḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya gṛhītvā svasvasaṃvaram //
saṃmīlya sahasā sarve deśādbahirvinirgatāḥ /
gatvā dūramanodyanasamīpaṃ samupāśrayan //
tatra sa siṃhalaḥ sarvān vaṇījastān vilokayan /
samāmantrya kriyākāaraṃ kartumevamabhāṣata //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yantrayātra nigadyate /
tatsarve satyamādhāya kartumarhanti nānyathā //
yadi snehaḥ svajivo 'sti jñātibandhusuhṛtsvapi /
yuṣmābhirmadvacaḥ śrutvā satyaṃ dhartavyamatra hi //
śṛṇudhvaṃ tatkriyābandhaṃ kriyate yanmayā hite /
triratnaśaraṇaṃ dhṛtvā caritavyaṃ samāhitaiḥ //
kenāpi smaraṇīyā na bharyā kāntā priyā api /
paścānnaivābhilokyaṃ ca yāvatpāraṃ na gamyate //
(Gkv 183)
iti kṛtvā kriyābandhaṃ sarve te siṃhalādayaḥ /
tataḥ saṃprasthitāḥ śīghraṃ tīraṃ prāpto mahodadheḥ //
tatra tamaśvamadrākṣuḥ savarṇavālukāsthale /
āvartyaparivartitvā bhuktvauṣadhīḥ samāśritam //
tatra tān samupayātān dṛṣṭvā so 'śvaḥ samutthitaḥ /
pracchāḍitvā tridhā ko 'taḥ pāragāmīti prāvadat //
tadā te vaṇijyaḥ sarve sāṃjalayastamādarāt /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya praṇatvaivaṃ babhāṣire //
deva sarve vayaṃ pāraṃ gantumicchāmahe khalu /
tadbhavānno drutaṃ pāraṃ saṃprāpayitumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā so 'śvarājo dayānidhiḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadi pāramito gantuṃ yūyaṃ sarve samicchatha /
matpṛṣṭhaṃ dṛḍhamāruhya saṃtiṣṭhadhvaṃ samāśritāḥ //
yāvatra choditaṃ kāyaṃ mayā tāvatra kenacit /
kartavyo dṛṣṭivikṣepo yadi jīvitamicchatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalāgrataḥ /
natvā tatpṛṣṭamāruhya saṃśritaḥ samatiṣṭhata //
tataste vaṇijyaḥ sarve natvā taṃ sahasā kramāt /
ruhyate pṛṣṭhamāśritya saṃśleṣitā niṣedire //
tataḥ so 'śvo mahāvegī saṃvahanstān vaṇigjanān /
saṃkraman sahasāmbhodhermadhye dvīpamupāyayau //
tadāśvenāhūtān sarvān rākṣasyastān vaṇigjanān /
dṛṣṭavā tāḥ sakalāstatra sahasā khādupācaran //
hā kāntā priyabhartāsi māṃ vihāyādhunā katham /
niḥsneho mayi kutraika eva gantuṃ tvamicchasi //
ahamapi tvayā sārdhaṃ gantumihāvrajāmi hi /
tanmāṃ paśyanbhavākānta samatvahartumarhati //
(Gkv 185)
hā kānta kathamekānte tyaktvā māṃ bhakticāriṇīim /
niḥsneho ratisaṃbhogo kva prayātuṃ tvamicchasi //
kathaṃ matsnehasaṃbhogaratisaukhyamahotsavam /
vismṛtaṃ bhavatā kānta tatsmṛtvā paśyemāṃ priyām //
hā prāṇasamakānto 'si naivāsti me suhatpriyaḥ /
tavāpyasmi priyā bhāryā tatkathaṃ nau viyogatā //
suduṣyakomalaivastraiḥ prāvṛto 'si mayepsitaiḥ /
tatsnehatimutsṛjya kutra gantuṃ tvamicchasi //
yathābhilaṣitairbhogyaiḥ pānaiśca paritoṣitaḥ /
vismṛtya kathamekānte māṃ tyaktvā gantumicchasi //
vividhasurabhidravyaistvaṃ liptvā modito mayā /
saugandhidravyamujjhitvā kutra gant