Kinh Công Đức Trang Nghiêm (Guṇakāraṇḍavyūhasūtra)

 śrutvedamanumodata //
yā kāṃcanamayīḥ bhūmirjambudvipe 'tra vidyate /
tasyāmadhomukhāḥ satvā nivasantyapramoyikāḥ //
tān sarvān pāpino duṣṭān paśyan sa sugatātmajaḥ /
lokeśvaraḥ samaddharttuṃ sukhāvatyā ihāgataḥ //
(Gkv 75)
teṣāṃ pāpaviśodhārthaṃ puṇyaraśmiṃ samutsṛjan /
bhāsayan sa jagallokāṃstatra yāti kṛpānidhiḥ //
tatprabhāparisaṃspṛṣṭāḥ sarve te satsukhānvitāḥ /
kimetaditi saṃvikṣya tiṣṭhanti vismitāśayāḥ //
tadā tatra sa lokeśa ṛṣirupeṇa bhāsayan /
sarvānadhomukhān sattvānupaiti tān vilokayan /
tamṛṣiṃ saṃprabhāsantaṃ samāyātaṃ vilokya te //
sarve 'pyadhomukhāḥ sattvāḥ samupāyānti saṃmukham /
tatra sarve 'pi te sattvāḥ praṇatvā taṃ muniṃ mudā //
śraddhāsane pratiṣṭhāpya prārthayantyevamādarāt /
maharṣe yadihāyāsi tadasmadbhāgyayogataḥ //
tadbhavān kṛpayāsmākaṃ daivamākhyātumarhati /
kiṃ karma pātakaṃ ghoramasmābhiḥ prakṛtaṃ purā //
yenāsmo 'dhomukhā sarve vayaṃ jātā ihedṛśāḥ //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maharṣirvilokya tān /
sarvānadhomukhān sattvān samādiśati bodhayan //
śṛṇuśvaṃ yatpurā karma yuṣmābhiḥ prakṛtaṃ yathā /
tatsamupadiśāmyatra śrutvā tatparibudhyatām //
yattrirantaṃ pratikṣipya maderṣyāmānagarvitāḥ /
adṛśyamiti bhāṣanto carannadhomukhāḥ purā //
tenaitaddaivayogena yūyaṃ sarve 'pyadhomukhāḥ /
duḥkhāni vividhānyatra bhuktvā vasatha sāmpratam //
tadatra śraddhayā yūyaṃ triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāmāpi bhajatādarāt //
poṣadhaṃ ca vrataṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
svaparātmahitaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ sadā śubhe //
tataḥ saṃbodhicittena dhṛtvā bodhivrataṃ sadā /
triratnabhajanotsāhaiḥ saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
(Gkv 76)
tato yūyaṃ vikalmaṣāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā bodhimāsādya nirvṛtisukhamāpsyatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te mudā /
tasya pādau punarnatvā puraḥsthitvaivamabruvan //
nātho 'si tvaṃ jagalloke saddharmasukhasaṃbharaḥ /
āśvāsaya tadasmākamandhānāṃ pāpacāriṇām //
tamo 'bhibhūtadṛṣṭīnāṃ praṇaṣṭapathacāriṇam /
anāthānāmamitrāṇāṃ dīnānāṃ mūḍhacetasām //
trāṇaśaraṇyaśūnyānāṃ mandānāṃ duḥkhabhāginām /
dharmadīpaṃ samujjvālya darśaya nirvṛteḥ pathaḥ //
datvā satsukhasampattirnnātho bhava śubhārthabhṛt /
datvā puṇyārjanopāyaṃ sanmitro bhava sanmatiḥ //
durgatitaraṇopāyaṃ pradatvā bhavasadgatiḥ /
sadgatigamanopāyaṃ datvā śāstvā gururbhava //
nirvārya pāpasaṃgebhyastrātā kleśāpaho bhava /
durvṛttikleśasaṃtāpaṃ hatvā bhavaśaraṇyakaḥ //
saddharmasādhanotsāhaṃ datvā bhava vināyakaḥ /
sadguṇasukhasaṃpattīrdatvā bhava suhatprabhuḥ //
saddharmaṃ samupādiśya cārayāsmān susaṃvare /
vimuktisādhanopāyaṃ datvā preṣaya nirvṛtim //
dhanyāste sukhitā yete satataṃ śaraṇe sthitvā /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvā bhajanti sarvadā //
īdṛgduḥkhaṃ na te kvāpi yāsyanti bhavacāraṇe /
yādṛgvayamidaṃ duḥkhamanubhāvāmahe sadā //
te sadbhāgyā mahāsattvā ye sadā te upasthitāḥ /
ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmaṃ śrutvā caranti vai //
vayamapi tathā sarve sadā te śaraṇe sthitāḥ /
dharmaṃ śrutvā sukalyāṇamicchāmaścarituṃ vratam //
(Gkv 77)
tatprasīda maharṣe tvamasmākaṃ sadgururbhava /
saddharmaṃ samupādiśya cārayāsmān susaṃvare //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā sa maharṣiḥ prasāditān /
tān sarvāna samupāmantrya samālokyaivamādiśat //
śṛṇudhvaṃ sādaraṃ yūyaṃ sadā bhagraṃ yadīcchatha /
hitārthaṃ vaḥ pravakṣyāmi saddharmabodhisādhanam //
ityādiśya sa kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam /
uccārya śrāvayan bodhicaryāyāṃ yojayatyapi //
tataste pureṣāḥ sarve saddharmasādhanodyatāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante susaṃvare //
tataste vimalātmānaḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṝtvā saṃcarante jagaddhite //
sarve 'pi te mahāsattvā bodhisattvā maharddhikāḥ /
paramasukhābhartāro bhavantyapyanivartinaḥ //
evaṃ sa trijagannātha ṛṣirupeṇa bodhayan /
sarvānstāna bodhicaryāyāṃ niyujya cārayatyapi //
evaṃ tān bodhimārge 'sau maharṣiḥ sarvānniyujya ca /
tato 'ntarhita ākāśe yāti vahnirivojjvalan //
tamākāśagataṃ dṛṣṭvā sarve te 'pyativismitāḥ /
praṇatvā cānuśaṃsataḥ saṃcarante samādarāt //
tasya lokeśvarasyeyaṃ puṇyakāntiḥ śubhā prabhoḥ /
avabhāsya jagallokamihāpi saṃprasāritā //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā pracaranti samantataḥ //
tena tasya mahatpuṇyaskandhaṃ bahusamuttamam /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ ityādiṣṭaṃ munīśvaraiḥ //
evaṃ vijñāya sarve 'sya lokeśasya sadādarāt /
smṝtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhaktumarhatha //
(Gkv 78)
ye tasya śaraṇaṃ gatvā smṛtvā dhyātvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śraddhayā mudā //
durgatiṃ te na gacchanti saṃjātāssadgatau sadā /
dharmaśrīguṇasaṃpattirbhuktvā yānti sukhāvatīm //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
ityevaṃ lokanāthasya puṇyaprabhāvamuttamam /
viśvabhuvā munīndreṇa samādiṣṭaṃ mayā śrutam //
evaṃ sukṛtamāhātmyaṃ lokeśvarasya sadguroḥ /
vijñāya śaraṇaṃ gatvā bhajantu bodhivāṃchina //
ye tasya śaraṇaṃ gatvā bhajanti śraddhayā sadā /
saddharmaguṇasaukhyaṃ bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya saddharmāmṛtamuttamam //
pītvā saṃbodhimāsādya prānte yāyuḥ sunirvṛtim //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// ityadhomukhasattvoddharaprakaraṇam //
8. rūpamayī bhūmi catuṣpāda puruṣoddhāraṇa prakaraṇam
athāsau bhagavāṃśchāstā śākyamunirīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ tamādiśat //
śṛṇu ca kulaputrāsya lokeścarasya sadguroḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ śrutaṃ mayā tadcyate //
tadā gaganagaṃjo 'sau bhagavantaṃ munīśvaram /
viśvabhuvaṃ tamānamya punarevamapṛcchata //
bhagavan sa mahābhijño lokeśvaro jinātmajaḥ /
punaḥ sattvān samuddhartuṃ kutrānyatrābhigatchati //
(Gkv 79)
punastacchromicchāmi yadanyatra sa saṃsaran //
sattvān paśyan samuddhṛtya dharme yunakti tadādiśa //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavan sa munīśvaraḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamādiśat //
śṛṇuṣva kulaputrāsya lokeśasya jagatprabhoḥ /
vakṣye sadguṇamāhātmyaṃ śrotuṃ tvaṃ ca yadīcchasi //
tadyathāsau mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
tato rupamayīṃ bhūmīṃ gacchati saṃprabhāsayan //
tatra sattvān manuṣyān gāṃścatuṣpādān vilokya saḥ /
lokeśvaro divyarupaḥ samupāsṛtya tiṣṭhati //
taṃ divyarupamālokya sarve te vismayānvitāḥ /
purataḥ samupāśritya natvaivaṃ prārthayan mudā //
ahobhāgyaṃ tadasmākaṃ yadbhavāniha dṛśyate /
tadasmām kṛpayālokya samuddharttumihārhati //
iti taiḥ prārthyamāno 'sau lokeśvaraḥ kṛpātmakaḥ /
tān sarvān samupāmantrya samālokyaivamādiśat //
bhagavanto 'tra samādhāya śṛṇudhvaṃ yūyamādarāt /
vakṣyāmi yanmahatsiddhaṃ dharmanirvṛtisādhanam //
tadyathā yajjagacchreṣṭhaṃ triratnaṃ bhadrakārakam /
tatsmṛtvā śaraṇaṃ gatvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
ye teṣāṃ śaraṇaṃ gatvā na te gachanti durgatim /
sadā sadgatisaṃjātāścaranti bodhisaṃvare //
etatpuṇyānubhāvena sarve te puruṣottamāḥ /
bodhisattvā mahāsattvāḥ saṃcarevaṃ jagaddhite //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃyāsyanti sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya jitendrasya sabhāśritāḥ /
saddharmāmṛtamābhujya saṃrameyuryahotsavaiḥ //
(Gkv 80)
evaṃ te suciraṃ tatra bhuktvā saukhyaṃ śubhotsavam /
tato 'nte trividhāṃ bodhiṃ prāpya yāsyanti nirvṛtim //
evaṃ matvā triratnānāṃ śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccāryya nāmāpi bhajatādarāt //
tadaitatpuṇyaliptāṃgāḥ śuddhāśayā jitendriyāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno bodhisattvā bhaviṣyatha //
tataḥ sattvahitārthena bodhicaryāvratodyatāḥ /
sarvatra bhadratāṃ kṛtvā gamiṣyatha sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṝtaṃ sadā /
saddharmamaṃgalotsāhai ramiṣyatha susaṃvare //
evaṃ tatra ciraṃ bhuktvā saukhyaṃ bhadramahotsavam /
prānte saṃbodhimāsādya samāpsyatha sunirvṛtim //
evaṃ matvā sadā buddharatnasya śaraṇaṃ gatāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhagatadarāt //
dharmaratnasya māhātmyaṃ śrutvāpi śaraṇe sthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhajatādarāt //
evaṃ ca saṃgharatnānāṃ satkāraiḥ samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi bhavatābhavam //
etatpuṇyaṃ mahatkhyātamasaṃkhyeyaṃ bahūttamam /
aprameyaṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ //
evaṃ matvā triratnānāṃ śaraṇe samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvā samuccārya nāmāpi sevyatābhavam //
etatpuṇyānubhāvena yūyaṃ sarve vikalmaṣāḥ /
niḥkleśā nirmalātmānaḥ saṃyāsyatha sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya munīndrasyopasaṃśritā /
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā ramiṣyatha śubhotsavaiḥ //
evaṃ tatra ciraṃ bhuktvā mahānandamayaṃ sukham /
prānte sambodhimāsādya saṃyāsyatha sunirvṛtim //
(Gkv 81)
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te puruṣā mudā /
tatheti pratisaṃśrutva vadantyevaṃ ca moditāḥ //
mārṣa bhavati no 'ndhānāṃ sanmāargamupadarśakaḥ /
atrāṇānāmapi trāṇaṃ śaraṇyaṃ śaraṇārthinām //
anāthānāṃ pitā mātā nāthaśceṣṭaḥ suhṛtpatiḥ /
agatīnāṃ gatiścāpi mitraśca vyasanāpahṛt //
tamaḥpraṇaṣṭamārgāṇāṃ mahādīpo bhavānapi /
mūrkhānāṃ ca pramattānāṃ śāstā saddharmadeśkaḥ //
tadvayaṃ sarvadā sarve bhavatāṃ śaraṇe sthitāḥ /
ājñāṃ dhṛtvā śubhe dharme saṃcariṣyāmahe dhruvam //
sukhitāste māhābhāgā ye bhavaccharaṇe sthitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
na teṣāmidṛśaṃ duḥkhaṃ bhaviṣyati kadācana /
yādṛgidaṃ mahaṭkaṣṭamanubhāvamahe bhave //
tadbhavān kṛpayāsmākaṃ nirvṛtisukhasādhanam /
saddharmaṃ samupādiśya sadeha sthātumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā bodhisattvaḥ sa sarvavit /
tān prabodhitān sarvān vadatyevaṃ vilokayan //
nāhaṃ sadātra tiṣṭheyaṃ kāryāṇi hi bahūni me /
tanmayātra yathākhyātaṃ dhṛtvā carata sarvadā //
ityuktvā sa mahābhijñasteṣāṃ saṃbodhisadhanam /
samādiśati kāraṇḍavyūhasūtraṃ subhāṣitam //
tatsarveṣāṃ mahāyānasūtrāṇāṃ pravarottamam /
śrutvā te pureṣāḥ sarve prābhinandanti bodhitāḥ //
tataste puruṣāḥ sarve dhṛtvā tatsūtramādarāt /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante śubhe mudā //
etatpuṇyānubhāvena sarve te vimalāśayāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhavanti brahmacāriṇaḥ //
(Gkv 82)
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā pracaranto jagaddhite /
saddharmacaraṇe yuktā bhavantyapyanivartinaḥ //
evaṃ te puruṣāḥ sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
svaparātmahitotsāhaiḥ saṃcarante mahāsukham //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvāṃstān puruṣān dharme niyojayati bodhayan //
tato 'nyatra sa lokeśaḥ sattvānuddharttumutsukaḥ /
antarhito jvaladagnirivākāśena gacchati //
evaṃ kṛtvā mahatpuṇyaskandhaṃ tasya jagatprabhoḥ /
aprameyamasaṃkhyeyaṃ samākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
iti matvā sadā tasya śaraṇe samupasthitāḥ /
smṛtā nāmāpi coccārya dhyātvāpi bhajatābhavam //
ye tasya śaraṇe sthitvā śraddhayā samupasthitāḥ /
smṛtvā dhyātvāpi nāmāpi samuccāarya bhajanti vai //
durgatiṃ te na gacchanti kadācana kvacidbhave /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti dharmacāriṇaḥ //
dharmaśrīguṇasatsaukhyaṃ bhuktvā yānti sukhāvatīm /
tatra gatvāmitābhasya śaraṇe samupāśritāḥ //
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā svaparātmahitodyatāḥ /
mahānandasukhotsāhaissaṃramante yathāsukham //
tatraiva suciraṃ bhuktvā pracaranto jagaddhite /
prānte bodhiṃ samāsādya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti satyaṃ parijñāya yūyaṃ bodhiṃ yadīcchatha /
tallokeśaṃ mahābhijñaṃ bhajadhvaṃ sarvadā bhave //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya saḥ /
gaganagaṃja autsukyaṃ prābhyanandat samārṣadaḥ //
ityevaṃ samupādiṣṭaṃ viśvabhuvā śrutaṃ mayā /
yūyamapi tathā tasya sarvadā bhajatādarāt //
yūyamapi tathā saukhyaṃ bhuktvā sadā śubhāratāḥ /
bodhiśrīguṇasaṃpannāḥ gamiṣyatha jinālayam //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarvasāṃghikā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti rupamayībhūmicatuṣpādaruṣoddhāraṇaprakaraṇam //
9. bali saṃbodhana bodhimārgāvatāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī so 'bhinanditaḥ /
bhūyastaṃ śrīghanaṃ natvā prārthayadevamādarāt //
bhagavachrotumicchāmi bhūyo 'pyasya jagatprabhoḥ /
saddharmaguṇamāhātmyaṃ tena śrutvā sa bhagavān punaḥ /
viṣkambhinaṃ mahāsattvaṃ tamālokyaivamādiśat //
tato 'sau trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sattvān paśyan samuddhartuṃ pātāle samupācarat //
tatra cāyomayī bhūmī rasatale surālayā /
tatrāpi sa mahābhijño bhāsayan samupācarat //
yatra rājā balirnāma sarvadaityādhipo 'pi yaḥ /
baddhaḥ sa vāmanaḥ sāntaḥpura jano 'dhitiṣṭhati //
durdāntaṃ taṃ mahāvīryaṃ trailokātibhayaṃkaram /
samuddhartuṃ samālokya tatrāviśat sa bhāsayan //
tatra sa raśmimutsṛjya sarvatra saṃprabhāsayan /
śanaiścaran samālokya baleḥ sada upācarat //
tatra taṃ samupāyātaṃ suvarṇabimbamivojjvalam /
durataḥ sa balirdṛṣṭvā nidhāyaivaṃ vyacintayat //
ko 'yamatra samāyāto divyakāntiḥ prabhasayan /
maheśvaro 'thavā sūryaścandro vāpi hutāśanaḥ //
(Gkv 84)
ko 'nya īdṛkprabhāśrīmān devo vā dānavo 'pi vā /
gandharvo kinnaro vāpi nāgo vā garuḍo 'pi vā //
īdṛgmaharddhikaḥ śrīmānnāsti traidhātukeṣvapi //
bodhisattvo 'thavārhan vā munīndro vā samāgataḥ //
ityevaṃ cintayan draṣṭuṃ sa vāmanāsuraiḥ saha /
sarvaparijanaiścāsau balistaṃ samupācarat //
paśyantaṃ sa balī rājā samīkṣyainaṃ jinātmajam /
lokeśvaraṃ mahāsattvaṃ vijñāya saṃpramoditaḥ //
sahasā samupāsṛtya kṛtāṃjalipuṭo mudā /
tasya pādāmbuje natvā saṃpaśyannevamabravīt //
adya me safalaṃ janma bhavatsaṃdarśanodbhove /
adhunā praṇidhānaṃ ca saṃsidhyate manoratham //
asya me śudhyate 'pyātmā mucyate sarvapāpataḥ /
mukto 'smi bandhanādadya prāptavān sugateḥ pathaḥ //
yadbhavān svayamālokya māmuddhartumihāgataḥ /
saṃdṛśyate maya hyadya tanme puṇyavipākataḥ //
bhavantaṃ ye 'pi paśyanti puṇyavanto narā hi te /
bhavanti śrīsukhāpannāḥ sarvakleśavivarjitāḥ /
te sattvāḥ sukhino loke pariśuddha vikalmaṣāḥ //
bhavacāraṇamuktā ye dṛśyante bhavato bhave /
bhavatāṃ darśanenaivaṃ mukto 'smi bhavabandhanāt /
kleśādayaḥ palāyante garuḍasyeva pannagāḥ /
bhavāneva jagannāthaḥ śāstā saddharmadeśakaḥ /
trātā bhartā śaraṇye 'pi nāstyanyo me suhṛdgatiḥ //
tadbhavān kṛpayālokya māmuddhṛtya bhavodadheḥ /
sanmārge saṃpratisthāpya saṃpālayitumarhati //
iti saṃprārthya daityendraḥ sa baliḥ sāṃjaliḥ punaḥ /
praṇatvā taṃ jagannāthaṃ sādarāt svapure 'nayat //
(Gkv 85)
tatra taṃ svapure nītvā mahotsavaiḥ pramodanaiḥ /
antaḥpure subhāsvarṇaratnapīṭhe nyaveśayat //
tatra taṃ saṃpratiṣṭhāpya rājā saṃmodito baliḥ /
sāntaḥpurajanaiḥ sārdhaṃ yathāvidhi samarcaryat //
mahadrāajarddhisatkāraiḥ satkṛtya prabhajan mudā /
pādābje praṇatiṃ kṛtvā prārthayadevamādarāt //
bhagavaṃstraidhātunātho 'si yadatra svayamāgataḥ /
tadasmān kṛtpayālokya sarvān saṃtrātumarhasi //
trātā na vidyate 'smākaṃ daśākulacāriṇām /
jarāmaraṇabhītānāṃ kleśāgnidahitātmanām //
bhavābdhaśramakhinnānāṃ nityamudvignacetasām /
anāthānāmabandhūnāṃ bhava mātā pitā suhṛt //
eṣāṃ bandhanabaddhānāṃ jātyandhānāṃ durātmanām /
mūḍhānāṃ ca śucittānāṃ bhava kleśāpaho gatiḥ //
nātho bhava jagannāthaḥ śāstā saddharmadeśakaḥ /
śaraṇyaṃ sadgururmitraṃ trātā bhartā hitārthabhṛt //
yathā bhavān jagallokaṃ nivārya pāpamārgataḥ /
dharmamārge pratiṣṭhāpya pālayati vilokayan //
tathāsmānapi pāpiṣṭhānnivārya pāpapaddhateḥ /
niyujya sahase paśyan pālayituṃ sadārhasi //
kṛpayāsmān durāsaktān samuddṛtya bhavodadheḥ /
saṃbodhisādhane dharme niyojayatu bodhayan //
iti saṃprārthitaṃ tena balinā bhadravāṃchinā /
śrutvā lokeśvaraścainaṃ baliṃ dṛṣṭvaivamādiśat //
sādhu śṛṇu samādhāya daityādhipa samādarāt /
hitārthaṃ te pravakṣyāmi yaddharmaṃ bodhisādhanam //
saṃsāre sarvadā bhadraṃ saukhyaṃ bhoktuṃ yadīcchasi /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
(Gkv 86)
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā ye bhajanti sadā bhave /
durgatiparimuktāste gachanti sadgatiṃ sadā //
sadgatāveva saṃjātāḥ saddharmasādhanodyatāḥ /
puṇyaśrīguṇasatsaukhyaṃ bhuktvā yānti jinālayam //
triratnabhajanotpannaṃ puṇyafalaṃ mahadbahu /
aprameyasaṃkhyeyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
evaṃ vijñāya daityendra saṃbodhiṃ yadi vāṃchasi /
dharmadhātuṃ samabhyatcya bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
dharmadhātuṃ samabhyarcya ye bhajanti sadādarāt /
vimuktapātakāḥ sarve gacchanti te jinālayam //
saddharmān ca sadā śrutvā satkṛtya śraddhayādarāt /
abhyarcya śaraṇaṃ kṛtvā bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
saddharmaṃ ye sadā śrutvā satkṛtya śraddhayādarāt /
gatvā śaraṇamabhyarcya bhajanti saṃpramoditāḥ //
te sarve kleśanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
bodhisattvā mahābhijñāḥ saṃyānti sugatālayam //
saṃgharatnāni ye 'bhyarcya śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
satkāraiḥ samupasthāya bhajanti sarvadā mudā //
te 'pi kleśavinirmuktāḥ śuddhāśayāḥ śubhodyatāḥ /
mahāsattvāḥ śubhotsāhaṃ bhuktvā yānti sukhāvatīm //
śraddhayā yo 'rhate piṇṣapātrāmekaṃ prayacchati /
tasya puṇyamasaṃkhyeyamaprameyaṃ jagurjināḥ //
sarveṣāmapi puṇyānāṃ śakyate mayā /
etatpuṇyapramānaṃ tu śakyate na jinairapī //
sarvatraidhātukotpannāḥ sattvāścetsugatātmajāḥ /
te 'pyetatpuṇyasaṃkhyānāṃ pramātuṃ naiva śaknuyuḥ //
prāgevāhamihaiko 'smin tatkathaṃ śaknuyāmidam /
puṇyaskandhaṃ samākhyātuṃ yanna śakyaṃ jinairapi //
(Gkv 87)
cūrṇīkṛtya mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cānurajomayam /
tatsarvaṃ gaṇituṃ śakyaṃ sarvaibuddharmayāpi ca /
natu triratnasatkāre puṇyaskandhaṃ kadācana /
pramātuṃ śakyate sarvairmunīśvarairmayāpi ca //
sarveṣāmudadhīnāṃ ca nadīnāṃ ca jalānyapi /
bindusaṃkhyāpramāṇena gaṇituṃ śakyate mayā //
merupramāṇabhūrjeṣu saṃpūrṇamakṣaraṃ likhet /
tadakṣarāṇi sarvāṇi saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarvesvapi samudreṣu sarvāsvapi nadīṣu ca /
yāvatyo vālukāstāsāṃ saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarveṣāmapi jantūnāṃ caturdvipanivāsinām /
dehajāni ca lomāni saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
sarveṣāmapi vṛkṣāṇāṃ caturdvīpamahīruhām /
śasyānāmapi patrāṇi saṃkhyātuṃ śakyate mayā //
pravarṣajjaladharāṇāṃ varṣaikasya nirantaram /
tadbinduparisaṃkhyābhiḥ pramātuṃ śakyate mayā //
natu triratnasatkārapiṇḍapātrādidānajam /
puṇyaskandhamasaṃkhyeyaṃ pramātum śakyate mayā //
yadi sarve 'pi sattvāśca daśabhūmipratiṣṭhitāḥ /
bodhisattvā mahāsatvā bhaveyurbrahmacāriṇaḥ //
yāvatteṣāṃ mahatpuṇyaṃ saṃbodhiġyānasādhanam /
tato 'pi hi mahatpuṇyaṃ triratnaṃ saṃprādānajam //
kimevaṃ bahunā proktā sarverapi munīśvaraiḥ /
yatsaṃkhyātuṃ pramātuṃ ca śakyate na kadācana //
tatkathamahameko 'tra saṃkhyātuṃ śaknuyāmapi //
apremeyamasaṃkhyeyamityevaṃ paribudhyatām //
etadeva mahatpuṇyaṃ na kṣiṇoti kadācana /
sarvasattvahitādhānasaddharmaguṇasādhanam //
(Gkv 88)
bhadraśrīsukhasaṃpattisaṃsthitisaṃpradāyakam /
sarvakleśāgnisaṃtāpaharaṃ saṃbodhisādhanam //
evaṃ mahatfalaṃ matvā triratnaṃ sarvadā smaran /
dhyātvā stutvā praṇatvāpi bhaja nityaṃ samāhitaḥ //
ye triratnaṃ sadā nityaṃ śraddhayā samupāśritāḥ /
smṛtvā dhyātvāpi tuṣṭāśca praṇatvāpi bhajantyadi //
sarve te vimālātmānaḥ pariśuddhendriyāśayāḥ /
niḥkleśāḥ sadguṇādhārāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
dharmaśrīguṇasaṃpattiśubhotsāhasukhāratāḥ /
bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti jinātmajāḥ //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayitvā yathākramam /
jitvā māragaṇān sarvānniḥkleśā vimalendriyāḥ //
arhantaḥ trijagatpūjyā mahābhijñā vināyakāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya sambuddhapadamāpnuyuḥ //
iti satyaṃ samākhyātaṃ sarvairapi munīśvaraiḥ /
matvā tasmāttriratnasya bhaja bodhiṃ yadīcchasi //
iti tena jagacchāstā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
balirdaityādhipaḥ paśyan vismayaṃ samupāyayau //
athāsau citayan yajñadānādiprakṛtaṃ svakam /
galadaśrumukhaḥ paśyaṃllokeśvaraṃ tamabravīt //
bhagavan kīdṛśaṃ karma mūḍhena prakṛtaṃ mayā /
yenehāpi mayā prāptaṃ bandhanaṃ svajanaiḥ saha //
hā mayā kudhiyā yajñaṃ tīrthikasaṃmataṃ kṛtam /
yatfalenāhamatraivaṃ bandhitaḥ sajano 'dhasi //
aho bauddheṣu yaddānaṃ prakṛtaṃ tatphalaṃ śubham /
yeneha bhadrasaṃpattīrbhuktvānte yāti nirvṛtim //
hā mūḍhena kṛta tīrthikaśāsane mayā /
yenehaivaṃ mahadduḥkhaṃ prāptaṃ svajanaiḥ saha //
(Gkv 89)
yadā mayā jagannātha samārabhya mahanmaham /
sarvārthibhyaḥ sasatkāraṃ dānaṃ dattaṃ yathepsitam //
tadā vāmana āgatya brahmacārī mamāgrataḥ /
dvipadamātrasaṃsthānaṃ pṛthivyāṃ samayācayat //
tacchrutvā dānaraktetana mayā mānātimāninā /
tṛtīye padasaṃsthānaṃ dattaṃ tasmai mahītale //
mayā pradattamādāya svastivākyamudīrayan /
vāmanaḥ sa mahanmūrttiṃ dhṛtvātiṣṭhat puro mama //
sa tripādo mahadbhūto bhīmarupo maharddhimān /
dhṛtvā traivikramīṃ mūrttiṃ paśyan māmevamabravīt //
dehi me yattvayā dattaṃ tṛtīyasya padasya me /
sthānaṃ na vidyate kutra sthāpayeyamidaṃ vada //
ekaṃ nyastaṃ mayākāśe dvitīyaṃ ca mahītale //
tṛtīyaṃ me padaṃ kutra sthāpayethā tdaṃ vada //
iti tenoditaṃ śrutvā lajjito praviṣarṇadhiḥ /
kiṃcidvaktuśakto 'hamatiṣṭhaṃ mūḍhamānasaḥ //
tadā sa viṣṇurālokya māmavamavadatpunaḥ /
yatrāhaṃ sthāpayiṣyāmi tatra saṃsthāpayed dhruvam //
iti taduktamākarṇya tadāhamavadaṃstathā //
tvayā saṃsthāpyate yatra tatra saṃsthāpayāmyaham //
iti satyaṃ mayā proktaṃ śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
mūrdhani me tṛtīyena pādenākramya vikramī //
māmihādhasi pātāle sāntaḥpurajanānvitam /
sabandhusānugaṃ cāpi bandhane sthāpayatyasau //
yanmahādāruṇaṃ pāpaṃ nirdayena mayā kṛtam /
tenātra bandhanaṃ prāptaṃ sāntaḥpurajanaiḥ saha //
datvārthibhyo 'pi sarvebhyaḥ sarvopakaraṇānyapi /
yathābhivāṃchitaṃ dravyaṃ gajāśvarathavāhanam //
(Gkv 90)
kukṣatre yatkṛtaṃ dānametatphalamihāśyate /
hā mayā kiṃ kṛtaṃ śrutvā tīrthikaśāsanam //
evaṃ bhadrafalaṃ puṇyaṃ triratnabhajonodbhavam /
mayā na śrūyate kvāpi jñāyate naivamuttamam //
hāhaṃ tīrthikairduṣṭaivaśīkṛtvābhivāṃchitaḥ /
pratārito 'pyasaddharme prāpito 'trāpi bandhane //
īdṛśaṃ satfalaṃ puṇyaṃ bhadraśrībodhisādhane /
sukṣatre dānasaṃbhūtaṃ naśrutaṃ na mataṃ mayā //
yadīdṛśaṃ mahatpuṇyaṃ bhadraśrībodhisaṃpradam /
na jñātaṃ tattriratnānāṃ prābhajiṣyan sadā bhave //
tanmayā bhagavan jñātaṃ śrutvedaṃ bhavatoditam /
tatsadaiva triratnānāṃ śaraṇastho bhajāmyaham //
tadbhavān samupākhyātu triratnabhajane vidhim /
adyārabhya sadāpyevaṃ cariṣyāmyahamābhavam /
tathāhaṃ bhagavan buddharatnasya śaraṇe sthitaḥ /
yathāvidhi samabhyarcya bhajāni sarvadābhavam //
tathā ca dharmaratnānāṃ śaraṇe samupasthitaḥ /
satkṛtya śraddhayā gauṇyaṃ śrutvā bhajāni sarvadā //
tathā ya saṃgharatnānāṃ śaraṇe sarvadā sthitaḥ /
tathārhabhojanaiścāpi satkṛtya prabhajāmyaham //
yathātra bhavatādiṣṭaṃ saṃcariṣye tathā khalu /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ samupādeṣṭumarhati //
iti taduktamākarṇya lokeśvaraḥ sa sarvavit /
prabodhitaṃ tamālokya daityendramevamādiśat //
sādho bale 'surendro 'si tacchriṇuṣva samāhitaḥ /
hitārthaṃ te pravakṣyāmi yadi saddharmamicchasi //
ādau viramya pāpebhyo duṣṭamitrāddūragataḥ //
sanmitraṃ samupāśritya cara bhadra samāhitaḥ //
(Gkv 91)
tataḥ śraddhāśayo dhīraścaturbrahmavihārikaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bodhicaryāvrataṃ cara //
saugatebhyastathārthibhyaḥ śraddhayā mānayan mudā /
saṃbodhipraṇidhānena kuruṣva dānamīpsitam //
saṃbodhipraṇidhānena yaddhānaṃ śraddhayā kṛtam /
tatfalaṃ hi mahatsiddhaṃ saṃbuddhapadasādhanam //
tato 'nyatpraṇidhānena yaddānaṃ prakṛtaṃ mudā /
tatkalaṃ śrīmahatsaukhyaṃ dadyān naiva tu saugatam //
tattriratnamanusmṛtvā saṃbodhinihitāśayaḥ /
dadasva śraddhayā dānaṃ bauddhaṃ padaṃ yadīcchasi //
evaṃ datvā sadā dānaṃ bodhicitto jitendriyaḥ /
śuciśīlasamācāraścarasva poṣadhaṃ vratam //
vrataṃ vinā na śudhyeta trikāyaṃ mahatāmapi /
tadbodhipraṇidhānena caraṣva saugataṃ vratam //
evaṃ vrataṃ sadā dhṛtvā caturbrahmavihāradhṛk /
saṃbodhipraṇidhānena kṣāntivrataṃ samācara //
kṛta kalpasahastrairyaddānaṃ triratnasādhanam /
kleśotthito jagadduṣṭaḥ kradho hanti kṣaṇena tat //
tatkleśārīn jagadduṣṭān krodhamūlān vinirjayan /
saṃbodhipraṇidhānena sattve kṣamāvrataṃ cara //
kevalaṃ kṣamayā naiva saddharmaguṇasādhanam /
vinā vīryasamutsāham sidhyate bodhisaṃvaram //
tatkaudhīdyaṃ samutsṛjya saṃbodhinihitāśayaḥ /
dhṛtvā vīryasamutsāhaṃ cara bhadrārthasādhane //
na hi vīryaṃ vinākāryaṃ sidhyate sudhiyāmapi /
tasmādvīryaṃ samādhāya saṃbodhikṛtaniścayaḥ //
svaparāmahitādhānaṃ saddharmaratnamarjaya /
durbuddherhi mahotsāhaṃ vīryaṃ na sādhayecchubham //
(Gkv 92)
svaparātmahitotpātameva kuryāt sadārivat /
taddhairyasumatiṃ dhṛtvā saṃbodhidhyānaniṣṭhitaḥ //
sarvasattvahitādhānaṃ saddharmaratnamarjaya /
prajñāvirahito naiva dhyānāhito 'pi sidhyate /
tatsatprajñāmahāratnamarjaya trijagaddhite //
etaddhi paramopāyaṃ saṃbodhijñānasādhane /
vijñāya tvaṃ sadā sattvahitārthe cara sadvratam //
tadā tvaṃ bodhisattva syāḥ sarvasattvahitārthabhṛt /
bhadracārī mahāabhijño mahāsattvo jinātmajaḥ //
iti bauddhapadaṃ prāptuṃ yadīcchasi jagaddhite /
bodhicittaṃ mahāratnaṃ prāptuṃ ratnatrayaṃ bhaja //
triratnabhajanotpatrapuṇyaratnānubhāvataḥ /
bodhicittaṃ mahāratnaṃ prāpsyate jagaddhite //
iti tena jagacchāstrā samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
baliḥ prabodhito bodhicaryāvrataṃ samaicchata //
tataḥ sa balirālokya taṃ lokeśaṃ jinātjam /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayaccaivamādarāt //
bhagavaṃstrijagannātho bhavāneva jagadguruḥ /
samuddhartā suhṛnmitraṃ kaścinnaivāparo mama //
tadājñāṃ bhavatāṃ dhṛtvā śirasāhaṃ samāhitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṝtvā saṃcariṣye susaṃvaram //
taccittaratnasaṃprāptyai sarvān buddhān munīśvarān /
dharmaratnaṃ ca saṃghāṃśca śaraṇaṃ gacchāmi sarvadā //
teṣāṃ pūjāṃ kariṣyāmi śraddhayā samupasthitaḥ /
dharmeṃ śrutvā ca saṃghānāṃ dāsye yathārhaṃ bhojanam //
adyārabhya sadā teṣāṃ munīndrāṇāmupāsakaḥ /
yathāvidhi vrataṃ dhṛtvā cariṣyāmi jagaddhite //
saccittaratnagrahaṇāya samyakpūjāṃ karomyeṣa tathāgatānām /
saddharmaratnasya ca nirmalāsya buddhātmajānāṃ ca guṇākarāṇām //
(Gkv 93)
yāvanti puṣpāṇi falāni cauvaṃ bhaiṣajyajātāni ca yānio santi /
ratnāni yāvanti ca santi loke jalāni ca svacchamanoramāṇi //
mahīdharā ratnamayāstathānye vanapradeśāśca vivekaramyāḥ /
latāḥ supuṣpābharaṇojjvalāśca dumāśca ye satfalanamraśākhāḥ //
devādilokeṣu ca gandhadhūpāḥ kalpadrumā ratnamayāśca vṛkṣāḥ /
sarāṃsi cāmbhoruhabhūṣanāni haṃsasvanātyantamanoharāṇi //
akṛṣṭajātāni ca śasyajātānyanyāni vā pūjyavibhūṣaṇāni /
ākāśadhātiprasarāvadhīni sarvānyapīmānyaparigrahāni //
ādāya buddhayā munīpuṃgavebhyo niryātayāmyeṣa saputrakebhyaḥ /
gṛhṇantu tanme varadakṣiṇīyā mahākṛpā māmanukampamānāḥ //
apuṇyavānasmi mahādaridraḥ pūjārthamanyanmama nāsti kiṃcit /
ato mamārthaya parārthacintā gṛṇantu nāthā idamātmaśaktyā //
dadāmi cātmānamahaṃ jinebhyaḥ sarveṇa sarvaṃ ca tadātmajebhyaḥ /
parigrahaṃ me kurutāgrasattvā yuṣmāsu dāsatvamupaimi bhaktyā //
parigraṇāsmi bhavatkṛtena nibhīrbhave sattvahitaṃ karomi /
pūrvaṃ ca pāpaṃ samatikramāmi nānyacca pāpaṃ prakaromi bhūyaḥ //
sabuddhadharmasaṃgheṣu caityeṣu pratimāsu ca /
puṣparatnādivarṣāśca pravartantāṃ nirantaram //
bodhisattvā mahāsattvāḥ pūjayanti yathā jinān /
tathā sarvān munīndrāṃstān saputrān pūjayāmyaham //
svarāṃgasāgaraiḥ strotraiḥ staumi cāhaṃ guṇodadhīn /
stutisaṃgītimeghāśca saṃbhavantyeṣvananyathā //
sarvakṣatrāṇusaṃkhyaiśca praṇāmaiḥ praṇamāmyaham /
sarvāṃstryadhvagatān buddhān sahadharmagaṇottamān //
sarvacaityāni vande 'haṃ bodhisattvāśrayānapi /
namaskaromyupādhyāyānabhivandyān yatīṃstathā //
buddhaṃ gacchāmi śaraṇaṃ yāvadābodhimaṇdataḥ /
dharmaṃ gacchāmi śaraṇaṃ bodhisattvagaṇāṃstathā //
(Gkv 94)
vijñāpayāmi saṃbuddhān sarvadikṣu vyavasthitān /
mahākāruṇikāṃścāpi bodhisattvān kṛtāṃjaliḥ //
anādigatisaṃsāre janmanyatraiva vā punaḥ /
yanmayā paśunā pāpaṃ kṛtaṃ kāritameva vā //
yaccānumoditaṃ kiṃcidātmaghātāya mohinaḥ /
tadatyayaṃ deśayāmyatra paścāttāpena tāpitaḥ //
ratnatraye 'pakāro yo mātāpitṛṣu vā mayā /
guruṣvanyeṣu vā kṣopātkāyavāgbuddhibhiḥ kṛtaḥ //
anekadoṣaduṣṭena mayā pāpena mohanā /
yatkṛtaṃ dāruṇaṃ pāpaṃ tatsarvaṃ deśayāmyaham //
kathaṃ ca niḥsarāmyasmāt nityodvigno 'smi sāmpratam //
mā bhūnme mṛtyuracirādakṣīṇe pāpasaṃcaye //
kṛtākṛtoparīkṣo 'yaṃ mṛtyurviśrambhaghātakaḥ /
svasthāsvasthairaviśvāsya āhasmikamahāśaniḥ //
priyāpriyanimittena pāpaṃ kṛtamanenekadhā /
sarvamutsṛjya gantavyaṃ mayā na jñātamīdṛśam //
apriyā na bhaviṣyanti bhaviṣyanti na me priyāḥ /
ahaṃ ca na bhaviṣyāmi sarvaṃ ca na bhaviṣyati //
tattatsmaraṇatāṃ yāti yadyadvastvanubhūyate /
svapnānūbhūtavat sarveṃ gataṃ na punarīkṣyate //
ihaiva tiṣṭhatastāvadgatānekapriyāpriyāḥ /
tannimittaṃ kṛtaṃ pāpaṃ me puraḥsthitam //
evamāgantuko 'mītī mayā naiva samīkṣyate /
mohanunayāvidveaṣaiḥ kṛtaṃ pāpamanekaśaḥ //
rātriṃdivamaviśrāmamāyuṣo vardhate vyayaḥ /
āyasyajyāgamo māsti na mariṣyāmyahaṃ katham //
iha śayyāgatenāpi bandhumadhye 'pi tiṣṭhatā /
mayaivaikena soḍhavyā marmachedādivedanā //
(Gkv 95)
yamadūtairgṛhītasya kuto bandhusuhṛtsakhāḥ /
puṇyamekaṃ tadā trāṇaṃ mayā tatraiva saṃcitam //
anityajīvītāsaṃgāditthaṃ bhayamajānatā /
pramattena madāndhena bahupāpaṃ mayārjitam //
aṃgachedārthamapyanyo nīyamāno viśuṣyati /
pipasito dīnadṛṣṭiranyadevekṣate jagat //
kiṃ duṣṭairbhairavākārairyamadūtairadhiṣṭhitaḥ /
mahātrāsaṃkaragrastaḥ purīṣotsargaveṣṭitaḥ //
kātarairnatravikṣopaistrāṇānveṣī caturdiśam /
ko me mahābhayādasmāt sādhustrātā bhavediha //
trāṇaśūnyā diśo dṛṣṭvā punaḥ saṃmohamāgataḥ /
tadāhaṃ kiṃ kariṣyāmi tasmin sthāne mahābhaye //
adhaiva śaraṇaṃ yāmi jagannāthān mahābalān /
jagadrakṣārthamudyuktān sarvatrāsaharān jinān //
taiścādhigataṃ dharmaṃ saṃsārabhayanāśanam /
śaraṇaṃ yāmi bhāvena bodhisattvagaṇaṃ tathā //
samantabhadrāyātmānaṃ dadāmi bhayavihvalaḥ /
viraumyārtaravaṃ bhīto bhayaṃ nāśayate drutam //
tatra sarvajñanāthasya sarvapāpāpahāriṇaḥ /
vākyamullaṃghayāmīti dhigmāmatyantamohitam //
tiṣṭhāmyatyapramatto 'haṃ prayāteṣvitareṣvapi /
kimu yojanasāhasre prapāte dīrghakālike //
adyaiva maraṇaṃ naiti na yukta me sukhāsikā /
avaśyaṃ na bhaviṣyāmi kasmānme susthinaṃ manaḥ //
pūrvānubhūte naṣṭebhyaḥ kiṃ me sāramavasthitam /
yeṣu me 'bhiniviṣṭena guruṇāṃ laṃghinaṃ vacaḥ //
jīvalokamimaṃ tyaktvā bandhūn paricitānapi /
ekākī kvāpi yāsyāmi kiṃ me sarvaiḥ priyāpriyaiḥ //
(Gkv 96)
iyameva tu me cintā yuktā rātraṃdivaṃ sadā /
aśubhānniyataṃ duḥkhaṃ niḥsareyaṃ tataḥ katham //
mayā duṣṭena mūḍhena yatpāpaṃ prakṛtaṃ purā /
prakṛtyā deśayāmyeṣa nāthānāmagrato 'dhunā /
kṛtāṃjalirduḥkhabhītaḥ praṇipatya punaḥ punaḥ //
atyayamatyayatvena pratigṛhṇantu nāyakāḥ /
abhadrakaṃ punarnāthā na kariṣyāmi sarvadā //
apāyaduḥkhaviśrāmaṃ sarvasattvaiḥ kṛtaṃ śumam /
anumode pramodena sukhaṃ tiṣṭhantu duḥkhitāḥ //
saṃsāre duḥkhavaimokṣamanumode śarīrinām /
bodhisattvatvabuddhatvamanumode ca tāyinām //
cittotpādasamudrāṃśca sarvasattvasukhāvahān /
sarvasattvahitādhānānanumode ca śāsinām //
sarvadiksaṃsthitān buddhan prārthayāmi kṛtāṃjaliḥ /
dharmapradīpaṃ kurvantu mohādduḥkhaprapātinām //
jinān nirvātukāmāṃśca yācayāmi samādarāt /
kalpo 'nanalpānstiṣṭhantu mā bhūdandhamidaṃ jagat //
ityukte balinā tena lokeśvaro niśamya niśamya saḥ /
sādhu sādhviti saṃrādhya taṃ baliṃ caivamabravīt //
kṣaṇasaṃpadiyaṃ sudurlabhā pratilabdhā puruṣārthasādhanī /
yadi nātra vicintyate hitaṃ punarapyeṣa samāgamaḥ kutaḥ //
rātrau yathā meghaghanāndhakāre vidyutkṣaṇaṃ darśayati prakāśam /
buddhānubhāvena tathā kadācillokasya puṇyeṣu matiḥkṣaṇaṃ syāt //
tasmācchubhaṃ durbalameva nityaṃ balaṃ tu pāpasya mahatsughoram /
tajjīyate 'yena śubhena kena saṃbodhicittaṃ yadi nāma na syāt //
kalpānanalpān praticiṃtayadbhirdṛṣṭaṃ munīndraiḥ hitametadeva /
yataḥ sukhenaiva sukhaṃ pravṛddhamutplāvayatyamitān janaughān //
(Gkv 97)
bhavaduḥkhaśatāni tartukāmairapi sattvavyasanānio hartukāmaiḥ /
bahusaukhyaśatāni bhoktukāmairna vimocyaṃ hi sadaiva bodhicittam //
bhavacārakabandhano varo kaḥ sugatānāṃ suta ucyate kṣaṇena /
sanarāmaralokavandanīyo bhavati syādita eva bodhicitte //
aśucipratimāmimāṃ gṛhītvā jinaratnapratimāṃ karotyanarghām /
rasajātamatīva vedhanīyaṃ sudṛḍhaṃ gṛhṇīṣva bodhicittaratnam //
suparīkṣitamaprameyadhībhīrbahumūlyaṃ jagadekasārthavāhaiḥ /
gatipattanavipravāsaśīlāḥ sudṛḍhaṃ gṛhṇantu bodhicittaratnam //
kadalīva falaṃ vihāya yāti kṣayamanyatkuśalaṃ hi sarvameva /
satataṃ falati kṣayaṃ na yāti prasavatyeva hi bodhicittavṛkṣaḥ //
kṛtvāpi pāpāni sudāruṇāni yadāśrayāduttarati kṣaṇena /
śūrāśrayeṇaiva mahābhayāni nāśrīyate tatkathamajñasattvaiḥ //
yugāntakālānalavanmahānti pāpāni yannirdahati kṣaṇena /
yasyānuśaṃsānamitān uvāca maitreyanāthaḥ sudhanāya dhīmān //
tadbodhicittaṃ dvividhaṃ vijñātavyaṃ samāsataḥ /
bodhipraṇidhicittaṃ ca bodhiprasthānameva ca //
gantukāmaśca gantuśca yathābhedaḥ pratīyate /
tadvad bhedā 'nayorjñeyo yathāsaṃkhyena paṇḍitaiḥ //
bodhipraṇidhicittasya samsāre 'pi mahatfalam /
na tvavicchinnapuṇyatvaṃ yathāprasthānacetasaḥ //
yataḥ prabhṛtyaparyantasattvadhātupramokṣaṇe /
samādadāti taccittamanivartena cetasā //
tataḥ prabhṛti suptasya pramattasyāpyanekaśaḥ /
avicchinnāḥ puṇyadhārāḥ pravartante nabhaḥsamāḥ //
jagadānandabījasya jagadduḥkhauṣadhasya ca /
cittaratnasya yatpuṇyaṃ tatkathaṃ hi pramīyate //
hitāśaṃsanamātrena buddhapūjā viśiṣyate /
kiṃ punaḥ sarvasattvānāṃ sarvasaukhyārthamudyamāt //
(Gkv 98)
duḥkhamevābhidhāvanti duḥkhaniḥsaraṇāśayāḥ /
sukhecchayaiva saṃmohāt svasukhaṃ ghnanti śatruvat //
yasteṣāṃ sukharaṃkāṇāṃ pīḍitānāmanekaśaḥ /
tṛptaṃ sarvasukhaiḥ kuryāt sarvāḥ pīḍāśchinatti ca //
nāśayatyapi saṃmohaṃ sādhustena samaḥ kutaḥ /
kuto vā tādṛśaṃ mitraṃ puṇyaṃ vā tādṛśaṃ kutaḥ //
kṛte yaḥ pratikurvīta so 'pi tāvatpraśasyate /
avyāpāritaḥ sādhustu bodhisattvaḥ kimucyate //
iti mantrayatau jinasya putre kaluṣaṃ svahṛdaye karoti yaḥ /
kaluṣodayasaṃkhyayā sakalpānnarakeṣvāsatīti nātha āha //
atha yasya manaḥ prasādameti prasavettasya tato 'dhikaṃ falam //
tasmād gṛhītvā sudṛḍhaṃ bodhicittaṃ jinātmajaḥ /
śikṣānatikrame yatnaṃ kuryānnityamatandritaḥ //
tvayāpi ca yathāśaktistatra kiṃ parilambyate /
nādya cet kriyate yatnaṃ talenāpi talaṃ vrajeḥ //
yadi caivaṃ pratijñāya sādhayenaiva karmaṇā /
eatān sarvān visaṃvādya kā gatiste bhaviṣyati //
manasā cintayitvā tu yo na dadyāt punarnaraḥ /
sa preto bhagavatītyuktamalpamātre 'pi vastuni //
kimutānuttaraṃ saukhyamuccairudghuṣya bhāvataḥ /
yasmādāpadyamāno 'sau sarvasattvārthahānikṛt //
yo 'pyanyaḥ kṣaṇamapyasya puṇyavighnaṃ kariṣyati /
tasya durgatiparyantaṃ nāsti sattvārthaghātinaḥ //
ekasyāpi hi sattvasya hitaṃ hitvā hato bhavet /
aśoṣākāśaparyantavāsināṃ kimu dehinām //
apremeyāgatā buddhāḥ sarvasattvagaveṣakāḥ /
tvameṣāṃ na svadoṣeṇa cikitsāagocaraṃ gataḥ //
na hīdṛśaistvaccaritraiḥ sadgutirlabhyate punaḥ /
sadgatāvalabhyamānāyāṃ pāpameva kutaḥ śubham //
(Gkv 99)
yadā kuśalayogyo 'pi kuśalaṃ tvaṃ karoṣi na /
apāyāduḥkhasaṃmūḍha kiṃ kariṣyasi tadā śubham //
akurvataśca kauśalyaṃ pāpamevopacinnataḥ /
hataḥ sugatiśabdo 'pi kalpakoṭiśatairapi //
eke kṣaṇakṛtāt pāpādavīcau kalpamāsyate //
anādikālopacitāt pāpāt kā sugatau kathā //
yadīdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya punaḥ sīdasi mohitaḥ /
śociṣyasi ciraṃ bhūyo yamadūtaiḥ pracoditaḥ //
ciraṃ dhakṣyati te kāyam nārakāgni suduḥsahaḥ /
paścāttāpānalacittaṃ ciraṃ dhakṣyatyaśikṣitam //
hastapādādirahitāstṛṣṇādveṣādiśatravaḥ /
na śurā naiva te prājñāḥ kathaṃ dāsīkṛto 'si taiḥ //
tvaccitāvasthittā eva ghnanti tvāmeva susthitāḥ /
atra te cetanā nāsti mantrairiva vimohitaḥ //
sarve devā manuṣyāśca yadi syustava śatravaḥ /
te 'pi nāvīcikaṃ vahniṃ samudānayituṃ kṣamāḥ //
sarve hitāya kalpyante svānukūlyena sevitāḥ /
sevyamānastvamī kleśāḥ sutarāṃ duḥkhakārakāḥ //
bhavacārakapālakā ime narakādiṣvapi vadhyaghātakāḥ /
mativeśmani lobhayan jale yadi tiṣṭhanti kuta sukhaṃ tava //
akāraṇenāpi ripukṣatāni gātreṣvalaṃkāradudvahanti /
mahārthasiddhyai tu samudyatasya duḥkhāni kasmāttava bādhakāni //
svajīvikāmātranibaddhacittāḥ kaivartacaṇḍālakṛṣīvalādyāḥ /
śītātapādivyasanaṃ sahante jagaddhitārtham sahase kathaṃ na //
durgāputrakakarṇāḍhyā dāhachedādivedanām /
mudhā sahante muktyarthaṃ kasmāttvamasi kātaraḥ //
muktyarthinaśca yaktaṃ te lobhasatkārabandhanam /
ye mocayanti bandhāttvāṃ dveṣasteṣu katham tava //
spṛṣta uṣnodakenāpi sukumāraḥ pratapyase /
kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate //
na kiṃcidasti tadvastu tadabhyāsasya duṣkaram /
tasmāamṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā //
duḥkhaṃ necchasi duḥkhasya hetumicchasi durmate /
svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra dūṣyate //
muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhāmanantasukhasantatim /
ratirāddhatyahāsādau duḥkhahetau kathaṃ tava //
(Gkv 100)
spṛṣṭa uṣṇodakenāpi sukumāraḥ pratapyase /
kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate //
na kiṃcidasti tadvastu yadabhyāsasya duṣkaram /
tasmāamṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā //
duḥkhaṃ necchasi duḥkhasya hetumicchasi durmate /
svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra dūṣyate //
muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhāmanantasukhasantatim /
ratirāddhatyahāsādau duḥkhahetau kathaṃ tava //
bodhicchandaviyogena paurvakena tavādhunā /
vipattirīdṛśī jātā tasmādbodhiṃ prasādhaya //
mithyā kalpanayā citte pāpāt kāye vyathā yataḥ /
tasmāt kāryaṃ śubhe chandaṃ bhāvayitvaivamādarāt //
na prāptaṃ bhagavanpūjāmahotsāhasukhaṃ tvayā /
na kṛtā śāsane kārā daridrāśā na pūritā //
bhītebhyo nābhayaṃ dattamārtā na sukhinaḥ kṛtāḥ /
kevalasvātmasaukhyārthaṃ yajñadānaṃ kṛtaṃ tvayā //
abhilāṣavighātāśca jāyante pāpakāriṇām /
duḥkhāni daurmanasyāni bhayāni vividhānyapi //
pāpakārī sukhecchaśca yatra yatrābhigacchati /
tatra tatraiva tatpāpairduḥkhaśastraiahanyate //
manorathaṃ śubhakṛtāṃ yatra yatraiva gacchati /
tatra tatrāpi tatpuṇyaiḥ phalārghyenābhipūjyate //
vipulasugandhiśītalasaroruhagarbhagatāḥ /
madhurajinasvarāśanakṛtopacitadyutayaḥ //
munikarabodhitāṃ vraja vinirgatasadvapuṣaḥ /
sugatasutā bhavanti sugatasya puraḥ kuśalaiḥ //
yamapuṣāpanītasakalachavirārtaravo
hutavahatāpavidrutakatāmraniṣiktatanuḥ /
(Gkv 101)
jvaladasiśaktighātaśataśātitamāṃsadalaḥ
patati sutaptalohadharaṇīṣvaśubhairbahuśaḥ //
janmāntare 'pi so 'bhyāsaḥ pāpādduḥkhaṃ vardhate /
anyacca kāryaṃ kālaṃ ca hīnaṃ tattanasādhitam //
āpadā bādhate 'lpāpi manaste yadi durbalam /
viṣādakṛtaniśceṣṭa āpadaḥ sukarā nanu //
vyutthitaśceṣtamānastu mahatāmapi durjayaḥ /
tadeṣa māno voḍhavyo jinasiṃhasuto hyaham //
ye bhogyamānavijitā varākāste na māninaḥ /
māni śatruṃ vaśaṃ neti mānaśatruvaśāstu te //
mānena durgatiṃ nītā mūrkhā durdarśanāḥ kṛśāḥ /
hatāśāḥ paribhūtāśca mānuṣye 'pi hatotsavāḥ //
te mānino vijayinaśca ta eva śūrāḥ ye mānaśatruvijayāya vahanti mānam /
ye taṃ sphurantamapi mānaripuṃ nihatya kāmaṃ jane jayafalaṃ pratipādayanti //
kāmairna tṛptiḥ saṃsāre kṣuradhārāmadhūpamaiḥ /
puṇyāmṛtaiḥ kathaṃ tṛptirvipākamadhuraiḥ śivaiḥ //
kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati /
yena janmasahasrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ //
avaśyaṃ na dhṛtiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati /
naca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvad bādhyate tṛṣā //
na paśyati yathābhūtaṃ saṃvegādavahīyate /
dadyate tena śokena priyasaṃgamakāṃkṣayā //
taccintayā mudhā yāti hrasvamāyurmuhurmuhuḥ /
aśāśvatena mitreṇa dharmo bhraśyati śāśvataḥ //
bālaiḥ sa bhāgacarito niyataṃ yāti durgatim /
neṣyate visabhāgaśca kiṃ prāptaṃ balasaṃgamāt //
(Gkv 102)
kṣaṇādbhavanti suhṛdo bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt /
toṣasthāne prakupyanti durārādhyāḥ pṛthagjanāḥ //
hitamuktāḥ prakupyanti vārayanti ca te hitāt /
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim //
īrṣyotkṛṣṭāt samādvandvo hīnātmānaḥ stutermadaḥ /
avarṇāt pratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet //
ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā /
ityādyavaśyamaśubhaṃ sarvathā bālasaṃgamāt //
tasmāt prājño na tāmicchedicchāto jāyate bhayam /
nānādhimuktikāḥ sattvā jinairapi na toṣitāḥ //
bahavo lābhino 'bhūvan bahavaśca yaśasvinaḥ /
sahalābhayaśobhistena jñātāḥ kva gatā iti //
kāmā hyanarthajanakā ihaloke paratra ca /
iha bandhavadhachandairnārakādau paratra ca //
yadarthaṃ dūtadūtīināṃ kṛtoṃ 'jaliranekadhā /
na ca pāpamakīrttirvā yadarthaṃ gaṇitā purā //
prakṣiptaśca bhaye 'pyātmā draviṇaṃ ca vyayīkṛtam /
yānyeva ca pariṣvajya babhūvottamanirvṛtiḥ //
tānyevāsthīni nānyāni svādhīnānyamamāni ca /
prakāmaṃ saṃpariṣvajya kiṃ na gacchati nirvṛtim //
ekasmādaśanādāsāṃ lālāmedhyaṃ ca jāyate /
tatrāmedhyamaniṣṭhaṃ te lālāpānaṃ kathaṃ priyam //
yadi na te 'śucau rāgaḥ kasmādāliṃgase param /
māṃsakardamasaṃliptaṃ snāyubaddhāsthipaṃjaram //
amedhyabhavamalpatvānna vāṃchasyaśuciṃ kṛmim /
bahvamedhyamayaṃ kāyamamedhyajamapīcchasi //
śmaśāne paritān ghorān kāyām paśyāparānapi /
kathaṃ jñātvāpi tatraiva punarutpadyate ratiḥ //
(Gkv 103)
mānārthaṃ dāsatāṃ yānti muḍhāḥ kāmavidambitāḥ /
dahyante chidyamānāśca hanyamānāśca śaktibhiḥ //
arjanarakṣaṇenātha viṣādairarthamanantamavehi /
vyagratayā dhanasattamatīnāṃ nāvasaro bhavaduḥkhavimuktyai //
māyayā nirmitaṃ sarvaṃ hetubhiryacca nirmitam /
āyāti tatkutaḥ kutra yāti ceti nirupyatām //
svapnopamāstu gatyo vicāre kadalīsamāḥ /
nirvṛtānirvṛtānāṃ ca viśeṣo nāsti vastutaḥ //
evaṃ śūnyeṣu bhāveṣu kiṃ labdhaṃ kiṃ hṛtaṃ bhavet /
satkṛtaḥ paribhūto vā kena kaḥ saṃbhaviṣyati //
kutaḥ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā kiṃ priyaṃ vā kimapriyam /
kā tṛṣṇā kutra sā tṛṣṇā mṛgyamānā svabhāvataḥ //
vicāre jīvaloke hi ko nāmātra mariṣyate /
ko bhaviṣyati ko bhūtaḥ ko bandhuḥ kasya kaḥ suhṛt //
sarvamākāśasaṃkāśaṃ parigṛhṇīṣva tattathā /
prakupyanti prahṛṣyanti kalahotsavahetubhiḥ //
śokāyāsauviṣādaiśca mithaśchedanabhedanaiḥ /
yāpayanti sukṛcchreṇa pāpairātmasukhecchavaḥ //
mṛtāḥ patantyapāyeṣu dīrghatīvravyatheṣu ca /
āgattyāgatya sugatiṃ bhūtvā bhūtvā sukhocitāḥ //
bhave bahuprapātaśca tatra vā tattvamīdṛśam /
tatrānyonyavirodhaśca na bahvettattvamīdṛśam //
tatra cānupamāstīvrā anantā duḥkhāsāgarāḥ /
tatraivamalpabalatā tatrāpyalpatvamāyuṣaḥ //
tatrāpi jīvitārogyavyāpāraiḥ kṣutklamaśramaiḥ /
nidrayopadravairbālaiḥ satsaṃgainiṣfalaistathā //
vṛthaivāyurvahatyāśu vivekastu sudurlabhaḥ /
tatrāpyabhyastavikṣepanivāraṇagatiḥ kutaḥ //
(Gkv 104)
tatrāpi yatate māro mahāpāyaprapātane /
tatrāsanmārgabāhulyaṃ vicikitsā ca durjayā //
punaśca kṣaṇadaurbalyaṃ buddhotpādo 'tirlabhaḥ /
kleśaugho durnivāraścetyaho duḥkhaparamparā //
aho batātiśocyatvameṣāṃ duḥkhaughavartinām /
yenekṣante svadauḥsthityamevamapyatiduḥkhitāḥ //
snātvā snātvā yathā kaścidviśed vahniṃ muhurmuhuḥ /
svasausthityaṃ na manyanta evamapyatiduḥsthitāḥ //
ajarāmaraśīlānāmevaṃ viharatāṃ satām /
āyāsyantyāpado ghorā kṛtvā maraṇamagrataḥ //
evaṃ duḥkhātaptānāṃ śāntyai bodhivrataṃ cara /
bodhivrataṃ mahatpuṇyaṃ saṃbodhijñānasādhanam //
puṇyameghasamudbhūtaiḥ sukhopakaraṇaiḥ svakaiḥ /
sadopalambhadṛṣṭibhyo buddhādeśaya śūnyatām //
saṃvṛtyānupalambhena puṇyasaṃbhāramācara /
tasmādyathārttiśokāderātmānaṃ goptumicchasi //
rakṣācittaṃ dayācittaṃ jagatyabhyasyatāṃ tathā /
duṣkarān mā nivartasva tasmāsabhyāsaśaktitaḥ /
yasyaiva śravaṇāt trāsastaireva na vinā ratiḥ //
ātmānaṃ ca parāṃścaiva yaḥ śīghra trātumicchati /
sa caret paramaṃ guhyaṃ parātmasamavartanam //
yasminātmanyatisnehādalpāsapi bhayādbhayam /
na dviṣet kastamātmānaṃ śatruvadyo bhayāvahaḥ //
yo mānyakṣuptipāsādipratīkāracikīrṣayā /
pakṣimatsyamṛgān hanti paripanthaṃ ca tiṣṭhati //
yo lābhasatkriyāhatoḥ pitarāvapi mārayet /
ratnatryasvamādadyādyenāvīcindhano bhavet //
kaḥ paṇḍitastamātmānamicchedrakṣet prapūjayet /
na paśyecchatruvaccainaṃ kaścaivaṃ pratimānayet //
(Gkv 105)
yadi dāsyāmi kiṃ bhojye ityātmārthe piśācatā /
bhokṣye cetkiṃ dadāmīti parārthe devarājatā //
ātmārthaṃ pīḍayitvānyannarakādiṣu pacyate /
ātmānaṃ pīḍayitvā tu parārthe sarvasaṃpadaḥ //
durgatirnīcatā saukhyaṃ yayevātmonnatīcchayā /
tāmevānyatra saṃkrāmya sugatiḥ satkṛtirmatiḥ //
ātmārthaṃ paramājñāpya dāsatvādyanubhūyate /
parārthaṃ svayamājñāpya svāmitvādyanubhūyate //
ye kecidduġkhitā loke sarve te svasukhecchayā /
ya kecitsukhitā loke sarve te 'nyasukhecchayā //
bahunātra kimuktena dṛśyatāmidamantaram /
svārthārthinaśca bālasya muneścānyārthakāriṇaḥ //
na nāmasādhyaṃ buddhatvaṃ saṃsāre 'pi kutaḥ sukham /
svasukhasyānyaduḥkhena parivarttamakurvataḥ //
āstām tāvatparo loko dṛṣṭo 'pyartho na sidhyati /
bhṛtyasyākurvataḥ karma svāmino 'dadato bhṛtim //
tyaktvānyonyasukhotpādaṃ dṛṣṭvādṛṣṭasukhotsavam /
anyonyadūṣaṇād ghoraṃ duḥkhaṃ gṛhṇanti mohitāḥ //
upadravā ye ca bhavanti loke yāvanti duḥkhāni bhayāni caiva /
sarvāṇi tānyātmaparigraheṇa tatkiṃ tava svātmaparigraheṇa //
ātmānamaparityajya duḥkhaṃ tyaktuṃ na śakyate /
yathāgnimaparityajya dāhastyaktuṃ na śakyate //
tasmāt svadukha śāntyarthaṃ paraduḥkhaśamāya ca /
dadasvānyebhya ātmānaṃ parān gṛhṇīṣva cātmavat //
anyasaṃbandhito 'smīti niścayaṃ kuru saṃmate /
sarvaṃ sattvārthamutsṛjya nānyaccintyaṃ tvayādhunā //
sarvametat sucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam /
kṛtaṃ kalpasahasrairyatpratighaḥ pratihanti tat //
(Gkv 106)
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ //
manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśrūte /
na nidrāṃ na dhṛtiṃ dvesaśalye hṛdi sthite //
pūjayatyarthamānairyānye 'pi cainaṃ samāśritāḥ /
te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam //
suhṛdo 'pyudvijante 'smāddadāti cenna sevyate /
saṃkṣepānnāsti tatkiṃcitkrodhano yena susthitaḥ //
na dviṣantaḥ kṣayaṃ yānti durjanā gaganopamāḥ /
mārite krodhacitte tu naśyante sarvaśatravaḥ //
vikalpedhanadiptena jantuḥ krodhāgninā kila /
dahatyātmānamevādau paraṃ dhakṣyati vā na vā //
jarā rupavatāṃ krodhaḥ tamaścakṣuṣmatāmapi /
vadho dharmārthakāmānāṃ tasmāt krodhaṃ nivārayet //
aniṣṭakaraṇājjātamiṣṭasya ca vighātanāt /
kodhaṃ yo hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca //
atyaniṣṭhāgamenāpi na kṣobhyā muditā tvayā /
daurmamanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate //
yadyastyeva pratīkāro daurmanasyena tatra kim /
atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim //
guṇo 'paraśca duḥkhasya yatsamvegānmadacyutiḥ /
saṃsāriṣu ca kāruṇyaṃ pāpādbhītīrjine spṛhā //
ye kecidaparādhāstu pāpāni vividhāni ca /
tatsarvaṃ pratyayabalāt svatantrastu na vidyate //
tasmānmitramamitraṃ vā dṛṣṭvāpyanyāyakāriṇaṃ /
īdṛśāḥ prayayā asyetyevaṃ matvā sukhī bhava //
tvatkarmacoditā eva jātāstvayyapakāriṇaḥ /
yena yāsyanti narakān tvayaiva te hatā nanu //
(Gkv 107)
etānāśritya te pāpaṃ kṣīyate kṣamatā bahu /
tvāmāśriya tu yāntyete narakān dīrghavedanān //
tvamevāsyapakāryeṣāṃ tavaite cāpakāriṇaḥ /
mohādike parādhyante kupyantyanye 'pi mohitāḥ //
evaṃ budhvā tu sattveṣu kṣāntiṃ dhṛtvā śubhe cara /
yena sarve bhaviṣyanti maitracittāḥ parasparam //
stutiyaśo 'rthasatkārā na puṇyā yatarcaṣuṣve /
na balārthaṃ na cārogyena ca kāyasukhāya te /
stutyādayaśca te kṣemaṃ saṃvegaṃ nāśayantyapi /
guṇavatsvapi mātsaryaṃ sampatkopaṃ ca kurvate //
tasmāt stutyādighātāya ye tava pratyupasthitāḥ /
apāyapātarakṣārthaṃ pravṛttāstadviṣastava //
duḥkhapraveṣṭukāmasya ye kapāṭatvamāgatāḥ /
buddhādhiṣṭhānata jātā iva dveṣasteṣu katham //
puṇye vighnaḥ kṛto 'nenetyatra ko yo na yujyate /
kṣāntyā samaṃ tapo nāsti na tvetattadupasthitam //
atha tvamātmadoṣeṇa na karoṣi kṣamāmiha /
tvayaivātra kṛto vighnaḥ puṇyahetāvupasthite //
na kālopapannena dānavighnaḥ kṛto 'thinā /
na ca prāvrājake prāpte pravrajya bighna ucyate //
sulabhā yācakā loke durlabhāstvapakāriṇaḥ /
yataste 'naparāddhasya na kaścidaparādhyati //
aśramopārjitastasmādgṛhe nidhirivotthitaḥ //
bodhicaryāsahāyatvāt spṛhaṇīyassadā ripuḥ /
apakārāśayo 'se 'tiśatruryadi na pūjyate //
anyathā te kathaṃ kṣāntirbhiṣagjīvahitodyate /
tadduṣṭāśayamevātaḥ pratītyotpadyate kṣamā /
sa evātaḥ kṣamāhetuḥ pūjyassa dharmavatsadā //
(Gkv 108)
sattvakṣetraṃ jinakṣetramityato muninoditam /
etānārādhya bahavaḥ sampatpāraṃ yato gatāḥ //
sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame same /
jineṣu gauravaṃ yadvanna sattveṣviti kaḥ kramaḥ //
maitryāśayastu yatpūjyaḥ sattvamāhātmyameva tat /
buddhaprasādādyatputyaṃ buddhamāhātmameva tat //
buddhadharmāgamāṃśena tasmāt sattvā jinaiḥ samāḥ /
na tu buddhaiḥ samāḥ kecidanantāṃśairgaṇārṇavaiḥ //
guṇasāraikarāśīnāṃ guṇo 'ṇurapi cet kvacit /
dṛśyate tasya pūjārthaṃ trailokyamapi na kṣamam //
buddhadharmodayāṃśaśca śreṣṭhaḥ sattveṣu vidyate /
etadaṃśānurupeṇa buddhapūjā kṛtā bhavet //
kiṃ ca niścchadmabandhūnāmaprameyopakāriṇām /
sattvārādhanamutsṛjya niṣkṛtiḥ kāparā bhavet //
yeṣāṃ sukhe yānti mudaṃ munīndrā yeṣāṃ vyathāyāṃ ca praviśanti manyum /
tattoṣaṇāt sarvamunīndratuṣṭistatrāpakāreṣvakṛtaṃ munīnām //
ādīptakāyasya yathāsamantānna sarvakāmairapi saumanasyam /
sattvavyathāyāmapi tadvedevamaprītyupāyo 'sti dayāmayānām //
ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhirnaiva hi saṃśayo 'sti /
dṛśyante ete nanu sattvarupāsta eva nāthāḥ kimanādaro 'tra //
tathāgatārādhanametadeva svārthasya saṃsādhanametadeva /
lokasya duḥkhāpahametadeva tasmāttavāstu vratametadeva //
āstāṃ bhaviṣyabuddhatvaṃ sattvārādhanasambhavam /
ihaiva saubhāgyayaśaḥ sausthityaṃ kinna paśyasi //
prāsādikatvamārogyaṃ prāmodyaṃ cirajīvitam /
cakravarttisukhaṃ sfītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran //
evaṃ kṣamo bhajedvīryaṃ vīryaṃ bodhiryataḥ sthitā /
na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyuṃ vina gatiḥ //
(Gkv 109)
vīryaṃ hi sarvaguṇaratnanidhānabhūtaṃ sarvāpadastarati vīryamahāplavena /
naivāsti tajjagati vastu vicintyamānaṃ nāpnuyādyadiha vīryarathādhiruḍhaḥ //
yuddheṣu yakarituraṃgapadātimatsu nārācatomaraparaśvadhasaṃkuleṣu /
hatvā ripūn jayamanuttamamāpnuvanti viṣṇurjitaṃ tadaha vīryamahāhaṭasya //
ambhonidhīn makaravṛndavighaṭṭitābutuṃgākulākulataṃragavibhaṃgabhīmān /
viryeṇa goṣpadamiva pravilaṃghya śūrāḥ kurvantyanarghaguṇaratnadhanārjanāni //
rāgādīnūragānivogravapuṣo viṣṭabhya dhairyānvitāḥ /
śīlaṃ sajjanacittanirmalataraṃ samyaktamādāpayet //
martyāḥ kāntatareṣu meruśikharopānteṣu vīryānvitāḥ /
modante surasundarībhujalatāpāśopaguḍhāściram //
yaddevo viyati vimānbavāsino ye nirdvandvāḥ samanubhavanti saumanasyam /
atyantaṃ vipulafalaprasūtiheto vīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //
kleśārivargaṃ tvabhibhūya dhīrāḥ saṃbodhilakṣmīpadamāpnuvanti /
bodhyaṃgadānaṃ pradiśanti sadbhyo dhyānaṃ hi tatra pravadanti hetum //
janmaprabandhakaraṇaikanimittabhūtān rājādidoṣanicayān vidārya sarvān /
ākāśatulyamanasaḥ samaloṣṭahemādhyānādbhavanti manujā guṇahetubhūtāḥ //
prajñādhanena vikalaṃ tu narasya rupamālekhya rupamiva sāravihīnamantaḥ /
buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryantu buddhirahitaṃ svavadhāyaśatruḥ //
yadbuddho martyaloke malatimiragaṇaṃ dārayitvā mahāntam /
jñānālokaṃ karoti praharati ca sadā doṣavṛndaṃ narāṇām //
ādeṣṭya cendriyāṇāṃ paramanujamano vetti sarvaiḥ prakāraiḥ /
prajñāṃ tatrāpi nityaṃ śubhavarajananīṃ hetumatkīrtayanti //
kāryārṇave vāpi dṛḍhaṃ nimagnāḥ saṃgrāmamadhye manujāḥ pradhānāḥ /
prajñāvaśātte vijayaṃ labhante prajñā hyataḥ sā śubhahetubhūtā //
tasmātsarvaguṇārthasādhanakarī prajñaiva saṃvardhyatām /
na prajñā vikalā vibhānti puruṣāḥ prātāḥpradīpā iva //
svargāpavargaguṇaratnanidhānabhūtā etāḥ ṣaḍeva bhuvi pāramitā narāṇām /
jñātvā bhavasva hitasādhanatatparastvaṃ kuryā ataḥ satatameva śubhe prayatnam //
(Gkv 110)
saddharmasādhanaṃ kāyamitarārthaṃ na pīḍayeḥ /
evaṃ budhvā hi sattvānāmāśāmāśu prapūrayeḥ //
ācāro bodhisattvānāmaprameya udāhṛtaḥ /
cittaśodhanamācāraṃ niyataṃ tāvadācara //
yā avasthāḥ prapadyante svayaṃ paravaśo 'pi vā /
tāsvavasthāsu yāḥ śikṣāḥ śikṣettā eva yatnataḥ //
na hī tadvidyate kiṃcidyanna śikṣyaṃ jinātmajaiḥ /
na tadasti na yatpuṇyamevaṃ viharataḥ sataḥ //
pāramparyeṇa sākṣādvā sattvārthātmān sadā cara /
sattvānāmeva cārthāya sarvaṃ bodhāya nāmaya //
sadākalyāṇamitraṃ ca jīvitārthe 'pi mā tyaja /
bodhisattvavratadharaṃ mahāyānārthakovidam //
ityevaṃ lokanāthena samādiṣṭaṃ niśamya saḥ /
baliraśruvirukṣāsyo ruditvā caivamabavrīt //
ākṛtaṃ kiṃ mayā nātha yajñaṃ tīrthikasammatam /
yasyeha falaṃ bhuṃjāno vasāmyatra janaiḥ saha //
trāhi māṃ bhagavannatha pāpinaṃ mūḍhamānasam /
sajano 'haṃ sadā śāstarbhavatāṃ śaraṇaṃ vraje //
namo 'stu bodhisattvāya śubhapadmadharāya te /
padmaśrībhūṣitāṃgāya jaṭāmakuṭadhāriṇe //
jinarājaśiraskāya sattvāśvāsapradāya ca /
hīnadīnānukampāya dinakṛdvaracakṣuṣe //
pṛthivīvaranetrāya bhaiṣajyarājakāya ca /
suśuddhasattvanāthāya paramayogadhāriṇe //
mokṣapravaradharmāya mokṣamārgopadarśine /
cintāmaṇiprabhāsāya dharmagaṃjābhipāline //
ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ ca nirdeśanakarāya ca