Bổn Sanh Đại Sự (Mahāvastu-Avadāna)

me caratha śramaṇabrāhmaṇeṣu bhadram astu vaḥ ti śabdehi // dīpavatīyaṃ khalu punaḥ rājadhānīyaṃ madhye valguyā nāma yaṣṭi abhūṣi citrā darśanīyā saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyā dvādaśayojanāni udvedhena catvāri yojanāni abhiniveśena //
___arcimato khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana rājñaḥ sudīpā nāma agramahiṣī abhūṣi prāsādikā darśanīyā akṣudrāvakāśā paramāye śubhāye varṇapuṣkalatāye samanvāgatā //
___dvādaśehi mahāmaudgalyāyana varṣehi dīpaṃkaraḥ bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyati
[_Mvu_1.197_] śuddhāvāsā devā pratyekabuddhānām ārocayanti // bodhisatvo cyaviṣyati riṃcatha buddhakṣetraṃ //
tuṣitabhavanād atiyaśo cyaviṣyati anantajñātadarśāvī /
riṃcatha buddhakṣetraṃ . . . . varalakṣaṇadharasya //
te śrutva buddhaśabdaṃ pratyekajināḥ maheśvaravarāṇāṃ /
nirvāṃsu muktacittā svayaṃbhuno cittavaśavartī //
dvādaśehi mahāmaudgalyāyana varśehi dīpaṃkaro bodhisatvo tuṣitabhavanāto cyaviṣyati śuddhāvāsā devā brāhmaṇaveṣaṃ nirmiṇitvā mantrāṃś ca vedāṃś ca dvātriṃśac ca mahāpuruṣalakṣaṇāni brāhmanānāṃ vācenti yathā bodhisatve ihāgate vyākarensuḥ //
___atha khalu mahāmaudgalyāyana bodhisatvo cyavanakāle tuṣitabhavanāto catvāri mahāvilokitāni vilokayati / tadyathā kālavilokitaṃ deśavilokitaṃ dvīpavilokitaṃ kulavilokitaṃ // dvihi kulehi mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti kṣatriyakule brāhmaṇakule vā // yasmiṃ kule mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti taṃ kulaṃ ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati // katamehi ṣaṣṭīhi aṅgehi samanvāgataṃ bhavati // abhijñātaṃ ca mahāmaudgalyāyana taṃ kulaṃ bhavati / parijñātaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / akṣudrāvakāśaṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / jātisampannaṃ ca bhavati / gotrasampannaṃ ca pūrvapuruṣayugasampannaṃ ca / abhijñātapūrvayugasampannaṃ ca / maheśākhyapūrvayugasampannaṃ ca / bahustrīkaṃ ca / bahupuruṣaṃ ca / alolaṃ ca / alubdhaṃ ca / abhītaṃ ca / adīnaṃ ca / prajñāvantaṃ ca / śīlavantaṃ ca / svāpateyam aprekṣamāṇaṃ ca / taṃ kulaṃ bhogāṃ ca bhuṃjati / dṛḍhamitraṃ ca taṃ kulaṃ bhavati / kṛtajñaṃ ca / vidhijñaṃ ca / acchandagāmi ca / adoṣagāmi
[_Mvu_1.198_] ca / amohagāmi ca / abhayagāmi ca / avadyabhīru ca / sthūlabhikṣaṃ ca / puruṣakāramatiṃ ca / dṛḍhavikramaṇaṃ ca / cetiyapūjakaṃ ca / devapūjakaṃ ca / pūrvapitṛpūjakaṃ ca / kriyādhimuktaṃ ca / tyāgādhimuktaṃ ca / vratādhimuktaṃ ca / labdhapūrvāparaṃ ca / abhidevaghoṣaghuṣṭaṃ ca / kulajyeṣṭhaṃ ca / kulaśreṣṭhaṃ ca / kulapravaraṃ ca / kulavaśiprāptaṃ ca / maheśākhyaṃ ca / mahāparivāraṃ ca / aśramaparivāraṃ ca / anuraktaparivāraṃ ca / abhedyaparivarañ ca / mātṛjñaṃ ca / pitṛjnaṃ ca / śrāmaṇyaṃ ca / brāhmaṇyaṃ ca / kulajyeṣṭhāpacāyakaṃ ca / prabhūtadhanadhānyaṃ ca / prabhūtakośakoṣṭhāgāraṃ ca / prabhūtahastyaśvagaveḍakaṃ ca / prabhūtadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ ca / duṣpradharṣaṃ ca tat kulaṃ bhavati parehi pratyarthakehi pratyamitrehi // yasmiṃ kule mahāmaudgalyāyana bodhisatvā jāyanti tat kulaṃ imehi ṣaṣṭīhi aṃgehi samanvāgataṃ bhavati // ye te satvā kulasaṃpannā bhavanti evaṃrūpā satvā mahākaruṇāṃ pratilabhanti //
___atha mahāmaudgalyāyana bodhisatvo cyavanakāle mahāsaṃvidhānaṃ karoti // devaputrasahasrāṇi devaputreṇa uktā // ṣoḍaśahi mahājanapadehi madhyadeśehi upapadyatha kṣatriyamahāśāleṣu ca kuleṣu gṛhapatimahāśāleṣu kuleṣu ca rājakuleṣu ca rājāmātyakuleṣu ca / yuṣmehi vinītehi mahājanakāyo vinayaṃ āgamiṣyati //
___bodhisatvo cyavanakāle avalokayati kahim upapadyāmi // ayaṃ arcimo rājā katapuṇyo maheśākhyo ca cakravartī caturdvīpādhipatiḥ eṣo mama pitā yogyo // mātaram
[_Mvu_1.199_] anveṣati yā prāsādikā bhaveya kulīnā ca śucigātrā ca mandarāgā ca alpāyuṣkā ca yasyā śeṣā sasaptarātrā daśa māsā āyuṣpraṃāṇato avaśiṣṭā bhavensuḥ //
sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ janetvā puruṣottamāṃ /
carame saptame divase mātā jahati jīvitaṃ //
atra kiṃ kāraṇaṃ bhavati yadi sarvajñamātaro /
janetvā puruṣaśreṣṭhaṃ śīghraṃ jahanti jīvitaṃ //
vasanto tuṣite kāye bodhisatvo mahāsmṛtiṃ /
labhate śubhakarmeṇa parīkṣanto janetriyaṃ //
yasyeha pariśeṣaṃ syā nārīye jīvitaṃ bhavet* /
divasāni sapta māsā ca daśa tasyā uram otaret* //
kiṃ kāraṇaṃ ayuktaṃ hi asmadvidham anuttaraṃ /
dhāretvā uttare kāle maithunaṃ parisevituṃ //
athāpi pratiseveyuḥ kāmāṃ sugatamātari /
na pitā devasaṃghānāṃ bhinnavṛtto ti vakṣyate //
bhagavāṃ ca nāma kāmānāṃ doṣāṃ satataṃ bhāṣati /
atha ca lokanāthasya mātā kāmāṃ niṣevati //
ye ca nṛpatināṃ veśmasthāni ratnakaraṇḍakā /
ratanaṃ puruṣaśreṣṭhā bhājanaṃ jinamātara iti //
samanveṣanto mahāmaudgalyāyana bodhisatvo adrākṣīt* // dīpavatīye rājadhānīye
[_Mvu_1.200_] rājño arcimasya sudīpā devī prāsādikā ca kulīnā śucigātrā ca mandarāgā ca alpāyuṣkā ca sasaptarātrāṇi cāsyā daśa māsāni āyuṣpramāṇato avaśiṣṭā //
paśyati vilokayanto lokaṃ atha arcimasya orodhe /
nārīṃ amaravadhunibhāṃ vidyullatānibhāṃ iva sudīpāṃ //
so tāṃ niśāmya jananīṃ āmantrayate amarāṃ cyaviṣyāmi /
antimam upeṣyi vāsaṃ garbhe marumānuṣasukhārthaṃ //
taṃ avaca devasaṃgho kṛtāṃjalipuṭo varābharaṇadhārī /
ṛdhyatu uttamapudgala tava praṇidhi ahīnaguṇarūpa //
vayaṃ api lokahitāya manoramām ośiritva kāmaratiṃ /
pūjārthaṃ tava atideva manuṣyaloke vasiṣyāmo //
te vimalaruciravarṇaṃ mandāravapuṣpavarṣam ākāśe /
pravarṣinsu udagracittāḥ śuciṃ sumadhurāhi vācāhi //
yam amaravasanā praśamanamanoramā śokaduḥkhavinimiśrā/
na nandasi na ca niṣevasi kāmān idam adbhutaṃ tubhyaṃ //
yaṃ pi abhibhūya marugaṇaṃ jambūnadaparvatopamaprakāśo /
udyotayasi daśa diśāṃ surarṣabha idaṃ āścaryaṃ //
abhibhavasi devasaṃghāṃ samaheśvaradānavāṃ samāragaṇāṃ /
tārāgaṇāṃ khagacarāṃ amitamati idaṃ pi āścaryaṃ //
kiṃ cāpi viprayogaṃ tvayā na icchāma bhūtasaṃghaguru /
[_Mvu_1.201_] api tu aravindanayanā bhaviṣyasi gatir naramarūṇāṃ //
atha cyavanakālasamaye viśuddhaśatapatrapadmanayanasya /
ānandito marugaṇaḥ ghoṣeti diśāhi sarvāhi //
eṣā ca vartati kathā tuṣitapure sā ca apratimā sudīpā /
rājño 'rcimasya mahiṣī rājānam upetya idam āha //
sā hariṇavatsanayanā viśuddhagandharvavadhunibhā śyāmā /
sahitam idaṃ arcimasya sumadhuram idam abravi sudīpā //
ābharaṇastambhitabhujā pravaravasanadhāriṇī sakhīhi saha /
tvayā vinā rājarṣabha rajanīm imāṃ kṣapayituṃ chando //
śataraśmisya naravarā prāsādavarasya uttamāṃ bhūmiṃ /
śayanavaram āruhe yatra kumudavasanasannibhaṃ vimalaṃ //
tena vacanena tuṣṭo devīye arcimāṃ manāpena /
āmantrayati naravaro parivāram udagrasaṃkalpo //
prativedayantu me laghu śataraśmiṃ pravarakusumasaṃcchannaṃ /
muktakusumāvakīrṇaṃ karotha divi devabhuvanaṃ vā //
osaktapaṭṭadāmaṃ śataraśmiṃ śobhatāṃ capalam eva /
varahemajālacchannaṃ sumeruvaraśṛṃgasaṃkāśaṃ //
caturaṃginī ca senā saśūlanārācatomaravicitrā /
parivārayatāṃ capalaṃ śataraśmimanojñasaṃghātaṃ //
osṛṣṭā yevājñā narapatinā sajjaṃ eva ca sarva /
kṛtvā tatra svakulaṃ rājānam upetya idam āhu //
[_Mvu_1.202_] varṣasahasram anūnaṃ āyuḥ paripāletu mahīpālo /
sajjaṃ ti vimānavaraṃ śobhati tava harṣasaṃjananaṃ //
atha sā amaravadhunibhā devī utthāya āsanavarāto /
abravīt* mahīpativaraṃ āditye astamitamātre //
eṣā samādiyāmi prāṇiṣu avihiṃsaṃ brahmacariyaṃ ca /
viramāmi cāpy adinnān madyād anibaddhavacanāc ca //
akhilavacanāc ca naravara prativiramāmi tathaivaṃ paiśūnyāt* /
paruṣavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama cchando //
parakāmeṣu ca īrṣyāṃ na saṃjaneṣyaṃ nāpi abhidrohaṃ /
bhūteṣu upajaneṣyaṃ viparītamatiṃ ca vijahāmi //
ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivīpāla /
rajanīm imām anūnām evaṃ mama jāyate chandaḥ //
api ca kkhu bhūmipālā kāmavitarko mā māṃ pratikāṃkṣi /
preṣaya mā te apuṇyaṃ bhaveya mama brahmacāriṇiye //
sarve tava saṃkalpāṃ paripuremīti pārthivo avaci /
abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca te vaśyaṃ //
sā strīsahasram agryaṃ anuraktaṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ /
abhiruhya abhiniṣīde manāpaparipūrṇasaṃkalpā //
sā kañcid eva kālaṃ tasmiṃ himakumudapuṇḍarīkanibhe /
śayane prasamadamaratā tuṣṇīṃbhāvena kṣepayati //
[_Mvu_1.203_] sā dāni dakṣiṇena pārśvena parinyāse śarīravaraṃ /
kusumalatā va drumavaraṃ śayanaṃ parivelliyāśāyitā //
atha tāṃ niśāmya śayanopagatāṃ devīṃ divi pramadārūpanibhāṃ /
tuṣitālayā cyaviya devagaṇāḥ prāsādamūrdhni pratisthihiṃsu //
te mūrdhanā abhinatā sarve hṛṣṭā kṛtāṃjalipuṭāḥ amarā /
vandanti tāṃ vipulapuṇyadharāṃ devīṃ jinasya jananīṃ śayane //
atha kautūhalaparaṃ saṃjaniyā bahudevakanyā śucimālyadharā /
jinamātur upagatā draṣṭumanā prāsādamūrdhni pratiṣṭhihiṃsu //
upasaṃkramitvā śayanopagatāṃ devīṃ niśāmya varavidyunibhāṃ /
prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ //
mānuṣyakaṃ pi kila edṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ /
kaṃcit kālaṃ sthihiya-m-antarato nāyaṃ samā maruvadhūhi bhave //
līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāy'; imasya yatha opayikāṃ /
śayane virocati manaṃ harati vibhrājate kanakamarīcir iva //
ayan taṃ dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ /
sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //
cāpodare karatalapratime vararomarājivicitre rucire /
iha so bhaviṣyati anantamatiḥ satataṃ alipta aśubhena śuci //
bahudīrgharātranicitaṃ kuśalaṃ pramadāy'; imasya vipulaṃ paramaṃ /
[_Mvu_1.204_] yā taṃ dhareṣyati anantaguṇaṃ cirarātrasannicitapuṇyabalaṃ
anurūpā tvaṃ ca pramadā pravarā mātā sa caiṣa puruṣapravaro /
putro prahīnavanatho virajo kiṃ hāyate tava narendavadhū //
atha rākṣasā vividharūpadharā āṇattā divi parito capalaṃ /
tiṣṭhantu bho pravaraśastradharāḥ sarvadiśā kurutha asaṃvaraṇā //
teṣām anantara dvijihvagaṇā ārakṣahetu diśatāsu sthitāḥ /
vātaṃ pi yeṣa calitaṃ śruṇiya krodhaṃ samutpatati agnisamo //
teṣām anantaragatās thapitā yakṣāḥ pradīptaśikharā vikṛtā /
ye duṣṭacittā vinivārayātha mā ca vadhaṃ kurutha kasya cāpi //
teṣām anantarasthitā balavāṃ gandharvasaṃgho śubharūpadharāḥ /
ārakṣahetu śubhacāpadharā varalakṣaṇā vipulabuddhimato //
catvāri lokapatino sthapitā gagane svayaṃparivāreṇa saha /
adya cyaviṣyati kila bhagavāṃ lokasya arthasukhavṛddhikaro //
tridaśehi sārdhaṃ tridaśapravaro sthitu antarīkṣe varacakradharo /
aciraṃ cyaviṣyati cyutiṃ caramāṃ ākāṃkṣamāṇa sukhaṃ apratimaṃ //
devīya mūle bahu devagaṇā kṛtvā daśāṃguliṃ natābhimukhā /
samudīrayanti vacanaṃ madhuraṃ ullokayanti tuṣiteṣu jinaṃ //
vyavadānasannicitapuṇyabalā samayo khu antimam upetu bhavaṃ /
sajjā tāva bhavati te jananī anukampa dāni duḥkhitāṃ janatāṃ //
[_Mvu_1.205_] eṣo cyavāmi iti muṃci girāṃ śubhaṃ vacanaṃ udīrayi . . . . . . /
atha supinaṃ janani jinasya tasmiṃ kṣaṇe paśyate varavipākaphalaṃ //
himarajatanibho se ṣaḍviṣāṇo sucaraṇacārubhujo suraktaśīrṣo /
udaram upagato gajapradhāno lalitagatiḥ anavadyagātrasandhiḥ //
na khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatvā kālapakṣe mātuḥ kukṣim avakrāmanti / atha pūrṇāyāṃ pūrnamāsyāṃ puṣyanakṣatrayogayuktāyāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // upoṣadhikāyāṃ ārohasampannāyāṃ pariṇāhasampannāyāṃ vyaktāyāṃ agrayauvanamaṇḍaprāptāyāṃ vinītāyāṃ bahuśrutāyāṃ smṛtāyāṃ samprajānāyāṃ sarvākārapradakṣiṇacittāyāṃ sarvākārapratirūpāyāṃ pramadottamāyāṃ bodhisatvā mātuḥ kukṣim avakrāmanti // bodhisatvena mahāmaudgalyāyana tuṣitabhavanagatena cyavanakāle prabhā osṛṣṭā yāye prabhāye sarvaṃ buddhakṣetraṃ obhāsitaṃ //
___devaputro devaputraṃ pṛcchati //
kiṃ kāraṇaṃ suravareṇa prabhā pramuktā
candrāṃśuśītalatarā kanakāvadātā /
yenāsureśvaragaṇā manujeśvarāś ca
prahlāditā ca narakā jvalanārcikalpā //
so dāni āha //
ye tatra tatra janatāṃ pratipālayanti
saṃsārapaṃjaragatāṃ madanābhibhūtāṃ /
teṣāṃ vimokṣakaraṇena mahāyaśena
āmantraṇārthaṃ anaghena prabhā pramuktā //
[_Mvu_1.206_] bodhisatvo āha //
muṃcatha amarā purāṇi na kila prāmodyasya ayaṃ kālaḥ /
jarāmaraṇapuraṃ bhettuṃ kālo jñānaprahāreṇa //
bodhisatvo smṛto saṃprajāno pradakṣiṇacitto mātuḥ kukṣim avakrānto iti //
so nadiya siṃhanādaṃ narasiṃho cyavanakālasamayasmiṃ /
antarahito kṣaṇena narendrabhavane samutpadye //
yo so tuṣitaṃ kāyaṃ obhāseti śubhena varṇena /
devapurāc cyavamāno anativaro lokapradyotaḥ //
sabrahmakaṃ ca lokaṃ saśramaṇabrāhmaṇā prajā sarvā /
varṇen'; obhāseti anativaraḥ lokapradyoto //
āścaryam adbhutam idaṃ paśyatha yāvat* maharddhikaḥ śāstā/
smṛtimāṃ susaṃprajāno mātuḥ kukṣismiṃ okrānto //
yāvac ca naravarapravara uttamalakṣaṇasamaṃgi asthāsi /
mātāye kukṣismiṃ smṛtimatimāṃ saṃprajāno ca //
samanantaraukrānte ca mahāmaudgalyāyana bodhisatve mahāsatve mātuḥ kukṣismiṃ iyaṃ mahāpṛthivī atīva ṣaḍvikāraṃ kampe saṃkampe prakampe saṃharṣaṇīyaṃ ca kampe darśanīyaṃ ca harṣanīyaṃ ca modanīyaṃ ca premanīyaṃ ca prahlādanīyaṃ ca nirvarṇanīyaṃ ullokanīyaṃ ca
[_Mvu_1.207_] āsecanakaṃ ca apratikūlaṃ ca prāsādikaṃ ca prasaraṇīyaṃ ca nirudvegaṃ ca niruttrāsaṃ ca // kampamānā ca punar na kaṃcit satvaṃ vyābādhati yam idaṃ jaṃgamaṃ sthāvaraṃ vā //
tato ayaṃ sāgaramerumaṇḍalā
prakampitā ṣaḍvidham āsi medinī /
kṛto ca loko vimalo manoramo
mahāndhākārāpanudasya tejasā //
so 'yaṃ mahānubhāvo smṛtiṃāṃ tuṣitabhavanāc cyavitvāna /
pāṇḍaravarāhakanibho bhavitva gajarūpī ṣaḍḍanto //
vīrāsane śayantiye poṣadhikāye viśuddhavasanāye /
smṛto saṃprajāno kuśalo mātuḥ kukṣismiṃ okrāntaḥ //
sā ca rajanīprabhāte ākhyāsi bhartuno manāpasya /
rājavara pāṇḍaro me gajarājā kukṣim okrānto //
taṃ śṛṇuya bhartu rājā vaipaṃcanikāṃ samāgatāṃ avaci /
supinasmiṃ asyā sarve bhaṇātha bhūtaṃ phalavipākaṃ //
te tatrāpi avaciṃsu nimittikā pṛcchitā svayaṃ rājñā /
dvātriṃśallakṣaṇadharo kukṣiṃ devīya okrānto //
hṛṣṭo bhavāsi naravara yasya tava kulasmiṃ pratyutpanno /
pṛthivīdhara varagarbho anupamasatvo mahāsatvo //
yatha maya paurāṇānām ācāryāṇāṃ svayaṃ samupāhṛtaṃ /
[_Mvu_1.208_] dve 'sya gatayo ananyā bhavanti naravīraśārdūla //
yadi āsiṣyati agāre mahīpati hoti saratano maharddhiko /
nityānubaddhavijayo rājaśatasahasraparivāro //
atha khalu pravrajiṣyati cāturdvīpāṃ mahīṃ vijahiyāna /
hohiti ananyaneyo buddho tenā naramarūṇāṃ //
yāvattakā nāgarājāno nāgādhipatayo te sarve bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvanto suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo te sarve bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ // catvāro pi mahārājāno bodhisatvasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ //
caturo pi lokapālā rakṣām akarinsu lokanāthasya /
mā kocī ahitaiṣī namucibalanudaṃ vihiṃseya //
śakro devānām indro suyāmo pi devaputro saṃtuṣito pi devaputro sunirmito pi devaputro vaśavartī pi devaputro mahābrahmā pi śuddhāvāso pi devaputro bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya rakṣāvaraṇaguptīye autsukyam āpadyensuḥ //
sahasrāṇi devānām arcimapuram upagatāni tuṣṭāni /
ārakṣārthaṃ . . . . . varabuddhino amarapuram iva //
manoramaṃ dīpavatīpuram uttamaṃ kṛtam anuviśantehi /
manomayavikramagatehi amaragaṇehi abhivirocati //
[_Mvu_1.209_] devīṃ parivāretvā maheśvaragaṇānāṃ kila sahasrāṇi /
aṣṭau gagaṇatalagatā ākāśagatā abhiniṣaṇṇā //
teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato indrasahasrāṇi vimalaśikharāṇi /
subahūni bahuguṇasya ārakṣārthaṃ niṣaṇṇāni //
teṣāṃ dāniṃ pṛṣṭhato devendrāṇāṃ sahasranayutāni /
kāmāvacarā devā niṣaṇṇā gagane nirālambe //
teṣāṃ devagaṇānāṃ pṛṣṭhato asurā asurāṇāṃ ca dvijihvagaṇā //
yakṣāś ca vikṛtarūpā rākṣasasaṃghāś ca sanniṣāṇṇā //
etāye vidhiye gagaṇaṃ amaraśatasahasrasaṃkulaṃ śrīmaṃ /
atyantasupariśuddhaṃ kuśalam upacitaṃ hi virajena //
mahābrahmā āha
svapnāntare yā pramadā dadarśa
sūryaṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ /
prasūyate sā varalakṣanāṃgaṃ
so bhavati rājā balacakravarti //
svapnāntare yā pramadā dadarśa
candraṃ nabhā kukṣim anupraviṣṭaṃ /
prasūyate sā naradevagarbhaṃ
so bhavati rājā varacakravartī //
svapnāntare yā pramadā dadarśa
śvetaṃ gajaṃ kukṣim anupraviṣṭaṃ /
prasūyate sā gajasattvasāraṃ
so bhavati buddho budhitārthadharmo //
[_Mvu_1.210_] devīṃ sa pṛcchati // kiṃ dharesi // sā āha // cakravartin ti //
kukṣiṃ prabhāsayantaṃ kanakavapuṃ pravaralakṣaṇasamaṃgiṃ /
dhāremi cakravartiṃ varapuruṣaṃ rājaśārdūlaṃ //
devā nabhe bhagavato ghoṣam udīrayensuḥ // buddho bhaviṣyati na rājā balacakravartī // mahābrahmā gāthāṃ bhāṣati //
gajaṃ ratnaśreṣṭhaṃ madanabalavegāpanayanaṃ
pradīpaṃ lokasya tamatimiramohāpanayanaṃ /
guṇānāṃ koṣaṃ tvaṃ aparimitaratnākaradharaṃ
dharesi rājarṣi apratihatacakraṃ amararuciṃ //
devī āha
yathā mama na rāgadoṣā prasahanti narendragarbham upalabhya /
niḥsaṃśayaṃ bhaviṣyati samaruci yatha niścarati vācā //
bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā sukhaṃ gacchati tiṣṭhati pi niṣīdati pi śayyām api kalpayati bodhisatvasyaiva tejena / śastraṃ kāye na kramati na viṣaṃ nāgnir nāśaniḥ prasahati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ devakanyā divyehi ucchādanaparimardanapariṣkārehi parijāgaranti // divyavastrasaṃvṛtaśarīrā divyābharaṇadhāriṇī bhavati bodhisatvasyaiva tejena // lābhinī bhavati divyānāṃ gandhānāṃ divyānāṃ mālyānāṃ divyānāṃ vilepanānāṃ divyānāṃ ojānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve
[_Mvu_1.211_] khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yo 'syā abhyantaraparivāro so 'syā atīva śuśrūṣitavyaṃ śrotavyaṃ manyati bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātaraṃ ye paśyanti te tām upasaṃkramitvā kiṃkaraṇīyakapratisaṃyuktehi va nimantrenti bodhisatvasya eva tejena // na kiṃcid uparimena gacchati antamaśato pakṣī pi bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā alpābādhā bhavati alpātaṃkā / samāye vipākanīyagrahaṇīye samanvāgatā nāpy atiśītāye nāpy ati-uṣṇāye sammāpariṇāmāye bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā lābhinī praṇītānāṃ khādanīyabhojanīyānām agrarasānāṃ pratyagrarasānāṃ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā vītarāgā bhavati / akhaṇḍam acchidram aśabalam akalmāṣaṃ pariśuddhaṃ paripūrṇaṃ brahmacaryaṃ carati // manasāpi tasyāḥ pramadottamāyā rāgo na utpadyati sarvapuruṣehi antamasato rājñāpi arcimatā // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā pañca śikṣāpadāni samādāya vartate / tāni ca sapūrvasamādinnāni bhavanti / bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvatā nāgarājāno nāgarājādhipatayo aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā aupapādukā vā te niveśanam upasaṃkramitvā divyāni candanacūrṇāni prakiranti // evam agurucūrṇāni muktakusumāni ca prakirensuḥ samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ paripūrṇāye ca nam arcanāye arcayensuḥ pariśuddhāye ca nam arcanāye arcayensuḥ // te divyāni candananacūrṇāni prakiritvā keśaracūrṇāni tamālapatracūrṇāni muktakusumāni prakirenti /
[_Mvu_1.212_] samāptāye naṃ arcayensuḥ paripūrṇāye ca nam arcanāye arcayensu pariṣuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // paripūrṇāye arcanāye arcayitvā pariśuddhāye arcanāye arcayitvā divyehi candanacūrṇehi prakiritvā divyehi agurucūrṇehi keśaracūrṇehi tamālapatracūrṇehi muktakusumehi okaritvā adhyokiritvā abhiprakiritvā bodhisatvamātāṃ trikhuttaṃ abhipradakṣiṇaṃ kṛtvā yenakāmaṃ prakraminsuḥ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate yāvatā suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā upapādukā vā te niveśanaṃ praviśitvā divyāni candanacūrṇāni prakiranti divyāny anekacūrṇāni prakiranti divyāni keśaracūrṇāni prakiranti divyāni tamālapatracūrṇāni prakiranti divyāni kusumacūrṇāni prakiranti / samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensu paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayensu pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // divyāni cūrṇāni prakiritvā agurucūrṇāni keśaracūrṇāni tamālapatracūrṇāni prakiritvā divyāni ca muktakusumāni prakiritvā bodhisatvamātāṃ triṣkhuttaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātāṃ caturmahārājakāyikā devāḥ trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratiparanirmitavaśavartī brahmakāyikā śuddhāvāsakāyikā devā tasya niveśanaṃ praviśitvā divyehi candanacūrṇehi prakirensuḥ divyehi agurucūrṇehi tamālapatracūrṇehi divyehi ca muktakusumehi prakirensuḥ samāptāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ saṃparipūrṇāye ca
[_Mvu_1.213_] nam arcanāye arcayensuḥ pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayensuḥ // te divyehi candanacūrṇehi okiritvā divyehi agurucūrṇehi divyehi keśaracūrṇehi divyehi tamālapatrehi divyehi muktakusumehi prakiritvā samāptāye ca naṃ arcanāye arcayitvā paripūrṇāye ca naṃ arcanāye arcayitvā pariśuddhāye ca naṃ arcanāye arcayitvā bodhisatvamātāṃ triṣkṛtvo pradakṣiṇīkṛtya yenakāmaṃ prakramensuḥ bodhisatvasyaiva tejena //
___bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato na cātinīcaṃ tiṣṭhati na ca ati-uccaṃ tiṣṭhati na ca avakubjako na uttānako na vāmapārśve tiṣṭhati na utkuṭiko // atha khalu mātur dakṣiṇe pārśve paryaṅkam ābhuṃjitvā tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato na pittena vā śleṣmeṇa vā rudhireṇa vā anyena vā puna kenacid aśucināpariśuddho tiṣṭhati // atha khalu ucchāditasnāpitaviśadagātro bodhisatvo mātuḥ kukṣismiṃ tiṣṭhati // bodhisatvo khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigato mātaraṃ paśyati // bodhisatvamātāpi kukṣigataṃ bodhisatvaṃ paśyati vigraham iva jātarūpasya dṛṣṭvā ca bhavati āttamanā [kukṣiṃ obhāsentaṃ vigraham iva jātarūpasya] // yathā veruliyasya maṇi sphāṭikasamudgasmiṃ nihito asyā evam eva bodhisatvaṃ paśyati mātā kukṣim obhāsentaṃ vigraham iva jātarūpasya //
[_Mvu_1.214_] bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate devasaṃghāḥ sukharātriṃ sukhadivasaṃ pṛcchakā āgacchanti / tāṃ ca bodhisatvo abhinandati dakṣiṇakaram utkṣipya mātaram abādhamāno // bodhisatvaṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigataṃ devā nāgā yakṣā dānavā rākṣasā piśācā na jahanti divā vā rātriṃ vā na cātra āsaṃgakathā kathīyati kāmopasaṃhitā vā anyā vā asatyā kathā / nānyatra bodhisatvavarṇam eva bhāṣanti rūpataḥ sattvatas tejataḥ varṇataḥ yaśataḥ kuśalamūlataḥ // bodhisatvasya mātuḥ kukṣigatasya pūjā noparamati // divyāni tūryāṇi vādyanti divyāni agurudhūpani dhūpenti divyaṃ puṣpavarṣaṃ varṣati divyaṃ cūrṇaṃ varṣati // apsarasahasrāṇi ca upagāyanti upanṛtyanti pi // bodhisatve khalu punar mahāmaudgalyāyana mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātāṃ devakanyāsahasrehi sārdhaṃ abhyābhavati hāsyaṃ ca kathā ca // prasuptāṃ ca punar bodhisatvamātaraṃ devakanyā māndāravadāmena parivījenti bodhisatvasya tejena // ayaṃ ca punar mahāmaudgalyāyana trisāhasramahāsahasrāyāṃ lokadhātūyam anuttarā garbhāvakrāntipāramitā //
anyaṃ ca dāni paśyatha āścaryaṃ tasyā devaparṣāye /
tāva vipulāye yā kathā abhū paramaharṣasaṃjananī //
na ca kāmakathānyā vā nāpy apsarasāṃ kathā na gītakathā /
na ca vādyakathā teṣāṃ na pi bhuktakathā na pānakathā //
nābharaṇakathā teṣāṃ na pi vastrakathā pravartati kadācit* /
[_Mvu_1.215_] yānodyānakathā vā manasāpi na jāyate teṣāṃ //
sādhū puṇyabalavato dyutī anupamā sadevakaṃ lokaṃ /
abhibhavati nāyakasya vikasati eṣā kathā tatra //
sādhuṃ garbhāvakramaṇām anopamaṃ rūpapāramigatasya /
iti vikasati bahuvidhā kathā pariṣāmadhye etasmiṃ //
sādhūhi nirāmiṣehi saṃjñāpadehi kṣapenti taṃ kālaṃ /
varabuddhino iyaṃ api kathā vikasati pariṣāmadhye //
evaṃ ca bahuprakārāṃ kathāṃ kathentā ramanti devagaṇā /
rūpaṃ varṇaṃ tejaṃ balaṃ ca virajasya kathayantā //
sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ mātaro paripūrṇe daśame māse prasūyanti // daśame māse pūrṇe sudīpā nāma devī rājānam arcimaṃ āha // deva abhiprāyo me padmavanaṃ udyānaṃ nirgantuṃ // rājā devīye sudīpāye śrutvā amātyān āha // padmavanam udyānaṃ sāntaḥpuro niṣkramiṣyāmi krīḍārtham iti //
padminivanaṃ sucapalaṃ apagatatṛṇakhaṇḍapatrasaṃskāraṃ /
varasurabhikusumanikaraṃ karotha gandhodakasugandhaṃ //
padminivane ca vātā tamālapatragandhavāsitaśarīrā /
siñcantu amṛtagandhāṃ madajananā ca palāyantu //
agaruvaradhūpagarbhā samonamantu nabhato jaladharā taṃ /
padminivanaṃ chādetuṃ varacūrṇarasākulaṃ kṣipraṃ //
[_Mvu_1.216_] ekaikaṃ ca drumavaraṃ dukūlapaṭṭorṇakośikārehi /
kalpayatha kalpavṛkṣān* yatha divi devapradhānasya //
devā ca devakanyā ca gandhamālyā gṛhya padminivana-udyānam arcimato āgacchanti //
sphaṭikamaṇikuṇḍaladharā vigalitavasanā pralambamaṇihārā /
ādāya gandhamālyaṃ gaganapathagatā olīyanti //
māndāravāṇa bharitā kācit saṃgeriyo bharitvāna /
haricandanasya kācit kāci punaḥ kalpaduṣyāṇāṃ //
sthalajajalajaṃ ca mālyaṃ gṛhītvā apsarā muditacittā /
ratanā ābharaṇāni ca jambudvīpaṃ abhimukhīyo //
caturāśītim anūnaṃ chatrasahasrāṇi devakanyāyo /
kanakaratanāmayāni ādāya nabhe pralīyanti //
kūṭāgāraśatehi sphaṭikamaṇicitrehi lepanalepitaiḥ /
bharitam api antarīkṣaṃ duṣyaśatasamucchritapatākaṃ //
gajaśvasanasannikāśā śāradameghā cābhivirocanti /
varasurabhikusumagandhā kamalotpalacampakavimiśrā //
bhujagapatino pi muditā meghehi sugandhatoyabharitehi /
abhyokiranti gagaṇaṃ anyāni ca adbhutaśatāni //
atha mahāmaudgalyāyana rājā arcimo mahātā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhiye mahatīye vibhūṣāye sāntaḥpuro padminīvanam udyānaṃ niryāsi //
[_Mvu_1.217_] avagāhya taṃ vanavaraṃ devī sakhiparivṛtā jinajanetrī /
vicarati citrarathe devī amaravadhu yathā ratividhijñā //
atha mahāmaudgalyāyana sudīpā devī sakhīhi saṃparivṛtā padminīye purimapaścimavedihi vitatavitānehi vicitraduṣyaparikṣiptehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi lepanalepitehi dhūpanadhūpitehi muktapuṣpāvakīrṇehi vedikājālasaṃpratikṣiptehi ucchritacchatradhvajapatākehi nāvāyānehi prakrīḍitā // atha sudīpāye devīye nāvāyānena kaḍḍhīyantiye kila cittaṃ utpannaṃ / nāvāto otariṣyāmīti // bodhisatvānubhāvena ca madhye taḍāgasya dvīpo prādurbhūto samo aviṣamo suvarṇavālikāsaṃstṛto tṛṇāni ca jātāni mṛdūni nīlāni tūlasaṃsparśopamāni mayūragrīvāsannikāśāni caturaṅgulaṃ pṛthivīto nikṣipte pade onamanti vṛkṣāṇi cātra prādūrbhūtāni phalopetāni sumanojñāni // devī tamhi dvīpe pratiṣṭhitā // na khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatvamātā śayānā niṣaṇṇikā vā bodhisatvaṃ janeti / na khalu mahāmaudgalyāyana bodhisatvamātā bodhisatvaṃ pittena vā śleṣmeṇa vā rudhireṇa vā anyatarānyatareṇa vā aśucināpariśuddhaṃ janeti atha khalu ucchāditasnāpitaviśadagātraṃ yeva bodhisatvaṃ janeti //
sā parikilantakāyā drumasya śākhāṃ bhujāya avalambya /
pravijṛmbhitā salīlā tasya yaśavato jananakāle //
atha viṃśatiṃ sahasrā marukanyā āśu-r-eva sannipatitā /
[_Mvu_1.218_] devīṃ kṛtāṃjalipuṭāḥ idam avaca prasannasaṃkalpāḥ //
adya jarāvyādhimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ /
devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //
mā khu janayī viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ /
yaṃ kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva tat sarvaṃ //
atha caturi lokapālā saparivārā āśu-r-eva sannipatitā /
divyapraveṇihastā devim upagatā pradakṣiṇato //
sarve pi devasaṃghā devīṃ parivārayitva ākāśe /
sthitā mālyagandhahastā svaparivāreṇopaśobhanti //
bodhisatvo smṛto saṃprajāno mātaram abādhamāno dakṣiṇena pārśvena prādurbhavati //
dakṣiṇena hi pārśvena jāyante puruṣottamāḥ /
sarve puruṣaśārdūlā bhavanty atravihāriṇaḥ //
kin taṃ na bhidyate pārśvaṃ tasyā jinajanetriye /
janentiye naraśreṣṭhaṃ vedanā ca na jāyati //
manomayena rūpeṇa prādurbhonti tathāgatā /
evaṃ na bhidyate pārśvaṃ vedanā ca na jāyate //
garbhāvāsapariśrānto saptadhā vikramate bhuvi /
diśāṃ ca praviloketi mahāhāsaṃ ca ūhati //
atra kiṃ kāraṇam uktaṃ yaṃ sapta kramate kramān* /
na ca aṣṭa na ca ṣaṣṭi atra āgamanaṃ śṛṇu //
[_Mvu_1.219_] garbhāvāsapariśrānto sarvalokahito muniḥ /
paścimo garbhāvāso yaṃ atha vegena prakrami //
bhūmau saptakrame nyaste devasaṃghā nilīyatha /
sahasā lokapālānām aṃkehi dharito muniḥ //
atha varṣaṃ samutpadyi divyakusumaśīkaraḥ /
mandāravarajākīrṇaṃ divyacandanasaṃkulaṃ //
dīrghakālaṃ udagrāś ca suramukhyāgradhūpanaṃ /
pramuṃciṣu vibhūṣārthaṃ tasya uttamabuddhinaḥ //
yad arthañ ca viloketi diśāṃ apratipudgalaḥ /
tatrāham āgamaṃ vakṣye upadeśaṃ manoramaṃ //
na so vidyati satvānāṃ deveṣu manujeṣu ca /
yasyaivaṃ saṃbhavo bhavet* garbhokramaṇam eva ca //
khadyotakanakanirbhāsaṃ pārśvaṃ jinajanetriye /
jāyate yadā sarvajñaḥ jāyanto carame bhave //
jātamātrasya tac cittaṃ abhūt pravaravādino /
asti kaścit samabuddhi me cc'; etaṃ tarkaṃ nivartituṃ //
kecit saṃsārapāśena arttiyante yathā ahaṃ /
ityarthaṃ puruṣādityo diśāṃ sarvāṃ nirīkṣati //
atha diśā vilokento paśyati vadatāṃ varo /
devakoṭisahasrāṇi tasmāt* hāsaṃ pramuṃcati //
[_Mvu_1.220_] taṃ jātamātram ity āhu devatā mārakāyikā /
cāturdvīpo mahākośo cakravartī bhaviṣyasi //
athāsya hāso saṃbhavati na mama satvābhijānatha /
sarvajño sarvadarśī ca bhaviṣyaṃ puruṣottamaḥ //
evam etaṃ praśaṃsanti viśeṣā upadeśakāḥ /
tathā hi narasiṃhānāṃ śāsanaṃ saṃprakāśitaṃ //
yaṃ tiṣṭhantī janaye vīraṃ saṃkusumiteṣu śāleṣu /
śarīram avalambyamānā taṃ anativaraṃ jinaṃ vande //
saṃpratijāto sugato samehi padehi dharaṇiṃ avatiṣṭhet* /
sapta ca padāni agamā sarvāṃ ca diśāṃ vilokesi //
taṃ sāmaṃ caṃkramantam anvāgami vījanaṃ ca cchatraṃ ca /
mā varaviduno kāye daṃśā maśakā ca nipatensuḥ //
saṃpratijātaṃ sugataṃ devā prathamaṃ jinaṃ pratigṛhṇe /
paścāc ca taṃ manuṣyāḥ anativaraṃ aṅke dhārensuḥ //
pratyagrahensu devāḥ sugataṃ dvātriṃśalakṣaṇapradarśiṃ /
paścāc ca taṃ manuṣyā anativaraṃ aṃke dhārensuḥ //
nirvāyensu pradīpā mānuṣakā obhāsita 'bhūl lokaṃ /
saṃpratijāte sugate ulkādhāre naramarūṇāṃ //
saṃpratijāte sugate udakārthikā pradhāvinsuḥ /
atha purato udupānā pūrā mukhato viṣyandensu //
[_Mvu_1.221_] dvi vāridhārā udgami ekā śītasya ekā uṣṇasya /
yatra snapayensu sugataṃ vigrahaṃ iva jātarūpasya //
saṃpratijāte sugate bodhisatvamātā akṣatā caiva abhūṣi avraṇā bodhisatvasyaiva tejena // sampratijāte khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatve bodhisatvamātuḥ kukṣi pratipūrṇā yeva abhūṣi anārabdhā ca bodhisatvasyaiva tejena // saṃpratijāte khalu punar mahāmaudgalyāyana bodhisatve antaradvīpe candanavanaṃ prādurbhave bodhisatvasya upabhogaparibhogam āgacche bodhisatvasyaiva tejena // tatra devaputraśatasahasrāṇi saha gacchanti gandhamālyahastā bodhisatvasya pūjārthaṃ // devaputro devaputraṃ pṛcchati kahiṃ gamiṣyasīti // so tān āha //
eṣā prasūṣyati narendravadhūttamaṃ taṃ
vatsaṃ vibuddhavarapuṣkaragarbhagauraṃ /
yo prāpsyate dharaṇimaṇḍagatottamārthaṃ
māraṃ nihatya sabalaṃ tam upemi vīraṃ //
amrakṣitā garbhamalena gātrā
jātaṃ jale paṃkajam uttamaṃ vā /
vapuṣmato bālaraviprakāśo
sabrahmakān amarān abhibhoti //
tato jātamātro kule arcimasya
atikramya dhīro padāni iha sapta /
samolokayitvā diśāṃ ūhasāsi
ayaṃ dānim eko bhavo paścimo ti //
[_Mvu_1.222_] tataś ca cchatraṃ ekaṃ vibhrājamānaṃ
maṇīmuktaśreṣṭhaṃ parābhāvibhrājaṃ /
vidhūtena dāmena mandāravāṇāṃ
bahū devaputrā nabhe dhārayensuḥ //
sabālārkaśaṃkhapratīkāśavarṇaṃ
varaṃ hemacchatraṃ nabhe dhārayensuḥ /
tato vījanīyo visṛṣṭā bhramensuḥ
kareṇa gṛhītvā jinaṃ vījayensuḥ //
tato puṇyagandhā sukhoṣṇā prabhūtā
lahuṃ premaṇīyā hitā mānuṣāṇāṃ /
śivā nandanīyā tuṣārānubaddhā
duve vāridhārā nabhe udgatāsuḥ //
tato meruśṛṃgād anekaprakārā
pramuktottarīyā samantormijātā /
bhṛśaṃ viśvagandhādhivāsānuvātā
dṛḍhaṃ ṣaḍvikāraṃ mahīṃ kampayensuḥ //
suvarṇasya rūpyamaṇīnāṃ śubhānā
vimāneṣu devā satūryāvighuṣṭā /
sujātānujātaṃ jinaṃ prekṣamāṇā
sacandrārkatāraṃ nabhaṃ śobhayensuḥ //
ayaṃ so sadevaṃ sanāgaṃ sayakṣaṃ
[_Mvu_1.223_] mahoghaṃ maharṣī jagaṃ uttaritvā /
tataḥ kṣemam ekāṃ diśaṃ prāpsyatīti
prahṛṣṭā 'sya devā nabhe vyāharensuḥ //
rājā arcimo āṇāpesi // kumāraṃ imāye va devīye pādavandanaṃ netha // kīdṛśena yānena kumāro abhiniṣīdatīti // devehi ratanāmayī śivikā nirmitā // ko imāṃ śivikāṃ vahiṣyatīti // catvāro mahārājā upasthitā // vayaṃ satvasāraṃ vahiṣyāma bodhisatvaṃ sudīpāṃ ca devīṃ dhātrīṃ ca bodhisatvasya // śivikām ārūḍhā śakro ca devānām indro mahābrahmā ca utsāraṇaṃ karonti // evaṃ bodhisatvo mahatīye vibhūṣāye mahatīye samṛddhīye mahatīye deva-ṛddhīye mahatīye rāja-ṛddhīye padminīvanāto udyānāto dīpavatīṃ rājadhānīṃ praveśīyati devīye kalam upanītaḥ //
naro cetiyeṣu praviṣṭo akāmo
mahālokanātho narendrāṇa śāstā /
yadā uttamāṃgena vandāpayensuḥ
tato asya pādāni prādurbhavensu //
tato devatā devatāṃ ity avocat~
na eṣo 'nurūpo mamaṃ vandamāno /
praṇāmaṃ ca eṣo yady anyasya kuryāt*
dṛḍhaṃ saptadhā asya mūrdhnaṃ phaleyā iti //
jātamātre kumāre 'rthasiddhī sukhī sarve satvā abhūd yāvad avīciṃ / praṇāmaṃ ca kurvī devāḥ / tasya sarve prahṛṣṭāḥ //
[_Mvu_1.224_] rājakulaṃ ca kumāre praviṣṭe uvāca purohitaṃ nṛpatiḥ /
lakṣaṇavidhiguṇakuśalāṃ viprān paryeṣatha śīghraṃ //
taṃ vijñāya ca devā maheśvarā nāma cittavaśavartī /
mā lakṣaṇā akuśalā vikalpayiṣyanti dvijasaṃghā //
vigatamadamānadarpāḥ aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ /
devagaṇehi gurukṛtaṃ saṃpratijātaṃ upagamensuḥ //
te rājakuladvāre śucivasanavarasthitā stimitaśabdā /
pratihārarakṣam abravīt sumadhurakaraviṃkarutaghoṣāḥ //
rājavaraṃ upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñāḥ /
tiṣṭhanti aṣṭasahasraṃ praviśensuḥ yadi anumatan te //
sādhū ti pratiśrutvā pratihārarakṣo praviśya rājakulaṃ /
abravīt kṛtāṃjalipuṭo prītimanaso pṛthivīpālaṃ //
atulabala dīptayaśasā kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatruḥ /
dvāre te amarasadṛśās tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //
pratipūrṇavimalanayanā madhurasvaramattavāraṇavicārī /
bhavati mama teṣu saṃkā na te manujā devaputrā te //
paricaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇirajo kramavarā na saṃkirati /
na ca sāna paśyāmi padaṃ pṛthivyām idaṃ api āścaryaṃ //
gambhīrastimitaceṣṭā āryākārā praśāntadṛṣṭipathā /
vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamānasya //
anyaṃ ca dāni adbhutaṃ śarīracchāyā na dṛśyate teṣāṃ /
[_Mvu_1.225_] na ca teṣu sandhiśabdo caṃkramatāṃ śrūyate kaścit* //
niḥsaṃśayaṃ upagatā putravaraṃ tava naravarādhipa draṣṭuṃ /
abhinandya ca abhivandya ca paśyāsi ayonijāṃ devāṃ //
varamālyagandhahastā līlāceṣṭā manoramaśārīrā /
dīpyantā iva śiriye asaṃśayaṃ pravaramarutas te //
taṃ arcimo niśāmya vacanam idaṃ harṣakampitaśarīro /
abravīd bhaṇe sucapalaṃ praviśantu niveśanam udāraṃ //
kiṃ kāraṇaṃ na edṛśāḥ prākṛtapuruṣāṇa bhonti ākārāḥ /
na pi mānuṣāṇa edṛśī ṛddhi bhavati yādṛśīṃ bhaṇasi //
atha so pratihārarakṣo upagamya maheśvarān idam avocat* /
prahvo kṛtāṃjalipuṭo praṇamya hṛṣṭo muditacitto //
abhinandate narapatiḥ praviśantu bhavanto devapurakalpaṃ /
rājavṛṣabhasya veśmaṃ narādhipatinā anujñātāḥ //
etaṃ śrutvā vacanaṃ aṣṭasahasraṃ maheśvaravarāṇāṃ /
praviśanti pārthivakulaṃ anihatakulavaṃśamukhyasya //
atha arcimo pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā /
pratyutthito saparivāro gauravabalabhāvitaśarīro //
tān avaca rājavṛṣabho svāgatam anurāgataṃ vaḥ sarveṣāṃ /
prīto 'smi darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //
saṃvidyante imāni asmākaṃ āsanapradhānāni /
āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāya //
atha te teṣv āsaneṣu bahuratanaviśuddhacitrapādeṣu /
[_Mvu_1.226_] vigatamadamānadarpā niṣīdi anavadyakarmāntāḥ //
te kaṃcid eva kālaṃ āgamayitvā narādhipam avocat* /
śṛṇvatu bhavāṃ prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāye //
sarvānavadyagātraḥ utpanno lokasundaro tuhyaṃ /
putro kila manujapate lakṣaṇaguṇapāramīprāpto //
vayam api lakṣaṇakuśalāḥ samarthā guṇadoṣalakṣaṇaṃ jñātuṃ /
yadi na gurutvaṃ bhavato paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //
so avaca haṃta paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ /
marumanujaharṣajananaṃ lakṣaṇaguṇapāramiprāptaṃ //
atha sa mṛdukācilindikapraveṇiyaṃ guṇadharaṃ grahetvāna /
aṃkena vādicandraṃ upanāmayati suravarāṇāṃ //
ālokayitva dūrāt* maheśvarāḥ varakramān daśabalasya /
mūrdhani vigalitamukuṭā nipatensu mahītale hṛṣṭā //
te dāni rājānam ārocenti // lābhā te mahārāja sulabdhā yasya te yaṃ mahāpuruṣo kule utpanno dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgato // tadyathā //
samā heṣṭā ca dīrghā ca āyatā ca ucchaṃga paṃcamā /
eṇi vṛhac ca tiṣṭhanto kośa nyagrodha te daśā //
mṛdu jālā ca pratipūrṇā ekā ūrdhvāgra paṃcamā /
ślakṣṇacchavi haṃsāntarā ca utsadā ca te daśa //
[_Mvu_1.227_] rasaṃ suvarṇa sīho ca samā śuklā ca paṃcamā /
samā prabhūtā brahmā ca nīlā gopakṣma te daśa //
ūrṇā uṣṇīṣa śīrṣaṃ ca nātho dvātriṃśalakṣaṇo /
te dāni brāhmaṇā rājñā arcimena ucyanti // yaṃ kumārasya nāmaṃ anurūpaṃ taṃ karotha // te brāhmaṇā āhansu // mahārāja kumāre jāyamāne dīpo prādurbhūto mahāṃ obhāso tasmāt kumāro dīpaṃkaro nāma bhavatu // evaṃ kumārasya śuddhāvāsehi devehi brāhmaṇaveśaṃ nirmiṇitvā dīpaṃkaro ti nāma kṛtaṃ //
___tasya sadṛśīyo dhātrīyo kumāraṃ upasthihanti saṃvardhayanti // yadā ca bodhisatvo yauvanaprāpto rājñā trayo prāsādā kāritā kumārasya krīḍārthaṃ paricārārthaṃ vistīrṇaṃ ca antaḥpuraṃ upasthāpitaṃ // bodhisatvo mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahatā rājavibhūṣāye sāntaḥpuro padminīvanam udyānabhūmiṃ nirgato krīḍārthaṃ // rājñā arcimenāntaḥpuram āṇattaṃ // suṣṭhu kumāraṃ krīḍāpetha // bodhisatvo nāvāyānehi purimapaścimavedihi vedikājālehi vedikājālaparikṣiptehi vitatavitānehi citraduṣyaparikṣiptehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi dhūpanadhūpitehi muktapuṣpāvakīrṇehi hārārdhahāracandrasucitrehi ucchritacchatradhvajapatākehi nāvāyānehi niṣpuruṣe taṭe otarati // kilāntaṃ antaḥpuram āsuptaṃ kāci hanukām upragrahiyāṇa kācit paṇavam upaguhya kācid veṇuṃ kācid vīṇāṃ kācid vallakīṃ kācit sughoṣakīṃ kācin nūpuraṃ kācit* mṛdaṃgaṃ kācil lālāgharan ti // bodhisatvasya tāṃ dṛṣṭvā śmaśānasaṃjñā prādurbhūtā // madhye puṣkaraṇīye padmaṃ prādurbhūtaṃ rathacakramātrāhi karṇikāhi aparehi padmasahasrehi anuparivāritaṃ //
[_Mvu_1.228_] bodhisatvo tat padume paryaṅkena niṣaṇṇo taṃ ca padumaṃ saṃkucitaṃ kūṭāgāre saṃsthitaṃ // bodhisatvasya sarvaṃ gṛhiliṃgam antarhitaṃ kāṣāyāṇi prādurbhūtāni // atha khalu mahāmaudgalyāyana dīpaṃkaro bodhisatvo viviktaṃ kāmehi viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // savitarkavicārāṇāṃ vyupasamād adhyātmasaṃprasādāc cetasaḥ ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // sa prīter virāgād upekṣakaś ca viharati smṛtaḥ saṃprajānaṃ sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayati / yat taṃ āryā ācakṣate upekṣakaḥ smṛtimāṃ sukhavihārī niṣprītikaṃ tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati // sukhasya ca prahāṇā duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvaṃ ca saumanasyadaurmanasyayor astaṃgamāt* aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharesi // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakileśena mṛdunā karmaṇyena sthitenāniṃjyaprāptena rātrīye purime yāme divyacakṣudarśānapratilābhāya cittam abhinirharesi nirṇāmesi //
___so divyena cakṣuṣā satvān paśyati cyavantāṃ upapadyantāṃ suvarṇāṃ durvarṇāṃ sugatāṃ durgatān yathākarmopagān satvān prajānāti // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakleśena mṛdunā karmaṇyena sthitenāniṃjyaprāptena rātrīye madhyame yāme anekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmaret* / sayyathīdaṃ ekāṃ vā jātiṃ dvau vā jātiṃ trayo vā jātiṃ catvāri vā jātiṃ paṃca vā jātiṃ daśa vā viṃśad vā triṃśac catvāriṃśaṃ vā paṃcāśaṃ vā jātīśataṃ vā jātīsahasraṃ vā anekāni ca jātīśatāni
[_Mvu_1.229_] anekāni jātīsahasrāṇi anekāny api jātīśatasahasrāṇi saṃvartakalpāṃ vā vivartakalpāṃ vā saṃvartavivartakalpāṃ vā anekāṃ pi saṃvartāṃ anekāṃ pi vivartāṃ anekā pi saṃvartavivartāni kalpāni // amutrāhaṃ āsiṃ evaṃnāmo evaṃgotro evaṃjātyo evamāhāro evamāyuḥparyanto evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedī iti sākāraṃ soddeśaṃ anekavidhaṃ pūrvanivāsaṃ samanusmarati // so tathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena anaṃgaṇena vigatopakileśena sthitena aniṃjyaprāptena rātrīye paścime yāme nandīmukhāyāṃ rajanyāṃ aruṇopaghāṭakālasamaye yat kiṃcit puruṣanāgena puruṣasiṃhena puruṣarṣabheṇa puruṣapadumena puruṣapuṇḍarīkeṇa puruṣadhaureyeṇa puruṣeṇa satpuruṣeṇa puruṣājāneyena anuttareṇa puruṣadamyasārathinā gatimena smṛtimena dhṛtimena matimena sarvaśo sarvatratāye jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ abhisaṃboddhavyaṃ sarvantam ekacittakṣaṇasamāyuktayā prajñayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho // iyaṃ ca mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ kampe saṃprakampe bhūmyā ca devā ghoṣam udīrayensuḥ śabdaṃ nabhe śrāvayensu // eṣa māriṣa bhagavāṃ dīpaṃkaro anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // bhūmyānāṃ devānāṃ ghoṣaṃ śrutvā antarīkṣecarā devā trāyastriṃśā yāmā tuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartina iti tat kṣaṇaṃ tan muhūrtaṃ yāvad brahmakāyaṃ ghoṣam abhyudgacchet* // eṣa māriṣa bhagavāṃ dīpaṃkaro samyaksaṃbuddho bhaviṣyati taṃ bhaviṣyati bahujanhitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca // aprameyasya udārasya mahato 'vabhāsasya loke prādurbhāvo abhūṣi // yāvatā loke lokāntarikā andhakārā andhakārārpitā tamisrā tamasārpitā aghā
[_Mvu_1.230_] aghasaṃbhūtapūrvā yatra ime pi candramasūryā evaṃ maharddhikā evaṃ mahānubhāvā ābhayā ābhāṃ nābhisaṃbhuṇanti ālokena vā ālokaṃ na spharanti te pi tena obhāsena sphuṭā abhūnsuḥ // ye pi tatra satvā upapannā te pi anyamanyaṃ saṃjānensuḥ anye pi kila iha bho satvā upapannā anye pi kila bho satvā upapannā anye pi kila bho satvā upapannāḥ // ekāntasukhasamarpitā ca punas tat kṣaṇaṃ taṃ muhūrtaṃ sarve satvā abhūnsu // ye pi avīce mahānarake upapannā atikrame va devānāṃ devānubhāvaṃ nāgānāṃ nāgānubhāvaṃ yakṣāṇāṃ yakṣānubhāvaṃ // dhyāmāni ca abhūnsuḥ mārabhavanāni niṣprabhāṇi nistejāni nirabhiramyāṇi // krośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu dvikośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu trikrośikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu yojanikāny api tatra khaṇḍāni prapatensu dhvajāgrāṇy api prapatensu // māro ca pāpīṃāṃ duḥkhī durmano vipratisārī antośalyaparidāghajāto abhūṣi //
___tatraiva ca maudgalyāyana padmakūṭāgāre bhagavāṃ dīpaṃkaro caturhi mahārājehi śakreṇa ca devānām indreṇa suyāmena ca devaputreṇa saṃtuṣitena ca devaputreṇa vaśavartinā ca devaputreṇa mahābrahmaṇā ca anekadevasaṃghaparivārehi saṃvṛto // bhagavato dīpaṃkarasya udārā pūjā kṛtā // divyehi mandāravehi kusumehi mahāmandāravehi karṇikārehi rocamānehi bhīṣmehi mahābhīṣmehi samantagandhehi mahāsamantagandhehi candanacūrṇehi agurucūrṇehi keśaracūrṇehi tamālapatracūrṇehi bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ okiritvā prakiritvā abhiprakiritvā divyehi tūryasahasrehi saṃpūjayitvā tatraiva mahābrahmaṇā yācito anuttaraṃ dharmacakraṃ pravartanāya // adhivāsayati mahāmaudgalyāyana bhagavāṃ dīpaṃkaro mahābrahmaṇo tuṣṇībhavena // devā adhivāsanāṃ viditvā hṛṣṭā tuṣṭā āttamanā pramuditaprītisaumanasyajātā
[_Mvu_1.231_] bhagavato dīpaṃkarasya pādāṃ śirasā vanditvā triṣkṛtyo pradakṣiṇīkṛtvā tatraivāntarhāyensu //
___bhagavān tasyaiva rātryā atyayena pratisaṃlayanād vyutthāya janapadeṣu cārikāṃ prakramet* //
ādityo varavarṇo bālo abhyudgato yathākāśe /
yojanaśataṃ prabhāye dīpaṃkaro bharitva asthāsi //
bhagavāṃ dīpaṃkaro cārikāṃ caramāṇo mahato janakāyasya devānāṃ manuṣyāṇāṃ ca arthacaryāṃ caramāṇo aśītihi bhikṣusahasrehi sārdhaṃ dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgacchati pituḥ arcimato jñātīnāṃ ca anukampārthaṃ // rājñā arcimena śrutaṃ // bhagavāṃ dīpaṃkaro aśītihi bhikṣusahasrehi sārdhaṃ dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgacchati jñātīnām anukampāyḥti // te ca yāvad dīpavatī yāva ca padminīvanam udyānaṃ daśakrośamārgaṃ pratijāgṛhansuḥ aṣṭāpadasamaṃ aviṣamaṃ pāṇitalasamaṃ siktaṃ saṃmṛṣṭaṃ vitatavitānaṃ vicitraduṣyaparikṣiptaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ dhūpanadhūpitaṃ daśadiśehi ca naṭanartaka-ṛllamallapāṇisvaryālaṃkṛtaṃ cakravartipuraṃ bhūyasya ca śatapatrālaṃkṛtaṃ // rājñā arcimena prabhūtaṃ gandhamālyaṃ gṛhītaṃ tathā gṛhītaṃ mahājanakāyena samantād dvādaśayojanāto gandhamālyaṃ samudānītaṃ // rājā aśītihi koṭṭarājasahasrehi sārdhaṃ anyāye ca janatāye bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pratyudgato //
___aparo śrotriyo ṣaḍaṅgavit trayāṇāṃ vedānāṃ pārago sākṣaraprabhedānām itihāsapaṃcamānāṃ sanighaṇṭakaiṭabhānāṃ māṇavakānāṃ ācāryo kuśalo brāhmaṇakeṣu deveṣu paṃca māṇavakaśatāni vedamantrā vācayati // tahiṃ dve māṇavakā saṃmodikā priyamāṇā
[_Mvu_1.232_] megho ca nāma māṇavako meghadatto ca // meghamāṇavako paṇḍito dhīro medhāvī tīkṣṇabuddhiko // tena nacirasyaiva sarve mantrā adhītā // so dāni adhītavedādhyayano anuhimavantā janapadaṃ okasto ācāryasya ācāryadhanaṃ paryeṣayiṣyāmi iti // yaṣṭikamaṇḍalucchatraṃ upānahāṃś ca snānaśāṭiṃ ādāya yasya grāmasya vā nagarasya vā nigamasya vā sīmām ākrāmati taṃ nirītikaṃ nirupadravaṃ ca bhavati meghasya māṇavakasya tejodhātubhāvena // tena yāyinā puruṣo vijñapto // tenaivaṃ paṃca purāṇaśatāni dinnāni // tasya dāni etat abhūṣi // yaṃ nūnāhaṃ āgatako yena dīpavatī rājadhānī cakravartipuraṃ saptaratanāmayaṃ abhiramaṇīyaṃ paśyeyan ti // so dāni dīpavatīṃ rājadhanīṃ praviṣṭo paśyati ca dīpavatīṃ rājadhānīṃ alaṃkṛtāṃ // tasyaitad abhūṣi // kim idaṃ adya dīpavatīye rājadhānīye parvaṃ vā prayogaṃ vā utsavaṃ vā // atha rājño arcimasya śrutaṃ megho māṇavako adhītavedādhyayano anuhimavantāto janapadam okasto so dīpavatīṃ rājadhānīṃ āgamiṣyati / tato imaṃ nagaravaram alaṃkṛtaṃ ti // so puregāmī yo jano praviśati so taṃ kaṃcit pṛcchati // tahiṃ aparā māṇavikā prāsādikā darśanīya acapalā anuddhatā apragalbhā udakaghaṭam ādāya sapta ca utpalāni gacchati // sā tena pṛcchitā bhavati // adya nagare utsavo // atha khalu prakṛti māṇavikā meghaṃ māṇavakaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣe //
api tu nāsi māṇavā ito anyapurād asi tvaṃ ihāgato /
yo lokahitaṃ prabhaṃkaraṃ dīpavatīṃ prāptaṃ na budhyase //
[_Mvu_1.233_] dīpaṃkara lokanāyako arcimato tanayo mahāyaśo /
buddho nagaraṃ pravekṣyati tasya kṛte nagaraṃ alaṃkṛtaṃ //
sā tena pṛcchitā // kathaṃ bhavati imā utpalāni krītāni // sā taṃ āha // paṃcahi purāṇaśatehi paṃca utpalāni krītāni dve ca me maitrāya labdhāni // megho māṇavo āha // ahan te paṃca purāṇaśatāni demi dehi me tāni paṃca utpalāni / ahaṃ etehi paṃcahi utpalehi bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pūjayiṣyāmi / tvaṃ hi dvīhi pi arcaya // sā āha // samayato te paṃca utpalāni dadehaṃ / yadi mama bhāryām upādiyasi yatra yatra upapadyasi ahaṃ ca tava bhāryā bhaveyaṃ tvaṃ ca mama svāmiko bhavesi // megho māṇavo āha // anuttarāye samyaksambodhaye cittam utpādayiṣyāmi kathaṃ saṃyoge cittam utpādayiṣyāmi // sā āha // utpādehi tuvaṃ tava nāntarāyaṃ kariṣyāmi // tena meghena māṇavakenābhyupagatā // upādiyāmi tava bhāryā teṣām utpalānām arthāye // bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ pūjayiṣyāmi anuttarāye ca samyaksambodhaye cittam utpādayiṣyāmi // tena paṃca pūrāṇaśatāni dattvā paṃcotpalāni gṛhītā udāraṃ ca se prītiprāmodyaṃ kāye utpannaṃ buddhaśabdaṃ prakṛtiye māṇavikāye śrutvā //
yad'; icchasi pūjituṃ lokanāyakaṃ
jalajehi mālyehi manoramehi /
upādiyāhi mamam adya bhāryāṃ
premṇānuraktā satataṃ ti bheṣyaṃ //
udumbarasya yatha puṣpaṃ dullabhaṃ
kadācid utpadyati loke māṇava /
[_Mvu_1.234_] em'; eva buddhāna mahāyaśāna
kadācid utpādaṃ tathagatānāṃ //
pūjehi buddhaṃ naradamyasārathiṃ
jalajehi mālyehi manoramehi /
bodhāya te bheṣyati hetubhūtaṃ
bhāryā ca te bheṣyi ahaṃ tahiṃ tahiṃ //
megha āha //
upādiyāmi tava adya bhāryāṃ
jalajāna arthāya manoramāṇāṃ /
pūjeṣyi buddhaṃ naradamyasārathiṃ
bodhāya me bheṣyati hetubhūtaṃ //
sā hṛṣṭā saṃvṛttā adāsi utpalāṃ
snehena premṇānugataṃ viditvā /
gacchantam enaṃ anugacchi cārikāṃ
śṛṃgāṭake yatra sthito hi māṇavo //
bhagavān aśītihi bhikṣusahasrehi parivṛto rājñā ca arcimena aśītihi ca koṭṭarājāna sahasrehi anekehi ca kṣatriyamahāśālasahasrehi śramaṇabrāhmaṇatīrthakarehi dīpavatīṃ rājadhānīṃ saṃprasthito //
gamanasamaye bhagavato devasahasrāṇi sannipatitāni /
saptaratanāmayāni cchatrasahasrāṇi ādāya //
atha so mahāguṇadharo saṃprasthito agrato gaṇavarasya /
mattagajakhelagāmī marīcijālāvatatakāyo //
[_Mvu_1.235_] verulikasphāṭikamayakāṃcanaghanakanakasukṛtadaṇḍāni /
chatrāṇi devaputrā dhārenti viśuddhadevasya //
devābhinirmitāni nabhe taruṇādityamaṇḍalanibhāni /
tapanīyakiṃkiṇīyārucirā varanandighoṣāṇi //
saptaratanāmayaṃ pi ca divyaṃ divyakusumamaṇḍitacchatraṃ /
chatrādharasya loke dhārayi cchatraṃ tridaśarājā //
trisahasrādhipatiṃ pi ca kāṃcanaghanakanakasukṛtadaṇḍāye /
varacāmarāye virajaṃ vījentiṃ narendraṃ ca anugatāḥ //
atyunnatā ca namati natāpi atyunnatā bhavati bhūmiḥ /
praviśantasya bhagavato samaṃ daśabalānubhāvena //
samanantaraṃ ca bhagavāṃ dakṣiṇam eva caraṇaṃ kanakakamalaṃ /
pariharati indrakīle tatra bhavati adbhuto ghoṣo //
āḍambarā mṛdaṅgā paṭahā asaṃghaṭṭitā pravādyanti /
śaṃkhā paṇavā ca veṇu praviśantasmiṃ naravarasmiṃ //
yāni ratanāni nagare nihitāni peṭakakaraṇḍagatāni /
tāni pi saṃghaṭṭensuḥ ratanavaravidusmiṃ praviśante //
atha mahārahāṇi mṛdūni vastrayugā mārge saṃstarayensu /
bhagavato nānāvidhāni raṃgaraktā kāśikadukūlā //
alaṃkṛto lokanāyako kośikārakaṃ kṣaumaṃ yaṃ tūlā kācilindika ajinapraveṇiṃ
[_Mvu_1.236_] ca vanarustā tamakūṭātapakoṭṭavakasubhūmi toṣalakolamacirāvokodbhava āmaṃ raktaka paṃcavidhā naya llaṃ //
yāva ca agrodyānaṃ yāva ca antaḥpuraṃ mahipatisya /
śobhati narendramārgo duṣyaśatasahasrasaṃstīrṇo //
atha ca vanakhaṇḍaragatā pramadā adhyokiranti narasiṃhaṃ /
kusumanikarakaṃ grahetva kanakagirinibhaṃ abhikiranti //
yathayatha mahānubhāvo dīpavatīm abhyupeti kāruṇiko /
tathātathā kusumanikaraṃ muṃcanti yaśasvino bhavato //
tāni ca karapramuktā surabhīṇi paṃcavarṇo . . . . . /
saṃsthihati puṣpakaṃcuko bhagavato lokanāthasya //
gaganapathe nirālambe abhyantarakaṇṭakāni surabhīṇi /
sthātu prādakṣaṇiye abhidakṣiṇaṃ kurvi kusumāni //
gacchati anugacchanti tiṣṭhanti sthāti lokapradyote /
īryāpatham ṛddhimato sarvābhibhuno na vijahante //
saṃvartakā pi vātā yadi vivahensuḥ imāṃ trisāhasrāṃ /
na vikopaye kuto puna vahensu taṃ puṣpakaṃcukakaṃ //
bhagavantaṃ kanakanibhaṃ kanakavaram ucchusamavarṇaṃ dṛṣṭvā /
divi marūṇa gaṇā tada udīrayensuḥ aho dharmaṃ //
[_Mvu_1.237_] pramuktapuṣpāvakīrṇaṃ ca ambaraṃ dharaṇiyaṃ ca kusumoghā /
śobhanti jānumātrā puṣpaṃ ca kañcukam ākāśe //
hikkārā tūryamiśrā samantato vartanti aho dharmaṃ /
onādenti puravaraṃ naravṛṣabhasmiṃ praviśantasmiṃ //
haṃsakaraviṃkavarhiṇaparabhṛtasuravā ca bhṛṃganirghoṣā /
dīpavatīye niśāmyati nidhiratanadhvanitavimiśrā //
addaśāsi mahāmaudgalyāyana megho māṇavo bhagavantaṃ dīpaṃkaraṃ dūrato yeva āgacchantaṃ dvātriṃśatīhi mahāpuruṣalakṣaṇehi samanvāgatam aśītihi anuvyaṃjanehi upaśobhitaśarīraṃ aṣṭādaśehi āveṇikehi buddhadharmehi samanvāgataṃ daśahi tathāgatabalehi balavaṃ caturhi vaiśāradyehi samanvāgataṃ / nāgo viya kāritakāraṇo antogatehi indriyehi avahirgatamānasena sthito dharmāvasthāprāptaḥ śāntendriyo śāntamānaso uttamadamaśamathapāramiprāpto gupto nāgo jitendriyo hradam iva accho anāvilo viprasanno prāsādiko darśanīyo āsecanako apratikūlo darśanāye yojanagatāye prabhāye obhāsayanto // dṛṣṭvā ca punar asya advayasaṃjñā udapāsi // aham api buddho loke bhaviṣyāmi // atha khalu maudgalyāyana megho māṇavo tāye velāye imāṃ gāthām abhāṣi //
cirasya cakṣuṃ udapāsi loke
cirasya utpādo tathāgatānāṃ /
cirasya mahyaṃ praṇidhiḥ samṛddhā
buddho bhaviṣyāmi na me 'tra saṃśayaḥ //
[_Mvu_1.238_] atha mahāmaudgalyāyana megho māṇavo udāraṃ harṣasaṃvegaṃ udāraṃ prītiprāmodyaṃ saṃjanayitvā tāni paṃcotpalāni bhagavato dīpaṃkarasya kṣipi / tāni pi prabhājālaṃ mukhamaṇḍalam anuparivāretvā asthāsu // prakṛtiye pi māṇavikāye tāni duve utpalāni kṣiptāni / tāni pi antarīkṣe asthānsu // trīhi prātihāryehi buddhā bhagavanto satvāṃ vinenti ṛddhiprātihāryeṇa ādeśanāprātihāryeṇa anuśāsanīprātihāryeṇa // bhagavato dīpaṃkarasya yā ca meghena māṇavena paṃca utpalāni kṣiptā yā ca prakṛtīye māṇavikāye yā ca anyāye janatāye kṣiptā taṃ bhagavato puṣpavitānam adhiṣṭhitaṃ