Bổn Sanh Đại Sự (Mahāvastu-Avadāna)

tena gupto nāgo jitendriyo hradam ivāccho anāvilo viprasanno ratanayūpaṃ va abhyudgataṃ suvarṇabimbam iva prabhāsayantaṃ tejorāśiṃ śirīye dīpyamānaṃ dvitīyam iva ādityaṃ udayantaṃ asecanakaṃ apratikūlaṃ darśanāya / dṛṣṭvā ca punar uruvilvākāśyapo saparivāro vismito abhūṣi / maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo 'yaṃ ahaṃ punar maharddhikataro //
___atha khalu so janakāyo āgatāgato bhagavantam upasaṃkramensuḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam eva puraskarensuḥ bhagavato darśanena na tṛpyensuḥ // atha uruvilvākāśyapasya ṛṣisya etad abhūṣi // aho punar me āśramāto śramaṇo gautamo anyena prakrameyā // atha bhagavān uruvilvākāśyapasya ṛṣisya imam evarūpaṃ cetaso parivitarkam ājñāya tadyathāpi nāma balavāṃ puruṣo saṃmiṃjitāṃ vā bāhāṃ prasāraye prasāritāṃ vā bāhāṃ saṃmiṃjaye ettakena kṣaṇavītihāreṇa uruvilvākāśyapasya ṛṣisyāśramāto vaihāyasam abhyudgamya uruvilvāyāṃ senāpatigrāmake pratyasthāsi nadyā nairaṃjanāyās tīre ajapālasya nyagrodhamūle // atha khalu uruvilvākāśyapasya jaṭilavṛtteḥ apagatena janakāyena etad abhūṣi // aho punaḥ śramaṇo gautamo ihāgacche ihāgato khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paribhuṃjeyā // atha khalu bhagavāṃ uruvilvākāśyapasya jaṭilasya imaṃ evarūpaṃ cetasaḥ parivitarkam ājñāya tadyathāpi nāma balavāṃ puruṣo sammiṃjitāṃ vā bāhāṃ prasāraye prasāritāṃ vā bāhāṃ saṃmiṃjaye ettakena kṣaṇavītihāreṇa ajapālasya nyagrodhamūlāto vaihāyasam abhyudgamya uruvilvākāśyapasya
[_Mvu_3.426_] jaṭilasyāśrame pratyasthāsi // atha khalu uruvilvākāśyapasya jaṭilasya saparivārasya etad abhūṣi // maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo parasatvānāṃ parapudgalānāṃ cittena cittaṃ jānāti maharddhikatarā ca vayaṃ // atha khalu uruvilvākāśyapo jaṭilo bhagavantaṃ svahastena praṇītena khādanīyabhojanīyena santarpayati // atha khalu bhagavāṃ bhuktāvī dhautapātra apanītapāṇir uruvilvākāśyapasya ṛṣisya jaṭilasya taṃ deyadharmaṃ imāyānumodanāyānumodaye //
agnihotramukhā yajñā sāvitrī chandasāṃ mukhaṃ /
rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukhaṃ //
nakṣatrāṇāṃ candro mukhaṃ . . . . . . . . . /
ādityo tapasāṃ ūrdhvaṃ tiryag adhas tapasvatāṃ /
sadevakasya lokasya saṃbuddho vadatāṃ varo //
atha khalu uruvilvākāśyapo saparivāro vaihāyasam antarīkṣe sthito agniṃ juhvati teṣāṃ tam agniṃ na jvalati teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo yenāgnir na prajvalati / nūnaṃ śramaṇasya gautamasyānubhāvena // so dāni agniḥ prajvalito teṣām etad abhūṣi // maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo vayaṃ punaḥ maharddhikatarā // tahiṃ agnismiṃ āhutiṃ prakṣipati na ca patati teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo yenāgnismiṃ āhunī na patati / nūnaṃ śramaṇasya gautamasyānubhāvena / yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasya gautamasyānubhāvo ti tataḥ sā āhutir agnihotrasmiṃ patati // agniṃ juhutvāntarīkṣāto
[_Mvu_3.427_] otariṣyāmo ti na śaknonti otarituṃ // teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo yenāntarīkṣāto na śaknoma āśramaṃ otarituṃ / nūnaṃ śramaṇasya gautamasyānubhāvena // yataḥ sānaṃ etad abhūṣi śramaṇasyāyaṃ gautamasyānubhāvo ti atha tato antarīkṣāto āśrame pratiṣṭhitā śivikeṣu svakasvakeṣu niṣīdiṣyāmo ti na ca tāni śivikāni addaśensuḥ // teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo yena vayaṃ śivikāṃ na dṛśema / nūnaṃ śramaṇasya gautamasyānubhāvena // yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasya gautamasyānubhāvo ti atha tāni sivikāni addasensuḥ // teṣām etad abhūṣi // maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo vayaṃ punar maharddhikatarā / pāniyakarakāni ādāya udakahārā gamiṣyāmo ti na ca tāni karakāni addensuḥ // teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo nūnaṃ śramaṇasya gautamasya / yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasya gautamasyānubhāo ti atha tāni svakasvakāni karakāni addaśensuḥ // teṣām etad abhūṣi // maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo vayaṃ punar maharddhikatarā //  karakāni ādāya nairaṃjanāṃ nadīṃ udakahāriṃ gatā na ca śaknonti tāni karakāni bharayituṃ // teṣāṃ etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo nūnaṃ śramaṇasya gautamasya // yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasyāyaṃ gautamasyānubhāvo ti atha tāni karakāni udakena bharensuḥ // teṣām etad abhūṣi // maharddhiko yaṃ śramaṇo gautamo mahānubhāvo vayaṃ punar maharddhikatarā // āhāraṃ kariṣyanti na ca śaknonti āhāraṃ kartuṃ // teṣām etad abhūṣi //
[_Mvu_3.428_] kasyāyam anubhāvo nūnaṃ śramaṇasya gautamasya // yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasyāyaṃ gautamasyānubhāvo tti tataḥ śaknonti āhāraṃ kartuṃ // teṣām etad abhūṣi // maharddhiko śramaṇo gautamaḥ mahānubhāvo vayaṃ punar maharddhikatarā // kṛtāhārā kāṣṭhāni pātayiṣyāmo ti utkṣipitāni kuṭhārāṇi na śaknonti nikṣipituṃ // teṣām etad abhūṣi // kasyāyam anubhāvo nūnaṃ śramaṇasya gautamasya // yato sānaṃ evaṃ bhavati śramaṇasya gautamasyāyam anubhāvo ti atha tāni kuṭhārāṇi utkṣiptāni nikṣepensuḥ tāni ca kāṣṭhāni pātayensuḥ // teṣāṃ etad abhūṣi // maharddhiko yaṃ śramaṇo gautamo mahānubhāvo vayaṃ punar maharddhikatarāḥ //
___evaṃ bhagavāṃ uruvilvākāśyapasya saṃmukhā trayo bhrātarāṃ saparivārāṃ paṃcahi prātihāryaśatehi vinayesi / paścimaṃ prātihāryaṃ // bhagavāṃ pratisaṃlīyitukāmo uruvilvākāśyapam āha // kāśyapa atra agniśaraṇamhi te saṃlayiṣyāmīti // uruvilvākāśyapo āha // so gautama agniśaraṇo apraveśyo kenacit* manuṣyeṇa vā amanuṣyeṇa vā atra saraṇe duṣṭanāgo prativasati / vayaṃ pi tāvad etaṃ agniśaraṇaṃ dūre parivarjema tasya duṣṭanāgasya bhayena // bhagavān āha // anujānāhi tvaṃ kāśyapa pratisaṃlayiṣyāmi aham atrāgniśaraṇe // uruvilvākāśyapo āha // na te bho gauatama agniśaraṇaṃ anujānāmi / atra doṣa eva ākhyāyati etaṃ agniśaraṇaṃ imāni ca bahūni tṛṇakuṭikāparṇakuṭikāśatāni yatra bhavāṃ gautamo nandati tatra pratilīyatu // atha khalu bhagavāṃ utthāyāsanāto uruvilvākāśyapasyāgniśaraṇaṃ
[_Mvu_3.429_] praviśitvā niṣīde pratisaṃlayanāya // bhagavān dāni agniśaraṇe tejodhātuṃ samāpanno / so dāni bhagavataḥ tejaṃ asahanto yato bhagavato pātraṃ caturhi mahārājehi dinnaṃ tatra okasto / bhagavatā ca maitryā sphuṭo damito ca nirviṣo saṃvṛtto na ca bhūyo krodhaṃ vyāvahati // agniśaraṇo bhagavato tejena ekajvālībhūto dṛśyati // teṣāṃ jaṭilānām etad abhūṣi // duṣṭanāgena gautamo śramaṇo dagdho agniśaraṇo ca sarvaṃ ādīptaṃ // te dāni udakam ādāya pradhāvitā agniśaraṇaṃ nirvāpayiṣyāmo tti śramaṇaṃ ca gautamaṃ parimocayiṣyāmo tti // bhagavāṃ taṃ nāgaṃ dametvā nirviṣaṃ kṛtvā pātreṇādāya uruvilvākāśyapasyopanāmayati // uruvilvākāśyapo bhagavato pātragataṃ tan nāgaṃ saparivāro vismito / maharddhiko śramaṇo gautamo mahānubhāvo yatra hi nāma paśya bhagavan manuṣyeṇa vā amanuṣyeṇa vā na śakyaṃ praveṣṭuṃ ti so śramaṇasya gautamasya tejena paryādinno // atha khalu uruvilvākāśyapasya saṃmukhā te trayo bhrātaro saparivārā bhagavatā imena paścimena prātihāryeṇa sarve abhiprasāditā //
damayitvā uragarājaṃ uruvilvākāśyapa-agniśaraṇasmiṃ /
pātreṇa nīharitvā kāśyapaśiriṇo upanayāsi //
eṣo sya paśya kāśyapa paryādinno svatejasā tejo /
yasya bhavanaṃ na śakyaṃ praveṣṭum iha kenacil loke //
saṃhṛṣṭaromakūpo uruvilvākāśyapo saparivāro /
naranāgena hi nāgo dānto upaśamayito dṛṣṭo //
so nāgo yasyārthaṃ maharṣibhavanaṃ āsīd duḥpraveśo /
so dānto nirviṣaś ca kṛto yaṃ buddhānubhāvena //
[_Mvu_3.430_] bhagavān āha //
mayā vinīte na santi doṣā atrāniyato kāśyapa na vidyate /
nabhaṃ pateya pṛthivī phaleya ca na buddhadānto saviṣo caret* //
visarjito bhagavatā sa saṃvartanāga ti pannago bhaṇito /
mānuṣakāyo bhūtvā praṇipate caraṇeṣu sugatasya //
śaraṇaṃ bhavāhi naravara ayaṃ na me atyayo mahāprajña /
yasya mama āsi cittaṃ praduṣṭam apaviddhaṃ pratyakṣaṃ //
bāhyaṃ kṛtaṃ narottama aparādho mama anatyayo yam ahaṃ /
taṃ khalu vināyakavara puna te śaraṇaṃ ahaṃ gacche //
vaṃditva vandanīyaṃ bahuśo ca pradakṣiṇīkaritvāna /
gurugāraveṇa mahatā namasya nāgo apakrānto //
bhagavatā uruvilvākāśyapo paṃcaśataparivāro nadīkāśyapo ca triśataparivāro gayākāśyapo ca dviśataparivāro sarve trayo bhrātaro paṃcahi prātihāryaśatehi balavaśībhāve vinītā ehibhikṣukāye sarve pravrājitā upasaṃpāditā / etha bhikṣavaś caratha tathāgate brahmacaryaṃ // teṣāṃ dāni bhagavatā ehibhikṣukāye ābhāṣṭānāṃ yat kiṃcid ṛṣiliṃgaṃ ṛṣigupti ṛṣidhvajaṃ ṛṣikalpaṃ sarvaṃ samantarahitaṃ tricīvarā ca sānaṃ prādurbhavensuḥ sumbhakā ca pātrā prakṛtisvabhāvasaṃsthitā ca keśā īryāpatho sānaṃ saṃsthihe tadyathā varṣaśatopasaṃpannānāṃ bhikṣūṇāṃ / evam āyuṣmantānām uruvilvākāśyapanadīkāśyapagayākāśyapānāṃ trayāṇāṃ bhrātṝṇāṃ saparivārāṇāṃ upasaṃpadā bhikṣubhāvo //
[_Mvu_3.431_]___teṣāṃ dāni upaseno nāma bhāgineyo tasyaiva nadyā nairaṃjanāyās tīre āśramaṃ māpayitvā patropetaṃ puṣpopetaṃ phalopetaṃ tatrāsau prativasati triśataparivāro caturdhyānalābhī paṃcābhijño maharddhiko mahānubhāvo // tehi dāni uruvilvākāśyapapramukhehi bhikṣūhi sarvantaṃ ṛṣibhāṇḍaṃ ajinopānahacīvarā ca kaṭhīnakā ca kamaṇḍaluṃ ca nadyāṃ nairaṃjanāyāṃ pravāhitā / so asmākaṃ bhāgineyo upaseno etena ṛṣibhāṇḍena saparivāro kāryaṃ kariṣyati // tehi taṃ bhāṇḍaṃ nairaṃjanāyāṃ vuhyantaṃ dṛṣṭvā tehi taṃ bhāṇḍaṃ sarvaṃ utkaḍḍhitaṃ // tasya dāni upasenasya ṛṣisya etad abhūṣi / mā haiva me mātulakā kenacid viheṭhitā bhaviṣyanti // so dāni śīghraśīghraṃ tvaramāṇarūpo saparivāro uruvilvākāśyapanadīkāśyapagayākāśyapānāṃ āśramaṃ āgato bhagavāṃ ca saparivāro kṛtabhaktakṛtyo / bhikṣusaṃgho nadyāṃ nairaṃjanāyāṃ pātrāṇi nimajjetvā śodhenti parimārjanti //
___atha khalu upaseno ṛṣir yena uruvilvākāśyapo tenopasaṃkramitvā āyuṣmantaṃ uruvilvākāśyapaṃ gāthāye adhyabhāṣe //
mohaṃ te juhito agni mohan te so tapo kṛto /
yaṃ jahe paścime kāle jīrṇāṃ va urago tvacaṃ //
atha khalv āyuṣmāṃ uruvilvākāśyapo upasenaṃ ṛṣiṃ gāthāye pratyabhāṣe //
mohaṃ me juhito agni mohaṃ me so tapo kṛto /
yaṃ jahe paścime kāle jīrṇāṃ va urago tvacaṃ //
so pi ca bhagavatā saparivāro balavaśībhāve vinīto ehibhikṣukāye pravrājito
[_Mvu_3.432_] upasaṃpādito / etha bhikṣavo caratha tathāgate brahmacaryaṃ // teṣāṃ bhagavatā ehibhikṣukāye ābhāṣṭānāṃ yat kiṃcid ṛṣiliṃgaṃ ṛṣigupti ṛṣidhvajaṃ ṛṣikalpaṃ sarvaṃ samantarahitaṃ tricīvaraṃ sānaṃ ca prādurbhūtaṃ sumbhakaṃ ca pātraṃ prakṛtisvabhāvasaṃsthitā ca keśā īryā ca saṃsthihe tadyathāpi nāma varṣaśatopasaṃpannānāṃ bhikṣūṇāṃ / eṣo āyuṣmato upasenasya ardhatriśataparivārasya pravrajyā upasaṃpadā bhikṣubhāvo // idaṃ bhagavato prathamaṃ śrāvakasaṃnipātaṃ ardhatrayodaśa bhikṣuśatāni //
___bhikṣū bhagavantam āhansuḥ // kasya bhagavaṃ karmasya vipākena āyuṣmantā uruvilvākāśyapanadīkāśyapagayākāśyapā trayo bhrātaro maharddhikā mahānubhāvā kṣiprādhigamā ca // bhagavān āha // eteṣām eva bhikṣavaḥ pūrvapraṇidhānaṃ buddhe oruptasya kuśalamūlasya vipāko yat te maharddhikā ca mahānubhāvāś ca kṣiprādhigamāś ca // bhūtapūrvaṃ bhikṣavo tītamadhvāne hastināpure rājā mahendro nāmābhūṣi kṛtapuṇyo maheśākhyo dhārmiko dharmarājā susaṃgṛhītaparivāro dānasaṃvibhāgaśīlo / tasya dāni rājño puṣpo nāma tathāgato rhan samyaksaṃbuddho saśrāvakasaṃgho hastināpure yācitako vasati // kaliṃgeṣu siṃhapuraṃ nāma nagaraṃ tatra trayo bhrātaro ekamātṛkā rājyaṃ kārayaṃti / teṣāṃ dāni tatra rājye ratanaṃ utpannaṃ te taṃ ratanam ādāya tataḥ siṃhapurāto hastināpuram āgatā / tehi taṃ ratanaṃ rājño mahendrakasya upanāmitaṃ // so dāni rājā mahendrako tena prābhṛtena teṣāṃ bhrātṝṇāṃ prīto saṃjāto // so āha // kiṃ vo kariṣyāmi // te dāni āhansuḥ // icchāmo bhagavāṃ puṣpo asmākaṃ nagare varṣāvāsaṃ vasetha asmākam anukampāya / adyaiva tena prāptena mahantam āpūrtaṃ kartukāmā // so dāni rājā mahendrako āha // puno pi bhagavāṃ puṣpo asmākaṃ nagare vasiṣyati //
[_Mvu_3.433_] yūyam apīmena puṇyena saṃgṛhītā bhavatha // tehi dāni bhrātṝhi bhagavāṃ puṣpo saśrāvakasaṃgho tahiṃ svake nagare yācito / bhagavāṃ tatraiva vassaṃ vusto parinirvṛto / tehi bhagavato puṣpasya nirvṛtasya śarīrapūjā ca stūpo ca kārito //
rājño mahendrasya mahiṃ praśāsato
dharmeṇa jñānaṃ ca samādāyavartino /
trayo bhrātaro āsi samānacāriṇo
putrā ca dārā ca tadānuvartakā //
te ekadā susamānacāriṇo
dharmeṇa vai aiśvariyaṃ akāsi /
prabhūtabhogā ratanānubaddhā
tāva bahūni varṣāṇi toṣaye //
te ekarājyasamānabhojanā
buddhaṃ addaśensu dvipadānam uttamaṃ /
nakṣatranāmo . . . pāramīṃ gato
svaśaktito devamanuṣyapūjito //
parinirvṛte kāruṇikasmiṃ śāstuni
stūpaṃ akarimha vayaṃ saprajñā /
saputradārā saha jñātibāndhavaiḥ
āryā ca śreṣṭhā nagarasmiṃ ātmano //
hastīhi aśvehi rathehi pattihi
nṛtyena gītena ca vāditena ca /
[_Mvu_3.434_] gandhena mālyena vilepanena ca
pūjāṃ akarimha vayaṃ maharṣiṇo //
te stūpapūjāya phalena saṃprati
kalpāṃ na ema dvānavati durgā /
tenaiva karmeṇa mahāmune . . . .
sarve sma dāntā tava dhīra śāsane //
_____samāptaṃ āyuṣmantānāṃ uruvilvākāśyapanadīkāśyapagayākāśyapānāṃ jātakaṃ //
___bhagavāṃ uruvilvākāśyapasya āśramāto mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ ardhatrayodaśabhir bhikṣuśatair maharṣiṇām āśramapadaṃ dharmāraṇyaṃ gato // tahiṃ dāni sapta jaṭilaśatāni prativasanti sarvāṇi caturdhyānalābhīni paṃcābhijñāni saviṃśaśatavarṣikāni jātīye sarvāṇi ca paripakvakuśalamūlāni caramabhavikāni / bhagavān teṣāṃ anugrahārthaṃ tahiṃ āśramapadaṃ gato / teṣāṃ bhagavāṃ jaṭilānāṃ dharmapadeṣu sahasravargaṃ bhāṣati //
sahasram api vācānāṃ anarthapadasaṃhitā /
ekā arthavatī śreyā yāṃ śrutvā upaśāmyati //
sahasram api gāthānām anarthapadasaṃhitā /
ekā arthavatī śreyā yāṃ śrutvā upaśāmyati //
yo śatāni sahasrāṇāṃ saṃgrāme manujā jaye /
yo caikaṃ jaye ātmānaṃ sa vai saṃgrāmajit* varaḥ //
yo jayeta sahasrāṇāṃ māse māse śataṃ śataṃ /
na so buddhe prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
[_Mvu_3.435_] yo jayeta sahasrāṇāṃ māse māse śataṃ śataṃ /
na so dharme prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
yo jayeta sahasrāṇāṃ māse māse śataṃ śataṃ /
na so saṃghe prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
yo jayeta sahasrāṇāṃ māse māse śataṃ śataṃ /
so va saṃpannaśīlānāṃ kalāṃ nārghati ṣoḍaśīṃ //
yo jayeta sahasrāṇāṃ māse māse śataṃ śataṃ /
na so svākhyātadharmāṇāṃ kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhuṃjeya bhojanaṃ /
na so buddhe prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhuṃjeya bhojanaṃ /
na so dharme prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhuṃjeya bhojanaṃ /
na so saṃghe prasādasya kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhūmjeya bhojanaṃ /
na so dhyānaprasādānāṃ kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhuṃjeya bhojanaṃ /
na so sampannaśīlānāṃ kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
māse māse kuśāgreṇa bālo bhuṃjeya bhojanaṃ /
na so svākhyātadharmāṇāṃ kalām arghati ṣoḍaśīṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve agniparicaraṃ caret* /
patrāhāro chavāvāsī karonto vividhaṃ tapaṃ //
yo caikaṃ bhāvitātmānaṃ muhūrtam api pūjayet /
sā ekapūjanā śreyo na ca varṣaśataṃ hutaṃ //
yat kiṃcid iṣṭaṃ ca hutaṃ ca loke
[_Mvu_3.436_] saṃvatsaraṃ yajati puṇyaprekṣī /
sarvaṃ pi taṃ na caturbhāgam eti
abhivādanaṃ ujjugateṣu śreyaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve duḥśīlo asamāhitaḥ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyaṃ śīlavantasya dhyāyato //
yo ca varṣaśataṃ jīve kuśido hīnavīryavān* /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyo vīryam āraṃbhato dṛḍhaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve apaśyaṃ buddhaśāsanaṃ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyo paśyato buddhaśāsanaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve apaśyaṃ dharmam uttamaṃ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyo paśyato dharmam uttamaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve apaśyaṃ udayavyayaṃ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyo paśyato udayavyayaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve apaśyaṃ acyutaṃ padaṃ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyo paśyato acyutaṃ padaṃ //
yo ca varṣaśataṃ jīve apaśyaṃ amṛtaṃ padaṃ /
ekāhaṃ jīvitaṃ śreyaṃ paśyato amṛtaṃ padaṃ //
te ca dāni bhagavatā balavaśībhāve vinītā sarve ca te parinirvṛtā / teṣāṃ bhagavāṃ śarīrapūjāṃ ca kṛtvā stūpāṃ ca dharmāraṇyāto ajapālasya nyagrodhamāgato //
___bhagavāṃ samyaksaṃbuddho yad arthaṃ samudāgato tad arthaṃ abhisaṃbhāvayitvā uruvilvāyāṃ viharati nadyā nairaṃjanāyās tīre ajapālasya nyagrodhamūle acirābhisaṃbuddho // tena
[_Mvu_3.437_] khalu punaḥ samayena rājño śreṇiyasya bimbisārasya brāhmaṇo purohito rājācāryo upariprāsādavaragato rātryā pratyūṣakālasamaye dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇānāṃ vācāvistareṇa svādhyāyaṃ karoti // aśroṣīt khalu rājā śreṇiyo biṃbisāro brāhmaṇasya purohitasya rājācāryasya upariprāsādavaragatasya rātryā pratyūṣakālasamaye dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇānāṃ vācāvistareṇa svādhyāyaṃ karontasya śrutvā ca punar asya bhagavato smṛti udapāsi // aho punar me vijite buddho bhagavāṃ utpadye taṃ cāhaṃ bhagavantaṃ paśyeyaṃ dṛṣṭvā ca punar me pravṛtte prasīdeya prasannacitto ca naṃ paryupāseyaṃ so ca māṃ bhagavāṃ dharmaṃ deśeya tasya cāhaṃ dharmaṃ śrutvā ājāneyaṃ //
___atha khalu rājā śreṇyo biṃbisāro tasyaiva rātryātyayena anyataraṃ puruṣam āmaṃtrayati // ehi tvaṃ puruṣa kṣipram eva bhadrāṇi yānāni yojāpehi yuktāni ca me prativedehi // sādhu mahārāja tti sa puruṣo rājño śreṇiyasya biṃbisārasya pratiśrutvā kṣipram eva bhadrāṇi yānāni yojayati yuktāni ca taṃ prativedayati / yuktāni te mahārāja bhadrāṇi yānāni yasyedāniṃ kālaṃ manyase // atha khalu rājā śreṇyo bimbisāro anyataraṃ bhadraṃ yānam abhiruhitvā mahatā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena mahato janakāyasya hakkārahikkārabherīmṛdaṃgapaṇavaśaṃkhasanninādena rājagṛhāto nagarāto niryātvā yenānyatarā udyānabhūmī prāyāsi // atha khalu rājā śreṇyo bimbisāro yāvatikā yānasya bhūmi tāvatakaṃ yānena yātvā yānāto pratyoruhya padasā yeva tāṃ udyānabhūmiṃ anucaṃkramanto anuvicaranto niṣīde suvarṇamaye paryaṃke prācīnābhimukho stryāgāraparivṛto amātyapāriṣadyapuraskṛto // atha khalu rājño
[_Mvu_3.438_] bimbisārasya rājagṛhaṃ nagaram abhivilokayantasya rājagṛheyakāni ca parvatāni puṣkiriṇīṃ ca paurāṇāṃ cāryakāṃ mṛtāṃ pretāṃ samanusmarantasya kāmeṣu jugutsuno utpadye yoniso manasikāro //
udyānabhūmito niryātvā aṅgānāṃ rāṣṭravardhano /
paryaṃkasmiṃ niṣīdesi avadātasuvarṇamaṇḍale //
taṃtrighoṣābhināditā samyakkālaprabodhanā /
puṣpitā sālā tasmiṃ kāle saṃpannakusumitā varā //
vyālamṛgānuvicīrṇāṃ golāṃgulaniṣevitāṃ /
parvatāṃ sa saṃvīkṣanto pṛthusiṃhaniṣevitāṃ //
niṣīdet prāṅmukho rājā pauarāṇāni anusmaran* /
aśrupūrṇehi netrehi imāṃ gāthām abhāṣitha //
tiṣṭhe yaṃ pāṇḍaro giri kailāsavat tathaiva vipulo /
atha me pitaro pitāmahā pretā kālagatā avītatṛṣṇā //
varā ramyā vanā vicitrā puṣkiriṇyo śiloccayo /
yānīmāni gamāpensuḥ kāṃ nu te diśatāṃ gatā //
tathaivemāni rāṣṭrāṇi imā pṛthusravantiyo /
yānīmāni gamāpensuḥ kāṃ nu te diśatām gatā //
tathaivemāni vastrāṇi imā niṣkā sakuṇḍalā /
yānīmāni gamāpensuḥ kāṃ nu te diśatāṃ gatāḥ //
imā puṣkiriṇī ramyā nānādvijanikūjitā /
[_Mvu_3.439_] puṇḍarīkehi saṃchannā kumudasaugandhikehi ca /
ye ca te atra snāyensuḥ kāṃ nu te diśatāṃ gatāḥ //
tathaivam āsanā ramyā divyā haritaśādvalā /
āsannodakasaṃchannā śītacchāyā manoramāḥ /
yāni te cātra gamāpensuḥ kāṃ nu te diśatāṃ gatāḥ //
tāny eva prāṇiśatānāṃ niveśanāni parvatā /
ime ca me pracāritā adya janmam apaśyato //
śūnyatā va me ākhyāyanti diśā pi me nucāritā /
evaṃ martyajīvitaṃ kiṃsya parīttaṃ ca duḥkhasaṃyutaṃ //
anantaraṃ jīvitasya maraṇaṃ maranaṃ dhruvaṃ /
jātasyāmaraṇaṃ nāsti etad dharmā hi prāṇino //
gacchati khedena prāṇī pratipanno kvacij jano /
rātriṃdivaṃ ca yāntīha yamadūtā śasanāharā //
atha khalu anyatarasya rājāmātyasya etad abhūṣi // rājño kila śreṇyasya biṃbisārasya daurmanasyam utpannaṃ ko nu khalv asyāt paryāyo yenāhaṃ rājño śreṇyasya bimbisārasya daurmanasyaṃ prativinodayeyaṃ // atha khalu tasya rājāmātyasyaitad abhūṣi // rājño kila śreṇyasya biṃbisārasya rājagṛhaṃ nagaraṃ priyaṃ ca manāpaṃ ca //
[_Mvu_3.440_] yannūnaṃ asyāhaṃ purato rājagṛhasya nagarasya varṇaṃ bhāṣeyaṃ // atha khalu so rājāmātyo rājaṃ śreṇyaṃ biṃbisāraṃ gāthāye adhyabhāṣe //
parvatā ime salīlā ime ramyā śiloccayā /
ye ime rājagṛhasmiṃ siktā divijena vāriṇā //
bhinnakaṭakā ca śravanti . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
atha khalu rājā śreṇyo bimbisāro taṃ rājāmātyaṃ apasādaye // asti nāma tvaṃ mohapuruṣo yaṃ yad eva vayaṃ vigarhāma tad eva tvaṃ praśaṃsitavyaṃ manyasi // atha khalu rājño śreṇyasya bimbisārasya bhūyasyā mātrayā kāmeṣu vyākutsanā utpadye cittasya duḥkhadaurmanasyaṃ yoniso manasikāro // atha khalu brāhmaṇasya purohitasya rājācāryasyaitad abhūṣi // rājño śreṇyasya biṃbisārasya duḥkhadaurmanasyam utpannaṃ ko nu khalv asyāt paryāyo yenāhaṃ rājño śreṇyasya bimbisārasya duḥkhadaurmanasyaṃ prativinodayeyaṃ // atha khalu brāhmaṇasya purohitasya rājācāryasya etad abhūṣi // rājño khalu śreṇyasya bimbisārasya buddho bhagavān priyo manāpo ca yaṃ nūnāhaṃ tasya purato buddhasya varṇaṃ bhāṣeyaṃ // atha khalu brāhmaṇo purohito rājācāryo rājānaṃ śreṇiyaṃ bimbisāraṃ gāthāye adhyabhāṣa //
lābho sti rāṣṭrādhipate śirīmato
āṃgasya rājño magadhādhipasya /
yasyodapāsi vijite tathāgato
vighuṣṭaśabdo himavāṃ va parvato //
[_Mvu_3.441_] śīlena kṣāntyā tapasā upeto
lokāntako uṣitabrahmacaryo //
samāgamya sahasrāṇi śatāni nayutāni ca /
saṃprāpnoti amṛtaṃ śāntaṃ yogakṣemam anuttaraṃ //
___atha khalu rājā śreṇiyo bimbisāro brāhmaṇaṃ purohitaṃ rājācāryaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
priyaṃ me kīrtaye rājye priyaṃ me kīrtaye priya /
priyasya buddhasya loka-arthacarasya brāhmaṇa //
dadāmi te grāmavarāṇi ṣoḍaśa
yuktāni ājānyarathāni ca daśa /
dāsīśataṃ ca gavāṃ śataṃ ca
priyasya buddhasya yaśo prakīrtaye //
___atha khalu bhagavāṃ magadheṣu cārikāṃ caramāṇo mahatā bhikṣusaṃghena sārdham ardhatrayodaśabhir bhikṣuśataiḥ yena magadhānāṃ rājagṛhaṃ nagaraṃ tad anusāri tad anuprāpto tatraiva viharati antagirismiṃ yaṣṭīvane udyāne // aśroṣīd rājā śreṇiyo bimbisāro brāhmaṇasya purohitasya rājācāryasya / bhagavāṃ kila magadheṣu cārikāṃ caramāṇo mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ trayodaśabhikṣuśatair yena magadhānāṃ rājagṛhaṃ nagaraṃ tad anusāri tad anuprāptas tatraiva viharati antagirismiṃ udyāne yaṣṭīvane / śrutvā punaḥ anyataraṃ rājāmātyam āmantrayasi / bho bhaṇe amātya bhagavato buddhasya pratyudgamanaṃ gamiṣyāmi rājagṛhaṃ alaṃkārāpehi bhadrāṇi ca yānāni yojāpehi sarvehi ca rājagṛhakehi brāhmaṇagṛhapatikehi sarvehi ca śilpāyatanehi sarvehi ca śreṇīhi mayā saha bhagavato
[_Mvu_3.442_] buddhasya pratyudgamanaṃ gantavyan ti // sādhu mahārāja tti sa rājāmātyo śreṇyasya biṃbisārasya pratiśrutvā kṣipram eva bhadrāṇi yānāni yojāpesi rājagṛhe ghoṣaṇāṃ kārāpesi catvaraśṛṃgāṭaka-antarāpaṇamukheṣu // buddho bhagavāṃ rājagṛhe antagirismiṃ yaṣṭīvanaṃ udyānaṃ samanuprāpto tatra sarvehi bhavantehi rājñā śreṇyena bimbisāreṇa sārdhaṃ bhagavato pratyudgamanaṃ gantavyaṃ //
___te dāni ghoṣaṇāṃ śrutvā kṣiprameva rājakuladvāre sannipatitā kumārāmātyapāriṣadyāḥ purohitapramukhā brāhmaṇāḥ śreṣṭhipramukho nigamo sārthavāhapramukho vaṇijagrāmo sarvā ca rājagṛhakā aṣṭādaśa śreṇīyo / tadyathā cakrikatālikagandharvikā naṭanartaka-ṛllamallapāṇisvarikā śobhikā laṃghakā kuṃbhatūṇikā velaṃbakā dvistvalabhāṇakā paṃcavaṭukā gāyanakā guṇavartā tāṇḍavikā cetayikā gaṇikā hāsyakārakā bheriśaṃkhamṛdaṃgapāṭahikā tūṇapaṇavavīṇāvallakī-ekādaśāyellavādyakā anye ca bahuvādyakarā rājakuladvāre sannipatensuḥ sarvāyo ca śreṇyo / tadyathā sauvarṇikahairaṇyikaprāvārikā maṇiprastārakā gandhikā kośāvikā tailikā ghṛtakuṇḍikā golikā dadhyikā kārpāsikā khaṇḍakārakā modakakārakā kaṃḍukā samitakārakā śaktukārakā phalavāṇijā mūlavāṇijā cūrṇakuṭṭā gandhatailakā aṭṭavāṇijā āviddhakā guḍapācakā madhukārakā śarkaravāṇijā ye ca anye pi vyavahārikā sarvā ca śilpāyatanā / tadyathā lohakārakā tāmrakuṭṭā suvarṇakārā taddhukārā praccopakā
[_Mvu_3.443_] roṣyaṇā trapukārakā sīsapiccaṭakārā yantrakārakā mālākārā purimakārakā kuṃbhakārakā carmakārā kandukārakā varūthatantravāyakā raktajakā sūcakā tūlavāyā citrakārā vardhakirūpakārakā kālapātrikā peśalakā pustakakārakā nāpitā kalpikā chedakā lepakā sthapatisūtradhārakā uttakoṣṭhakārakā kūpakhānakā mṛttikāvāhakā kāṣṭhavāhakā valkalavāṇijā staṃbavāṇijā vaṃśavāṇijā nāvikā oḍumpikā suvarṇadhovakā moṭṭikā ete cānye ca uccāvacā janatā hīnotkṛṣṭamadhyamā sarve rājakule saṃnipatensuḥ //
___atha khalu sa rājāmātyo saṃnipatitaṃ janakāyaṃ viditvā bhadrāṇi yānāni yojāpayitvā yena rājā śreṇyo bimbisāras tenopasaṃkramitvā rājānaṃ śreṇiyaṃ bimbisāram etad avocat* // yuktāni mahārāja bhadrāṇi yānāni mahājanakāyaṃ ca sannipatitaṃ / yasyedāni deva kālaṃ manyasi // atha khalu rājā śreṇyo bimbisāraḥ bhadraṃ yānam abhiruhitvā māgadhakehi brāhmaṇagṛhapatikehi sārdhaṃ dvādaśehi nayutehi saṃparivṛto mahatā rāja-ṛddhīye mahato janakāyasya hakkārahikkārabherīmṛdaṃgamarupaṭahaśaṃkhasaṃninādena rājagṛhāto nagarāto niryātvā yena antagirismiṃ yaṣṭīvanam udyānaṃ tena prayāsi //
___atha khalu rājā śreṇyo bimbisāro yāvad eva yānabhūmis tāvad eva yānena yātvā yānāto pratyoruhya padasā yeva yena bhagavāṃs tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣīdet* // apy ekatyā bhagavatā sārdhaṃ saṃmodanīyāṃ kathāṃ saṃmodayitvā sārāyaṇīyāṃ kathāṃ vyatisārayitvā ekānte niṣīdensuḥ / apy ekatyā bhagavato svakasvakāni mātāpitṛkāni nāmagotrāṇi anuśrāvayitvā ekamante niṣīdensuḥ / apy ekatyā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā
[_Mvu_3.444_] ekānte niṣīdensuḥ / apy ekatyā māgadhakā brāhmaṇagṛhapatikā tūṣṇībhūtā ekānte niṣīdensuḥ // tena khalu punaḥ samayena uruvilvākāśyapo bhagavato avidūre saṃniṣaṇṇo abhūṣi // atha khalu teṣāṃ māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatikānām etad abhūṣi / kiṃ nu khalūruvilvākāśyapo śramaṇe gautame brahmacaryaṃ carati utāho mahāśramaṇo gautamo uruvilvākāśyapo brahmacaryaṃ carati // atha khalu bhagavān teṣāṃ brāhmaṇagṛhapatikānām idam evarūpaṃ cetasaḥ parivitarkam ājñāya āyuṣmantaṃ uruvilvākāśyapaṃ gāthāye adhyabhāṣe //
kim eva dṛṣṭvā uruvilvavāsi
prahāya agniṃ kṛśako vadāno /
pṛcchāmi te kāśyapa etam arthaṃ
kathaṃ prahīnaṃ tava agnihotraṃ //
evam ukte āyuṣmān uruvilvākāśyapo bhagavantaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
annāni pānāni atho rasāni
kāmāṃ striyo cābhivadaṃti yajñe /
etaṃ malan ti upadhīṣu jñātvā
tasmān na yajñe na hute ramāmi //
atha khalu bhagavān āyuṣmantam uruvilvākāśyapaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
eteṣu tvaṃ na mano akāsi
anneṣu pāneṣu tathā raseṣu /
aparaṃ nu taṃ devamanuṣyaśreṣṭhaṃ
yahiṃ rataṃ kāśyapa tuhya cittaṃ //
[_Mvu_3.445_] atha khalv āyuṣmān uruvilvākāśyapo bhagavantaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
dṛṣṭvā muniṃ śāntam anupadhīkaṃ
akiṃcanaṃ sarvabhaveṣv asaktaṃ /
ananyathābhāvam ananyaneyaṃ
tasmān na yaṣṭe na hute ramāmi //
atha khalu bhagavān āyuṣmantam uruvilvākāśyapaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
mohan te juhito agni mohan te so tapo kṛto //
yaṃ jahe paścime kāle jīrṇāṃ va urago tvacaṃ /
atha khalv āyuṣmān uruvilvākāśyapo bhagavantaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
mohaṃ no juhito agni mohaṃ me so tapo kṛto /
yaṃ jahe paścime kāle jīrṇāṃ va urago tvacaṃ //
agnīhi yajñeṣu ca vipramuccati
iti sma me āsi pure ajānato /
andhasya jātīmaraṇānusāriṇo
apaśyato uttamam acyutaṃ padaṃ //
so dāni paśyāmi anāvilaṃ padaṃ
sudeśitaṃ nāgavareṇa tāyinā /
atyantaniṣṭhāpadam āspṛśe ahaṃ
saṃsārajātīmaraṇaṃ prahāya //
bahū satvā vihanyanti karontā vividhāṃ tapāṃ /
niṣṭhāṃ anadhigacchantā avitīrṇakathaṃkathā //
[_Mvu_3.446_] dīrgharātraṃ kiliṣṭo smi dṛṣṭisaṃdānasaṃdito /
sarvagrantheṣu me bhagavāṃ parimocesi cakṣumāṃ //
śāstā me bhagavāṃ śrāvako haṃ asmi sugate //
___atha khalv āyuṣmān uruvilvākāśyapo utthāyāsanāto ekāṃśam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ trikhuttaṃ pradakṣiṇīkṛtvā bhagavato pṛṣṭhato asthāsi bhagavantaṃ morahastena vījayamāno // atha khalu teṣāṃ māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatikānāṃ etad abhūṣi / uruvilvākāśyapo śramaṇe gautame brahmacaryaṃ carati //
___atha khalu bhagavāṃ teṣāṃ māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatikānāṃ dhārmyāṃ kathāṃ praṇāmaye // rūpaṃ brāhmaṇagṛhapataye utpadyati pi nirudhyati pi vedanā utpadyati pi nirudhyati pi saṃjñā utpadyati pi nirudhyati pi saṃskārā utpadyanti pi nirudhyanti pi vijñānaṃ utpadyati pi nirudhyati pi // āryaśrāvako ca brāhmaṇagṛhapatayo rūpaṃ utpādavyayadharmo ti samanupaśyanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anityan ti samanupaśyati / rūpam anityanti samanupaśyanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anityan ti samanupaśyanto rūpaṃ duḥkhaṃ ti samanupaśyanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ duḥkhaṃ ti samanupaśyanto rūpam anātmeti samanupaśyati vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ anātmeti samanupaśyati / so rūpaṃ anātmeti samanupaśyanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ anātmeti samanupaśyanto
[_Mvu_3.447_] rūpam udayavyayaṃ ti prajānāti / rūpam udayavyayaṃ prajānanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam udayavyayan ti prajānāti / prajānanto rūpam anityan ti prajānāti / prajānanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anityan ti prajānāti / prajānanto rūpaṃ duḥkhan ti prajānāti / prajānanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ duḥkhaṃ ti prajānāti / prajānanto rūpam anātmeti prajānāti / prajānanto vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ anātmeti prajānāti / prajānanto kiṃcil loke na upādīyati / anupādīyanto pratyātmam eva parinirvāyati / kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ noparim itthatvam iti prajānāti //
___atha khalu teṣāṃ māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatikānāṃ etad abhūṣi // yato kila bho rūpam anātmā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anātmā atha ko tarhi kārako vā kārāpako vā utthāpako vā samutthāpako vā nikṣepako vā yo imāṃ saṃskārāṃ ādīyati vā nikṣipati vā yasyime saṃskārā śūnyā anātmanīyā ātmena vā ātmanīyena vā // atha khalu bhagavāṃ teṣāṃ māgadhakānāṃ brāhmaṇagṛhapatikānāṃ imam evarūpaṃ cetaso parivitarkam ājñāya bhikṣūn āmantrayati // prajñapeti bhikṣavo bālo abhyupagato anātmā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñāno me ātmā na ca punar ahaṃ evaṃ vademi / ahaṃ so atra kārako vā kārāpako vā utthāpako vā ādīyako vā nikṣepako vā yo imāṃ ca saṃskārān nikṣipati anyāṃ ca upādīyati anyatra // atha khalu saṃskārā eva utpadyanti saṃskārā eva nirudhyanti te ca sahetukā utpadyanti sahetukā eva nirudhyanti // sahetukā saṃskārapratisaṃdhir bhikṣavas tathāgato ātmā ti
[_Mvu_3.448_] ādīyako ti // satvānāṃ cyutopapādaṃ prajñapayāmi // paśyāmy ahaṃ bhikṣavaḥ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena satvāṃ cyavantāṃ upapadyantāṃ suvarṇāṃ durvavarṇāṃ sugatāṃ durgatāṃ hīnāṃ praṇītāṃ yathākarmopagāṃ satvāṃ prajānāmi na ca punaḥ ahaṃ evaṃ vadāmi / ahaṃ so atra kārako vā kārāpako vā utthāpako vā samutthāpako vā ādīyako vā nikṣepako vā yo imāṃ ca saṃskārā nikṣipati anyāṃ ca upādīyati anyatra / atha khalu saṃskārā eva utpadyanti saṃskārā eva nirudhyanti // te ca sahetupratyayā utpadyanti sahetupratyayā nirudhyanti // sahetudṛṣṭī bhavābhavadṛṣṭī // sahetusaṃskārasamudayaṃ bhikṣavo yathābhūtaṃ samyakprajñayā paśyato yā bhavadṛṣṭi śāśvatadṛṣṭi sā na bhavati / sahetusaṃskāranirodhaṃ ca bhikṣavaḥ yathābhūtaṃ samyakprajñayā paśyato yā vibhavadṛṣṭi ucchedadṛṣṭi sāpi na bhavati / tena bhikṣavo ubhau antau anugamya madhyena tathāgato dharmaṃ deśayati //
___avidyāpratyayā saṃskārā saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaṃ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādānaṃ upādānapratyayo bhavo bhavapratyayā jātir jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopayāsā / evam asya mahato duḥkhaskaṃdhasya samudayo bhavati // iti pi avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt* ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodho vedanānirodhāt
[_Mvu_3.449_] tṛṣṇānirodhaḥ tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhaḥ bhavanirodhāj jātinirodho jātinirodhāj jarāmaraṇanirodho jarāmaraṇanirodhā śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopayāsā nirodhyante / evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavadi //
___idam avocad bhgavān rājagṛhe viharanto antagirismiṃ yaṣṭīvane imasmiṃś ca punar vyākaraṇe bhāṣyamāṇe rājño śreṇyasya bimbisārasya tatraivāsane niṣaṇṇasya virajaṃ vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddhaṃ ekādaśānāṃ ca nayutānāṃ virajaṃ vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣuṃ viśuddhaṃ // ye pi te dvādaśanayutā yugyapālā yānapālā te pi tato paścād buddhaṃ śaraṇaṃ gatā dharmaṃ śaraṇaṃ gatāḥ saṃghaṃ śaraṇaṃ gatā // āttamanā te bhikṣū rājā śreṇyo bimbisāro māgadhakā ca brāhmaṇagṛhapatikā bhagavato bhāṣitam abhinande //
___bhikṣū bhagavantam āhansuḥ // kisya bhagavaṃ kathaṃ imena rājñā śreṇiyena bimbisāreṇa imasya purohitasya sakāśāto bhagavato śravaṇagatena vipulo ācchāyo dinno // bhagavān āha // na bhikṣavo etarahim eva etena rājñā śreṇyena biṃbisāreṇa purohitasya sakāśāto mama śravaṇagatena vipulo ācchāyo dinno anyadāpi dinno // bhikṣū āhansuḥ // anyadāpi bhagavan* // bhagavān āha // anyadāpi bhikṣavo //
___bhūtapūrva bhikṣavaḥ atītam adhvānaṃ nagare mithilāyāṃ videhajanapade mahārājadhānyāṃ rājā arindamo rājyaṃ kāresi dhārmiko dharmarājā susaṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo mahābalo mahāvāhano / tasya ṣaṣṭiṃ nāgasahasrāṇi sarvālaṃkāravibhūṣitāni ṣaṣṭiṃ aśvasahasrāṇi sarvālaṃkāravibhūṣitāni ṣaṣṭiṃ rathasahasrāṇi dvīpicarmaparivārāṇi siṃhacarmaparivārāṇi savaijayantikāni sanandighoṣāṇi
[_Mvu_3.450_] mahāpravārāṇi ucchritadhvajapatākāni ṣaṣṭiṃ dhenusahasrāṇi vatsadohinī / tasya ṣaṣṭiṃ kanyāsahasrāṇi ṣaṣṭiṃ paryaṃkasahasrāṇi sauvarṇamayāni rūpyamayāni dantamayāni // arindamasya khalu punar bhikṣavo rājño ṣaṣṭiṃ suvarṇapārisahasrāṇi ṣaṣṭiṃ rūpyapārisahasrāṇi abhūnsuḥ // ariṃdamasya khalu punar bhikṣavo rājño pitṛpitāmahāni ṣaṣṭiṃ nidhisahasrāṇi ṣaṣṭiṃ nagarasahasrāṇi ṛddhisphītāni akaṇṭakāni // ariṃdamasya rājño śroṇo nāma purohitaputro abhūṣi trayāṇāṃ vedānāṃ pārago akṣaraprabhedānāṃ itihāsapaṃcamānāṃ sanighaṇṭukaiṭabhānāṃ anupadakavyākaraṇakuśalo brāhmaṇavedeṣu daśa kuśalāṃ karmapathāṃ samādāyavartī kāmeṣu ādīnavaṃ dṛṣṭvā anuhimavantaṃ gatvā ṛṣipravrajyāṃ pravrajito // tena dāni bāhirakeṇa mārgeṇa yujyantena ghaṭantena vyāyamantena catvāri dhyānāny utpāditāni paṃcābhijñā ca sākṣīkṛtā maharddhiko mahānubhāvo ṛṣī saṃvṛtto //
___atha khalu bhikṣavo śroṇasya ṛṣisya dīrghasyādhvano tyayena etad abhūṣi // rājā arindamo mama dārakavayasyo sahapāṃśukrīḍito tasya cādya caturāśīti varṣasahasrāṇi mahārājyaṃ kārayantasya samayo khalu rājño arindamasya pravrajyāye yaṃ nūnam asyāhaṃ saṃcodayeyaṃ // atha khalu bhikṣavo śroṇako ṛṣis tadyathāpi nāma balavāṃ puruṣo saṃmiñjitāṃ vā bāhāṃ prasāraye prasāritāṃ vā bāhāṃ saṃmiṃjaye ettakena kṣaṇavītihāreṇānuhimavaṃtāto āśramāto vaihāyasam abhyudgamya mahādevāmravane pratyasthāsi // adrākṣīd bhikṣavo arindamasya brāhmaṇapurohito rājācāryaḥ śroṇakaṃ ṛṣiṃ mahādevāmravane anyatamasmiṃ āmramūle niṣaṇṇaṃ dṛṣṭvā ca punar yena śroṇako ṛṣī tenopasaṃkramitvā śroṇakam ṛṣiṃ sādhu ca suṣṭhu ca pratisaṃmoditvā śroṇakaṃ ṛṣiṃ abhivādetvā yena
[_Mvu_3.451_] mithilā tena prakrame rājño arindamasya vedanāya // tadaho eva ca bhikṣavaḥ rājño arindamasya kāmeṣu vyākutsanā utpadye yoniśo manasikāro śroṇakasya ṛṣisya darśanakāmatā udapāsi // atha khalu bhikṣavo rājā arindamas tāye velāye imāṃ gāthām adhyabhāṣet* //
tasya grāmavaraṃ demi nāriyo ca alaṃkṛtā /
yo me śroṇakam ākhyāsi sahāyaṃ pānsukrīḍakaṃ //
tasya ca brāhmaṇo āsi kulīno adhyāpako /
suduḥkhidurmanaṃ dṛṣṭvā idaṃ vacanam abravīt* //
mahyaṃ grāmavaraṃ dehi nārīyo ca svalaṃkṛtā /
ahaṃ śroṇakam ākhyāsyaṃ sahāyaṃ pānsukrīḍakaṃ //
tuhyaṃ hi tāva vijite tuhyaṃ udyānabhūmiye /
puṣpitā phalitā āmrā tatra so āsate ṛṣī //
tato sa rājā tvaramāno amātyam adhyabhāṣati //
kṣipram asmākaṃ yojaya kṛtsnā nāgāṃ alaṃkṛtā /
bherīpaṭahā vādyantu eko śaṃkho ca madhyamaḥ //
vayasyaṃ draṣṭum icchāmi śroṇakaṃ paryupāsituṃ /
nānāvṛkṣaphalopetaṃ prayāsi . . . vanaṃ //
rājā . . . . . . . . . . . . . . /
. . . . . . . . śroṇako yatra dhyāyate //
taṃ ca so ṛṣiṃ addarśi sahāyaṃ pānsukrīḍakaṃ /
dṛṣṭvā ca śroṇakaṃ tasmiṃ idaṃ vacanam abravīt* //
[_Mvu_3.452_] kṛpaṇo va kathaṃ bhikṣo muṇḍasaṃghāṭiko dhano /
samātāpitṛko dhyāyaṃ vṛkṣamūle pi tiṣṭhasi //
atha khalu bhikṣavo śroṇako ṛṣi rājānam arindamaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
na rāja kṛpaṇo bhavati dharmakāyasya śriyāpi ca /
yo ca dharmaṃ samupakramya taddharme na rato naro /
sa rāja kṛpaṇo bhavati jyotiṣṭomaparāyaṇo //
atha khalu bhikṣavo rājā arindamo śroṇakaṃ ṛṣiṃ gāthāye pratyabhāṣe //
kathaṃ bhavāṃ sukhaṃ śayati vanaprāntasmiṃ śroṇaka /
kathaṃ araṇye viharanto ekākī ramase kathaṃ //
kathaṃ bhagavaṃ kāyasya paritāpo na vidyate /
rakṣāṃ va te saṃvidhemi atha nagaraṃ nayāmi te //
atha khalu bhikṣavaḥ śroṇako ṛṣi rājānam arindamaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
ekasya carato rāja kiṃ me rāṣṭraṃ kariṣyati /
prathamaṃ khu bhadram adhanasya anāgārasya bhikṣuṇo //
yo haṃ grāmāto prakramāmi rāṣṭrāṇi nigamā tathā /
anapekṣo va prakramāmi na kocid uparudhyati /
dvitīyaṃ khu bhadram adhanasya anāgārasya bhikṣuṇo //
panthena gacchamānasya ye bhonti paripanthakā /
pātracīvaram ādāya sukhaṃ gacchati sarvato /
tṛtīyaṃ khu bhadram adhanasya anāgārasya bhikṣuṇo //
[_Mvu_3.453_] mithilāyāṃ dahyamānāyāṃ nāsya dahyati kiṃcana /
caturthaṃ khu bhadram adhanasya anāgārasya bhikṣuṇo //
nate koṣṭhasmiṃ osaranti na kuṃbhena kulopakaṃ /
paritiṣṭhati eṣāṇo tena yāyanti suvratā /
paṃcamaṃ bhadram adhanasya anāgārasya bhikṣuṇo //
nānākule pravrajitā nānājanapadāśritā /
anyamanyaṃ priyāyanti paśya dharmasya dharmatāṃ //
atha khalu bhikṣavaḥ rājā arindamo śroṇakaṃ ṛṣiṃ gāthāye pratyabhāṣe //
nityaṃ khalu teṣāṃ bhadraṃ yeṣāṃ kīrtesi śroṇaka /
vayan tu gṛddhā kāmeṣu kiṃ kariṣyāmi śroṇaka //
atha khalu bhikṣavaḥ śroṇako ṛṣī rājānaṃ arindamaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
upamān te mahārāja kariṣyan taṃ śṛṇohi me /
upamāye ihaikatyā arthaṃ jānanti paṇḍitā //
bhūtapūrvaṃ mahārāja kuṃjaro ṣaṣṭihāyano /
patito giridurgeṣu gaṃgāvegena vuhyate //
tatra kālo vicinteti alpaprajño acetaso /
yānaṃ imaṃ labdhaṃ bhadraṃ bhadro vyāyāma alpako //
tasya rātriṃ divaṃ vāpi tatrāsi niyato mano /
khādanto nāgamānsāni pibanto bhāgīrathījalaṃ /
paśyanto varacitrāṇi upayāti vihaṃgamo /
[_Mvu_3.454_] sā taṃ bhāgīrathī gaṃgā pramattaṃ kuṇapāśritaṃ /
samudraṃ abhisāreti agatī yatra pakṣiṇāṃ //
makarā (timi)timiṃgilā bālaṃ naṃ vadhitvāna khādati /
kāmāpekṣā evam eva rāja prapadyanti pudgalā //
taṃ te rāja ahaṃ brūmi mā rāja dharme pramādaya /
atha ghorarūpaṃ narakaṃ prapatiṣye avākśiro //
saṃjīvaṃ kālasūtraṃ ca saṃghātaṃ dvau ca rauravau /
athāparaṃ mahāvīciṃ tapanaṃ saṃpratāpanaṃ //
ity ete aṣṭa mahānarakā ākhyātā duratikramā /
ākīrṇā raudrasatvehi pratyekaṃ ṣoḍaśotsadā //
catukarṇā caturdvārā vibhaktā bhāgaśo mitā /
udgatā yojanaśataṃ samantā yojanaśataṃ //
atha ye narakaprakṣiptā ayasā pratikubjitā /
teṣām ayomayā bhūmi prajvalitā tejasaṃyutā //
kadaryatapanā ghorā arcimanto durāsadā /
romaharṣaṇarūpā ca bhīṣmapratibhayā duḥkhā //
mahadbhayaṃkarā sarve arciśatasamākulā /
ekaikaṃ yojanaśataṃ ābhāye saṃprabhāsati //
yatra satvā bahū raudrā mahākilviṣakārakā /
ciraṃ kālaṃ pratapyaṃti api varṣaśatāny api //
ayomayehi daṇḍehi sthūlehi narakapālakā /
hananti pratyamitrāṇi ye bhonti katakilviṣā //
[_Mvu_3.455_] tan te haṃ kīrtayiṣyāmi gāthāye anupūrvaśaḥ /
śrotraṃ mo dattvā saktṛtyaṃ śṛṇohi mama bhāṣato //
saṃjīvasmiṃ ca niraye ūrdhapādāṃ adhośirāṃ /
pralaṃbayitvā takṣanti vāsīhi paraśūhi ca //
tato nakhehi tīkṣṇehi āyasehi svayaṃbhuhi /
anyamanyaṃ pi pāṭenti kruddhā krodhavasānugā //
asino cāyasā teṣāṃ tīkṣṇā hasteṣu jāyithā /
yehi cchindanti anyonyaṃ praduṣṭamānasā narāḥ //
teṣāṃ saṃchinnagātrāṇāṃ śīto vāyuḥ pravāyati /
sarvāṅgajanito teṣāṃ pūrvakarmavipākaśaḥ //
evaṃ teṣām abhijñāya śroṇako tasya rājino /
saṃjīvakan ti ākhyāsi āvāsaṃ pāpakarmaṇāṃ //
saṃjīvataś ca nirmuktā kukkulam avagāhatha /
anyamanyaṃ samāgamya dīrghāyatanavistarā //
sarve te khu pradhāvanti yojanāni anekaśaḥ /
dahyamānā kukkuleṣu duḥkhāṃ vedanti vedanāṃ //
kukkulāto ca nirmuktā kuṇapaṃ avagāhitha /
dīrghaṃ mahantaṃ vistīrṇaṃ udviddhaṃ śatapauruṣaṃ //
tam enaṃ kṛpayā tatra tīkṣṇaśaktimukhā kharā /
chaviṃ bhittvāna khādanti mānsaśoṇitabhojanā //
kuṇapāto samuttīrṇā drumāṃ paśyanti śobhanāṃ /
haritapatrasaṃchannān te upenti sukhārthinaḥ //
[_Mvu_3.456_] tam enaṃ kulalā gṛddhā kākolūkā ayomukhā /
ūrdhavṛkṣe va nāṃ dṛṣṭvā khādanti rudhiramrakṣitā //
yadā ca khāditā bhonti asthīni avaśeṣitā /
atha teṣāṃ chavimānsaṃ rudhiraṃ copajāyate //
te ca bhītvā utpattitvāna alenā lenasaṃjñino /
asipatravanaṃ ghoraṃ kṣaṇyamānā upāgami //
tato kṣatā ca ārttā ca bahurudhiramrakṣitā /
asipatravanā muktā yānti vaitaraṇīṃ nadīṃ //
te tāṃ ca avagāhanti tatra kṣārodakāṃ nadīṃ /
teṣāṃ ca aṅgamaṅgāni vardhitā pratividhyati //
tato aṃkuśehi vijjhitvā āyasehi yamapauruṣā /
utkṣipitvā nadītīre bhuṃjāventi ayoguḍāṃ //
tāmralohaṃ ca saṃtaptaṃ pāyāyanti vilīnakaṃ /
tan teṣāṃ antram ādāya adhobhāgena gacchati //
evaṃ pāpīyakarmāntā nirayaṃ pratipadyatha /
akṛtvā kuśalaṃ karma kāmamārgānusāriṇaḥ //
ye ca pāpāni karmāṇi parivarjenti mānuṣāḥ /
ekāntakuśalākārā na te gacchanti durgatiṃ //
tasmā durūpam āgamya karma kalyāṇapāpakaṃ /
pāpāni parivarjetvā kalyāṇaṃ ācare śubhaṃ //
atha vā punar bhāveya āryaṃ aṣṭāṃgikaṃ śubhaṃ /
sarvaduḥkhaprahāṇāya jñātvā dharmaṃ niropadhiṃ //
[_Mvu_3.457_] evaṃrūpāṃ mahārāja satvā vedanti vedanāṃ /
narakeṣu pāpakarmāntā pramattā bālabuddhino //
tan te rāja ahaṃ brūmi mā rāja dharme pramādaya /
mā ghorarūpaṃ narakaṃ prapatiṣye avākśaro //
saṃvignamanaso rājā śroṇakasya subhāṣitaṃ /
śrutvā saṃvegam āpadye adbhutaromaharṣaṇaṃ //
tato rājā tvaramāṇo amātyaṃ adhyabhāṣata /
kṣipraṃ kumāram ānetha dīrghāyuṃ rāṣṭravardhanaṃ //
asti me daharaḥ putro dīrghāyu rāṣṭravardhanaḥ /
taṃ rājye sthāpayiṣyāmi so vo rājā bhaviṣyati //
tato ca rājadūtā ca amātyā cānukaṃpakā /
kṣipraṃ kumāram ānenti dīrghāyuṃ rāṣṭravardhanaṃ //
atha khalu bhikṣavo rājā arindamo dīrghāyuṃ kumāraṃ gāthāye dhyabhāṣe //
āmantremi bhavan tava pravrajyā mama rocati /
ahaṃ kāko va durmedho mā kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭiṃ nagarasahasrāṇi sphītaṃ rājyam akaṇṭakaṃ /
tat putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgaman tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭi nāgasahasrāṇi atra sarve svalaṃkṛtā /
[_Mvu_3.458_] dantino balasaṃpannā hemakalpitavāsaso //
ārūḍhā prāsaśūlayaṣṭītomaranigaḍāyudhā /
tāṃ putra pratipadyasva rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgataṃ tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagāt* //
ṣaṣṭim aśvasahasrāṇi saindhavā śīghravāhino /
sarvālaṃkārabhūṣitāni śūrārūḍhā ca sarvaśo //
. . . . . . . . . . . . . . . . .
māhaṃ kāko vā surmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭiṃ dhenusahasrāṇi sarve vatsopadohinī /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭi kanyāsahasrāṇi āmuktamaṇikuṇḍalā /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭiṃ paryaṃkasahasrāṇi sauvarṇarūpyamayāni ca /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
[_Mvu_3.459_] na hi na saṃgataṃ tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vasam anvagā //
ṣaṣṭi pārisahasrāṇi sauvarṇarūpyamayāni ca /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgataṃ tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭi nidhānasahasrāṇi jātarūpamanalpakaṃ /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgataṃ tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā //
ṣaṣṭiṃ nidhisahasrāṇi saptaratnam analpakaṃ /
tāṃ putra pratipadyāhi rājyaṃ niryātayāmi te //
adyaiva pravrajiṣyāmi ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgataṃ tena mahāsainyena mṛtyunā /
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vasam anvagā //
atha khalu dīrghāyu kumāro rājānaṃ gāthāye pratyabhāṣe //
pure śrutaṃ mayā etaṃ mātā kālagatā mama /
naivāhaṃ śakto bheṣyāmi devena vinā jīvituṃ //
yathā āraṇyakaṃ nāgaṃ pṛṣṭhato nveti pāyako /
evaṃ te anvayiṣyāmi ādāya tava suṃbhakaṃ //
[_Mvu_3.460_] atha khalu bhikṣavo rājā arindamo amātyapāriṣadyāṃ gāthāye adhyabhāṣe //
yathā sāmudrikāṃ nāvāṃ vāṇijāna dhanārthināṃ /
makaro tatra pāṭeya vāṇijā vyasanaṃ gatā //
mā vayaṃ antarāyaṃ karoma . . . . . . mama /
. . . . . . . . . . . . . . . . . //
imaṃ kumāraṃ gṛhṇītvā dīrghāyuṃ rāṣṭravardhanaṃ /
kṣipram antaḥpuraṃ netha prāsādaṃ rativardhanaṃ /
tatra taṃ ca rameṣyanti devakanyopamā śubhā //
tato kumāraṃ gṛhṇitvā mahāmātrā yaśasvinaḥ /
mahatā rājānubhāvena praviśensu mithilāṃ purīṃ //
tato khu ekā utthāya rājakanyā alaṃkṛtā /
āmuktamālyābharaṇā rājānam etam abravīt* //
taṃ no bravīhi gandharvo śakro vāsi puraṃdaraḥ /
rājāṇattīṃ te pṛcchāmi . . . . . . . . //
kathaṃ tvam asmāñ jahāsi rājyaṃ sphītam akaṇṭakaṃ /
dīrghāyuṃ kumāraṃ tathā sāmātyaṃ sadhanadhānyakaṃ //
atha rājā tāṃ rājakanyāṃ āha //
devo na nāgo na gandharvo na śakro na purandaraḥ /
mānuṣo haṃ utrasto kāmeṣu śrutvā ṛṣer anuśāsanīṃ //
māhaṃ kāko va durmedho kāmānāṃ vaśam anvagā /
[_Mvu_3.461_] adyaiva ca kuryād iṣtaṃ ko jāne maraṇaṃ śuve /
na hi na saṃgataṃ tena bahusainyena mṛtyunā //
ity uktvā sa ca rājā tasyaiva śroṇakasya ṛṣer antikāt pravrajitaḥ //
___bhagavān āha // tat kiṃ manyadhvaṃ bhikṣavo anyo so tena kālena tena samayena śroṇako nāma ṛṣir abhūṣi na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ sa tena kālena tena samayena śroṇako nāma rṣi abhuṣi / nānyo rājā arindamo draṣṭavyo / ayaṃ so rājā śreṇiyo bimbisāro // tadāpi eṣo yo asya śroṇakaṃ kathesi tasya vipulo dāyo dinno / idānīṃ pi etena purohitaputrasya vipulo dāyo dinno mama buddhasya varṇaṃ kathesi iti //
_____arindamarājajātakaṃ samāptaṃ //
___idam avocad bhagavān āttamanā ca devāsuragaruḍakinnaramahoragā sā ca sarvāvatī varṣat te ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan //
___iti āryamahāsāṃghikānāṃ lokottaravādināṃ pāṭhena iti śrīmahāvastu-avadānaṃ samāptaṃ //
ye dharmā hetuprabhāvā hetun teṣāṃ tathāgato /
hy avadat teṣāṃ ca yo nirodho evaṃvādī mahāśramaṇaḥ //
***************************
___[_Mvu_3.462_] (les manuscrits ajoutent le colophona suivant:)
yaḥ śṛṇoti muner dharmaṃ śrutvā cābhiniveśati /
sarvapāpavinirmukto sa gacchati sukhāvatīṃ //
śraddhayā śrotavyaṃ tasmāt sugatsyāyaṃ subhāṣitaḥ /
nānāvidarśanaiḥ tais taiḥ jinena bhāṣitaḥ purā //
so yaṃ subhāṣitaṃ bhaktyā sugatasyānubhāvataḥ /
mayā saṃpūrṇalikhitaṃ kaivalyavartmadeśakaḥ //
ato yaṃ mama puṇyaṃ syāt sarvakilviṣanāśanaṃ /
apāyadvāranāśārhaṃ bodhimārgopadeśakaṃ //
tena puṇyānubhāvena sarvabhūtāni sarvaśaḥ /
sarvakleśavinirmuktā prayāntu hi sukhāvatīṃ //
ye satvāḥ andhā kāṇā ca tathā kubjā vicitrakā /
anye pipāsitāḥ kṣuddhāḥ sarvaduḥkhanipīḍitāḥ //
tena puṇyena te sarve sarvasukhasamanvitā /
vividhā bhogā saṃbhuktā labhantu mokṣam avyayaṃ //
ṣaṭsu gatīṣu ye satvāḥ magnāḥ jātijarākulā /
te sarve mama puṇyena bhavantu bodhimārgagāḥ //
ye satvāḥ bālajātīyāḥ saddharmeṇa vivarjitāḥ /
pāpeṣu satataṃ saktāḥ rāgadoṣeṇa mohitāḥ //
te sarve mama puṇyena bhūyo jātismarās tadā /
dānaśīlādisaṃyuktā carantu bodhicārikāṃ //
rājā bhavatu kṣemāvān* carantu mantriṇo naye /
vīrā bhavantu satataṃ saṃgrāme jitaśatravaḥ //
[_Mvu_3.463_] kāle varṣantu meghāś ca śasyapūrṇā mahī sadā /
etan me praṇidhānena yat puṇyaṃ jāyate śubhaṃ //
tena puṇyānubhāvena bhaveyaṃ bodhipāragaḥ /
saṃsārārṇavatīrṇāya dehināṃ kuśalāya ca //
__śubhamastu sarvadā //
śrīman naipālike varṣe vindus tanagrahagate /
māse āṣāḍhe śuklapakṣe pūrṇimātithisaṃgame //
uttarāṣāḍhasaṃyukte yoge indrasamāgame /
rave vāsarasaṃyoge tasmiṃ eva śubhe dine //
śrīnandācāryeṇa svārthaṃ likhito yaṃ subhāṣitaḥ /
śrīmat mahāmune bhaktyā saṃpūrṇam agamac chubhaṃ //
_____granthapramāṇaṃ śloka 25000 //
saṃvat* 842 āṣāḍhamāse śuklapakṣe pūrṇamāsyāṃ tithau uttarāṣāḍhānakṣatre indrayoge ādityavāsareḥ thvakuhnusidhayakājuro // lalitapattanamahānagareḥ jaśodharamahāvihārāvāsitavajrācāryakulisaśrīnandavedena svahastena likhitaṃ śubhaṃ // sakoyāvajācārya śrīgajendravajrayāta cosyaṃviyā //
__śubham astu sarvadā //
yādṛśī pustakaṃ dṛṣṭvā tādṛśī likhitaṃ mayā /
yadi śuddham aśuddhaṃ vā śodhanīyaṃ mahadbudhaiḥ //
_____śubham astu sarvadākālaṃ //