Kinh Công Đức Trang Nghiêm (Guṇakāraṇḍavyūhasūtra)

uṃ tvamicchasi //
muktāhārādyalaṃkārairbhūṣito 'si yathepsitaiḥ /
tatte sarvamalaṃkāraṃ tyaktvā gantuṃ kuhecchasi //
bhuktvā bhogyaṃ yathākāmaṃ ramitvāpi divāniśam /
tadbhogyaratisatsaukhyaṃ hitvā gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta mama nātho 'si kṛtvanāthāmimāṃ satīm /
nirdayo māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta pasya māṃ bhāryāṃ bhavaddharmānucāriṇīm /
dehi me darśanaṃ svāmi mā tyajemāṃ priyaṃvadām //
yadi me darśanaṃ kānta na dadāsīha kiṃcana /
bhavannāma samuccārya mariṣye śvo nirāśitā //
tadā bhavānapi māṃ smṛtvā bhogyakrīḍāsukhānyapi /
kiyatkālaṃ dharet prāṇaṃ yāsyasi maraṇaṃ dhruvam //
iti sneho 'sti te bhartaḥ svajive mayi vā yadi /
ekadhāpīha māṃ smṛtvā bhavān saṃdraṣṭumarhati //
ityevaṃ vilapantyastā rākṣasyaḥ sakalā api /
svasvabhartāramālokya rudantyo 'nuyayurdrutam //
(Gkv 186)
tatkāruṇyavilāpaṃ te śrutvā sarve vaṇigjanāḥ //
sneharatisukhotsāhaṃ smṛtvā tā draṣṭumicchire //
tatra ye ye 'tistenehārdrāṣu kāruṇyādhairyamohitāḥ /
tān draṣṭuṃ pṛṣṭamadrākṣuste te 'śvānnyapatan jale //
ye ye 'śvānnipatatanto 'bdhau tānstānālokya tā drutam /
rākṣasyaḥ sahasoddhṛtya prādanatsvasvapatiṃ mudā //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve nipatanto mahāmbudhau /
sahasoddhṛtya sarvābhī rākṣasībhiḥ prabhakṣitāḥ //
siṃhala eka evāśvapṛṣṭhe saṃśliṣya saṃśritaḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhṛtvā saṃtasthau niścalendriyaḥ //
tamevaikaṃ mahāsattvamuhitvā so 'śvarāṭlaghuḥ /
sahasā saṃkramatpāramabdherastīraṃ samāyayau //
tatra sa tīramāsādya pracchoḍitvā svamāśrayam /
avatārya svapṛṣṭhāttaṃ siṃhalamevamabravīt //
sādho vraja samādhāya saṃpaśyan pathi sarvataḥ /
sarvatra te śubhaṃ bhūyādramasva bandhubhiḥ sukham //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ kṛtī /
tamaśvaṃ sāṃjalirnatvā saṃpaśyannemavamabravīt //
dhanyo 'si tvaṃ mahāsatva yanmāṃ mṛtyumukhagatam /
ādāya sahasottārya rakṣasi svayamāgataḥ //
tanme nātho 'si śāstā piṇḍānutrātā suhṛdgatiḥ /
yāvajjīvaṃ bhavatpādaṃ smṛtvā bhajeya sarvadā //
manye bhavantamīśāṃśanirmitaṃ trijagatprabhum /
bodhisattvaṃ mahāsatvaṃ sarvasattvānupālakam //
itthaṃ māṃ sarvadālokya bhavān sarvatra saṃkaṭe /
bodhayityā prayatnena kṛpayā trātumarhati //
iti saṃprārthya taṃ nāthamaśvarājaṃ sa siṃhalaḥ /
tridhā pradakṣiṇīikṛtya nanāma tatpadān punaḥ //
(Gkv 187)
tataḥ so 'śvastamālokya kiṃciddūre caran svayam /
antarhito jvaladvahnirivākāśe yayau drutam //
tamevaṃ khe gataṃ dṛṣṭvā siṃhalaḥ so 'tivismitaḥ /
yāvaddṛṣṭipathaṃ paśyaṃstasthau natvā kṛtāṃjaliḥ //
tataḥ sa siṃhalo dhīraḥ paśyan nmārge sahāhitaḥ /
ekākī saṃkraman jambūdvīpāraṇyamupāyayau //
tadā yā rākṣasī bhāryā siṃhalasya vaṇikpateḥ /
rākṣasyaḥ sakalāstāstāṃ parivṛtyaivamabruvan //
asmābhirbhakṣitāḥ sarvasvāmino 'pi svakasvakāḥ /
bhakṣito na tvayaivaikaḥ svāmī nirvāhitaḥ katham //
yadi tāvattamānīya bhakṣase na tvamātmanā /
tvāṃ vihatya vayaṃ sarvā bhakṣiṣyāma iti dhruvam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ sarvābhistanniśamya sā /
saṃtrastā puratastāsāṃ viṣaṇṇāsyaivabravīt //
bhaginyo yadi yuṣmākaṃ nirbandha eṣa niścayaḥ /
sarvathāhaṃ tamānīya bhakṣeyamiti niścitam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
evaṃ cette bhavedbhadraṃ nocenneti hi cābruvan //
tataḥ sā rākṣasī dhṛtvā paramabhīṣaṇākṛtim /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhalasya puro 'sarat //
dṛṣṭvā tāṃ rākṣasīṃ bhīmāṃ purataḥ samupāsṛtām /
siṃhalo 'siṃ samutthāpya saṃtrāsayitumudyayau //
siṃhalaṃ tamasiṃ dhṛtvā nihantuṃ saṃmukhāgatam /
dṛṣṭvā sā rākṣasī trastā pradudrāva vanāntare //
tadā tatra vaṇiksārtho madhyadeśāt samāyayau /
taṃ dṛṣṭvā sā sundarīrupaṃ dhṛtvā pura upāsarat //
tāṃ kāntāṃ sundarīṃ ramyāṃ purataḥ samupāsṛtām /
sārthavāhaḥ samālokya papracchaivaṃ samādarāt //
(Gkv 188)
bhagini ko bhavantīha kāntāre tu mitāśrayā /
ekākī kuta āyāsi tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti sārthabhṛtā pṛṣṭe rudantī sā kṛtāṃjaliḥ /
tasya sārthapateḥ pādau praṇatvaivaṃ nyavedayat //
ahaṃ sārthapate rājñastāmradvipapateḥ sutā /
siṃhalasyāsya bhāryārthaṃ datta tena mahībhujā //
anena sārthavāhena parinīyāhamātmanā /
datvā viśrambhamānītā svadeśagamanaṃ prati //
abdhitīrosaṃprāptā naukāyādau vibhagnitā /
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale //
tadbhavān bodhayitvainaṃ sārthavāhaṃ mama priyam /
mayi snehabhisambandhe saṃyojayitumarhati //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sārthavāhastatheti saḥ /
pratiśruya tasya sārthavāhasya samupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ siṃhalaḥ sa prasāditaḥ /
āsane saṃpratiṣṭhāpya samālokyaivamabravīt //
vayasya kauśalaṃ kaściddehe sarvatra cāpi te /
ityevaṃ saṃkathālāpaṃ kṛtvā tasthau vinodayan //
tathā sa sārthavāhastaṃ siṃhalaṃ kauśalaṃ mudā /
pṛṣṭvā saṃmodayan vīkṣya punarevamabhāṣata //
vayasyāsau rājaputrī pariṇītā tvayā svayam /
asthāne mā parityājyā kṣamasvāsyā virodhatām //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa mahāmatiḥ /
sārthavāhaṃ tamālokya punarevaṃ nyavedayat //
sukhena rājaputrīyaṃ pariṇītāpi nā mayā /
rākṣasīyamihāyātā tāmradvīpanivāsinī //
iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa vismitaḥ /
siṃhalaṃ suhṛdaṃ taṃ ca samālokyaivamabravīt //
(Gkv 189)
vayasya rākṣasīyaṃ ki kathamevamihāgatā /
jñātāpi ca tvayā kena tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti tenodite sarvavṛttāntaṃ vistareṇa saḥ /
siṃhalasya mitrasya purataḥ saṃnyavedayat //
taduktaṃ sarvṛttāntaṃ śrutvā sa sārthabhṛt sudhīḥ /
satyamiti parijñāya babhuva trasitāśayaḥ //
tataḥ sa siṃhalastasmāt saṃprasthitaḥ samāhitaḥ /
saṃpaśyan pathi sartatra saṃcaran svapuraṃ yayau //
tatra sa svagṛhe gatvā mātāpitroḥ puro gataḥ /
tatpādān sahasā natvā kauśalyaṃ samapṛcchata //
tvanmukhadarśanādeva kauśalyaṃ nau sadā bhavet /
tavāpi kauśalaṃ kacciditi tau paryapṛcchatām //
tacchrutvā siṃhalaścāsau svapravṛttimanusmaran /
galadaśruviliptāsyo pitrorevaṃ nyavedayat //
kiṃ tātāviha vakṣāmi daivena prerito 'smi hi /
eka evāhamāyātaḥ sarve naṣṭāḥ sahāyakāḥ //
kathamiti punaḥ pṛṣṭaḥ pitṛbhyāṃ siṃhalaḥ sutaḥ /
sarvametat sa vṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayat //
taduktaṃ sarvamākarṇya pitarau prahatāśayau /
ciraṃ niḥśvasya taṃ putraṃ paśyan tāvevamūcatuḥ /
hā putra bhāgyato nau tvaṃ jīvanniha samāgataḥ /
mā śucastaddhanaṃ naṣṭaṃ dhairyaṃ dhṛtvā sukhaṃ cara //
kimeva bahubhirdravyairvinā putreṇa nau gṛhe /
putra eva mahāratnaṃ dharmārthavaṃśasādhanam //
bahuratnāni naḥ santi yadi tvamiha nāgataḥ /
etānyapi hi sarvāṇi vyarthaṃ kṣiṇuyurāvayoḥ //
dravye naṣṭe punardravyaṃ sādhayayaṃ prayatnataḥ /
tvayi putre vinaṣṭe 'haṃ sādhayeyaṃ kathaṃ param //
(Gkv 190)
kiṃ kariṣyanti ratnāni vinā putreṇa sādhunā /
nirdhano 'pi varaṃ sādhuḥ putro dharmārthasādhanaḥ //
mṛte ratnāni kiṃ kuryurvinā putreṇa sādhunā /
satputraḥ piṇḍadānādīn kṛtvā svarge 'pi prersyet //
satputra evaṃ sadratnamiha dharmārthasadguṇān /
sādhayedyatparatrāpi saṃskṛtya prerayoddivi //
tattvamevāvayo ratnamiha dharmārthasaukhyadam /
saṃskārapiṇḍadānaiśca paratra prerayeddivi //
ityāvayorhi saṃsāre tvanmukhāmbhojadarśanāt /
janmajīvitasampattisādhanaṃ safalaṃ bhavet //
iti vijñāya satputra tvamāvābhyāṃ sahānvitaḥ /
saddharmasādhanaṃ kṛtvā bhuktvā kāmaṃ samācara //
dhṛtvā svakulasaṃvṛttiṃ triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ saṃramasva gṛhāśritaḥ //
tasminnavasare tatra rākṣasī sātisundarī /
bhūtvā siṃhalasaṃkāśaṃ putraṃ dhṛtvā samāyayau //
tatra taṃ bālakaṃ putramaṃka āropya sarvataḥ /
pṛcchanti siṃhalagehaṃ babhrāma sā pragalbhikā //
tatra sā preritā lokaiḥ siṃhalasya gṛhāntike /
gatvā samīkṣyamānā taddvāramūlamupāśrayat //
tatra lokāḥ samālokya bālakaṃ taṃ manoharam /
siṃhalasadṛśākāraṃ paśyanta evamabruvan /
bhavanto jñāyatāmeṣa bālakaḥ siṃhalātmajaḥ /
yadasya siṃhalasyeva nirviśeṣaṃ mukhendriyam /
ityuktaṃ janakāyena niśamya sā kṣapācarā /
bhavadvirjñāte 'syāyaṃ putra ityevamabravīt //
bhagini tvaṃ sutā kasya kutaḥ kathamihāgatā /
iti taiśca janaiḥ pṛṣṭā sā punarevamabravīt //
(Gkv 191)
bhavanto 'haṃ sutā rājñastāmradvīpādhipasya hi /
pitrāsya sārthavāhasya dattā bhāryārthamātmanā //
anena sārthavāhena pariṇītā sahāgatā /
abdhitīropaprāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
kṣudraṃ putramimaṃ dhṛtvā kaṣṭenehāhamāgatā //
asyātmajo hyayaṃ bālo bhāryāhaṃ dharmacāriṇī /
ityenaṃ svāminaṃ sarvaṃ saṃbodhayitumarhatha //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sarve lokāstatheti te /
pratijñāya drutaṃ tasya siṃhalasya puro gatāḥ //
sarvametat pravṛttāntaṃ yathoditaṃ tathā tathā /
vistareṇa samākhyāya siṃhalamevamavruvan //
sārthavāha tvayā bhāryā kṣudraputrā tapasvinī /
bālakaśca sutaste 'sau tyaktāvenāvubhau katham /
tadasmākaṃ vacaḥ śrutvā bhāryāṃ tāṃ svātmajaṃ ca tam /
saṃpaśyan kṛpayā sādho samanvāhartumarhasi //
iti taiḥ prārthyamāno 'sau siṃhalastān suhṛjjanān /
sarvānapi samālokya pura evamabhāṣata //
bhavanto na sutā rājño bhāryāpīyaṃ na me khalu /
rākṣasī hi narāhārā tāmradvīpanivāsinī //
bālo 'pyayaṃ na me putro nirmito māyayānayā /
iti satyaṃ mayā jñātvā kathyate na mṛṣā khalu //
tacchrutvā te janāḥ sarve tasya pitroḥ puro gatāḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayan //
tanniveditamākarṇya pitarau tau prabodhitau /
svātmajaṃ taṃ samāmantrya pura evamabhāṣatām //
kṣamasva svātmajasnehādduhiturnṛpatestava /
bhāryāyāḥ pariṇīyāta aparādhaṃ sahasraśaḥ //
(Gkv 192)
iti taduktamākarṇya siṃhalaḥ so 'bhiroṣitaḥ /
pitroretat pravṛttāntaṃ nivedya caivamabravīt //
tāta neyaṃ sutā rājñaḥ bhāryāpi ca na me khalu /
dārako 'yaṃ na me putro nirmito māyayānayā //
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpanivāsinī /
asmānapi samāhartuṃ tāmradvīpādihāgatā //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarāvapi /
tamātmajaṃ samālokya punarevamabhāṣatām //
sarvā api striyaḥ putra rākṣasya eva māyikāḥ /
tenāsyā aparādhatvaṃ kṣantumarhasi sarvathā //
ityetatkathitaṃ tābhyāṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sutaḥ /
tau mātāpitarau paśyan punerevamabhāṣata //
yadyeṣā tāta yuṣmākamabhipretā manoramā /
dhārayata gṛhe hyetāṃ yāsyāmyanyatra sāmpratam //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarau punaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya snehādevamabhāṣatām //
dhāsyāmaḥ suta tāmenāṃ tavaivārthe gṛhe sadā /
yadi te rucitā neyaṃ kimasmākamanayātmaja //
iti tābhyāṃ kathitvāsau niṣkāsitā balāttataḥ /
siṃhakeśalino rājñaḥ sakāśaṃ sahasā yayau //
tatra sā sundarī kāntā saputrā dvāre sannidhau /
samupāsṛtya paśyantī mohayantī samāśrayat //
tāṃ dṛṣṭvā mantriṇo 'mātyāḥ sarve kautūhalānvitāḥ /
nṛpateḥ purato gatvā samīkṣyaivaṃ nyavedayan //
devātisundarī kāntā sakāntabālakātmajā /
rājadvāramupāśritya saṃpiṣṭhate pragalbhikā //
iti tairniveditaṃ śrutvā rājā sa siṃhakeśalī /
praveśayātra paśyeyamiti tān mantriṇo 'bravīt //
(Gkv 193)
mantriṇastathetyuktvā gacchantaḥ sahasā tataḥ /
vanitāṃ tāṃ samāhūya prāveśayannṛpālayam //
dṛṣṭvā tāṃ sundarī kāntāṃ rājāsau rāgamohitaḥ /
suciraṃ tāṃ samālokya tasthau niścaritendriyaḥ //
tataḥ sa nṛpatiḥ paśyan pṛṣṭvā tāṃ kauśalaṃ mudā /
kutastvamāgatā kasya putrīti paryapṛcchata //
tacchrutvā pramadā sā taṃ paśyantī nṛpatiṃ cirāt /
galadaśruviliptāsyā praṇatvaivamabhāṣata //
deva jānīhi māṃ putrīṃ tāmradvīpamahīpateḥ /
sārthavāhasya bhāryārthaṃ dadau sa nṛpatiḥ svayam //
tenāpi sārthavāhena pariṇītāsamādarāt /
tataḥ saṃprasthitānena sahehāgantumutsukā //
abdhitīre prāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā /
kṛcchrāttataḥ samuttīrya tīramāsadya prācaran //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
tadātmajamimaṃ dhṛtvā śanairiha samāgatā //
pṛṣṭvāhaṃ sārthavāhasya gṛhaṃ gatvā samāśritā /
pitṛbhyāmapi saṃtyaktā nirvāhitā gṛhād balāt //
tadbhavaccharaṇe rājan kṣudraputrāhamāgatā /
tadbhavānsiṃhalaṃ pauraiṃ kṣamāpayitumarhati //
iti tayoktamākarṇya nṛpatiḥ sa samīkṣya tām /
samāśvāsya samāhūya mantriṇa evamabravīt //
mantriṇaḥ sārthavāhaṃ taṃ siṃhalaṃ siṃhanandanam /
gatvāhaṃ sahasāhūya samānayata sāmpratam //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā te mantriṇo drutam /
siṃhalaṃ taṃ samāhūya nṛpasya samupānayat //
dṛṣṭvā taṃ samupāyātaṃ siṃhalaṃ sa narādhipaḥ /
sādaraṃ samupāmanyiṃ samīkṣyaivaṃ samādiśat //
(Gkv 194)
siṃhalaṃ kena bhāryeṣā tvayā tyaktā nṛpātmajā /
kṣamasvaināṃ gṛhe nītvā sātmajāmabhipālaya //
ityādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā sa siṃhalo vaṇik /
sāṃjalistaṃ nṛpaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
deva naiṣā sutā rājño bhāryāpi me suto 'pyayam /
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpādihāgatā //
tenaitatkathitaṃ śrutvā sa rājā rāgamohitaḥ /
siṃhalaṃ tāṃ ca samīkṣya punarevaṃ samādiśat //
sarvāḥ striyo 'pi rākṣasya eva tatkṣantumarhati /
yedyeṣā nābhipretā te tyaktvā me dīyatāṃ tvayā //
etadrājoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vaṇiksudhīḥ /
nṛpatiṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
rākṣasīyaṃ mahārāja na dadyām nāpi vāraye /
bhavān samyagvicāryaiva karotu te hitaṃ yathā //
iti taduktamākarṇya rājā sa rāgamohitaḥ /
ityuktvā siṃhato dhīraḥ tataḥ saṃpresthito gṛhe //
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhairyasamāhitaḥ /
tāṃ kāntāṃ sasutāṃ svāntaḥpure prāveśayanmudā //
tataḥ sā ramaṇī kāntā rājānaṃ taṃ pramohitam /
ramayantī yathākāmaiḥ sukhairhṛtvā vaśe 'nayat //
tayaiva saha saṃrakto rājā sa kāmananditaḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā cacāra svecchayā raman //
evaṃ sā rākṣasī nityaṃ ramayitvā yathecchayā /
nṛpatiṃ taṃ vaśīkṛtya svacchandaṃ samacārayat //
tataḥ sā rākṣasī rātro rājakulāśritān janān /
nṛpatipramukhān sarvān saṃprāsvapitān vyadhāt //
kṛtvā sarvān prasuptāṃstān prāsvāpanābhimohitān /
tataḥ sā sahasākāśāttāmradvīpaṃ mudācarat //
(Gkv 195)
tatra sā sahasopeya tāḥ sarvā api rākṣasī /
purataḥ samupāhūya samālokyaivamabravīt //
bhaginyastena yuṣmākamekena siṃhalena kim /
siṃhakeśariṇo rājñaḥ siṃhakalpābhidhe pure //
nṛpatipramukhāḥ sarve janā antaḥpurāśritāḥ /
mayā kṛtāḥ prasuptāste prāsvāpanābhimohitāḥ //
āgacchata mayā sārdhaṃ sahasā tatra caremahi /
nṛpatipramukhān sarvān bhakṣiṣyāmo 'dhunā vayam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhakalpaṃ mudācaran //
tatra tāḥ sahasopetya sarvā rājakule sthitān /
nṛpatipramukhān sarvāṃllokān mudā ca khādire //
sarve 'pi bhakṣitāstābhī rākṣasībhirnṛpādayaḥ /
janā rājakuladvāraṃ nodghāṭitamuṣasyapi //
rājakulopari prātaḥ pakṣiṇaḥ kuṇapāśinaḥ /
gṛdhrādayo virāvantaḥ prabhramantaḥ precirire //
tatra prātaḥ samāyātā amātyā mantriṇo janāḥ /
pakṣiṇo bhramato dṛṣṭvā tasthuḥ sarve 'pi vismitāḥ //
kathaṃ rājakulaṃ dvāraṃ nodghāṭitaṃ ca sāmpratam /
bhramantaḥ pakṣiṇo 'neke ityuktvā tasthurunmukhāḥ //
tatpravṛttāntamākarṇya siṃhalaḥ sahasotthitaḥ /
niśitaṃ khaḍgamādāya prācarattatra satvaraḥ //
tatra tāṃ janatāṃ paśyansiṃhalaḥ sa upāśritaḥ /
galadaśruviliptāsyaḥ purata evamabravīt //
bhavantaḥ kuṇapāhārā bhramantyatra khagā yataḥ /
tadrājāpi janāḥ sarve rākṣasyā bhakṣitā khalu //
taduktamiti tacchrutvā sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
kathamevaṃ tvayā jñātamityaprākṣustamādarāt //
(Gkv 196)
tacchrutvā siṃhalaścāsau sarvānstān mantriṇo janān /
samīkṣya tatpuraḥ sthitvā sahasauvamabhāṣata //
bhavanto dīrghaniḥśreṇiḥ sahasānīyatāmiha /
āruhyopari gatvāhaṃ paśyāmyatra samantataḥ //
taduktaṃ mantriṇaḥ śrutvā niḥśreṇiṃ sahasā janaiḥ /
ānayitvāśu prāsāde prānte samadhyaropayan //
tān dṛṣṭvā siṃhalaḥ khaḍgaṃ dhṛtvābhiruhya saṃkraman /
prāsādopari saṃsthitvā trāsayattāḥ niśācarīḥ //
siṃhalaṃ khaḍgapāṇiṃ taṃ prāsādopari saṃsthitam /
rākṣasyastāḥ samālokya sarvā bhītā vibabhramuḥ //
tāsāṃ kāścicchiro dhṛtvā kāścitpādān bhujān parāḥ /
tāḥ sarvā api rākṣasyaḥ palāyitāstato drutam //
tataḥ siṃhala ālokya sarvāstā niṣpalāyitāḥ /
prāsādādavatīryāśu dvāraṃ samudaghāṭayat //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ sarve 'pi sainikāḥ /
gatva samīkṣya rājādīn sarvān bhuktān vicukruśuḥ //
suciraṃ vilapitvā te sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
amātyāḥ sainikāḥ paurā viceruḥ saṃtrasitāśayāḥ //
tataḥ sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstān mantriṇo janān /
amātyān sainikān paurān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto mā vicarantyatra nāsti kācinniśācarī /
tatsarve samupāviśya paśyantāṃ sarvataḥ punaḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ saṃvīkṣya sarvataḥ /
sarvarājakulaṃ sāntarbahistaṃ samaśodhayan //
tataste mantriṇo 'mātyā brahmaṇādīn mahājanān /
sannipātya prajāścāpi samāmarnayaivamabruvan //
bhavanto 'tra mṛto rājā vaṃśastasya na vidyate /
tadatra kaṃ kṛtvā mimīmahi vadantvidam //
(Gkv 197)
iti tairmantribhiḥ proktaṃ śrutvā te brāhmaṇādayaḥ /
mahājanāḥ prajāścāpi sarve 'pyevaṃ nyavedayan //
yaḥ prājñaḥ sātviko viro nītiśāstravicakṣaṇaḥ /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvadharmahitārthabhṛt //
taṃ vidhinābhiṃṣiṃcyātra pratiṣṭhāpya nṛpāsane /
sarvarājyādhipaṃ kṛtvā pramāṇayantu sarvadā //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā kecidvijñā mahājanāḥ /
sarveṣāṃ mantriṇāṃ teṣāṃ purata evamabruvan //
siṃhalo 'yaṃ sārthāvāhaḥ sātviko nītivitkṛtī /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvasattvahitārthabhṛt //
īdṛgvīro mahāprājño dayākāruṇyasanmatiḥ /
maitrīśrīsadguṇādhāro nāsti kaścinmahājanaḥ //
tadenaṃ siṃhalaṃ vīramabhīṣiṃcya nṛpāsane /
pratiṣṭhāpya nṛpaṃ kṛtvābhimatāṃ sakalaiḥ saha //
iti tairuditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve 'pyanumataṃ kṛtvā tathā kartuṃ samārabhan //
tataste mantriṇo 'mātyā brāhmaṇāśca mahājanāḥ /
siṃhalaṃ taṃ samāmanyiṃ purata evamabravan //
siṃhalātra yadasmākaṃ prajānāmapi saṃmatam /
tadanumodya rājyo 'tra rājā bhaviturhasi //
iti tairmantribhiḥ sarvairamātyaiḥ sujanairdvijaiḥ /
prārthitaṃ siṃhalaḥ śrutvā tatpara evamabravīt //
bhavanto 'haṃ vaṇigvṛttivyavahāropajīvikaḥ /
tatkathaṃ rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumabhiśaknuyām //
tadetanmama yogyaṃ na kṣamantu tadaśakyatām //
yadyogyaṃ karma tatraiva yojanīyo hi mantribhiḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve taṃ siṃhalaṃ vīkṣya samāmantryaivamabruvan //
(Gkv 198)
bhavatsadṛśaḥ sadbuddhirviryavān sadayaḥ kṛtī /
sātviko lokavikhyātaḥ kaścidanyo na nidyate //
yaccāsya nṛpatervaṃśe vidyate 'pi na kaścana /
tadatredaṃ bhavān rājyamanuśāsitumarhati //
iti tairmantribhiḥ sarvaiḥ saṃprārthitaṃ niśamya saḥ /
siṃhalo mantriṇaḥ sarvān samālokyaivamabravīt //
bhavanto yadi māṃ sarve rājānaṃ kartumicchatha /
samaye nāhamicchāmi rājyaṃ samanuśāsitum //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te mantriṇo janāḥ /
amātyāstaṃ mahābhijñaṃ samalokyaivamabruvan //
yathā yadbhavatākhyātaṃ samayaṃ tattathā khalu /
sarve vayaṃ samādhāya cariṣyāmaḥ samāahitāḥ //
iti taduttamākarṇya siṃhalaḥ saṃprabodhitaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samālokyaivamabravīt //
yadyetatsatyamādhāya sarve caritumacchatha /
tathātra rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumutsahe 'pyaham //
tadbhavanto 'tra me vākyaṃ dhṛtvā dharmānusādhinaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā careyuḥ sarvedā śubhe //
ityanuśāsanaṃ dhṛtvā mama dharmāsahāyīnaḥ /
sarvesattvahitādhāre dahrme caritumarhatha //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve mantriṇo janāḥ /
amātyā dvijapaurāśca tatheti pratiśuśruvuḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janā dvijā mahājanāḥ /
sarve 'pi saṃmataṃ kṛtvā taṃ nṛpaṃ kartumārabhan //
tataste 'tra pure samyagchodhayitvā samantataḥ /
dhvajachatrādyālaṃkārairmaṇḍanaiḥ samaśodhayan //
tataste pariśuddhe 'hina siṃhalaṃ yathāvidhim /
abhiṣiṃcya mahotsāhaiścakruḥ lokādhipaṃ nṛpam //
(Gkv 199)
nṛpāsane pratisṭhāpya sarve lokāḥ samantriṇaḥ /
siṃhalaṃ taṃ mahārājaṃ saṃsevire samādarāt //
tataḥ sa siṃhalo rāja sarvāṃllokāan vinodayan /
svasvadharme pratiṣṭhāpya śaśāsa svātmajāniva //
tadanuśāsanaṃ dhṛtvā sarve lokā dvijādayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcevire śubhe sadā //
tadā tasya prabho rājye sarvatra viṣayeṣvapi /
nirutpātaṃ śubhorsāha prāvarttata nirantaram //
tathā sa mantribhiḥ sadbhiḥ nītidharmavicakṣaṇaiḥ /
sevyamāno mahāvijño rarāja devarāḍiva //
tatra sa nṛpatirjitvā janbūdvīpe mahībhujaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samāmarnayaivamādiśat //
sajjīkriyatāmāśvatra caturaṃgabalaiḥ saha /
tāmradvipe gamiṣyāmi jetuṃ tā rākṣasīrapi //
tadādiṣṭaṃ samākarṇya sarve mantriṇo janāḥ /
caturaṃgabalānyevaṃ sahasā samasajjayan //
tataḥ sannāhya sa bhūmīndraścaturaṃgabalaiḥ saha /
saṃprasthito mahotsāhaistīraṃ prāpa mahodadheḥ //
tatra sa tāni sarvāṇi caturaṃgabalānyapi /
āropya vahaneṣvabdhau saṃprasthito caran mudā //
tatra sa saṃtaran sarvaiścaturaṃgavalaiḥ saha /
svastinā sahasāmbodheḥ pāratīramupāyayau //
tāmradvīpe tadā tatra rākṣasīnāṃ mahaddhvajaḥ /
repita āpaṇasthāne kampito 'sūcayadbhayam //
taṃ prakampitamālokya rākṣasyo bhayaśaṃkitāḥ /
sarvā ekatra saṃmilya mitha evaṃ samūcire //
bhavantya āpaṇastho 'thaṃ dhvajaḥ prakampito 'dhunā /
jāmbudvīpanṛpā nūnamasbhiryoddhumāgatāḥ //
(Gkv 200)
sajjīkṛtvā tadasmābhiḥ sthātavyamiha sāmpratam /
iti saṃbhāṣya tā draṣṭumabdhitīramupācaran //
tatrasthāḥ sakalāstāstān siṃhalādīn narādhipān /
tīrottīrṇān mahotsāhairdadṛśuryoddhumāgatān //
dṛṣṭvā tān samupāyātān rākṣasyastā bhayānvitāḥ /
kāścit palāyitā bhītāḥ kāścadyoddhaṃ samāśritāḥ //
yoddhaṃ pratyudgatāḥ kāścit kāścittasthurnirīkṣya khe //
tān pratyudgatān dṛṣṭvā siṃhalasyāġyāyā drutam /
vidyādharibhirāviṣṭā vīraiḥ śastraiḥ pradyotitāḥ //
avaśiṣṭā abhistāḥ siṃhalasya nṛpaprabhoḥ /
kṛtāṃjalipuṭā natvā pādayorevamabruvan //
kṣamasva no mahārāja vrajāmaḥ śaraṇe tava /
tadasmān yoṣito bālā hantuṃ nārhati kṣatriyaḥ //
iti saṃprārthitaṃ tābhiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ prabhuḥ /
samayena kṣayaṃ va iti tā vīkṣyābravīt //
tacchutvā sakalā tāstaṃ siṃhalaṃ kṣatriyādhipama /
sāṃjalayaḥ punarnatvā samālokyaivamabravīt //
kiṃ samayaṃ samākhyātuṃ bhavatābhihitaṃ yathā /
tathā sarve vayaṃ dhṛtvā cariṣyāmaḥ sadāpi hi //
itiḥ tābhiḥ samākhyātaṃ niśamya sa nṛpaḥ sudhīḥ /
tāṃ sarvā rākṣasīḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadīdaṃ nagaraṃ tyaktvā sarve 'nyatrādhitiṣṭhatha /
madvijite ca yadyatra nāparādhyetha kasyacit //
tadā yuṣmākamevāhamaparādhyakṣayamenahi /
tadanyathā kṛte yuṣmān sarvā hanyāṃ sa saṃśayaḥ //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā tāḥ sakalā api /
siṃhalaṃ taṃ praṇatvā ca samālokyaivamabruvan //
svāmiṃstathā kariṣyāmo bhavānabhihitaṃ yathā /
tadasmān yoṣitā bālāḥ saṃpālayitumarhati //
(Gkv 201)
iti saṃprārthya sarvāstā rākṣasyaḥ paribodhitāḥ /
tyaktvā tadviṣayaṃ gatvā vane 'nyatra samāśrayan //
tatra sa siṃhalo rājā sāmātyā mantriṇo janāḥ /
sthitvā lokānadhiṣṭhāpya svasvadharme 'nvaśāsata //
tatra te sakalā lokā dhṛtvā tannupaśāsanam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā svasvardhaṃ samācaran //
tadaitaddharmabhāvena subhikṣaṃ nirupadravam /
saddharmamaṃgalotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
siṃhalena narendreṇa jitvā saṃvāsitaṃ svayam /
tenāsau siṃhaladvīpa iti prakhyāpito 'bhavat //
yo 'sau siṃhalo rājā tadāhamabhavaṃ khalu /
yaḥ siṃhakeśarī rājā jyeṣṭha eva mahallakaḥ //
tadābhūdrākṣasī yā sā veṣā evānupamā khalu /
yo valāho 'śvarājo 'bhūdeṣo 'valokiteśvaraḥ //
tadāpyevaṃ sa lokeśo bodhisattvo vilokya mām /
aśvo bhūtvā samuttāryāpyabdherevaṃ mahadbhayāt //
evaṃ sa trijagannātho bodhisattvaḥ sadā svayam /
vilokya sakalān sattvān samuttārya bhayādavat //
tenāsya sadṛśo dharmo nāsti kasyāpi kutracit /
buddhānāmapi nāstyeva kuto 'nyeṣāaṃ tridhātuṣu //
itthamayaṃ mahāsattvaḥ sarvalokādhipeśvaraḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā mahābhijñā 'dhirājate //
tena lokādhipāḥ sarve traidhātukādhipā api /
asya śaraṇamāśritya prabhajanti sadādarāt //
ye 'pyasya śaraṇaṃ kṛtvā bhajanti sarvadādarāt /
durgatiṃ te na gacchanti saṃprayānti sukhāvatīm //
tatra gatvāmitābhasya munīndrasyopasaṃśritāḥ /
sadā dharmāmṛtam pītvā pracaranti jagaddhite //
tataste bodhisaṃbhāraṃ pūrayitvā yathākramam /
niḥkleśā bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti vijñāya ye sattvāḥ samīcchanti jināspadam /
tasya lokādhināthasya bhajantu śaraṇāśritāḥ //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sarve sabhāśritāḥ /
lokāstatheti vijñapya prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti siṃhalasārthavāhoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
17. sarvasattvoddhāraṇa saṃbodhimārga sthāpana maheśvaromādevī saṃbodhivyākaraṇopadeśa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
sāṃjalirbhagavantaṃ taṃ punarnatvaivamabravīt //
bhagavaṃstrijagaddhartuste lokādhipateḥ prabhoḥ /
kāye dharmāḥ kiyanto 'pi vidyante tān samādiśa //
iti saṃprārthitaṃ tena viṣkambhinā niśamya saḥ /
bhagavāṃstaṃ mahāsattvaṃ samalokyaivamādiśat //
kulaputrāsya nāthasya traidhātukanivāsinām /
kāye sarve 'pi saddharmāḥ saṃvidyante vyavasthitāḥ //
tadyathāsya tanau lomnāṃ vivareṣu santi ye vṛṣāḥ /
tān saṃkṣepeṇa vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ yūyamādarāt //
tadyathaikavile lomnaḥ suvarṇāni bahūnyapi /
gandharvāṇām sahastrāṇi nivasanti mahāsukham //
bādhyante na ca te kleśairduḥkhaiḥ saṃsārikairapi /
viraktā duritācāropaviśuddhendriyottamāḥ //
saddharmācārasaṃraktāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
śuddhaśīlāḥ sadāṣṭāṃgapoṣadhavratadhāriṇaḥ //
tatra śrīmanmahāratnaṃ cintāmaṇisamujjvalaḥ /
sarvasattvahitārthāya svayamutpadya saṃsthitaḥ //
yadā te maṇīmabhyarcya gandharvāste samīpsitam /
prārthayanti tadā teṣāṃ sarvaṃ saṃsidhyate tathā //
evaṃ bhadrasukhaṃ bhuktvā gandharvāste pramoditāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā pracarantaḥ śubhe sthitāḥ //
etadapi mahaddharmamasya lomavile sthitam /
tenāsau trijagannātho dharmakāyo virājate //
tato 'nyasmiṃśca kṛṣṇākhye lomavile jagatprabhoḥ /
śatakoṭisahasrāṇi maharṣīṇāṃ vasantyapi //
eko 'bhijñā dvayabhijñāśca tryabhijñāścāpi kecana /
(Gkv 204)
keciccaturabhijñāśca paṃcābhijñāśca kecana /
sarve te ṛṣayo dhīrāḥ svasvakulavrataṃdharāḥ /
suvarṇamayaśailānāṃ pārśveṣu kuṭṭimāśritāḥ //
kecidrūpamayānāṃ ca pārśveṣu bhūbhṛtāṃ sthitāaḥ /
padmarāgamayānāṃ ca kecitpārśrveṣu bhūbhṛtām //
kecinnīlamayānāṃ ca pārśveṣu kuṭṭimāśritāḥ /
kecidvajramaye pārśve kecinmaṇimaye sthitāḥ //
vaiḍūryakuṭṭime kecidaśmagarbhamaye 'pare /
kecidbhīṣmamaye pārśve saptaratnamayeṣvapi //
sarveṣāmapi ratnānāṃ pārśveṣu sarasīṣvapi /
udyāneṣu tathā kecidārāmeṣu vaneṣu ca //
sarvertufalapuṣpādyairvṛkṣaiḥ saṃśobhiteṣvapi /
keciccandanavṛkṣāṇāṃ kecidagururbhūruhām //
kecittamālavṛkṣāṇāṃ keciccampakabhūruhām /
aśvatthānāṃ vaṭāṇāṃ ca tathānyeṣāṃ ca bhūruhām //
tathānye kalpavṛkṣāṇāṃ vāṃchitārthapradāyinām /
taleṣūṭajamāśritya saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
kecidaṣṭāṃgaśuddhāmbusampūrṇeṣu sarassvapi /
divyapadmotpalādyeṣu samāśritya samāhitāḥ //
śuddhaśīlā viśuddhāṃgāḥ śuddhāśaya jitendriyāḥ /
nānātapovrataṃ dhṛtvā saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
anekakalpavṛkṣāaśca suvarṇarupyapatrakāḥ /
santi lohitadaṇḍāśca sarvālaṃkāralambitāḥ //
tatredṛkkalpavṛkṣāṇāmekaikasya tale sthitam /
gandharvāṇāṃ śataṃ smṛtvā triratnaṃ bhajane sadā //
yadā te bhavasaṃcāradukhāni vividhānyapi /
vicintya kheditātmānaḥ evamudīrayantyapi //
aho janmajarāvyādhikleśavyākuladuḥkhatā /
(Gkv 205)
sarveṣāmapi jantūnām saṃsārabhramatāṃ sadā //
jāmbūdvīpamanuṣyāste kleśāgninitāpitāśayāḥ /
duḥkhāni vividhānyeva bhuktvā carantiṃ durvṛtau //
kathaṃ te mānavā dṛṣṭvā jīvītaṃ bhaṃguropamam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā na caranti jagaddhite //
triratnabhajanaṃ kṛtvā ye caranti jagaddhite //
teṣāṃ sarvamabhiprāyamihāpi sidhyate khalu //
paratra te sukhāvatyāṃ lokadhātau samīritāḥ /
jinendrasyāmitābhasya śaraṇe samupasthitāḥ //
sarvadā bhajanaṃ kṛtvā pītvā dharmāmṛtaṃ mudā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcareran jagaddhite //
tataste vimalātmāno bodhisattvā jinātmajāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityevaṃ taiḥ samākhyātaṃ śrutvā pakṣimṛgādayaḥ /
paśavo 'pi samudvignā manasaivaṃ vyacintayan //
aho duḥkhaṃ manuṣyāṇāṃ api saṃsāracārinām /
tiraścāṃ paśujātīnāmasmākaṃ kiṃ kathyate //
kadā vayamimaṃ pāpakāyam tyaktvā punarbhave /
mānuṣyajanma āsādya caremahi sadā vṛṣe //
dhanyāste manujā loke triratnaśaraṇaṃ gatāḥ /
smṛtvā dhyātvā bhajanto 'yaṃ saṃcarante jagaddhite //
ityevaṃ te 'nusaṃcintya sarve pakṣimṛgādayaḥ /
triratnamanusaṃsmṛtvā dhyātvā bhajanta ādarāt //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ sarveṣāmapi sidhyate /
divyabhogyādivastūni sarvāṇyapi bhavanti ca //
tad dṛṣṭvā suprasannāste sarve pakṣimṛgādayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā bhajantaḥ pracarantyapi //
evaṃ te ṛṣigandharvāḥ pakṣimṛgādijantavaḥ /
(Gkv 206)
api sarve śubhotsāhaiḥ saṃtiṣṭhante pramoditāḥ //
evaṃ kṛṣṇābhidhe lome vivare kāye jagatprabhoḥ /
ṛṣyādayo mahāsatvāḥ maharddhidharmacāriṇaḥ //
evaṃ tasya jagaddhartuḥ kāye sarve vṛṣāḥ sthitāḥ /
tenāyaṃ trijagannāthaḥ sarvadharmādhipaḥ prabhuḥ //
iti matvāsya sarve 'pi śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ /
nāmāpyuccārya smṛtvāpi bhajantu vodhivāṃchinaḥ //
ye 'pyasya śaraṇe sthitvā nāmāpyuccārya sarvadā /
dhyātvā smṛtvāpi sadbhaktvā bhajanti saṃprasāditāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti saṃyāsyanti sukhāvatīm /
tatrāmitābhanāthasya śaraṇe samupasthitāḥ //
sadā dharmāmṛtaṃ pītvā pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya te sabhāśritāḥ /
viṣkambhipramukhāḥ sarve prābhyanandan prabodhitāḥ //
tataḥ sa bhagavāṃstaṃ ca viṣkambhinaṃ jinātmajam /
sādaraṃ samupāmantrya saṃpaśyannevamādarāt //
kulaputra tato 'nyatra tasya traidhātukaprabhoḥ /
lokeśasya tanau lomavivare ratnakuṇḍale //
tatrānekāni gandharvakanyānāṃ niyutāni ca /
śatakoṭisahasrāṇi nivasanti sadā mudā //
tāḥ sarvā devakanyābhā divyārupā manoharāḥ /
saumyātisundarāḥ kāntā bhadrapoṣṭendriyāśayāḥ //
bādhyante naiva tāḥ kleśaiḥ duḥkhairmānuṣyakairapi /
saddharmaśrīguṇasaṃpattisukhāsaṃpannananditāḥ //
tāssarvāstasya nāthasya catuḥsaṃdhyaṃ samāhitāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya smṛtvā bhajanti sādaram //
tāsāṃ sarvāṇi vastūni dravyāṇi bhūṣaṇāni ca /
(Gkv 207)
prādurbhūtāni sidhyante yathābhivāṃchitānyapi //
evaṃ tāḥ sukhasaṃpannāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā pracaranto jagaddhite //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃbodhinihitāśayāḥ /
satyadharmānusaṃraktāstiṣṭhanti saṃpramoditāḥ //
evaṃ tasya jagannāthaśarīraṃ sukṛtālayam /
tenāsau trijagannātho dharmarājo virājate /
tato 'nyasmin vile lomnastasya ca trijagatprabhoḥ /
koṭiśatasahasrāṇi nivasantyamṛtāndhasām //
te sarve 'pyamarā dhīrāḥ saṃbodhinihitāśayāḥ /
bodhisattvā mahāsattvāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
ekabhūmisthitaḥ kecit keciddvitīyabhūmikāḥ /
tṛtīyabhūmikāḥ kecit keciccaturthabhūmikāḥ //
paṃcamabhūmikāḥ kecit kecicca ṣaṣṭhabhūmikāḥ /
saptamabhūmikāḥ kecit kecidaṣṭamabhūmikāḥ //
navamabhūmikāḥ kecit keciddaśamabhūmikāḥ //
sarve sattvahitādhānasaṃbodhivratacāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tasmiṃśca vivare santi hemarupyamayā nagāḥ /
ṣaṣṭiyojanasāhasrasamucchritā mahattarāḥ //
sarve 'pi śataśṛṃgāste saptaratnamayojjvalāḥ /
teṣāṃ pārśveṣu sarveṣu te ekabhūmikādayaḥ /
boddhisatvā mahāsatvā dhyātvā tiṣṭhanti yoginaḥ /
gandharvāṇāṃ ca sāhasrakoṭilakṣaśatānyapi //
ratnamayavimāneṣu saṃramante mahotsavaiḥ /
saṃgītitūryasaṃvādyairmahāyānavratotsavaiḥ //
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tato viśramya sarve te vimāneṣu samāśritāḥ /
(Gkv 208)
kṛtvā saddharmasāṃkathyaṃ saṃvasante pramoditāḥ //
tataste caṃkramasthāne puṣkariṇyo vai śubhāmbubhiḥ /
aṣṭāṃgaguṇasampannaiḥ pūrṇāyāśca saroruhaiḥ //
padmotpalādipuṣpaiśca channāyāstaṭamandire /
maṇḍitahemarupyādiratnālaṃkārabhūṣaṇaiḥ //
bhūṣite kalpavṛkṣaiśca suvarṇarupyapatrakaiḥ /
pravālalohitastambaiḥ sarvālaṃkāralamvitaiḥ /
caṃkramya tatra te rātro sarve dhyātvā samāhitāḥ /
ṣaḍgatibhavasaṃcāraniḥspṛhā nirvṛtīcchikāḥ //
niḥkleśā vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
mahāyānavratotsāhaḥ sukhaṃ bhuktvā samāśritāḥ /
evaṃ te sakalā nityaṃ catussaṃdhyaṃ samāhitāḥ //
triratnārādhanaṃ kṛtvā bhajanto nivasantyapi //
evamasya jagadbhartuḥ kāyo dharmaguṇāśrayaḥ /
tato 'sau trijagannātho dharmakāyo virājate //
tato 'nyatra vile lomnā vajramukhābhidhe punaḥ /
aneke parvatāḥ santi lakṣakoṭīsahasrakāḥ //
keciddhemamayā kecidraupyavajramayā api /
kecinnīlamayāḥ kecitpadmarāgamayā api //
kecinmaṇinmayāḥ kecidaśmagarbhamayāstathā /
vaiḍūryāḥ sfāṭikāścāpi saptaratnamayā api //
teṣu sarveṣu bhūbhṛtsu kalpavṛkṣā mahocchrayāḥ /
vidrumapādapāścāpi candanataravo 'pi ca //
sarve saugandhivṛkṣāśca sarve puṣpamahīruhāḥ /
sarvartufalavṛkṣāśca vidyate pariśobhitāḥ //
puṣkariṇīsahasrāni divyāmṛtabharāṇyapi /
padmotpalādisaugandhipuṣpapūrṇāni santi ca //
vimānānyapi cānekasāhasrāṇi hi santyapi /
(Gkv 209)
suvarṇarupyadivyādiratnamayāni santi ca //
teṣu divyavimāneṣu kinnarāṇāṃ sudharmiṇām /
lakṣaśatasahasrāṇi vasanti surasotsavaiḥ //
te sarve kinnarā divyāratnalaṃkārabhūṣitāḥ /
bhavacārabhayodvignāścaturbrahmavihāriṇaḥ //
pradātāraḥ śubhācārāḥ dayātmano mahāśayāḥ /
yogadhānasamādhānāḥ śuddhaprajñāvicakṣaṇāḥ //
sarve teṣu vimāneṣu viśrāntā vijitendriyāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
tataḥ sarve 'pi te teṣu vimāneṣu samāśritāḥ /
sarvapāramitādharmasāṃkathyaṃ saṃprakurvate //
tataste caṃkramasthāne kūṭāgāramanorame /
adhastāt kalpavṛkṣāṇāṃ hemarupyapalāśinām //
pravārarakṣadaṇḍānāṃ sarvālaṃkāralambinām /
caṃkramya tatra te sarve viśramya samupāśritāḥ //
ṣaḍgatibhavasaṃcāranānāduḥkhānubhāvinaḥ /
bhavacāranirutsāhāḥ saddharmābhiratāśayāḥ //
triratnasmṛtimādhāya saṃtiṣṭhantei samāhitāḥ /
tada teṣāṃ ca sarveṣāṃ prādurbhūtāni sarvataḥ //
saratnadravyabhogyāni sarvopakaraṇānyapi //
evaṃ te kinnarāḥ sarve saddharmaśrīsukhānvitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā tiṣṭhante bodhimānasāḥ //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ kāyo mahadvṝṣāśrayaḥ /
tenāsau trijagannātho dharmakāye 'bhirājate //
tato 'nyasmin vile lomnaḥ sūryaprabhātkidhe punaḥ /
kanakaparvatāḥ santi dvādaśaśatalakṣakāḥ //
tadaikaikasya śṛṃgāni daśaśataśatāni ca //
tatraikaikasya pārśvāni daśalakṣaśatāni ca /
(Gkv 210)
tatraikaikatra pārśvāṇi saptaratnamayojjvalaḥ //
udyānāni vicitrāṇi maṇḍitāni suradrumaiḥ //
puṣkariṇyo 'pyanekāśca svaṣṭāṃgaguṇasaṃyutaiḥ /
jalaiḥ padmādipuṣpaiśca paripūrṇāḥ sugandhibhiḥ //
kūṭāgārāṇi lakṣāṇi hemaratnamayāni ca /
vicitradivyaratnādimaṇḍanālaṃkṛtāanyapi //
teṣāṃ madhye mahāratnaṃ sāradakosidho mahān /
cintāmaṇirjagadbhadravāṃccitārthābhipūrakaḥ //
teṣu sarveṣvasaṃkhyeyā bodhisattvā samāśritāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā nivasanti samāhitāḥ //
yadā te bodhisattvāstaṃ cintāmaṇimupasthitāḥ /
sambhyarcya yathākāmaṃ prārthayanti jagaddhite //
tadā teṣāṃ sa sarvārthaṃ pūrayati yathepsitam //
evaṃ śrīsukhasaṃpannāḥ saṃtiṣṭhante jinātmajāḥ //
yadā tatra pratiṣṭhāste bodhisattvāḥ śubhāśayāḥ /
prajalpante mahāvidyāmanusmṛtvā ṣaḍakṣarīm //
tadā paśyanti te sarve sukhāvatyāṃ samāśritam /
amitābhaṃ jinaṃ taṃ ca sarvalokādhipaṃ prabhum //
sarvān buddhāṃśca paśyanti sarvakṣatrasamāaśritān /
bodhisattvān samāsattvān sarvāṃśca sadguṇākarān //
evaṃ sarvān jinān tṛptān bodhisatvāṃśca te mudā /
sarve tenāpi niṣkramya caṃkramante yathepsite //
kecidratnamayodyāne puṣkariṇītaṭeṣvapi /
kecitparvatapārśveṣu kalpavṛkṣataleṣvapi //
tatra paryaṃkamābhujya pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
ṛjukāyāḥ smṛtimanto dhyātvā tiṣṭhanti yoginaḥ //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ kāya sarvavṛṣāśrayaḥ /
tenāyaṃ trijagannātho dharmakāyo virājate // 211
tato 'nyasmin vile lomna indrarājābhidhe punaḥ /
nagāśītisahasrāṇi hemaratnamayāni ca //
teṣvavaivarttikā dhīra bodhisattvāḥ samāśritāḥ //
mahāsattvā mahābhijñā koṭilakṣasahasrakāḥ //
tatra madhye samudbhūtaṃ cintāmaṇiṃ mahattaram /
taṃ te sarve samabhyarcya prārthayanti prārthayanti yadepsitam //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ sarveṣāmapi vāṃchitam /
asau cintāmaṇiḥ sarvaṃ saṃpūrayati sarvadā //
teṣāṃ na vidyate kiṃcidduḥkhaṃ kadāpi bhāvikam /
bādhyante nāpi te sarve kleśai rogādibhiḥ sadā //
sadāpi te mahāsattvāścaturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnārādhanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
evaṃ tatra mahābhijñāḥ bodhicaryāvivartikāḥ /
saṃbodhinihitātmānaḥ saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
tato 'nyasmin vile lomno mahauṣadhyabhidhe ca punaḥ /
navanavetisāhasraparvatāstatra santyapi //
keciddhemamayā rupyamayā vajramayā api /
indranīlamayāścāpi padmarāgamayā api //
marakatamayāścāpi kecicca sfaṭikā api /
sarvaratnamayāścāpi vidyamte tatra bhūdharāḥ //
tatrānekasahāsrāṇi prathamabodhicāriṇām /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcarante jagaddhite //
te sarve 'pi na bādhyante kleśairduḥkhaiḥ kadācana /
bhadraśrīguṇasaṃpattisamanvitā nirādhayaḥ //
suśīlā vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā saṃcarante susaṃvare //
teṣu parvataśṛṃgeṣu pārśveṣu ca samantataḥ /
gandharvāṇāṃ sahasrāṇi nivasanti bahūni ca //
(Gkv 212)
sarve 'pi te mahāyānacaryāvratasamāhiatāḥ /
pariśuddhāśayā dhīrāḥ saṃbodhinihitāśayāḥ //
satataṃ dharmasaṃgītisaṃpravṛttimahotsavaiḥ /
lokeśasmṛtimādhāya pravartante sadā śubhe //
etaddharmamahotsāhaṃ sarve te bodhicāriṇaḥ /
trividhamokṣāṇi saṃcintya bhāvayanti sunirvṛtim //
tataste bhavasaṃcāre sukhaduḥkhādibhāvinaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ kṛtvā saṃtiṣṭhante samādhiṣu //
tato 'nyasmin vile lomnaścitrarājo 'bhidhe punaḥ /
pratyekabuddhakoṭīnāṃ niyutāni śatāni ca //
saptaratnamayogānāṃ pārśveṣu gahvareṣvapi /
dhyātvā smṛtimupasthāpya saṃtiṣṭhante samādhiṣu //
sarve 'pi te mahābhijñā maharddhikā vicakṣaṇāḥ /
vividhaprātihāryāṇi darśayanti viyadgatāḥ //
tataste saptaratnāṃgasānuṣu samupāśritāḥ /
vividhadharmasāṃkathyaṃ kṛtvā tiṣṭhanti moditāḥ //
tataste kalpavṛkṣāṇāṃ chāyāsu samupāśritāḥ /
samādhinihitātmāanaḥ saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
tataste kalpavṛkṣebhyaḥ prārthayitvā samādarāt /
saratnadravyabhogyāni bhuktvārthibhyo dadanti ca //
evaṃ tatra mahābhijñāḥ pratyekasugatāḥ sthitāḥ //
dhyātvā sattvahitaṃ kṛtvā saṃcarante samantataḥ //
evamanyeṣu sarveṣu lomnāṃ ca vivareṣvapi /
brahmādayo munīndrāśca śakrādayo 'pi cāmarāḥ //
gandharvāḥ kinnarāḥ siddhāḥ sādhyā rudrā gaṇādhipāḥ /
bhairavā mātṛkāḥ sarvā mahākālagaṇā api //
bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca kumbhāṇḍā rākṣasādayaḥ /
nāgāśca garuḍā daityāḥ svasvadharmānucāriṇaḥ //
(Gkv 213)
brahmaṇā vaiṣṇavāḥ śaivā yogino brahmacāriṇaḥ /
nirgranthāastīrthikāścāpi yatayaśca tapasvinaḥ //
rājānaḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ sarve ca mānavāḥ /
evaṃ ca prāṇinaḥ sarve yāvanto bhavacāriṇaḥ //
svasvakulavratācārasaṃratā dharmacāriṇaḥ /
sarve tasya jagadbhartuḥ sarvalomavilāśritāḥ //
yadā te taṃ jagannāthaṃ dhyātvā smṛtvā samādarat /
triratnaṃ praṇayanto 'pi saṃbhajante samāhitāḥ //
tadā teṣāmabhiprāyadharmaśrīguṇasādhanam /
sarveṣāmapi tatsarvaṃ saṃsidhyate yathepsitam //
evaṃ tasya jagacchāstuḥ kāyassarvavṛṣālayaḥ /
tenāsau trijagannātho dharmarājo virajate //
tadagre vivare lomnāṃ dhvajāgre sarvepaścime /
aśītyagasahasrāṇi santi ratnamayānyapi //
vidyante kalpavṛkṣāṇāṃ koṭilakṣaśatāni ca /
candanāgurusaugandhipuṣpafaladrumā api //
sarvā vajramayī bhūmīścandrakāntiprabhāsamāḥ /
kūṭāgārasahasrānāṃ koṭīniyutaśatāni ca //
teṣu sarveṣu sauvarṇasaptaratnamayeṣu ca /
sopānādīni sauvarṇasaptaratnamayānyapi //
kūṭāgāreṣu sarveṣu teṣu tathāgatāḥ sthitāḥ /
saṃbodhisādhanaṃ dharmaṃ nirdiśanti jagaddhite //
evaṃ te sugatāḥ sarve jambūdvīpe nṛiṇāmapi /
sarvāḥ pāramitāścāpi nirdiśanti sadāpi ca //
evaṃ te sarvadā kāle vividhāṃ dharmadeśanām /
kṛtvā sattvahitārthena saṃtiṣṭhante samāhitāḥ //
evaṃ tasya jagacchāstuḥ kāyaḥ sarvavṛṣāśrayaḥ /
tenāsau trijagacchāstā dharmakāyo virājate //
(Gkv 214)
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt /
bhagavan punaranyāni lomavivarāṇi santyapi /
tāni sarvāṇi me śāstaḥ samupadeṣṭumarhasi //
iti taduktamākarṇya bhagavān sa munīśvaraḥ //
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra na vidyante tato 'tikramya dakṣiṇe /
pādāṃguṣṭhe jagadbharturbhramanti caturabdhayaḥ //
tadaṃguṣṭhādviniṣkramya yadā patati vāḍave /
tadā tadudakaṃ sarvaṃ bhasmatvamadhiyāsyati //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ sarvadharmālayā tanuḥ /
tenāyaṃ trijagadbhartā dharmārājo 'bhirājate //
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan bhagatādiṣṭaṃ mahātmyaṃ trijagatprabhoḥ /
śrutvāhaṃ paramāścaryaṃ prāpto 'smi khalu sāmpratam //
tacchrutvā bhagavāṃcchāstā śākyasiṃho jagadguruḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya papracchaivaṃ samādarāt //
kulaputra kimarthaṃ tvam paramāścaryaṃ prāptavān /
etatsatyaṃ mamāgre 'tra vaktumarhati sarvathā //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ samālokyaivamabravīt //
yadasau bhagavānnāthaḥ sarvadharmasamāśrayaḥ /
traidhātuko 'dhipālendro dharmarājo 'bhirājate //
yadasya śaraṇaṃ gatvā śraddhayā samupasthitāḥ /
dhyātvā smṛtvāpi nāmāpi samuccārya bhajanti ye //
tadā teṣāmabhiprāyaṃ saddharmaguṇasādhane /
bhadraśrīsukhasaṃpattirapi sarvaiva sidhyate //
(Gkv 215)
dhanyāste sukhitāḥ sarve yasya traidhatukaprabhoḥ /
saddharmaguṇāsāṃkathyaṃ śṛṇvanti śraddhayā mudā //
ye cāpyasya guṇāśaṃsākāraṇḍavyūhasūtrakam /
likhellikhāpayedvāpi paṭhecca pāṭhayedapi //
śrutvā ca manasā nityaṃ bhāvayet sarvadādarāt /
vistareṇa tadarthaṃ ca parebhyaḥ samupādiśet //
so 'pi dhanyo mahāsattvo bodhisattvaḥ guṇāśayaḥ /
niṣpāpaḥ pariśuddhātmā pariśuddhendriyo bhavet //
nāpi sa bādhyate kleśairduḥkhaiśca bhavacārikaiḥ /
na vāpi jāyate hīnakuleṣu durgatiṣvapi //
tasya kāye jvarāścāṣṭau rogāḥ kuṣṭhādayo 'pi ca /
vividhā vyādhayaḥ sarve jāyeranna kadācana //
na ca hīnendriyaścāsau nāpi duḥstho durāśayaḥ /
balavān paripuṣṭāṃgaḥ śuddhendriyaḥ sukhī sudhīḥ //
saddharmasādhanotsāhī saṃbuddhaguṇalālasaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcareta jagaddhite //
etatpuṇyaviśuddhātmā pariśuddhendriyaḥ kṛtī /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa bhagavān mudā /
viṣambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
sādhu sādhu mahāsattva tvamīdṛkpratībhānavān /
yallokeśaguṇodbhāvamāhātyamanubhāṣase //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
pramodito munīndraṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan yadahaṃ bhāṣe lokeśaguṇasatkathām /
etallokasabhāmadhye tadbhavato 'nubhāvataḥ //
yadāhaṃ bhagavannatra lokeśasukṛtotkathām /
bhāṣāmīme tadā sarve lokāḥ śraddhārpitāśayāḥ //
(Gkv 216)
tadanuśaṃsanaṃ śrutvā sarbe 'pīme sabhāśritāḥ /
brahmendrāsuranāgendrapramukhā anumoditāḥ //
asya trailokanāthasya sadā śaraṇa āsthitāḥ /
dhyātvāpyārādhituṃ nityaṃ samabhīcchanti sāmpratam //
iti tena samākhyāte bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ taṃ samālokya punareva samādiśat //
sādhu sādhu sudhioiro 'si yattvamatra punaḥ punaḥ /
protsāhayannimāṃllokān sarvān karoṣi bodhitān //
tadahaṃ te prasanno 'smi yatsvayaṃ me sabhāśritāḥ /
sarve 'sya trijagadbhartuḥ dharmaṃ protsāhya nanditāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viṣkambhī so 'bhinanditaḥ /
bhagavantaṃ tamānamya prārthayadevamādarāt //
bhagavaṃstrijagadbhartustāni lomavilānmyaham /
draṣṭumicchami tacchāstaḥ sandarśayitumarhati //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā sa sarvavit /
bhagavāṃstaṃ mahāsattvaṃ samālokyaivamādiśat //
agrāhyā kulaputrastre lomavilā jagatprabhoḥ /
asaṃspṛśyā asaṃdṛśyā yathākāśastathā kila //
teṣu samantabhadrādyā bodhisattvā jinātmajāḥ /
sarve dvādaśa varṣāṇi saṃbhramante samantataḥ //
sarvaṃ tenaiva dṛṣṭāni tāni lomavilāni hi /
buddhairapi na dṛśyante teṣveva saṃsthitairapi //
kimanyairbodhisattvaistauirarhadbhirbrahmacāribhiḥ /
yogibhirṛṣibhiścāpi dṛśyante naiva kenacit //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivamabravīt //
ye ca samantabhadreṇa dṛśyante bhramatāpi na /
yāni buddhairna dṛśyante tatraiva saṃsthitairapi //
(Gkv 217)
bhagavaṃstāni saṃdraṣṭuṃ śaknuyāṃ kathameva hi /
hā me janma niḥsāraṃ yanna dṛṣṭo sa jagatprabhuḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
mayāpi kulaputrāsya lomavilāni yatnataḥ /
cirāt saṃvīkṣamāṇena dṛśyante tāni sarvataḥ //
kulaputra sa lokeśo māyāvī sūkṣmarupakaḥ /
arupyadṛśyamāṇye 'pi nirākāro niraṃjanaḥ //
atha rupī maharupo viśvarupo mahākṛtiḥ /
ekādaśaśiraskaṃśca śatasahasrahastakaḥ //
koṭiśatasahasrākṣo divyarupaḥ surupakaḥ /
mahāyogī mahāprājñaḥ paramārthayogapālakaḥ //
sucetano mahābhijño bodhisattvo jagatprabhuḥ /
kulīnastrijagadbhartā sarvadharmādhipeśvaraḥ //
sarvasattvasamuddhartā saṃsārodadhitārakaḥ /
mahāsattvo mahāyānadharmaśāstā jagadguruḥ //
traidhātukajagannātho dharmadhātusvarupaddhṛk /
sarvajñastrigunādhāro niḥkleśo vimalendriyaḥ //
arhan saṃbodhimārgasthaḥ sarvasattvahitārthabhṛt //
sarveṣu bhadradharmeṣu chāyābhūto nirākulaḥ /
saṃbodhidharmasaṃbhārapūrakaḥ śrīguṇākaraḥ //
brahmacārī viśuddhātmā sarvalokaśubhaṃkaraḥ /
sarvapāramitādhartā sarvasaṃghādhipeścaraḥ //
evaṃ śrīmānmahāsattva āryāvalokiteśvaraḥ /
bodhisattva mahābhijñaḥ sarvasamādhibhṛdvaraḥ //
kenāpi dṛśyate nāsau sarvadharmamayāśrayaḥ /
acintyo hyasamīkṣo 'pi sarvanirmāṇarupadhṛk //
sarvasattvān samālokya durgatitaḥ prayatnataḥ /
(Gkv 218)
samuddhṛtya śubhe dharme yojayati prabodhayan //
durdāntānapi saṃpaśyan prātihāryāṇi darśayan /
bodhayitvā prayatnena yojayati susaṃvare //
bodhisattvān mahāsattvāṃśca paripācayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayatyātmajāniva //
evaṃ sa trijagannātho jagatsarvaṃ prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃprayāyāt sukhāvatīm //
sukhāvatyāṃ munīndrasya śaraṇe samupasthitaḥ /
sadānuśāsanam dhṛtvāa saṃcarante jagaddhite //
tasyāmitābhanāathasya pītpā dharmāmṛtaṃ sadā /
sarvasattvahitādhānaṃ vrataṃ dhṛtvādhitiṣṭhati //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa niśamya sa jinātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokayaivamabravīt //
bhagavaṃstaṃ jagannāthamāryāvalokiteśvaram /
kenopāyena paśyeyamahaṃ kutra kadā katham //
bhagavan sa jagannātho yenopāyena dīkṣyate /
tadupāyaṃ samādeṣṭumarhati me bhavān guruḥ //
iti saṃprārthite tena bhagavān sarvavijjinaḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra sa lokeśaḥ sattvānuddhṛtya sarvataḥ /
prathamamatra samāgaccheta sabhāyāṃ mama darśane //
iti śāstrā samādiṣṭaṃ śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī bhagavantaṃ ca samālokyaivabravīt //
anujānāamyahaṃ śāsta yatsa nātha ihāvrajet /
kadehāsau jagannātha āgacchettata samādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavāṃstaṃ jinātmajam /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra samālokya punarevaṃ samādiśat //
kulaputra yadā sarvasattvo bodhipathāsthitaḥ /
(Gkv 219)
bhavati sa mahāsattvaḥ prathamamāsarediha //
iti śāstroditaṃ śrutvā viṣkambhī sa viṣāditaḥ /
kapolaṃ svakale dhṛtvā manasaivaṃ vyacintayat //
hā mayā kiṃ kṛtaṃ pāpaṃ yadasya tribhavaprabhoḥ /
sarvadharmādhināthasya darśanaṃ prāpsyate na hi //
kiṃ mamānena kāyena suciraṃ jīvitena ca /
vinā sandarśanenātra lokeśsya jagadguroḥ //
kadāhaṃ tasya nāthasya dṛṣṭvā mukhasudhākaram //
kleśatāpahataṃ lapsye prahlādanaṃ mahatsukham //
kadāsya caraṇāmbhoje śaraṇe samupasthitaḥ /
praṇatvā śrīguṇaṃ lapsye sarvasattvahitārthadam //
kadāsya bhajanaṃ kṛtvā pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
mahānandasukhotsāhaiḥ saṃcareyaṃ jagaddhite //
kadāsya śāsanaṃ dhṛtvā kṛtvā sarvahitaṃ sadā /
saṃbodhiśrīsukhaṃ prāptuṃ saṃgaccheyaṃ sukhāvatīm //
kadā gatvā sukhāvatyāmamitābhaṃ munīśvaram /
samīkṣya samupāśritya bhajeyaṃ sarvadā mudā //
tatsaddharmāmṛtaṃ pītvā kṛtvā dharmamayaṃ jagat /
saṃbuddhapadamāsādya yāsyāmi nirvṛtiṃ kadā //
ityevaṃ manasā dhyātvā viṣkambhī sa puro gataḥ /
bhagavantaṃ punarnatvā prārthayadevāmādarāt //
bhagavan sa jagadbhartā kadeha samupāsaret /
draṣṭumicchāmi taṃ nāthaṃ sarvathāhaṃ kuhāpi hi //
yenopāyena nātho 'sau yathā saṃdrakṣyate mayā /
tadupāyaṃ tathā mahyaṃ samupādeṣṭumarhatti //
iti tatprārthitaṃ śrutvā bhagavān vihasannapi /
viṣkambhinaṃ samālokya punareva samādiśat //
kulaputrāgataḥ kālo lokeśasya na sāmpratam /
(Gkv 220)
samaye 'sau mahābhijño hyavaśyamācarediha //
durlabhaṃ kulaputrāsya darśanaṃ tribhave prabhoḥ /
kadācitkenacitkāle kathaṃcillabhate khalu //
yadasau sarvalokeśaḥ sārvadharmādhipaḥ prabhuḥ /
saddharmaguṇasaṃbhartābhadraśrisaṃpadāśrayaḥ //
sarveṣāmapi sattvānāṃ ṣaḍgatibhavacāriṇām /
trātā bhartā pitā mātā sanmitraṃ sadgururgatiḥ //
śaraṇyaṃ parāyaṇaṃ dvīpaḥ suhṛdbandhurhitārthadaḥ /
bhavodadhisamuddhartā kleśāgniśamanāmṛtaḥ //
sarvamāranihantāpi sarvaduṣṭabhayāpahā /
saṃbodhimārgasaṃdeṣṭā nirvṛtipadadeśakaḥ //
evamasau maheśākhyaḥ sarvalookādhipeśvaraḥ /
bodhisattvādhipaḥ śāstā sarvasaṃghavināyakaḥ //
saṃsāre tasya saddharmaśravaṇaṃ cāpi durlabham /
nāmāpi grahaṇaṃ cāpi smaraṇaṃ cāpi durlabham //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
abhidhānaṃ samuccārya saṃbhajante samāhitāḥ //
etatpuṇyānubhovena sarve te vimalendriyāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno bhavanti bodhicāriṇaḥ //
tataste bhadritācārāścaturhmavihāriṇaḥ /
poṣadhaṃ saṃvaraṃ dhṛtvā saṃcarama samāhitāḥ //
etatpuṇyānubhāvena pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
triratnabhajanotsāhaiḥ saṃcareran jagaddhite //
tataste syurmahāsattvā bodhisattvā jinātmajāḥ /
ṣaḍakṣarīṃ mahāvidyāṃ vidyārājñīṃ samāpnuyuḥ //
yadā ṣaḍakṣarī vidyāṃ saṃprāpya ye jinātmajāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya japanti śraddhayā sadā //
tadā tasya jagadbhartuḥ sarvadharmamayāśraye /
(Gkv 221)
lomavileṣu jāyeran sarve te sugatātmajāḥ //
tatastenaiva saṃsāare saṃsareyuḥ kadācana /
tasyaiva lomarandhreṣu jātā bhrameyurābhavam //
tatraiva saṃbhavantaste saṃbodhijñānasādhanam /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃtiṣṭheran samāhitāḥ //
tatraiva saṃsthitāte 'pi vinā duṣkaracaryayā /
sukhena prāpya saṃbodhiṃ nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti śāstra samādiṣṭaṃ śrutvā sa sugatātmajaḥ /
viṣkambhī munīrājaṃ taṃ samālokyaivamabravīt //
bhagavan prāptumicchāmi vidyāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadbhavān ma imāṃ vidyaqaṃ samarcayitumarhati //
iti tatprārthitaṃ śrutvā bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
durlabhāṃ kulaputremāṃ vidyārājñīṃ ṣaḍakṣarīm /
buddhā api na jānanti prāgevānye jinātmajāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viṣkambhī sa viṣāditaḥ /
bhagavantaṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
yadbhagavanna jānanti sarve buddhā jinātmajāḥ /
tatkuto 'hamimāṃ vidyāṃ prāpsyāmi tadupādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavān sarvavijjinaḥ /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
vidyeyaṃ kulaputrāsya lokeśasya jagatprabhoḥ /
paramahṛdayaṃ hīti sarvabuddhairnigadyate //
tadiyaṃ durlabhā vidyā sarvavidyāvināyakāḥ /
jānāti ya imāṃ vidyāṃ paramārthaṃ sa vetti hi //
ityādiṣṭe munīndreṇa viṣkambhī ca jinātmajaḥ /
bhagavantaṃ samālokya papracchaivaṃ samādarāt //
bhagavan sa mahāsattvo vidyate 'pi bhavālaye /
(Gkv 222)
jānīta ya imāṃ vidyāṃ taṃ darśayitumarhati //
iti saṃprārthite tena bhagavāṃstaṃ mahāmatim /
viṣkambhinaṃ samālokya punarevaṃ samādiśat //
jānīte kulaputrātra kaścitteṣāṃ ṣaḍakṣarīm /
mahāvidyāṃ maheśākhyāṃ sarvatraidhātukeṣvapi //
eṣā mahattarī vidyā sarvayogāstamodhalā /
yannāpi jñāyate buddhaiḥ sarvairapi jinātmajaiḥ //
enāṃ vidyāṃ samicchantaḥ sarvabuddhā jinā api /
bhramanti bodhisattvāśca daśadikṣu samantataḥ //
kutaścillabhyate naiva buddhaistaistu gatairapi /
bodhisattvaiśca taiḥ sarvairevameṣā sudurlabhā //
kenacillabhyate 'pyeṣā bhramatā sucirādiha /
bahupuṇyānubhāvena lokeśvaraprasādataḥ //
dhanyāste bahupuṇyoghā bodhiśrīguṇalābhinaḥ /
satataṃ ye japantyenaṃ lokeśahṛdayaṃ mudā //
japati yo yadā yatra vidyāmenāṃ ṣaḍakṣarīm /
tadā tasyāntike buddhāḥ sarve 'pyurupāśritāḥ //
bodhisattvāśca sarve 'pi mahāsattvā maharddhikāḥ /
rakṣeyustaṃ mahāsattvaṃ sametya samupasthitāḥ //
ṣaḍvapāramitāḥ sarvāḥ tasya dvārasamāśritāḥ /
saṃbodhisādhanopāyasiddhiṃ dadyurjagaddhite //
dvātriṃśadeva putrāśca sarve saparivārakāḥ /
jalpakaṃ taṃ samālokya rakṣeyurvipadāśritāḥ //
catvāraśca mahārājāḥ sasainyasacivānutāḥ /
tasya rakṣāṃ prakuryuste daśadikṣu vyavasthitāḥ //
sarve nāgādhipāścāpi dharaṇīsamupāśritāḥ /
tasya rakṣāvidhānārthaṃ dṛṣṭvā dadyurmahāmaṇim //
bhaumā yakṣāśca sarve 'pi āśritāḥ saṃprasāditāḥ /
(Gkv 223)
tasya rakṣā prakurvanti saṃcareran samantataḥ //
buddhāśca bahavastasya kāyalomavilāśritāḥ /
sādhukāraṃ pradatvaivaṃ varṇayeyuḥ prasāditāḥ //
dhanyastvaṃ kulaputrāsi yadīdṛgcchrīguṇākaram /
cintāmaṇiaṃ mahāratnaṃ prāptavān sādhu sanmate //
saptavaṃśāśca te sarve pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
niḥkleśā vimalātmāno labheyurnirvṛteḥ padam //
tava kukṣi sthitāścāpi sarve prāṇigaṇāḥ khalu /
bodhisattvā mahāsatvā bhaveyuśca nirvartikāḥ //
evaṃ tasyāḥ ṣaḍakṣaryā vidyāyāḥ puṇyamuttamam /
aprameyamasaṃkhyeyamiti prāhurmunīśvarāḥ //
yaścādārādimāṃ vidyāmahārājñīṃ ṣadakṣarīm /
mūrdhni kaṇṭhe bhuje vāpi badhvā dadhyāt samāhitaḥ //
sa sarvapāpanirmuktaḥ pariśuddhatrimaṇḍalaḥ /
niḥkleśaṃ pariśuddhātmā vajrakāyo bhaved dhruvam //
buddhadhātumaṇ