Phạn tạng (Sanskrit Canon)psp_5u.htmNguyên tác: Sanskrit
Kinh Bát-nhã Hai mươi lăm ngàn bài tụng, Quyển V (Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā V)
Kinh thuộc hệ Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajñāpāramitā), một trong những bộ kinh quan trọng nhất của Phật giáo Đại thừa, giảng về tánh Không (śūnyatā) và trí tuệ siêu việt. Dữ liệu văn bản lấy từ kho GRETIL (Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages).
Văn bản gốc(Sanskrit)
Trang 1 / 7 (50.000 ký tự/trang)
(PSP_5:1) pañcaviṃśatisāhasrikā prajñāpāramitā V punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sacet svapnāntaragato 'pi svapnopamāṃś caiva sarvadharmān vyavalokayati, pratiśrutkopamān marīcyupamān pratibhāsopamān nirmitakopamān gandharvanagaropamāṃś ca sarvadharmān vyavalokayati na ca sākṣātkaroti, idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṃ veditavyam. iti prathamaṃ liṅgam punar aparaṃ subhūte svapnāntaragato 'pi bodhisattvo mahāsattvaḥ śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā traidhātuke vā na spṛhayati na cittam utpādayati nānuśaṃsayati, idam api subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṃ veditavyam. iti dvitīyam punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sacet svapnāntaragatas tathāgatam anekaśataparivāram anekasahasraparivāram anekaśatasahasraparivāram anekakoṭīniyutaśatasahasraparivāraṃ bhikṣubhikṣuṇībhir upāsakopāsikābhir devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakiṃnaramahoragaiḥ parivṛtaṃ puraskṛtaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ dharmaṃ deśayantaṃ paśyati, sa taṃ dharmaṃ śrutvā tasya dharmasyārtham ājanāti dharmānudharmapratipanno viharati samayapratipanno 'nudharmacārī, idam api subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṃ veditavyam. iti tṛtīyam punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragataḥ sacet tathāgataṃ paśyed vaihāyasam atyudgamya bhikṣusaṃghasya dharmaṃ deśayantaṃ dvātriṃśadbhir mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaṃ vyāmaprabham ṛddhiprātihāryañ ca nidarśayantan nirmitāṃś ca nirmiṇvantan tāṃś caiva nirmitān anyeṣu lokadhātuṣu buddhakṛtyaṃ kurvataḥ, idam api subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyasya lakṣaṇaṃ veditavyam. iti caturtham (PSP_5:2) punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato 'pi nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate grāmaghāte vartamāne nagaraghāte vartamāne 'gnidāhe vartamāne, vyāḍamṛgān vā dṛṣṭvā tadanyān vā caṇḍamṛgajātīr dṛṣṭvā pipāsitān dṛṣṭvā bubhuksitān dṛṣṭvā mātāpitṛmaraṇaṃ vā dṛṣṭvā bhrātṛbhaginīmaraṇaṃ vā dṛṣṭvā putraduhitṛmaraṇaṃ vā dṛṣṭvā mitrāmātyajñātisālohitamaraṇaṃ vā dṛṣṭvā na śokabhayabhairavasaṃtrāsam utpādayati, tataś ca svapnāt samanantaravibuddhasya samānasyaivaṃ bhavati, svapnopamaṃ sarvam idaṃ traidhātukaṃ, mayāpy anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhya svapnopamaṃ sarvatraidhātukam iti dharmo deśayitavyaḥ, idam api subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṃ veditavyam. iti pañcamam punar aparaṃ subhūte kathaṃ vijñāyate yathāvinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya tatra buddhakṣetre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ trayo 'pāyā na bhaviṣyantiti? sacet subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato nārakaṃ vā sattvaṃ dṛṣṭvā tiryagyonigataṃ vā sattvaṃ dṛṣṭvā yāmalokikaṃ vā sattvaṃ dṛṣṭvā, evaṃ smṛtiṃ pratilabhate yena smṛtilabdhasya caivaṃ bhavati, tathā kariṣyāmi tathā pratipatsye yathā me tatra buddhakṣetre 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ trayo 'pāyā na bhaviṣyanti. tat kasya hetoḥ? tathā hi yaś ca svapno yaś cāhaṃ sarva ime dharmā advayā advaidhīkārāḥ, idam api subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṃ veditavyam. iti saṣṭham punar aparaṃ subhūte 'vinivartanīyo bodhisattvo mahāsatttvaḥ svapnāntaragato vā prativibuddho vā nagaradāhe vartamāne, evaṃ samanvāharati, yena mayā svapnāntaragatena vā prativibuddhena vā ya ākārā yāni liṅgāni yāni nimittāni dṛṣṭāni yair ākārair yair liṅgair yair nimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo 'vinivartanīyo bhavati, yadi ta ākārās tāni liṅgāni tāni nimittāni mama saṃvidyante tair avaivartiko bodhisattvo mahāsattva evaṃ satyādhiṣṭhānaṃ karoti, (PSP_5:3) yena satyena satyavacanenāhaṃ vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau tena satyena satyavacanenāyaṃ nagaradāha upaśāmyatu śītībhavatv astaṃ gacchatu. saced upaśāmyati śītībhavaty astaṃ gacchati veditavyaṃ subhūte vyākṛto batāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāv avinivartanīyatāyai. sacet punaḥ subhūte agniskandho 'tikramitvā gṛhād gṛhaṃ dahati rathyāyā rathyā dahaty anyad gṛhaṃ dahaty anyad gṛhaṃ na dahaty anyāṃ rathyāṃ dahaty anyāṃ rathyāṃ na dahati veditavyaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena dharmaṃ pratyākhyānasaṃvartanīyam etaiḥ sattvaiḥ karmopacitaṃ yenaiteṣāṃ sattvānām ekaṃ gṛhaṃ dahyate, ekaṃ gṛhaṃ na dahyate, teṣām etad dṛṣṭadhārmikam eva karma vipacyate, ayaṃ subhūte hetur ayaṃ pratyayo 'vinivartanīyānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ yair hetubhir yaiḥ pratyayair avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ. iti saptamam punar aparaṃ subhūte yair ākārair yair liṅgair yair nimittaiḥ samanvāgato 'vinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo veditavyas tān ākārāṃs tāni liṅgāni tāni nimittāni deśayiṣyāmi. sacet subhūte kaścid eva strī vā puruṣo vāmanuṣyeṇādhiṣṭhito bhavet, tatra bodhisattvena mahāsattvena evaṃ samanvāhartavyaṃ, saced ahaṃ vyākṛtas tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyai samyaksaṃbodhaye, pariśuddhaś ca me 'dhyāśayo yathāham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbodhukāmo yathāham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsye, pariśuddhaś ca me manasikāro 'nuttarāyai samyaksaṃbodhaye, apagataṃ me śrāvakacittam apagataṃ me pratyekabuddhacittam, apagatena śrāvakapratyekabuddhacittena mayānuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbodhavyā, nāham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsye, abhisaṃbhotsya evāham anuttarāṃ samyaksaṃbodiṃ ye 'pi te 'saṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti teṣāṃ tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ nāsti kiṃcid adṛṣṭaṃ vāśrutaṃ vāviditaṃ vāsākṣātkṛtaṃ vānabhisaṃbuddhaṃ vā yathā te buddhā bhagavantaḥ prajānanti paśyanti mamādhyāśayara iti hy anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsya etena satyena satyavacanenāyaṃ strī vā puruṣo vā yenāmanuṣyeṇa gṛhīto viheṭhito vā so (PSP_5:4) manuṣyo 'pakrāmatu. sacet punaḥ subhūte so 'manuṣyas tato nāpakrāmati tasya bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṃ bhāṣamāṇasya veditavyam etat subhūte nāyaṃ vyākṛto bodhisattvo mahāsattvas tair pūrvakais tathagatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyai samyaksaṃbodhaye. sacet punaḥ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṃ bhāṣamāṇasya so 'manuṣyas tato 'pakrāmati veditavyaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena vyākṛto 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvas taiḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyai samyaksaṃbodhaye. ebhiḥ subhūte ākārair ebhir liṅgair ebhir nimittaiḥ samanvāgato 'vinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ. punar aparaṃ subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya ṣaṭsu pāramitāsu carata upāyakauśalyavirahitasyācaritāvinaś caturṣu smṛtyupasthāneṣu samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgeṣv āryāṣṭāṅge ca mārge caturṣv āryasatyeṣu śūnyatānimittāpraṇihiteṣu bodhisattvaniyāmam anavakrāntasya satyādhiṣṭhānena māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati saced bodhisattvasyaivaṃ bhavati, yena satyena satyavacanenāhaṃ vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, tena satyena satyavacanenāyam amanuṣyabhūta ito 'pakrāmatv ity evaṃ satyādhiṣṭhānaṃ kariṣyati. tatra māraḥ pāpīyān autsukyam āpatsyate katham amanuṣya ito 'pakrāmed? iti. tat kasya hetoḥ? tathā hi māraḥ pāpīyān balavattaraṃ ca tejovattaraṃ ca tatrautsukyam āpatsyate katham ayam amanuṣya ito 'pakrāmed iti, evaṃ mārādhiṣṭhānena sa tato 'pakrāmiṣyati, evaṃ ca tasya bodhisattvasya mahāsattvasya bhaviṣyati, mamaiṣo 'nubhāvenāmanuṣya ito 'pakrānto, na punar evaṃ jñāsyati mārānubhāvenaiṣo 'manuṣya ito 'pakrānta iti. sa tenānyān bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate ullāpayiṣyaty uccagghayiṣyati paṃsayiṣyaty, ahaṃ vyākṛto 'nuttarāyai samyaksaṃbodhaye taiḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair ete punar anye na vyākṛtā anuttarāyai samyaksaṃbodhaye. sa tena tāvanmātrakeṇa māraṃ vivardhayiṣyati, dūrīkariṣyati sarvākārajñatāṃ dūrīkariṣyaty anuttaraṃ buddhajñānam. sa tathārūpo bodhisattvo mahāsattvas tāvanmātrakeṇānupāyakuśalo (PSP_5:5) 'bhimānam utpādayiṣyati, tasya dve bhūmi pratikāṅkṣitavye. katame dve? yad uta śrāvakabhūmir vā pratyekabuddhabhūmir vā. evaṃ satyādhiṣṭhānena bodhisattvasya mahāsattvasya mārakarmotpatsyate, tatra sa kalyāṇamitrāṇi na seviṣyate na bhajiṣyate na paryupāsiṣyate tad eva mārabandhanam āgāḍhīkariṣyati. tat kasya hetoḥ? yathāpi nāma ṣaṭsu pāramitāsv acaritatvād upāyakauśalena vāparigṛhītatvād, evaṃ hi subhūte bodhisattvena mahāsattvena satyādhiṣṭhānena mārakarma veditavyam. kathaṃ ca punaḥ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya ṣaṭsu pāramitāsv acaritāvino yāvad bodhisattvaniyāmam anavakrāntasya satyādhiṣṭhānena māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati? iha subhūte māraḥ pāpīyān anyatareṇa veṣeṇopasaṃkramya bodhisattvaṃ mahāsattvam evaṃ vakṣyati: vyākṛtas tvaṃ kulaputra tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhenānuttarāyai samyaksaṃbodhaye, amuko 'nvayas te, idan te nāmadheyam, idan te pitur nāmadheyam, idan te mātur nāmadheyam idan te putraduhitṛbhaginīnāmadheyam, idan te mitrāmātyajñātisālohitānāṃ yāvad āsaptamamātāmahapitāmahayugasya nāmadheyam upadekṣyati, āmuṣmāt tvaṃ janapadād āmuṣmāt tvaṃ nagarād amuṣmād diśas tvam āgato, 'muṣmin janapade tvaṃ jāto 'musmiṃ grāme vā nagare vā. sacet prakṛtyā mṛduko bhaviṣyati sa tam evaṃ vakṣyati: pūrvam api tvam evaṃ mṛduka evābhūḥ, sacet sa tīkṣṇo bhaviṣyati sa tam evaṃ vakṣyati: pūrvam api tvam evaṃ tīkṣṇa evābhūḥ, saced āraṇyako bhaviṣyati, sacet piṇḍapātiko bhaviṣyati, sacet pāṃśukūliko bhaviṣyati, sacet khalupunaḥpaścādbhaktiko bhaviṣyati saced ekāśaniko bhaviṣyati sacet prasthavpiṇḍiko bhaviṣyati, sacec chmāśāniko bhaviṣyati, saced abhyavakāśiko bhaviṣyati, saced vṛkṣamūliko bhaviṣyati, sacen naiṣadyiko bhaviṣyati, saced yathāsaṃstariko bhaviṣyati, sacet traicīvariko bhaviṣyati, saced alpeccho bhaviṣyati, sacet saṃtuṣṭo bhaviṣyati, sacet pravivikto bhaviṣyati, saced apagatapādamrakṣaṇo bhaviṣyati, sacen mandabhāṣyo bhaviṣyati, sa tam evaṃ vakṣyati: pūrvam api tvaṃ mandabhāṣya evābhūḥ, sacen mandamantro bhaviṣyati, pūrvam api tvaṃ mandamantra evābhūḥ. tat kasya (PSP_5:6) hetoḥ? tathā hi tavaivaṃrūpā dhūtaguṇāḥ saṃvidyante niścayena te pūrvam apy eta eva dhūtagunāḥ saṃlekhā abhūvan. so 'nena ca pūrvakeṇa nāmāpadeśena gotrāpadeśena ca pratyutpannadhūtaguṇāpadeśena ca manyanām utpādayiṣyati. tam enaṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramyaivaṃ vakṣyati: vyākṛtas tvaṃ kulaputra tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyai samyaksaṃbodhaye 'vinivartanīyatāyāṃ yathā te dhūtaguṇāḥ saṃvidyante. kadācid bhikṣuveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid gṛhapativeṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid mātṛveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācit pitṛveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid bhrātṛveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid bhaginīveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid brāhmaṇaveṣeṇopasaṃkramiṣyati, kadācid mitrāmātyajñātisālohitaveṣeṇopasaṃkramiṣyaty upasaṃkramyaivaṃ vakṣyati: vyākṛtas tvaṃ kulaputra tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhenānuttarāyai samyaksaṃbodhaye. tat kasya hetoḥ? tathā hi tavāmī guṇāḥ saṃvidyante 'vinivartanīyānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām. ye ca te mayā subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya ākārā liṅgāni nimittāny ākhyātās te tasya bodhisattvasya mahāsattvasya na saṃvidyante. veditavyaṃ subhūte tadanyair bodhisattvair mahāsattvair mārādhiṣṭhito batāyaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi ya ākārā yāni liṅgāni yāni nimittāny 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya te cāsya na saṃvidyante. anena ca nāmāpadeśena tad anyān bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate uccagghyayiṣyaty ullāpayiṣyati kutsayiṣyati paṃsayiṣyati, idam api subhūte nāmāpadeśena nāmādhiṣṭhānena bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena nāmādhiṣṭhānena mārakarma veditavyam. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ ṣaṭsu pāramitāsu caritaḥ sattvānāṃ nāma na jānāti, rūpaṃ na jānāti, vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān, vijñānaṃ na jānāti. tasya māraḥ pāpīyān nāmādhiṣṭhānena vyākariṣyati, yāvat te 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasyedaṃ nāma bhaviṣyati, yat tena nāmadheyam anuvitarkitaṃ bhaviṣyaty anuvicāritam. tatra duṣprajñājātīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyānupāyakuśalasyaivaṃ bhaviṣyati: yathā ca mama cittotpāda utpannaḥ, yac ca mayā nāmadheyaṃ manasānuvitarkitam anuvicāritam, (PSP_5:7) idaṃ mamānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya nāmadheyaṃ bhaviṣyati. tathā tathā māraḥ pāpīyān nirdekṣyati mārakāyikā vā devatā mārādhiṣṭhito vā bhikṣus tasyaivaṃ bhaviṣyati: yathā ca mama cittotpāda utpanno, yathā ca mama nāmadheyaṃ, yathā cānena bhikṣunā nirdiṣṭaṃ sameti nāma sameti me nāmnā vyākṛto 'haṃ tais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anuttarāyai samyaksaṃbodhaye. ye ca mayā subhūte 'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyākārā liṅgāni nimittāny ākhyātāni tasya bodhisattvasya mahāsattvasya na saṃvidyante, taiś cākārair liṅgair nimittair virahitaḥ, so 'nena ca nāmāpadeśena manyanām utpādayiṣyati, sa tadanyān bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate, sa tayā manyanayā abhimanyatayā dūrībhaviṣyaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodhes tasyopāyakauśalyavirahitasya prajñā pāramitāvirahitasya kalyāṇamitravirahitasya pāpamitraparigṛhītasya dve bhūmī pratikāṅksitavye yad uta śrāvakabhūmir vā pratyekabuddhabhūmir vā. atha vā ciraṃ suciraṃ saṃdhāvya saṃsṛtyemām eva prajñāpāramitām āgamyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate. sacet sa priyān bodhisattvān mahāsattvān na kalyāṇamitrāṇy abhīkṣṇaṃ lapsyate darśanāya na cainān paryupāsiṣyate, sacet tenaivātmabhāvapratilābhena tān pūrvakāṃś cittotpādān na vigarhiṣyati na pratideśayiṣyati tasya dve bhūmī pratikāṅkṣitavye yad uta śrāvakabhūmir vā pratyekabuddhabhūmir vā. tadyathāpi nāma subhūte bhikṣuś catasṛṇāṃ mūlāpattīnām anyatarānyatarām āpattim āpadyābhikṣur bhavaty aśramaṇo 'śākyaputrīyaḥ. so 'bhavyas tenaiva cātmabhāvena caturṇāṃ śrāmaṇyaphalānām anyatarānyataraṃ śrāmaṇyaphalam anuprāptum. evam eva subhūte ayaṃ tato gurutaraś cittotpādo yo 'yaṃ nāmāpadeśena bodhisattvasya mahāsattvasya manyanāsahagataś cittotpāda utpannas, tena ca nāmāpadeśamātreṇānyān bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate, ayaṃ tato gurutaraś cittotpādo veditavyaḥ. tiṣṭhantu subhūte catasro gurukā mūlāpattayaḥ, pañcabhyo 'pi subhūte ānantaryebhyaḥ karmabhyo gurutaro 'yaṃ cittotpādo yo 'yaṃ (PSP_5:8) bodhisattvasya mahāsattvasya nāmāpadeśena manyanāsahagataś cittotpāda utpannas, tena ca nāmāpadeśamātreṇānyān bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate, ayaṃ tato gurutaraś cittotpādo veditavyaḥ. iti hi subhūte imāni tāni nāmāni nāmāpadeśenotpadyamānāni mārakarmāṇi sūkṣmāṇi bhavanti. punar aparaṃ subhūte vivekaguṇena bodhisattvasya mahāsattvasya māraḥ pāpīyān hy upasaṃkramiṣyaty upasaṃkramyaivaṃ vakṣyati: vivekasya tathāgato varṇavādī. nāhaṃ subhūte evaṃ vivekaṃ vadāmi bodhisattvasya mahāsattvasya yad utāraṇyāni vanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni. subhūtir āha: kataraḥ punar bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasyānyo viveko yadi nāraṇyāni vanaprasthāni prāntāni śayanāsanāni? kathaṃrūpo bhagavann anyo viveko bodhisattvasya mahāsattvasya? bhagavān āha: sacet subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ śrāvakapratisaṃyuktair manasikārair vivikto bhavati, pratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārair vivikto bhavati, bodhisattvo mahāsattvo nāraṇyavanaprasthaprāntaśayanāsanair viharati, viviktaś caiva viharati bodhisattvo mahāsattvaḥ, yo 'yaṃ mayā subhūte viveko 'nujñāto bodhisattvasya mahāsattvasya. anena ca vivekena rātriṃdivaṃ viharati viviktaś caiva viharati bodhisattvo mahāsatvo yad uta bodhisattvavivekena nāraṇyavanaprasthaprāntaśayanāsanair viharati vivikta eva viharati bodhisattvo mahāsattvo, grāmānte 'pi vā viharann anena vivekena viviktaś caiva viharati bodhisattvo mahāsattvaḥ, yaś ca mayā subhūte viveko 'nujñāto bodhisattvasya mahāsattvasya. yañ ca punaḥ sa māraḥ pāpīyān vivekam upadekṣyaty araṇyavanaprasthaprāntaśayanāsanair viharati, sa tena vivekena saṃkīrṇaś caiva samānaḥ śrāvakapratisaṃyuktair manasikāraiḥ viharati pratyekabuddhapratisaṃyuktair manasikārair viharati prajñāpāramitāyām anabhiyuktaḥ sarvākārajñatāṃ na paripūrayati. evaṃ so 'nena vihāreṇa viharann apariśuddhadharmamanasikāraś caiva samānas tadanyān api bodhisattvān mahāsattvān avamaṃsyate ye te grāmānte viharanti pariśuddhadharmamanasikārāḥ śrāvakacittair asaṃkīrṇāḥ pratyekabuddhacittair asaṃkīrṇā (PSP_5:9) ihānyaiḥ pāpakaiś cittotpādair asaṃkirṇā dhyānavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhasatyābhijñāparipūriṃ gatāḥ. atha ca punaḥ so 'nupāyakuśalo bodhisattvo mahāsattvaḥ, kiṃ cāpi yojanaśatikeṣv aṭavīkāntāreṣv apagatavyādamṛgapakṣiṣv apagatacaurakāntāreṣv apagatabhṛśaparṇarākṣasānuvicariteṣu tatra madhye vā saṃkalpayed varṣaṃ vā varṣaśataṃ vā varṣasahasraṃ vā varṣaśatasahasraṃ vā varṣakoṭīśataṃ vā varṣakoṭīsahasraṃ vā varṣakoṭīśatasahasraṃ vā tato vā uttari, imaṃ ca vivekan na jānāti yena vivekena bodhisattvo mahāsattvo 'dhyāśayasaṃprasthito viharati, saṃkīrṇaś caiva viharati bodhisattvo mahāsattvaḥ saṃkliṣṭaś caiva tatra viveke niśrita ālīno 'dhyavasito na me sa tāvanmātrakeṇa cittam abhirādhayati, yaś ca mayā viveka ākhyātas tasmin viveke na saṃdṛśyate. tam enaṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramyopary antarīkṣe sthitvaivaṃ vadati: sādhu sādhu kulaputra eṣa vivekas tathāgatenākhyāto yena viharasy evaṃ tvaṃ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyase. sa tato vivekāt punar anyān vivekān avamanyamānas tadanyān bodhisattvayānikān bhikṣūn peśalān kalyāṇadharmano 'vamaṃsyate saṃkīrṇavihāreṇa bateme viharanty āyuṣmanta iti. ye ca viviktavihāreṇa viharanti bodhisattvā mahāsattvās tān saṃkīrṇavihāreṇa codayiṣyati smārayiṣyati avamaṃsyate, ye ca saṃkīrṇavihāreṇa viharanti tān viviktavihāreṇa samudācariṣyati tatra ca gauravam utpādayiṣyati, yatra ca gauravam utpādayitavyaṃ tatra mānam utpādayiṣyati. tat kasya hetoḥ? aham amanuṣyaiś codye, aham amanuṣyaiḥ smārye, eṣa vihāro yena vihāreṇāhaṃ viharāmi, kaṃ grāmāntavihāriṇam amanuṣyāḥ smārayiṣyanti? ayaṃ bodhisattvas tadanyān bodhisattvayānikān kulaputrān paṃsayiṣyaty avamaṃsyate ullāpayiṣyati kutsayiṣyati. ayaṃ subhūte bodhisattvacaṇḍālo veditavyaḥ, bodhisattvadūṣī veditavyaḥ, bodhisattvaprativarṇiko veditavyaḥ, cauraḥ sadevamānuṣāsurasya lokasya, cauraḥ śramaṇaveṣeṇa, cauro bodhisattvayānikārāṃ kulaputrāṇāṃ, tajjātikaḥ pudgalo na sevitavyo na bhaktavyo na paryupāsitavyaḥ. tat kasya hetoḥ? ādhimānikā hi subhūte tathārūpāḥ pudgalā veditavyāḥ. ity aṣṭamam (PSP_5:10) yasya khalu punar bodhisattvasya mahāsattvasyāparityaktā sarvākārajñatā, aparityaktā anuttarā samyaksaṃbodhis tena bodhisattvena mahāsattvenādhyāśayenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena, sarvasattvānām arthaṃ kartukāmena bodhisattvena mahāsattvena tajjātīyaḥ pudgalo na sevitavyo na bhaktavyo na paryupāsitavyaḥ. api tu khalu svakāryayogam anuyuktena vihartavyaṃ nityodvignamānasena saṃsāra uttrastamānasenāsaṃsṛṣṭena traidhātukena. tatra caiva maitry utpādayitavyā tatra caivānukampākaruṇotpādayitavyā muditotpādayitavyā upekṣotpādayitavyā, tathā ca kariṣyāmi yathaite mama doṣāḥ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ na bhaviṣyanti notpatsyante, saced utpatsyante kṣipram eva prahāsyāmīti śikṣā karaṇīyā. ayaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ svayamabhijñāya parākramo veditavyaḥ. punar aparaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvenādhyāśayenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena kalyāṇamitrāṇi sevitavyāni bhaktavyāni paryupāsitavyāni. evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: kāni punar bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni? evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat: buddhā bhagavantaḥ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni, bodhisattvā mahāsattvāś ca subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni, śrāvakā api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni. ye ca ṣaṭ pāramitā ākhyāsyanti deśayiṣyanti prajñapayiṣyanti prasthāpayiṣyanti vivariṣyanti vibhajiṣyanti uttānīkariṣyanti saṃprakāśayiṣyanti, ime 'pi subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni. ṣaṭ pāramitāḥ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni, catvāri smṛtyupasthānāni samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāḥ sarvaśūnyatā āryasatyāny apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ śūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ sarvavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhāni daśa balāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni. tathatābhūtakoṭidharmadhātu bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ kalyāṇamitrāṇi veditavyāni. ṣaṭ pāramitāḥ śāstāro veditavyāḥ ṣaṭ pāramitā mārgaḥ ṣaṭ pāramitā ālokaḥ ṣaṭ pāramitā (PSP_5:11) ulkā ṣaṭ pāramitā avabhāsaḥ ṣaṭ pāramitā bhūmiḥ ṣaṭ pāramitāḥ śaraṇaṃ ṣaṭ pāramitā layanaṃ ṣaṭ pāramitāḥ parāyaṇaṃ ṣaṭ pāramitā mātā ṣaṭ pāramitāḥ pitā. catvāri smṛtyupasthānāni samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgasarvaśūnyatāsarvavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhāni āryasatyāny apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ śūnyatānimittāpraṇihitābhijñā daśa balāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ sarvākārajñatāyai yāvat sarvavāsanānusaṃdhikleśaprahāṇāya saṃvartante. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte ye 'pi te 'bhūvann atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās teṣām api buddhānāṃ bhagavatām ime caiva saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā mātāpitarāv abhūtām. ye 'pi te subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās teṣām api buddhānāṃ bhagavatām ime caiva saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā mātāpitarau bhaviṣyataḥ. ye 'pi te subhūte etarhi daśa diśi loke buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti dharmañ ca deśayanti teṣām api subhūte buddhānāṃ bhagavatām ime caiva saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā mātāpitarau bhavataḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte 'to nirjātā hy atītānāgatapratyutpannā buddhā bhagavantaḥ tasmāt tarhi subhūte bodhisattvena mahāsattvenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmenāparapraṇeyatāṃ gantukāmenāparapraṇeyatāyāṃ sthātukāmena sarvasattvānāṃ saṃśayāṃś chrotukāmena buddhakṣetraṃ pariśodhayitukāmena sarvasattvān paripācayitukāmena caturbhiḥ saṃgrahavastubhiḥ sattvāḥ saṃgrahītavyāḥ. katamaiś caturbhir? dānena priyavadyatayārthakriyayā samānārthatayā. idam apy ahaṃ subhūte 'rthavaśaṃ paśyann evaṃ vadāmi: ete bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ śāstāro mātāpitarau layanaṃ trāṇaṃ dvīpaḥ śaraṇaṃ yad utema eva saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmāḥ. iti navamam tasmāt tarhi subhūte bodhisattvena mahāsattvenāparapraṇeyatāṃ gantukāmenāparapraṇeyatāyāṃ sthātukāmena sarvasattvānāṃ saṃśayāṃś chrotukāmena buddhakṣetraṃ pariśodhayitukāmena sarvasattvān paripācayitukāmena ihaiva prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam. tat kasya hetoḥ? atra hi prajñāpāramitāyāṃ sarvadharmā vistareṇopadiṣṭā yatra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam. iti daśamam evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: kiṃlakṣaṇā (PSP_5:12) bhagavan prajñāpāramitā? bhagavān āha: asaṅgalakṣaṇā subhūte prajñāpāramitā na subhūte prajñāpāramitā lakṣaṇan na prajñāpāramitāyāḥ kiñcil lakṣaṇam. subhūtir āha: syād bhagavan paryāyo yena lakṣaṇena prajñāpāramitā saṃvidyate tenaiva lakṣaṇena sarvadharmāḥ saṃvidyeran. bhagavān āha: evam etad yena lakṣaṇena subhūte prajñāpāramitā saṃvidyate tenaiva lakṣaṇena sarvadharmāḥ saṃvidyante. tat kasya hetoḥ? sarvadharmā hi subhūte viviktā asvabhāvāḥ svabhāvaśūnyāḥ, anena subhūte paryāyeṇa yena lakṣaṇena prajñāpāramitā saṃvidyate tenaiva lakṣaṇena sarvadharmāḥ saṃvidyante yad uta viviktalakṣaṇena śūnyatālakṣaṇena. evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: yadi bhagavan sarvadharmāḥ sarvadharmaviviktāḥ sarvadharmāḥ sarvadharmaiḥ śūnyās, tat kathaṃ bhagavan sattvānāṃ saṃkleśaṃ vyavadānaṃ prajñāyate? na bhagavan viviktaṃ vā śūnyatā vā saṃkliśyate vā vyavadāyate vā, na viviktaṃ vā śūnyatā vānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate, na vivikte vā śūnyatāyāṃ vā kaścid dharma upalabhyate, yo bodhim abhisaṃbudhyetāsya caivaṃ bhagavan bhagavato bhāṣitasya katham arthaṃ jānīyām? iti. evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat: tat kiṃ manyase? subhūte, api nu dīrgharātram ime sattvā ahaṃkāramamakāre caranti. subhūtir āha: evam etad bhagavann evam etat sugata, dīrgharātram ime sattvā ahaṃkāramamakāre caranti. bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte, api tv ahaṃkāramamakārau viviktāv api tv ahaṃkāramamakārau śūnyau. subhūtir āha: vivikto bhagavan śūnyaḥ sugata. bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte, ahaṃkāramamakāreṇa sattvāḥ saṃsāre saṃdhāvanti saṃsaranti. subhūtir āha: evam etad bhagavann evam etat sugata, ahaṃkāramamakāreṇa bhagavan sattvāḥ saṃsāre saṃdhāvanti saṃsaranti. bhagavān āha: evaṃ khalu subhūte sattvānāṃ saṃkleśaḥ prajñāyate saṃsāre saṃdhāvatāṃ saṃsaratāṃ, yatra subhūte nāhaṃkāro na mamakāras tatra nodgraho 'nena te sattvāḥ saṃsāre na saṃdhāvanti na saṃsaranti. (PSP_5:13) evaṃ khalu subhūte sattvānāṃ vyavadānaṃ prajñāyate saṃsāre na saṃdhāvatāṃ na saṃsaratām, api tu khalu punar na kaścit tatra saṃkliśyate vā vyavadāyate vā, evaṃ khalu subhūte saṃkleśo vyavadānañ ca prajñāyate. ity ekādaśam evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: evaṃ caran bhagavan bodhisattvo mahāsattvo na rūpe carati, na vedanāyāṃ na saṃjñāyāṃ na saṃskāreṣu, na vijñāne carati, na skandheṣu carati na dhātuṣu carati nāyataneṣu carati na pratītyasamutpāde carati na pratītyasamutpādāṅgesu carati na smṛtyupasthāneṣu carati na samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgeṣu na mārgeṣu carati nāryasatyeṣu nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu carati na sarvavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukheṣu carati na śūnyatānimittāpraṇihiteṣu carati na pañcasv abhijñāsu carati na balavaiśāradyeṣu carati na pratisaṃvitsu carati nāveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati na sarvākārajñatāyāṃ carati. tat kasya hetoḥ? tathā hi te dharmā nopalabhyante yo vā careta yena vā careta yatra vā careta, evaṃ caran bhagavan bodhisattvo mahāsattvo 'nabhibhavanīyo bhavati sadevamānuṣāsureṇa lokena. evañ caran punar bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhair na śakyo 'bhibhavitum. tat kasya hetoḥ? tathā hi so 'nabhibhūte sthāne sthito yad uta bodhisattvaniyāme 'nabhibhūto hi bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāmanasikārair viharann, evañ caran punar bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyā abhyāśībhavati. iti dvādaśam ity uktaṃ liṅgam bhagavān āha: kat kiṃ manyase? subhūte ye jāmbūdvīpakāḥ sattvās te sarvamānuṣyakam ātmabhāvaṃ pratilabheran pratilabhyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyeraṃs tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā yāvajjīvaṃ satkuryād gurukuryād mānayet pūjayet, tac ca kuśalamūlam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye parināmayet. tat kiṃ manyase? subhūte, api nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasavet. subhūtir āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa subhūte kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ (PSP_5:14) puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ pareṣām ākhyāyed deśayet prajñapayet prasthāpayed vivṛṇuyād vibhajed vibhāvayeta uttānīkuryāt saṃprakāśayet prajñāpāramitāpratisaṃyuktair manasikārair vihared, evaṃ yāvantas trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvās te sarve 'pūrvācaramaṃ mānuṣyakam ātmabhāvaṃ pratilabheraṃs, tān kaścid eva kulaputro vā kuladuhitā vā daśasu kuśaleṣu karmapatheṣu pratiṣṭhāpayec, caturṣu dhyāneṣu caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayet sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale 'rhattve pratiṣṭhāpayet pratyekabodhau pratiṣṭhāpayed anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayet tac ca kuśalamūlam anuttarāyai samyaksaṃbodhaye pariṇāmayet. tat kiṃ manyase? subhūte, api nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasavet. subhūtir āha: bahu bhagavan bahu sugata. bhagavān āha: ataḥ sa subhūte kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ pareṣām ākhyāyed deśayet prajñapayet prasthāpayed vivṛṇuyād vibhajed vibhāvayeta uttānīkuryāt saṃprakāśayet sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair vihared, evaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasattvānāṃ dakṣiṇīyatāṃ gacchati. tat kasya hetoḥ? tathā hi na kasyacit sattvasya tādṛśo vihāro yathā bodhisattvasya mahāsattvasya sthāpayitvā tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham. tat kasya hetoḥ? tathā hi te kulaputrā vā kuladuhitaro vā prajñāpāramitāyāṃ caranto mahāmaitrīm abhinirharanti, te prajñāpāramitāyāñ carantaḥ sarvasattvān vadhyagatān samanupaśyanti te mahākaruṇāṃ pratilabhante, te tena vihāreṇa viharanto muditayā pramodante te mahāmuditām abhinirharanti, te tena nimittena sārdhaṃ na saṃvasanti te mahopekṣāṃ pratilabhante, ayaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mahān prajñāloko yad uta prajñāpāramitā dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā dānapāramitālokaḥ. anabhisaṃbuddhā api te kulaputrā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ dakṣiṇīyatāṃ gacchanti, na ca vivartante 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodher yeṣāñ ca paribhuñjate (PSP_5:15) cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān prajñāpāramitā pratisaṃyuktair manasikārair viharanto dāyakadānapatīnāṃ dakṣiṇāṃ śodhayanti sarvākārajñatāyāś cābhyāśībhavanti. tasmāt tarhi subhūte bodhisattvena mahāsattvenāmogharāṣṭrapiṇḍaṃ paribhoktukāmena, sarvasattvānāṃ panthānam upadeṣṭukāmena, vipulam eva bhāsaṃ kartukāmena, bandhanagatān sattvān parimocayitukāmena, sarvasattvānām anuttaraṃ prajñācakṣur viśodhayitukāmena prajñāpāramitā pratisaṃyuktair manasikārair vihartavyam. saced bodhisattvo mahāsattva etān prajñāpāramitāpratisaṃyuktān manasikārān manasikuryād iti, tena prajñāpāramitāpratisaṃyuktā caiva kathā kathayitavyā. iti prathamā vivṛddhiḥ tena prajñāpāramitāpratisaṃyuktāṃ kathāṃ kathayitvā prajñāpāramitāpratisaṃyuktāś caiva manasikārā manasikartavyās, tena prajñāpāramitāpratisaṃyuktair mānasikārair viharatānyeṣāṃ manasikārāṇām avakāśo na dātavyas, tathā ca kartavyaṃ yathā taiḥ prajñāpāramitāpratisaṃyuktair manasikārair anikṣiptadhuro rātriṃdivaṃ viharet, tadyathāpi nāma subhūte puruṣeṇa maṇiratnam apratilabdhapūrvaṃ syāt so 'pareṇa samayena pratilabhet, sa tat maṇiratnaṃ pratilabhyodāreṇa prītiprāmodyena samanvāgato bhavet, tasya saha pratilabdhantaṃ maṇiratnaṃ punar eva naśyet sa tatonidānaṃ mahatā duḥkhadaurmanasyena saṃyukto bhavet, tasya satatasamitaṃ maṇiratnaṃ pratisaṃyuktā eva manasikārāḥ pravarteran, aho batāhaṃ tena maṇiratnena viyukta iti. evaṃ subhūte bodhisattvena mahāsattvena ratnam idam iti sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair avirahitena bhavitavyam. evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: yadā punar bhagavan sarvamanasikārāḥ svabhāvena virahitāḥ, sarvamanasikārāḥ svabhāvena śūnyās, tadā kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārair avirahito bhavati? na hy avirahito 'pi bodhisattvo mahāsattva upalabhyate manasikārā vā sarvākārajñatā vā. evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat: sacet subhūte bodhisattvo mahāsattva evaṃ jānāti, virahitāḥ sarvadharmāḥ svabhāvena te na śrāvakair na pratyekabuddhair na buddhair bhagavadbhiḥ kṛtāḥ, sthitāś caivaiteṣāṃ dharmāṇāṃ dharmasthititā dharmaniyāmatā dharmatā dharmadhātus (PSP_5:16) tathatā avitathatā ananyatathatā bhūtakoṭir, avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā bhavati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte prajñāpāramitā svabhāvena viviktā svabhāvena śūnyā, sā nāpi vivardhate nāpi parihīyate. iti dvitīyā subhūtir āha: saced bhagavan prajñāpāramitā svabhāvena viviktā svabhāvena sūnyā, tat kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate? bhagavān āha: na subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran vivardhate vā parihīyate vā, na bhūtakoṭī vivardhate vā parihīyate vā, na dharmadhātur vivardhate vā parihīyate vā. tat kasya hetoḥ? na hi prajñāpāramitā ekā vā dve vā. sacet subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṃ bhāṣyamāṇe cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate, niṣṭhā tatra gantavyā, sthito 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvo 'vinivartanīyadhātau, caraty ayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām. atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: kiṃ punar bhagavan yā prajñāpāramitāyāḥ śūnyatā riktatā tucchatā vaśikatā asārakatā sā prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavann anyatra prajñāpāramitāyāḥ kaścid dharma upalabhyate yaḥ prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan prajñāpāramitā prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan śūnyatā prajñapāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavann anyatra śūnyatāyāḥ kaścid dharma upalabhyate yaḥ prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan rūpaṃ prajñāpāramitāyāṃ carati, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. (PSP_5:17) subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan skandhadhātava āyatanāni pratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpādāṅgāni ca prajñāpāramitāyāṃ caranti? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan ṣaṭ pāramitāḥ prajñāpāramitāyāṃ caranti? evaṃ sarvaśūnyatāḥ saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmā āryasatyāny apramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ sarvavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhāni śūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśatathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭadaśāveṇikā buddhadharmāḥ prajñāpāramitāyāṃ caranti? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan yā rūpasya śūnyatā riktatā tucchatā vaśikatā asārakatā, tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā bhūtakoṭī sā prajñāpāramitāyāṃ caranti? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ, kiṃ punar bhagavan yā vijñānasya śūnyatā riktatā tucchatā vaśikatā asārakatā, tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā bhūtakoṭiḥ sā prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavan yā skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasya pratītyasamutpādāṅgānāñ ca śūnyatā riktatā tucchatā vaśikatā asārakatā tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā bhūtakoṭī sā prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: kiṃ punar bhagavann anyā ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ śūnyatā saptatriṃśadbodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām āryasatyānām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ sarvavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhānāṃ śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ pañcānām abhijñānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ catasṛṇāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ (PSP_5:18) buddhadharmāṇāṃ ca śūnyatā riktatā tucchatā vaśikatā asārakatā, tathatā avitathatā ananyatathatā dharmatā dharmadhātur dharmasthititā dharmaniyāmatā bhūtakoṭiḥ sā prajñāpāramitāyāṃ carati? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: sacet punar bhagavann ete dharmā na caranti prajñāpāramitāyāṃ, kathaṃ carantaḥ punar bhagavan bodhisattvā mahāsattvāś caranti prajñāpāramitāyām? bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte samanupaśyasi tvaṃ taṃ dharmaṃ yo dharmaḥ prajñāpāramitāyāñ carati. subhūtir āha: na bhagavan. bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte samanupaśyasi tvaṃ tāṃ prajñāpāramitāṃ yatra bodhisattvā mahāsattvāś caranti. subhūtir āha: na bhagavan. bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte yat tvaṃ dharmaṃ na samanupaśyasi kaścit sa dharma upalabhyate. subhūtir āha: na bhagavan. bhagavān āha: tat kiṃ manyase? subhūte yo dharmo nopalabhyate, api nu sa utpadyate vā nirudhyate vā. subhūtir āha: na bhagavan. bhagavān āha: iyaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānām anutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntir, evaṃrūpayā subhūte kṣāntyā samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo vyākriyate 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, iyaṃ subhūte tathāgatasya vaiśāradyapratisaṃvit yāṃ pratisaṃvidyamāno bodhisattvo mahāsattva evaṃ caran ghaṭamāno vyāyacchamāno 'nuttaraṃ samyaksaṃbodhijñānaṃ mahājñānaṃ sarvākārajñatājñānaṃ nānuprāpnuyād iti nedaṃ sthānaṃ vidyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi tena bodhisattvena mahāsattvenānutpattikair dharmaiḥ kṣāntiḥ pratilabdhā tathā hi tan nimno bhaviṣyati yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate. iti tṛtīyā evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: kiṃ punar bhagavan sarvadharmāṇām anutpattaye vyākariṣyate bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? bhagavān āha: no hidaṃ subhūte. (PSP_5:19) subhūtir āha: kiṃ punar bhagavann utpattaye bodhisattvo mahāsattvo vyākariṣyate anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? bhagavān āha: na subhūte. subhūtir āha: saced bhagavan nānutpattaye naivotpattaye bodhisattvo mahāsattvo vyākariṣyate 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, tat kathaṃ bhagavan vyākaraṇaṃ bhavati bodhisattvānāṃ mahāsattvānām anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat: tat kiṃ manyase? subhūte samanupaśyasi tvaṃ taṃ dharmaṃ yo vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau. subhūtir āha: na bhagavan. nāhaṃ bhagavaṃs taṃ dharmaṃ samanupaśyāmi yo dharmo vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, tam apy ahaṃ dharman na samanupaśyāmi yo dharmo 'bhisaṃbudhyeta yena vābhisaṃbudhyate. bhagavān āha: evam etat subhūte evam etat, sarvadharmān anupalabhamānasya bodhisattvasya mahāsattvasya naivaṃ bhavati, aham abhisaṃbhotsya idam abhisaṃbhotsye. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carataḥ sarvā ete vikalpā na bhavanti. tat kasya hetoḥ? avikalpā hi subhūte prajñāpāramitā. iti caturthī atha khalu śakro devānām indro bhagavantam etad avocat: gambhīreyaṃ bhagavan prajñāpāramitā durdṛśā duranubodhātarkāvacanā yāvat sūkṣṃā nipuṇā bhagavan prajñāpāramitātyantaviviktatvād, na te bhagavan sattvā avarakeṇa kuśalamūlena samanvāgatā bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti tathatvāya ca pratipatsyante, na cānyeṣāṃ cittacaitasikānāṃ dharmāṇām avakāśaṃ dāsyanti yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyante. bhagavān āha: evam etat kauśikaivam etat, na te kauśika sattvā avarakeṇa kuśalamūlena samanvāgatā bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti tahatvāya ca pratipatsyante, na cānyeṣāṃ cittacaitasikānāṃ dharmāṇām avakāśaṃ dāsyanti yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyante. tat kiṃ manyase? kauśika yāvanto jāṃbudvīpakāḥ sattvās te sarve daśabhiḥ (PSP_5:20) kuśalaiḥ karmapathaiḥ samanvāgatā bhaveyuś caturbhir dhyānaiś caturbhir apramāṇaiś catasṛbhir ārūpyasamāpattibhiḥ pañcabhir abhijñābhir, yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām udgṛhṇīyād dhārayed vācayet paryavāpnuyāt tathatvāya pratipadyeta, asya kauśika kuśalamūlasya eṣa pūrvakaḥ kuśalamūlābhisaṃskāraḥ śatatamīm api kalāṃ nopaiti sahasratamīm api śatasahasratamīm api koṭītamīm api koṭīśatatamīm api koṭīsahasratamīm api koṭīśatasahasratamīm api koṭīniyataśatasahasratamīm api saṃkhyām api kalām api gaṇanām apy upamām apy aupamyam apy upaniṣām apy upaniṣadam api nopaiti. atha khalv anyataro bhikṣuḥ śakraṃ devānām indraṃ etad avocat: abhibhūtas tvaṃ kauśika tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā te ca jāṃbūdvīpakāḥ sattvāḥ daśakuśalakarmapathasamanvāgatāś caturdhyānasamanvāgatāś caturapramāṇasamanvāgatāś caturārūpyasamāpattisamanvāgatāḥ pañcābhijñāsamanvāgatāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitām anikṣiptacittenodgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati tathatvāya ca pratipatsyate anyeṣāñ ca cittacaitasikānāṃ dharmāṇām avakāśaṃ na dāsyati yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate. evam ukte śakro devānām indras taṃ bhikṣum etad avocat: ekacittotpādenaivāhaṃ bhikṣo tena bodhisattvena mahāsattvena te ca jāmbūdvīpakāḥ sattvā daśakuśalakarmapathasamanvāgatāś caturdhyānasamanvāgatāś caturapramāṇasamanvāgatāś caturārūpyasamāpattisamanvāgatāḥ pañcābhijñāsamanvāgatā abhibhūtāḥ, kaḥ punar vādo ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti tathatvāya pratipatsyante, te sadevamānuṣāsuralokam abhibhūya niryāsyanti sadevamānuṣāsuralokam abhibhavanto gacchanti bodhisattvā mahāsattvāḥ. na kevalaṃ sadevamānuṣāsuralokam abhibhavanto gacchanti bodhisattvā māhāsattvāḥ, ye 'pi te srotaāpannāḥ sakṛdāgāmino 'nāgāmino 'rhantaḥ pratyekabuddhās tān api sarvān abhibhavanto gacchanti bodhisattvā mahāsattvāḥ. na kevalaṃ srotaāpannān sakṛdāgāmino 'nāgāmino 'rhataḥ pratyekabuddhān, ye 'pi te bodhisattvā mahāsattvā dānapāramitāyāñ caranti upāyakauśalyavirahitāḥ prajñāpāramitāvirahitās tān apy abhibhavanto gacchanti bodhisattvā mahāsattvāḥ. (PSP_5:21) na kevalaṃ ye dānapāramitāyāṃ caranti, ye 'pi te śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāñ caranti upāyakauśalyavirahitāḥ prajñāpāramitāvirahitās tān apy abhibhavanto gacchanti bodhisattvā mahāsattvāḥ. na kevalaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ caranti, ye 'pi te prajñāpāramitāyāṃ caranty upāyakauśalyavirahitāḥ prajñāpāramitāvirahitās tān apy abhibhavanto gacchanti bodhiasattvā mahāsattvāḥ. ye bodhisattvā mahāsattvā yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ caranti te sadevamānuṣāsureṇa lokena na śakyā abhibhavituṃ prajñāpāramitāyāṃ, yaś carati bodhisattvo mahāsattvo yathānuśiṣṭaṃ prajñāpāramitām anuvartate, 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvas tathāgatavaṃśasyānupacchedāya sthito, 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvas tathāgatānāṃ na dūrīkaroty, ayaṃ bodhisattvo mahāsattva evaṃ pratipadyamāno na virāgayati bodhimaṇḍam, ayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ sattvān saṃsīdayamānān uddhartukāmo, 'yaṃ bodhisattvo mahāsattva evaṃ śikṣamāṇo bodhisattvaśikṣāyāṃ śikṣate na śrāvakaśikṣāyāṃ śikṣate na pratyekabuddhaśikṣāyāṃ śikṣate. iti paṅcamī evaṃ śikṣamāṇaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ catvāro mahārājās tam upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante, upasaṃkramyaivaṃ vakṣyanti: śīghraṃ śikṣasva imāni tāni catvāri pātrāṇi yāni tvayā pratigrahītavyāni bodhimaṇḍaniṣaṇṇenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhena yāni parigṛhītāni pūrvakais tathāgateair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ. evaṃ śikṣamāṇaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ prajñāpāramitāyāṃ tam upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante, sārdhaṃ devais trayastriṃśaiḥ suyāmaś ca devaputra upasaṃkramyamitavyaṃ maṃsyate, sārdhaṃ suyāmair devaputraiḥ saṃtuṣito 'pi devaputra upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate, sārdhaṃ saṃtuṣitair devaputrair nirmāṇaratiś ca devaputra upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate, sārdhaṃ nirmāṇaratibhir devaputraiḥ paranirmitavaśavarty api devaputra upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate sārdhaṃ paranirmitavaśavartibhir devaputrair upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate, evaṃ brahmāpi sahāṃpatir upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate, sārdhaṃ brahmapārṣadyair devaputrair brahmapurohitair (PSP_5:22) mahābrahmaiḥ ābhāsvaro 'pi devaputra upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate sārdhaṃ ābhāsvarair devaputrair upasaṃkramitavyaṃ maṃsyate, evaṃ parīttābhā apramāṇābhā ābhāsvarāḥ, parīttaśubhā apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā, anabhrakāḥ puṇyaprasavā bṛhatphalā, asaṃjñisattvāḥ śuddhāvāsā aspṛhā atapāḥ sudṛśāḥ sudarśanā yāvad akaniṣṭhā devaputrā upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante. yo bodhisattvo mahāsattva iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ cariṣyati, tathāgatair api so 'rhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair bodhisattvo mahāsattvo nityaṃ samanvāhṛto bhaviṣyati, ya iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ caraty, evaṃ yaś carati bodhisattvo mahāsattvo iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ yāni tāni laukikāni duḥkhāni paropakramikāni kāye utpatsyante tāni tasya sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ kāye notpatsyante na nipatiṣyanti. ayaṃ subhūte dṛṣṭadhārmiko guṇo bhaviṣyati bodhisattvasya mahāsattvasya iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ carato yāni vā tāni sāṃnipātikāni glānyāni, tadyathāpi nāma cakṣurogaḥ śrotrarogo ghrāṇarogo jihvārogo dantarogaḥ kāyaśūlaṃ cittasūlam, evam aśītirogaśatāni caturadhikāni sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ kāye notpatsyante na nipatiṣyanti. ayaṃ tasya bodhisattvasya mahāsattvasya dṛṣṭadhārmiko guṇaḥ pratikāṅkṣitavya iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ carataḥ. iti ṣaṣṭhī atha khalv āyuṣmata ānandasyaitad abhavat: kim ayaṃ śakro devānām indraḥ svakena pratibhānena prajñāpāramitām upadiśati utāho buddhānubhāveneti? atha khalu śakro devānām indra āyuṣmata ānandasya cetasaiva cetaḥparivitarkam ājñāyāyuṣmantam ānandam etad avocat: buddhānubhāva eṣa bhadantānanda veditavyo yad ahaṃ prajñāpāramitām upadiśāmi. atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ ānandam āmantrayate sma: evam etad ānandaivam etat, tathāgatasyaiṣo 'nubhāvas tathāgatasyaitad adhiṣṭhānaṃ yac chakro devānām indraḥ prajñāpāramitām upadiśati. yasminn ānanda samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate prajñāpāramitāṃ bhāvayati, tasmin samaye ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mārāḥ pāpīyāṃsas te sarve saṃśayaprāptā bhavanti: kim ayaṃ bodhisattvo bhūtakoṭiṃ sākṣātkariṣyati (PSP_5:23) bhūtakoṭiṃ sākṣātkṛtvā srotaāpattiphalaṃ vā sākṣātkariṣyati sakṛdāgāmiphalaṃ vānāgāmiphalaṃ vārhattvaṃ vā sākṣātkariṣyati pratyekāṃ bodhiṃ prāpsyati, utāho 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate? punar aparam ānanda yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayāvirahito bhavati tasmin samaye māraḥ pāpīyāñ chokaśalyaviddho bhavati. punar aparam ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān ulkāpātān utprekṣyati bhayaṃ janayiṣyaty, apy eva nāmāsya bodhisattvasya mahāsattvasyāvalīnatā vā bhaved romaharṣo vā bhaved avalīnacittatā vā bhaved ekacittotpādasyāpi vikṣobhanaṃ bhaviṣyati sarvākārajñatāṃ manasikurvataḥ. atha khalv āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat: kiṃ punar bhagavan sarveṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ? bhagavān āha: na khalv ānanda sarveṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ, keṣāṃcid ānanda bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ keṣāṃcin nopasaṃkramiṣyati. ānanda āha: kiyadrūpāṇāṃ bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ kiyadrūpāṇāṃ nopasaṃkramiṣyati? bhagavān āha: yair ānanda bodhisattvaiḥ pūrvāntata iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā bhāṣyamāṇā pratikṣiptā cittena nādhimuktā teṣāṃ māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ. punar aparam ānanda ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣyamāṇāṃ śrutvā bodhisattvaḥ saṃśayaprāpto 'bhūt, syād veyaṃ prajñāpāramitā na vā syād ity asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ. punar aparam ānanda yo bodhisattvaḥ kalyāṇamitravirahito bhavati so 'saṃpaśyamānaḥ kalyāṇamitrānīmāṃ gambhīrāṃ prajñāpāraraitāṃ na śṛṇoty aśṛṇvan na jānāty ajānānas tathatāyai na pratipatsyate, kathaṃ prajñāpāramitā bhāvayitavyety asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati viheṭhanābhiprāyaḥ. (PSP_5:24) punar aparam ānanda prajñāpāramitāvirahito yo bodhisattvo 'saddharmaparigrahaṃ karoty asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān upasaṃkramiṣyati avatāraṃ ca lapsyate. punar aparaṃ ānanda prajñāpāramitāvirahito yo bodhisattvo 'saddharmasya varṇaṃ bhāṣiṣyate tatra mārasya pāpīyasa evaṃ bhaviṣyati, sahāya eṣo mama yo 'saddharmasya varṇaṃ bhāṣiṣyate, bahūnām apy eṣa bodhisattvayānikānāṃ pudgalānāṃ sahāyo labdho yo 'saddharmasya varṇaṃ bhāṣiṣyate, ayaṃ mamābhiprāyaṃ paripūrayiṣyaty, ayaṃ bodhisattvayānikaḥ pudgalo 'py ābhyāṃ dvābhyāṃ bhūmibhyām anyatarasyāṃ bhūmau sthāsyati yad uta śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā. punar aparam ānanda evaṃrūpasya bodhisattvasya māraḥ pāpīyān avatāraṃ lapsyate yo bodhisattva iha gambhīrāyāṃ prajñapāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyām evaṃ vakṣyati: gambhīreyaṃ prajñāpāramitā, kiṃ te etayā gambhīrayā prajñāpāramitayā śrutayā bhāṣitayā vācitayā paryavāptayā dhāritayā? aham api tāvad asyām āgādhaṃ na labhe kutaḥ punas tvaṃ lapsyase, asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān avatāraṃ lapsyate. punar aparam ānanda yasmin samaye bodhisattvo 'nyataraṃ bodhisattvam avamaṃsyate: ahaṃ dānapāramitāyāṃ carāmi na tvaṃ dānapāramitāyāñ carasi, ahaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ carāmi na tvaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ carasi, ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmi na tvaṃ prajñāpāramitāyāṃ carasi, asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān avatāraṃ lapsyate. punar aparam ānanda yasmin samaye bodhisattvo ātmānam utkṛṣṭaṃ manyate tasminn ānanda samaye māraḥ pāpīyāṃs tuṣṭo bhavaty udagro bhavaty āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhavati, asyāpy ānanda bodhisattvasya māraḥ pāpīyān avatāraṃ lapsyate. punar aparam ānanda yasmin samaye bodhisattvo nāmagrahaṇato vā gotragrahaṇato vā parikīrtito bhavati sa tena nāmagrahaṇena vā gotragrahaṇena vā tadanyān bodhisattvān peśalān kalyāṇadharmaṇo 'vamaṃsyate, ātmānam utkarṣayati parān paṃśayati, te cāsya guṇā na saṃvidyante ye 'vinivartanīyānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām ākārā liṅgāni nimittāni. (PSP_5:25) sa tair akārair liṅgair nimittair asaṃvidyamānaiḥ kleśam utpādayati, ātmānam utkarṣayati parān paṃśayati: na tvam atra bodhisattvayāne saṃdṛśyase yathāham atra bodhisattvayāne bodhisattvagotre saṃdṛśye. sa tenādhimānena bodhisattvayānikān pudgalān kutsayiṣyati paṃśayiṣyati. tatra mārasya pāpīyasa evaṃ bhaviṣyati, aśūnyaṃ me bhavanaṃ bhaviṣyaty utsadā bhaviṣyanti mahānarakās, tiryagyonir yamalokaḥ pretaviṣayaḥ. tathātathā ca māraḥ pāpīyāṃs tān bodhisattvān adhiṣṭhāsyati yathādeyavacanā bhaviṣyanti teṣāṃ tayādeyavacanatayā bahujanaḥ śrotavyaṃ maṃsyante, teṣāṃ śrutvā dṛṣṭvānukṛtim āpatsyante, te śrutvā dṛṣṭvānukṛtim āpadyamānās tathatāyai na śikṣiṣyante, te tathatāyai na śikṣamāṇās te tathatāyai na pratipadyamānāḥ kleśaṃ vivardhayiṣyanti, te viparyastayā cittasaṃtatyā yadyad eva karmārapsyante kāyena vā vācā vā manasā vā, sarvaṃ tad aniṣṭatvāyākāntatvāyāmanaāpatvāya saṃvartiṣyati. evaṃ te mahānarakā utsadā bhaviṣyanti, tiryagyonir yamalokaḥ pretaviṣaya utsado bhaviṣyati, mārabhavanāny utsadāni bhaviṣyanti. imaṃ ānandārthavaśaṃ saṃpaśyamāno māraḥ pāpīyān āttamanā bhavati pramuditaḥ prītisaumanasyajātaḥ. punar aparaṃ ānanda saced bodhisattvayānikaḥ pudgalaḥ śrāvakayānikena pudgalena sārdhaṃ vivadati, tatra mārasya pāpīyasa evaṃ bhavati, dūrīkariṣyati batāyaṃ kulaputraḥ sarvākārajñatāṃ nāyam abhyāsī bhaviṣyati sarvākārajñatāyāḥ. tat kasya hetoḥ? naite kalahabhaṇḍanavigrahavivādā mārgaḥ sarvākārajñtāyā narakamārga eṣa tiryagyonimārga eṣa yamalokamārga eṣa naiṣa mārgaḥ sarvākārajñatāyāḥ. punar aparaṃ ānanda saced bodhisattvayānikaḥ pudgalo 'pareṇa bodhisattvayānikena pudgalena sārdhaṃ kalahabhaṇḍanavigrahavivādān karoti, tatra mārasya pāpīyasa evaṃ bhavati, ubhāv apy etau dūrībhaviṣyataḥ, sarvākārajñatāyā ubhāv apy etau nābhisaṃbhotsyete 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim. tat kasya hetoḥ? tathā hi naiṣa mārgaḥ sarvākārajñatāyā ya etaiḥ kulaputrair ārabdho, narakamārga eṣa tiryagyonimārga eṣa yamalokamārga eṣa ya etaiḥ kulaputrair ārabdhaḥ. punar aparaṃ ānandāvyākṛto bodhisattvo vyākṛtasya bodhisattvasya mahāsattvasyāntike cittam āghātayiṣyati, kalahaṃ vā bhaṇḍanam (PSP_5:26) vā vigrahaṃ vā vivādaṃ vā kariṣyati, tena punas tāvata eva kalpān saṃnāhaḥ