Bổn Sanh Đại Sự (Mahāvastu-Avadāna)

a kadācid divā vā rātrau vā tiṣṭhanti // bodhisatvaṃ ca bho dhutadharmadhara
[_Mvu_1.145_] mātuḥ kukṣigataṃ pūjārthaṃ apsaraśatasahasrāṇi sandarśayanti divyaṃ puṣpavarṣaṃ divyaṃ cūrṇavarṣaṃ noparamante kadācit* // mātuḥ kukṣim ādau kṛtvā bodhisatvānāṃ yāvat parinirvṛtā daśabalā ca divyā ca agurudhūpā noparamanti // na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvā mātāpitṛnirvṛttā bhavanti / atha khalu svaguṇanirvṛttā upapādukā bhavanti // tatredam ucyate //
atha sā kamaladalanayana anubaddhā gandharvabahubhi śyāmā /
sahitaṃ pi taṃ sumadhuraṃ śuddhodanam abravīt* māyā //
eṣā samādiyāmi prāṇehi ahiṃsaṃ brahmacaryaṃ ca /
viramāmi cāpy adinnā madyād anibaddhavacanāc ca //
paruṣavacanāc ca naravara prativiramāmi tathaivaṃ paiśunyā /
anṛtavacanāc ca narapati viramāmi ayaṃ mama chando //
parakāmeṣu ca īrṣyāṃ na saṃjaneṣyaṃ nāpi abhidrohaṃ /
bhūteṣu maitracittā mithyādṛṣṭiṃ ca vijahāmi //
ekādaśaprakāraṃ śīlaṃ sevāmy ahaṃ pṛthivīpāla /
rajanīm imām anūnām evaṃ me jāyate chando //
api ca khalu bhūmipālā kāmavitarko mā māṃ pratikāṃkṣi /
prekṣasva mā ti adharmo bhaveya mayi brahmacāriṇiye //
saṃkalpaṃ prapūreṣyan ti pārthivo bhāriyām idam avocat* /
[_Mvu_1.146_] abhirama bhavanavaragatā ahaṃ ca rājyaṃ ca te vaśyaṃ //
sā strīsahasram agryaṃ anuraktaṃ gṛhya taṃ vimānavaraṃ /
abhiruhya sanniṣīde manāpaparipūrṇaparivārā //
sā kaṃcid eva kālaṃ tasmiṃ himapāṇḍupuṇḍarīkanibhe /
śayane praśamadamaratā tuṣṇībhāvena kṣepayate //
atha kautūhalamano saṃjaniyā bahudevakanyā varamālyadharāḥ /
jinamātuḥ upagatā draṣṭumanā prāsādasundarāgreṇa sthitā //
upasaṃkramitva śayanopagatāṃ māyāṃ niśāmya varavidyunibhāṃ/
prītisukhaṃ vipulaṃ saṃjaniyā atha saṃpravarṣi divijaṃ kusumaṃ//
mānuṣyakaṃ pi kila īdṛśakaṃ rūpaṃ sujātam idam āścaryaṃ /
kiṃcit kālaṃ sthihiya antarato nāyaṃ samā maruvadhūhi bhave //
līlāṃ niśāmayatha he sakhikā pramadāye yādṛśīṃ yathopayikāṃ /
śayane virocati manaṃ harati vibhrājate kanakarītiḥ iva sā //
iyaṃ taṃ dhareṣyati mahāpuruṣaṃ atyantadānadamaśīlarataṃ /
[_Mvu_1.147_] sarvāśravāntakaraṇaṃ virajaṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū //
cāpodare karatalapratime vararomarājini citrastavane /
iha vāsam abhyupagato varado avimrakṣito aśucinā bhagavāṃ //
anurūpā tvaṃ ca pramadā pravarā mātā sa caiva puruṣapravaro /
putro bhavāntakaraṇo bhagavāṃ kiṃ hāyate tava narendravadhū iti //
yasyāṃ khalu bho dhutadharmadhara jātīyāṃ bodhisatvamātaro caramabhavikaṃ bodhisatvaṃ dhārayanti tasyāṃ jātau pramadāvarāṇāṃ pariśuddhaṃ paripūrṇam akhaṇḍaṃ brahmacaryaṃ bhavati // manasāpi tāsāṃ pramadottamānāṃ rāgo notpadyate sarvapuruṣeṣu bhartāram ādau kṛtvā // bodhisatve ca bho dhutadharmadhara mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātā divyavastrasaṃvṛtaśarīrā ca bhavati divyābharaṇadhāriṇī ca susnātocchādanaparimardanapariṣekaṃ ca apsarogaṇāḥ bodhisatvamātuḥ pratijāgaranti // bodhisatve mātuḥ kukṣigate bodhisatvamātuḥ devakanyāśatasahasrehi sārdhaṃ hāsyaṃ bhavati // tathā prasuptāṃ ca bodhisatvamātaraṃ devakanyā mandāravapuṣpadāmaiḥ parivījayanti agrayauvanamaṇḍaprāptā // yadā ca tasyā pramadottamāyāḥ bodhisatvaḥ kukṣim avatarati na bodhisatvamātā kānicid duḥkhāny anubhavati yathānyā pramadā // tuṣitabhavanam ādau kṛtvā sarveṣāṃ bodhisatvānāṃ paṃca nīvaraṇāni
[_Mvu_1.148_] viṣkambhitāni bhavanti aprāpte dharmarājye // paripūrṇehi ca daśahi māsehi sarve bodhisatvāḥ mātuḥ kukṣau prādurbhavanti dakṣiṇena pārśvena na ca taṃ pārśvaṃ bhidyate / na cātra kiṃcid vilambaṃ bhavati jāta ity evaṃ bhavati // tatredam ucyate //
atha pratipūrṇe daśame māse mātā prabhūtapuṇyasya /
śuddhodanaṃ upagamya idam abravīt* dṛṣṭasaṃkalpā //
udyānagamanabuddhī utpannā me narādhipā śīghraṃ /
sajjehi vāhanaṃ me yathocitāṃ caivam ārakṣāṃ //
etaṃ śrutvā vacanaṃ rājā śuddhodano suprītamano /
ālapati sābhilāṣaṃ parivāravaraṃ pṛthivipālo //
śīghraṃ gajaturagavatīṃ senāṃ padātisamākulāṃ vipulāṃ /
prāsaśaraśakticitrāṃ sajjiya prativedayadhvaṃ mama //
catughoṭāna tatha aśvarathāna daśaśatasahasrā yujyantu /
pravarā kāñcanaghaṇṭāravāṇi madhurānunādāni //
aṃjanaghanasadṛśānāṃ nāgānāṃ varmadhāriṇāṃ śīghraṃ /
pratidheyatha adhimātrā sajjāni daśaśatasahasrāṇi //
āyuktavarmakavacā śūrā sajjībhavantu anivartyā /
sajjībhavantu capalaṃ viṃśatsāhasriyo teṣāṃ //
[_Mvu_1.149_] vipula sakiṃkiṇiraṇitaṃ sahemajālaṃ uḍāra-aśvarathaṃ /
varamālyavastradhāriṇo pramadā dhārentu devīye //
lumbinivanaṃ ca śīghraṃ vyapagatatṛṇareṇupatrasaṃkāraṃ /
suśodhitaṃ manojñaṃ kuruta devīye devabhuvanaṃ vā //
ekaikaṃ ca drumavaraṃ kukūlapaṭṭorṇakośikārehi /
kalpayatha kalpavṛkṣāṃ yathā divi devapravarasya //
sādhū ti pratiśrutvā tasya vacanena narendragarbhasya /
nacireṇa yathājñaptaṃ kṛtam iti prativeditaṃ rājñaḥ //
sā salīlacāruvadanā mātā mārabalasaṃpramathanasya /
abhirūhi saparivārā tāni manojñāni yānāni //
sā vividhābharaṇavatī pādaugharathaughasaṃkulā . . . . /
śobhati susaṃprayātā senā manujapradhānasya //
avagāhya tad vanavaraṃ māyā sakhisaṃvṛtā jinajanetrī /
vicarati citrarathe iva amaravaravadhū ratividhijñā //
sā krīḍārtham upagatā plākṣṇā śākhāṃ bhujebhiḥ avalambya /
pravijṛmbhitā salīlaṃ tasya yaśavato jananakāle //
atha viṃśa sahasrāṇi apratimāni tadā apsaravarāṇāṃ /
daśanakhakṛtāṃjalipuṭā māyām abhinandiya bhaṇanti //
[_Mvu_1.150_] adya jarājātimathanaṃ janayiṣyasi amaragarbhasukumāraṃ /
devī divi bhuvi mahitaṃ hitaṃ hitakaraṃ naramarūṇāṃ //
mā khu janayī viṣādaṃ parikarma vayaṃ tavaṃ kariṣyāmaḥ /
yat kartavyam udīraya dṛśyatu kṛtam eva mā cintā //
mātaram abādhamāno prādurbhūto manāpo māyāye /
dakṣiṇapārśvena muniḥ susaṃprajāno paramavādī //
atha vividharatananicayā nagaranagarā anekasahasrāṇi /
prajvali prabhā ca vimalā prādurbhūte naravarendre ti //
na khalu bho dhutadharmadhara so asti satvo satvanikāye yo caramāṃ jātiṃ samanantarajātaṃ bodhisatvaṃ samartho vyākartuṃ anyatra śuddhāvāsebhyo devebhyaḥ // tatredam ucyate //
aṃśukasuveṣṭitaśirā aṣṭa sahasrā maheśvaravarāṇāṃ /
brāhmaṇaveṣadhārāṇāṃ abhigacchi puraṃ kapilavastu //
te rājakuladvāre varavasanadharā varābharaṇadhārī /
apagamya muditamanasā pratihāram uvāca satvavarā //
śuddhodhanam upagamya brūvīhi ime lakṣaṇaguṇavidhijñā /
tiṣṭhanti aṣṭasahasraṃ praviśed iti yady anumatante //
etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣo upetya rājavaraṃ /
[_Mvu_1.151_] kṛtāṃjalipuṭaḥ praṇamya idaṃ uvāca narādhipatiṃ //
sukhaṃ atulabala dīptida kāraya rājyaṃ ciraṃ nihataśatruḥ /
dvāre te amarasadṛśā tiṣṭhanti praveṣṭum icchanti //
pratipūrṇavimalanayanā madhurasvaramattavāraṇavicārī /
bhavanti mama teṣu saṃkā na te manuṣyā marusutās te //
parikaṃkramatāṃ teṣāṃ dharaṇirajaḥ kramavarā na saṃkirati /
na ca teṣu sandhiśabdaś caṃkramatā śruyyati kadācit* //
gambhīramadhuraceṣṭā āryakārā praśāntadṛṣṭipathā /
vipulāṃ janenti prītiṃ janasya samudīkṣamāṇasya //
niḥsaṃśayaṃ naravarā putravaraṃ upagatā tavaṃ draṣṭuṃ /
devagaṇapuruṣapradevaṃ abhivādya nandituṃ narasiṃhaṃ //
etaṃ śrutvā vacanaṃ pratihārarakṣaṃ narādhipovāca /
mayi bho kṛtābhyanujñā praviśantu niveśanam udāraṃ //
amarapravaragaṇas te gaganasamanibhā viśuddhākarmāntā /
praviśensuḥ pārthivakulam ahīnakulavaṃśamukhyasya //
śuddhodano pi rājā maheśvarāṃ dūrato niśāmetvā /
[_Mvu_1.152_] pratyutthita āsanāto saparijano gauravabalena //
abhivādate narapatiḥ svāgatam anurāgataṃ ca sarveṣāṃ /
prītā sma darśanena praśamadamabalena ca bhavatāṃ //
saṃvidyante imāni varāsanāni vararūpavikṛtāni /
āstāṃ tāva bhavanto asmākam anugrahārthāya //
atha teṣv āsanavareṣu kanakarajatavarṇacitrapādeṣu /
vigatamadamānadarpāḥ te tatra sukhaṃ niṣīdensuḥ //
te kaṃcid eva kālaṃ niṣaṇṇamātrā narādhipam uvāca /
śṛṇvatu bhavāṃ prayojanaṃ yaṃ asmākam iha gamanāya //
sarvānavadyagātro putras tavaṃ anujāto . . . . . . /
lakṣaṇapāramiprāpto . . . . . . . . . . . . . . . . //
vayam api lakṣaṇakuśalā doṣaguṇāṃ lakṣaṇair vijānāma /
yadi na guru tava sutan te paśyema mahāpuruṣarūpaṃ //
so vadati etha paśyatha suvyapadeśakṣemaṃ mama putraṃ /
marumanujakīrtiyaśasaṃ lakṣaṇaguṇapāramiprāptaṃ //
atha mṛdukakācalindikapraveṇiśayitaṃ ca kanakavarṇābhaṃ /
upanayati pārthivavaro naramaruparivanditaṃ sugataṃ //
ālokayitva dūrā maheśvarāḥ kramavarān naravarasya /
[_Mvu_1.153_] mūrdhnā vigalitamakuṭā dharaṇivaratale praṇipatensuḥ //
gokṣīravimalacandraṃ mahītale mūrdhnaṃ pratiṣṭhāpetvā /
daśabalam abhinandantāḥ sthitā sucirakālam abhikāṃkṣitaṃ iti //
jātā khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ sarvāṇi mānuṣyakāni śilpāni anācāryakā py anutiṣṭhanti //
___na khalu bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ tuṣitabhavanāt prabhṛti kāmāṃ pratisevanti // bho jinaputra ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yaṃ aprahīṇehi kleśehi bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti rāhulaś ca katham utpanna iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // paripiṇḍatvāt kuśalasya bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti kalyāṇādhyāśayatvāt* agrādhyāśayatvāt praṇītādhyāśayatvāc ca bodhisatvā kāmāṃ na pratisevanti / akāmakāmitvāt* jñānadhvajatvāt* atatparāyaṇatvāt spṛhānupasthitatvāt bodhisatvāḥ kāmāṃ na pratisevanti / āryatvāt* anīcatvāt kuśalaparibhāvitatvāc ca bodhisatvāḥ kāmān na pratisevante paramapuruṣasaṃbhāvitatvāc ca lokasya samyaksaṃbuddho bhaviṣyatīti // atha rāhulas tuṣitakāyāc cyavitvā mātuḥ yaśodharāyāḥ kṣatriyakanyāyāḥ kukṣim avatīrṇa iti // evam anuśruyate bho dhutadharmadhara // rājānaś cakravartinaḥ aupapādukā babhūvu // tadyathā kusumacūḍaḥ hemavarṇaḥ gāndharvaḥ sumālaḥ ratnadaṇḍaḥ suvimānaḥ
[_Mvu_1.154_] ārjavaḥ māndhātā sunayaḥ suvastraḥ bahupakṣaḥ toragrīvaḥ maṇivirajaḥ pavanaḥ marudevaḥ supriyaḥ tyāgavāṃ śuddhavaṃśaḥ durāroha iti ity evam ādayaś cakravartigaṇāḥ aupapādukā āsan na tathā rāhulabhadra iti //
___kathaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvā abhiniṣkramaṇasaṃpannā bhavanti // bhūtapūrvaṃ bho jinaputra bodhisatvo abhiniṣkrāntaḥ // rājakulagataś chandakaṃ gāthayādhyabhāṣate //
kṣipraṃ chandaka kaṇṭhakam upanītvā mā ciraṃ vilambāhi /
saṃgrāmam ahaṃ durjayaṃ jayiṣye adya bhava vūdagro //
so vāṣpapūrṇavadano pariniḥśvasanto
chandakaḥ saśokaravitāni samutthitāni /
vāṣpāṇi muñcati imāni prabodhanārthaṃ
suptasya pārthivajanasya . . . . . . //
kiṃ dāni āvigalitā varakośabhārā
vāṣpaughasaṃstaragatā madanābhibhūtā /
lālasyasokaparidevitakāla eva
suptā idāni yada jāgraṇadeśakālaḥ //
devī pi nāma suciraṃ pratijāgaritvā
saudāmanīpratimarūpanibhā śayānā /
niryāṇakālasamaye naralambakasya
varasurapure suravadhūpratimā salīlā //
[_Mvu_1.155_] sā dāni tasya mahiṣī manujeśvarasya
mātā savatsalaviśālasucārunetrā /
saṃpaśyamāna karuṇaṃ priyaviprayogaṃ
nidrābhibhūta na vijānati ālapantaṃ //
sā dāni kuñjaravarāśvasamāptayodhā
nārācaprāsaśaraśaktivicitravarmā /
senā kahiṃ vasati kaṃ vā guṇaṃ karoti
yā śākyapuṅgavaṃ na budhyati niṣkramantaṃ //
kaṃ bodhayāmi mama ko nu bhave sahāyo
kiṃ vā karomi divase api vipranaṣṭe /
hā hemakāñcananibhena kila vihīno
rājā jahiṣyati sabandhujano śarīraṃ //
taṃ devasaṃgha avacī madhurapralāpī
kiṃ chandakā lapasi kiṃ ti vihanyitena /
naitasya mārakaputrāṇy api udyatāni
vighnaṃ samartha janayeyu kuto punas tvaṃ //
bherimṛdaṅga yadi śaṃkhasahasraśabdaṃ
kuryāt kocit kapilavastuni bodhanārtha /
naitad vibuddhi amareśvara-m-ādikehi
taṃ sopitaṃ puravaraṃ hi samṛddhavāraṃ //
paśyāsi tāva gagane maṇiratnacūḍā
[_Mvu_1.156_] devā divi gurukṛtasya vasānuvartī /
prahvā kṛtāṃjalapuṭā praṇipatya mūrdhnā
tvaṃ bandhu tvaṃ ca śaraṇaṃ ti namasyamānā //
tat sādhu kaṇṭhakam upānaya nāyakasya
gokṣīrahemavapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ /
na hy asti so bhuvi divi naralambakasya
yo vighnaṃ kuryā upanehi turaṃgaśreṣṭhaṃ //
so taṃ praphullakumudākarakundagauraṃ
saṃpūrṇacandravapuṣaṃ sahajaṃ turaṃgaṃ /
tasya mahāguṇadharasya vacābhitunno
suśrūṣakāri upanāmayate rudanto //
eṣo ti nātha varalakṣaṇabhūṣitāṅgo
sajjaḥ sudyotacaraṇo lalitāgragāmī /
yaṃ dāni te 'dhyavasitaṃ vararūpadhāri
tan te samṛdhyatu viśālabhujāntarāṃśā //
śatruś ca te 'grabala durbalabhagnaśūko
śīghraṃ tapetu tava tejavarābhibhūtaḥ /
āsā ca te naralambaka mahārthayuktā
saṃpūryatāṃ kanakaparvatasannikāśā //
ye tubhya vighrakarā te tu apakramantu
[_Mvu_1.157_] śreyāvahā tu ti balaṃ vipulaṃ labhantu /
yaṃ ca vrataṃ samupagacchasi tasya pāraṃ
gacchāsi mattavaravāraṇakhelagāmi //
maṇikuṭṭimā ca vasudhā rājakule kaṇṭhakasya pādehi /
samanihatā rasati madhuraṃ niśāṃ sphurati adbhutaṃ śabdaṃ //
caturaś ca lokapālā vigalitamakuṭā pralambavaramālāḥ /
kaṇṭhakapādeṣu karāṃ nyasanti raktotpalasakāśāṃ //
agrato vajravaradharo tridaśagurū ābaddhamaṇīcūḍo /
indro sahasranayano gacchati purato naravarasya //
saṃjñākṛtamātram idaṃ kaṇṭhako vahatīti vādiśārdūlaṃ /
devā pravarakarahṛtaṃ vahanti aṃśupravaravarṣaṃ //
niṣkramya nagaravarāto avalokayi puravaraṃ puruṣasiṃho /
na taṃ punar ahaṃ pravekṣyam aprāpya jarāmaraṇapāram iti //
evam abhiniṣkramaṇasaṃpannā khalu dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhā iti // na pratibalo khalv ahaṃ bho dhutadharmadhara bodhisatvasya garbhāvakrāntim ādau kṛtvā yāvad abhiniṣkramaṇato vistareṇa bhāṣituṃ kalpaṃ kalpāvaśeṣaṃ vā na ca guṇā samantā śakyam abhigantuṃ //
___ity api bahuguṇasaṃpannā samyaksaṃbuddhā iti //
[_Mvu_1.158_] bodhimūlam upagamya cāprāptāyāṃ sarvākārajñatāyāṃ paṃcacakṣusamanvāgatā bhavanti // evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // vistareṇa bho jinaputra paṃca cakṣūṇi parikīrtaya avahitaśrotā devamanuṣyasaṃkulā pariṣā sarvabhūtagaṇā iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // paṃca imāni bho dhutadharmadhara samyaksaṃbuddhānāṃ cakṣūṇi bhavanti // katamāni paṃca // mānsacakṣuḥ divyacakṣuḥ prajñācakṣuḥ dharmacakṣuḥ buddhacakṣuḥ // imāni bho dhutadharmadhara paṃca cakṣūṇi samyaksaṃbuddhānāṃ bhavanti asādhāraṇāni pratyekabuddhebhyaḥ arhantebhyaḥ śaikṣebhyaḥ sarvabālapṛthagjanebhya iti // tatra bho dhutadharmadhara mānsacakṣus tathāgatānāṃ // yāye prabhāye samanvāgataṃ yāye śūkṣmadarśanāye samanvāgataṃ yāye tattvadarśanāye samanvāgataṃ tan mānsacakṣu anyasya satvasya satvakāye nāsti // prāpte ca sarvadarśitve bodhisatvā yāvattakam avakāśam avalokayitum icchanti taṃ darśanaṃ tatra apratihataṃ pravartate // kiṃ kāraṇaṃ // vipulakuśalasaṃcitatvāt* // tadyathāpi nāma ṛddhibalena rājā cakravarti sārdhaṃ caturaṃginīyā senāye vaihāyasaṃ dvīpāto dvipaṃ saṃkrāmati tathedaṃ pi draṣṭavyaṃ // samyaksaṃbuddhānāṃ carite ṛddhibalena anākāṃkṣamāṇānāṃ niścalāṃ vasumatiṃ pratikramantānāṃ unnatā ca onamati onatā ca unnamati tathaitad api draṣṭavyam ity evam ādinā
[_Mvu_1.159_] lakṣaṇamātreṇa samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣuḥ nirupadiśyate // na ca kalpena samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣusya śakyaṃ guṇaparyantam adhigantuṃ // kiṃ kāraṇaṃ // nahi kiṃcit samyaksaṃbuddhānāṃ lokena samaṃ // atha khalu sarvam eva maharṣiṇāṃ lokottaraṃ // tathā hi samyaksaṃbuddhānāṃ samudāgamaḥ so pi lokottaro // tac ca samyaksaṃbuddhānāṃ mānsacakṣuṣaḥ varṇaṃ pravṛttaṃ sthānaṃ ca yathānyeṣāṃ satvānāṃ satvakāye // yena cakṣuṣā bhaumyā devāś ca yakṣāś ca rākṣasāś ca kāmāvacarāś ca rūpāvacarāś ca devāḥ viśiṣṭataraṃ ca vipulataraṃ ca sphuṭataraṃ ca samyaksaṃbuddhānāṃ divyacakṣuḥ // tat pravṛttaṃ manomayeṣu rūpeṣu //
___yeneha prajñācakṣuṣā samanvāgatā cakṣutvaparīkṣayā aṣṭamakādikā pudgalā yāvad arhatpudgalā iti ato parivyaktataraṃ samyaksaṃbuddhānāṃ prajñācakṣuḥ // tatra katamaṃ samyaksambuddhānāṃ dharmacakṣuḥ // sa daśānāṃ balānāṃ manovibhutā // tatra katamāni daśabalāni // tadyathā
sthānāsthānaṃ vetti prathamaṃ balaṃ aprameyabuddhīnāṃ /
sarvatragāminīṃ ca pratipadaṃ vetti balaṃ dvitīyaṃ //
nānādhātukaṃ lokaṃ vidanti khyātaṃ balaṃ tṛtīyaṃ /
adhimuktinānātvaṃ vetti caturthaṃ balaṃ bhavati //
parapuruṣacaritakuśalāni vetti tat paṃcamaṃ balaṃ ca /
[_Mvu_1.160_] karmabalaṃ pratijānanti śubhāśubhaṃ tad balaṃ ṣaṣṭhaṃ //
kleśavyavadānaṃ vetti saptamaṃ balaṃ dhyānasamāpattiṃ vetti /
aṣṭamaṃ balaṃ pūrvanivāsaṃ vetti bahuprakāraṃ //
balaṃ navamaṃ bhavati pariśuddhadivyanayanā bhavanti /
sarvakleśavināśaṃ prāpnonti daśamaṃ balaṃ bhavati //
etāni manovibhubalāni yaiḥ sarvadarśī divi bhuvi ca jātakīrtiḥ daśabala ity evam ākhyāto // yaṃ eteṣu daśabaleṣu manovibhujñānaṃ idam ucyate dharmacakṣur iti // tatra katamaṃ buddhacakṣuḥ // aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ // tadyathā atīte aṃśe tathāgatasya apratihataṃ jñānadarśanaṃ / anāgate aṃśe apratihataṃ jñānadarśanaṃ / pratyutpanne aṃśe apratihataṃ jñānadarśanaṃ / sarvaṃ kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / sarvaṃ vācākarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / sarvaṃ manokarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti / nāsti chandasya hāniḥ / nāsti vīryasya hāniḥ / nāsti smṛtiye hāniḥ / nāsti samādhīye hāniḥ / nāsti prajñāye hāniḥ / nasti vimuktiye hāniḥ / nāsti khalitaṃ / nāsti ravitaṃ / nāsti muṣitasmṛtitā / nāsti asamāhitaṃ cittaṃ / nāsti apratisaṃkhyāya upekṣā / nāsti nānātvasaṃjñā // yaṃ imeṣu aṣṭādaśasvāveṇikeṣu buddhadharmeṣu jñānam idam ucyate buddhacakṣur iti //
[_Mvu_1.161_] evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca // kiṃ punar bho jinaputra bhavato etad adhivacanaṃ yādṛśānāṃ bhūmīnāṃ vyākaraṇaṃ utāho samyaksaṃbuddhānām etad iti // evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca // ekasmiṃ samaye bho dhutadharmadhara bhagavāṃ vārāṇasyāṃ vijahāra ṛṣivadane mṛgadāve aṣṭāviṃśatīnāṃ vaśībhūtaśatānāṃ puraskṛtaḥ // tatra bhagavatā aṣṭādaśa buddhadharmā vibhaktāḥ atīte aṃśe apratihataṃ jñānadarśanam eva samyaksaṃbuddhānāṃ bhavatīti daśa bhūmayo samutkīrtaye // śākyamuniṃ samyaksaṃbuddhaṃ ādau kṛtvā daśa bhūmayo deśitā // tatredam ucyate //
priyāṇi vastūni dadāti cakṣumāṃ
ciraṃ prasannena manena saṃsaran* /
tato priyaṃ budhyati jñānam uttamaṃ
svayaṃ mahīmaṇḍagato tathāgato //
vicitravastrābharaṇair alaṃkṛtāḥ
striyo dadāti parituṣṭamānaso /
vicitram asya pratijñānam adbhutaṃ
udīryate tasya phalena karmaṇaḥ //
na śaktinārāca na prāsatomarā /
prāsesi satveṣu bhaveṣu saṃsaran* /
tathāsya mārgo 'tṛṇakhaṇḍakaṇṭako
[_Mvu_1.162_] aghāti grāmāṃ nagarāṃ ca saṃsaran* //
svakasya dāsasya pi dharmavādinaḥ
śṛṇoti satkṛtya kathāṃ na cchindati /
tato sya dharmaṃ bruvato mahājane
na kaści no ramyati no ca tuṣyati //
praṇītadānāni dadāti . . . . .
vineti kāṃkṣāñ ca tata eva saṃśayaṃ /
tato sya kāyāt* jvalanārcisannibhā
prabhā samuttiṣṭhati śītalaprabhā //
na kasyacid yācanakasya yācanā
bhavanti bandhyā naradevaveśitā /
tato abandhyā bhavi tasya deśanā
tad adbhutaṃ mārabalapramardane //
manoramāṃ kāñcanatālaparṇiyo
jineṣu denti parituṣṭamānasāḥ /
tato anālokiyā lokabāndhavā
sadā ca lokeṣu .. etad adbhutaṃ //
upānahā ratnamayā ca pādukā
dadāti nityaṃ parituṣṭamānasaḥ /
[_Mvu_1.163_] tataḥ sadā caṃkramate narottamaḥ
asaṃspṛśanto caturaṃgulaṃ mahīṃ //
parehi ukto paruṣaṃ punaḥ punaḥ
prabhuḥ samāno kṣamate na ūhate /
tato piyaṃ caṃkramato saparvatā
samunnatāntonamati vasundharā //
karoti dīnāna nayena saṃgrahaṃ
patantam abhyuddharate mahājanaṃ /
tato sya ratnāmayaratnasaṃcayā
samonatā unnamate vasuṃdharā //
svaguṇaparikīrtanena ca samyaksaṃbuddhena buddhānusmṛtir nāma dharmaparyāyo bhāṣitaḥ // tasya paryavasāne āyuṣmatā vāgīsena samyaksaṃbuddho saṃmukham abhistuto //
namo 'stu te buddha anantadarśana
samantacakṣuḥ śatapuṇyalakṣaṇa /
hitānukampī paramārthakovida
namāmi tvāṃ valgugirāhi gautama //
tāresi tīrṇo janatāṃ mahāmune
na bhāyasi kṣemakarāgrapudgala /
[_Mvu_1.164_] yathātathaṃ sthānam abhiprakāśayaṃ
vinesi satye amṛte bahuṃ janaṃ //
śīlaṃ maharṣisya anantadarśinaḥ
gambhīram āryaṃ vipulaṃ subhāṣitaṃ /
śīle viśiṣṭo tvam aripramardanaḥ
imasmiṃ loke parataś ca suvrataḥ //
akhaṇḍam acchidram akācam avraṇaṃ
anāśravan te caraṇaṃ mahāmune /
śuci viśuddhiṃ paramāṃ gato sadā
virocase nagaśikhare yathānalo //
cittasthititve asi pāramiṃgato
vaśī samādhismi tathāpi pudgala /
citte vaśī tvaṃ vaśitāṃ parāṃ gataḥ
vaṃkāvakāśā vigato virocase //
yathecchakaṃ araṇasamādhi śāntara
. . . . . devanareṣu arcita /
niṣevase kāñcanadāmaprabhaḥ
namo 'stu te gautama satyavikrama //
virocano nabhasi yathā mahāprabho
śuddhe nabhe paṃcadaśīya candramā /
[_Mvu_1.165_] tathā samādhismi sthito virocase
suvarṇam uttaptam ivātra pudgalā //
ākāṃkṣamāṇā vimanā11 vipaṇḍitā
satvā na jānanti samanta udyamāṃ /
sukhaṃ samādhiṃ araṇāni sevato
namo 'stu te devamanuṣyapūjita //
yadā ca ālokasi nāgagāmi
yadā ca āgata maraṇāya pāraṃ /
matīsmṛtīmāṃ vimalena cetasā
tadā ayaṃ bhūtadharā prakampate //
satyā abhisametiya darśanaṃ tathā
svayaṃ abhijñāye anuśrutaṃ purā /
imāṃ girāṃ vyāhara agrapudgala
sahasranetro maghavāṃ va śobhase //
idaṃ samāptaṃ vyasanaṃ mahadbhayaṃ
ito na bhoti agre asya saṃbhavo /
tasyāvarodhanam adho pravartate
nirvāti vātāna svaro va pākaḥ //
vimukticittasya vimuktidarśanā
acintiyā tarkapathena niśritā /
[_Mvu_1.166_] asaṃkiyā vīragirā virocate
yā sā suvelā mṛdu satyasaṃbhavā //
anuddhatāṃ tāṃ ca girāṃ prakāśaya
tvaṃ . . . . . . hi janasya sannidhau /
te tuhya śrutvā madhurāṃ subhāṣitāṃ
pibanti tṛṣṇārta ivāmbhasārṇave //
hateṣu tvaṃ prāṇiṣu maitraṃ cintaya
aiśvarya-ṛddhiṃ pratibhānam uttamaṃ /
śreṣṭheṣu dharmeṣu hi pāramīgato
yathā na kocī iha lokadhātuye //
prajñā ca te asti anuttarā mune
sarvasmi loke 'pratimā anopamī /
tvam eva śreṣṭho sakalasya prāṇino
śiloccayānāṃ yatha meruparvataḥ //
na te 'sti tulyo sadṛśo samāno
kutottaro guṇeṣu guṇaṃdharasya /
tvam eva śreṣṭho paramārthapudgalo
dharmāṇa nirvāṇam ivācalaṃ sukhaṃ //
rāgaṃ ca mohaṃ ca prahāya doṣaṃ
mānaṃ ca mrakṣaṃ tasiṇāṃ ca jālinīṃ /
[_Mvu_1.167_] virājase doṣavimuktamānaso
yathā śaśī pūrṇa iva nabhe śubhe //
yad atra satyaṃ tuvaṃ mārgase ṛjuḥ
setur mahā satpuruṣeṇa sevitaḥ /
imāṃ giraṃ vyāhara agrapudgala
sahasranetro maghavāṃ ca śobhase //
kleśair vimuktaṃ vimalaṃ suśāntaṃ
niṣeva satvaśaraṇaṃ samādhiṃ /
hitāya bhūtāna 'bhibhur virājase
ravī yathā devamanuṣyapūjitaḥ //
aniśritaḥ tvaṃ iha ca paratra ca
dhyāyanto dhyāne ramase pratiṣṭhitaḥ /
vandanti devā bahavo samāgatā
namaskṛtaṃ prāṃjaliyo mahāmuniṃ //
bahudhā bahuprakāraṃ cakṣuṃ bhavate viśuddhacakṣūṇāṃ /
jarāmaraṇamardanāna buddhāna adāntadamakānāṃ //
lokottarā bhagavato caryā lokottaraṃ kuśalamūlaṃ /
gamanaṃ sthitaṃ niṣaṇṇaṃ śayitaṃ lokottaraṃ munino //
yat tat sugataśarīraṃ bhavate bhavasya bandhanakṣayakaraṇaṃ /
[_Mvu_1.168_] lokottaraṃ tad api bho ity atra na saṃśayaḥ kāryo //
cīvaradharaṇaṃ munino lokottaraṃ atra saṃśayo nāsti /
āhārāharaṇam atho lokottaram eva sugatasya //
deśanā naranāgānāṃ sarvalokottarā matā /
yathātathaṃ pravakṣyāmi māhātmyaṃ varabuddhiṇāṃ //
deśakālavaśaṃ prāpya paripākaṃ ca karmaṇaḥ /
satyaṃ vā abhinirvṛtaṃ dharmaṃ deśenti nāyakāḥ //
lokānuvartanāṃ buddhā anuvartanti laukikīṃ /
prajñaptim anuvartanti yathā lokottarām api //
īryāpathāṃ darśayanti catvāraḥ puruṣottamāḥ /
no ca pariśramas teṣāṃ jāyate śubhakarmiṇāṃ //
pādāṃ ca nāma dhovanti na caiṣāṃ sajjate rajaḥ /
pādāḥ kamalapatrābhā eṣā lokānuvartanā //
snāyanti nāma saṃbuddhā na caiṣāṃ vidyate malo /
bimbe kanakabimbābhe eṣā lokānuvartanā //
dantadhovañ ca sevanti mukhaṃ ca utpalagandhikaṃ /
nivasanaṃ nivāsenti prāvāraṃ ca tricīvaraṃ //
cailaṃ vātāni vāyitvā vikopenti na dehakaṃ /
[_Mvu_1.169_] vastraṃ puruṣasiṃhānāṃ eṣā lokānuvartanā //
chāyāyāṃ ca niṣīdanti ātapaś ca na bādhati /
buddhānāṃ śubhaniṣyandānāṃ eṣā lokānuvartanā //
auṣadhaṃ pratisevanti vyādhi caiṣāṃ na vidyate /
nāyakānāṃ phalaṃ mahantaṃ eṣā lokānuvartanā //
prabhūś ca karma vārayituṃ karmaṃ darśayanti ca jinā /
aiśvaryaṃ vinigūhanti eṣā lokānuvartanā //
karonti nāma āhāraṃ na caiṣāṃ bādhate kṣudhā /
janatāyā upadārthaṃ eṣā lokānuvartanā //
pibanti nāma pānīyaṃ pipāsā ca na bādhate /
tad adbhutaṃ maharṣiṇāṃ eṣā lokānuvartanā //
cīvarāṇi nivāsenti sadā ca prāvṛto jinaḥ /
yathārūpo bhave devo eṣā lokānuvartanā //
keśāṃ ca orūpayanti na caiṣāṃ chindate kṣuraḥ /
keśāṃ nīlāñjananibhāṃ eṣā lokānuvartanā //
jarāṃ ca upadeśenti na caiṣāṃ vidyate jarā /
jinā jinaguṇopetā eṣā lokānuvartanā //
kalpakoṭīm asaṃkhyeyāṃ puṇyeṣu pāramiṃgatā /
ārabdham upadeśenti eṣā lokānuvartanā //
[_Mvu_1.170_] na ca maithunasambhūtaṃ sugatasya samucchritaṃ /
mātāpitṛñ ca deśenti eṣā lokānuvartanā //
dīpaṃkaram upādāya vītarāgas tathāgataḥ /
rāhulaṃ putraṃ darśeti eṣā lokānuvartanā //
kalpakoṭīm asaṃkhyeyāṃ prajñāpāramitāṃ gatā /
bālabhāvaṃ ca darśenti eṣā lokānuvartanā //
asanmantrā vibhāṣitvā asmiṃ loke sadevake /
punaḥ paryeṣanti tīrthe eṣā lokānuvartanā //
bodhyitvā-m-atulāṃ bodhiṃ sarvasatvāna kāraṇā /
alpotsukatvaṃ pradeśenti eṣā lokānuvartanā //
paramaguṇasaṃpannā vacanasaṃpannāś ca sarve samyaksaṃbuddhā // ṣaṣṭibhiḥ guṇaiḥ samyaksaṃbuddhānāṃ vācā samanvāgatā bhavati // katamehi ṣaṣṭibhiḥ //
gītaravamadhuravādī naravaravacanā viniścarati vācā /
vīṇāravaveṇuravā haṃsaravarutā sugatavācā //
jīmūtarasitamadhurā parabhṛtarathanemitulyanirghoṣā /
sāgaranarditasārasaprabhāvā varabuddhino vācā //
kinnarakalaviṃkarutā meghavarasvararavā varagajarutā /
[_Mvu_1.171_] ṛṣabhamṛgarājarasitā vācā varalakṣaṇadharāṇāṃ //
dundubhiravagambhīrā vanadeva-anilavidhūtasvaraprapātā /
bhūmīvikṣobhanaravā girā naramarupradhānānāṃ //
paṃcāṃgikatulyaravā pralulitakalahaṃsabarhiṇanivātā /
bimboṣṭhasutanujihvā jinavadanā niścarati vācā //
gandharvagītamadhurā jaladhārāṇāṃ nipātatulyaravā /
avistarapiṇḍitaravā girā guṇavaraprādhānānāṃ //
varakiṃkaṇīkasalīlasusaṃcitā hemajālatulyaravā /
ābharaṇaghaṭṭitaravā bhuvi divi ca girā pradhānānāṃ //
nātidrutā anamantī anupacchinnā vivartate madhurā /
galitapadasaṃcayavatī vācā varalakṣaṇadharāṇāṃ //
sarvām eva anucarati pariṣāṃ yadi lokadhātunayutāni /
vijñāpayate sarvāṃ pariṣāṃ sumadhurā vācā daśabalānāṃ //
śakayāvanacīṇaramaṭhapahlavadaradeṣu dasyupariṣāyāṃ /
ekavidham ucyamānā sarvaviṣayacāriṇī bhavati //
pariṣāṃ na atikramate niścaramāṇā girā naravarāṇāṃ /
[_Mvu_1.172_] na vardhate na ca hāyati girā sthitalayā daśabalānāṃ //
na ca bhidyate na nudyati na ca upatapyate . . . . . . . . . /
na ca vikhalakhalakhalāyati abhisvararutā sugatavācā //
na ca sā apaśabdavatī śabdabhraṣṭā aśeṣaṃ anuyuktaśabdā /
śabdeṣu kuśalākuśalāṃ sarvāṃ janatāṃ praharṣayati //
vadanā suvimaladaśanā niścarati girā yadā guṇadharāṇāṃ /
mādyanti śakunasaṃghā gaganatalagatā vanagatāś ca //
yo yasya svara abhimataḥ sā taṃ pūrayati tasya saṃkalpaṃ /
sugatavacanaprabhūtā vācā pariṣadi vicaramāṇā //
varavāsanasahitaghoṣā girinadinirghoṣasannibhā śuddhā /
utkrośakurararutanayā prabhavati vācā vararutānāṃ //
śakuntajīvaṃjīvaka jinavācā kanakatālapatraravā /
paṭupaṭahapravadamṛdaṃgacāṭusvaratulyanirg hoṣā //
ājñeyā vijñeyā gambhīrabhīṣmarūpā karṇasukhā /
hṛdayaṃgamā ca nityaṃ vācā varapāramigatānāṃ //
vallakīśravaṇīyā ca premaṇiyā ca girā guṇadhārīṇāṃ /
vipulaśubhasaṃcayānāṃ sarveṣāṃ anantayaśasānām iti //
[_Mvu_1.173_] yathābhūtaṃ deśitā vācā // samyaksaṃbuddhā evaṃ dharmaṃ deśayanti // nāhaṃ bhikṣavo ye dharmā anityās te nityato deśayāmi / nāpi ye dharmā nityā te anityato deśayāmi / nāpi ye dharmā duḥkhāḥ te sukhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā sukhā te duḥkhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā anātmīyā te ātmato deśayāmi / nāpi ye dharmā ātmīyās te anātmato deśayāmi / nāpi ye dharmā aśubhāḥ te śubhato deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ śubhās te aśubhāto deśayāmi / nāpi ye dharmā rūpiṇas te arūpiṇo deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ kuśalās te akuśalāḥ te deśayāmi / nāpi ye dharmā akuśalās te kuśalāto deśayāmi / nāpi ye dharmā anāśravāḥ te sāśravā ti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ sāśravāḥ te anāsravā ti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ vyākṛtās te avyākṛtā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā avyākṛtās te vyākṛtā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā hīnās te praṇītā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā praṇītās te hīnā iti deśayāmi / nāpi ye dharmāḥ gṛhāśritās te naiṣkramyāśritā iti deśayāmi / nāpi ye dharmā naiṣkramyāśritās te gehāśritā iti deśayāmi // atha khalu bho dhutadhamadhara samyaksaṃbuddhāḥ satyavādi kālavādi bhūtavādi arthavādi tathāvādi ananyathāvādi avitathavādi dharmavādi vinayavādi iti //
[_Mvu_1.174_]___bhūtapūrvaṃ bho dhutadharmadhara tuṣitabhavanakāyiko devaputro śikharadharo nāma bodhisatvaḥ samyaksaṃbuddhaṃ ṛṣivadanagataṃ vārāṇasyāṃ vanavare varacakrapravartanadivase bhagavantaṃ saṃmukhābhir adhyabhāṣe sagauravaḥ sapratīsaḥ prahvaḥ kṛtāṃjalipuṭaḥ //
sādhu te sādhurūpasya vācā na pratihanyate /
sādhu arthānvitā sādhyā vācā tava manoramā //
sādhu susvarasaṃyogā varṇasandhiguṇānvitā /
sādhu satyāni catvāri pravadase mahāmune //
sādhu te devagandharvā pibanti madhurāṃ girāṃ /
sādhv ihāpratimaṃ cakraṃ pravartasi anuvartikaṃ //
tubhyaṃ loke samo nāsti rūpe varṇe kule bale /
īryāpathe ca vīrye ca dhyāne jñāne śame dame //
adya hṛṣṭā daśa vīra koṭyo te prathame phale /
vinītā devaputrāṇāṃ śāsane prathame mune //
triṃśa koṭyo prabho vīra vinesi prathame phale /
dvitīye śāsane nara devaputrāṇa eva ca //
pañcāśa koṭīyo bhūyo śāsane tṛtīye mune /
vinītā devaputrāṇāṃ apāyehi vimocitā //
[_Mvu_1.175_] aśīti koṭīyo bhūyo śrotāpattiphale vibhū /
caturthe śāsane dametvā durgatīhi vimokṣitāḥ //
tasmāt te sadṛśo nāsti maitrāya puruṣottama /
karuṇāye kāruṇako bhūto bhūyo nararṣabha //
hṛṣṭā puruṣaśārdūlā utpannā lokasundarā /
hitāya sarvasatvānāṃ vicaranti mahāmune //
aticirasya rājasuta utpanno si nararṣabha /
praṇetā vipranaṣṭānāṃ ārttānāṃ nayanandanaṃ //
mā ca kadācid bhūtaguru nātho antarahāyatu /
aparyantaṃ tava sthānaṃ bhavati lokabāndhava //
apāyā tanukībhūtā svayambhū tava tejasā /
anokāśā kṛtā svargā tvāṃ prāpya puruṣottama //
yasya mithyātvaniyato rāśiḥ puruṣapudgala /
eṣa vāniyataṃ rāśiṃ tvāṃ prāpya pūrayiṣyate //
yasyāpy aniyato rāśiḥ tvāṃ prāpya suravandita /
pūrayiṣyati so rāśiṃ samyaktejakulodita //
adbhutānāṃ ca dharmāṇāṃ viśuddhiḥ upalabhyate /
tvāṃ prāpya puruṣāditya tamontakaram acyutaṃ //
[_Mvu_1.176_] tasya te bhāṣamāṇasya bhūtāṃ dharmāṃ jinarṣabha /
abhinandanti vākyan te sendrā lokā mahāmune //
iti stuvanti devagaṇā varadaṃ prītimānasā /
anantaguṇasaṃpannaṃ saṃstavārhaṃ narottamam iti //
upacāravidhisaṃpannā bho dhutadhamadhara samyaksaṃbuddhā kālajñānasamarthakā viśuddhanetrā anuccāvacadarśanā pūrvāntanayasaṃpannā ucchrāpitadharmadhvajā niṣpratimānadhvajā kalaharaṇaniśātakā pravacanaviduṣo anavasānajñānāḥ samaye ca āvusādayanto anayanānāṃ pravartakāḥ apamārgakakutsakā iti // tatredam ucyate //
sarvākāraguṇopetā sarve sarvārthaniścitā /
pranetāro vinetāro buddhā budhajanārcitāḥ //
asaṃkīrṇena jñānena viśuddhena manena ca /
triṣu lokeṣu bhrājante pūrṇacandra iva nabhe //
caraṇena manojñena satāṃ kāntena nāyakāḥ /
nadanti ca mahānādaṃ samyakkuśalasaṃbhavāḥ //
śāsanti janatāṃ vīrā upacāreṣu niścitāḥ /
vivādaṃ parasatvānāṃ mathanti tattvadarśinaḥ //
loke jātā naraśreṣṭhā na ca lokena lipyatha /
prajñaptisamatikrāntā gambhīraviṣayā vibhūḥ //
[_Mvu_1.177_] guruṃ dhuraṃ samāropya na viṣīdanti paṇḍitā /
yathāvādītathākārī anupakruṣṭacāraṇā //
dṛṣṭiviṣaṃ taṃ ghoraṃ ca dagdhvā jñānāgninā prabhūḥ /
anuttrāsitāsantrastā paraṃ pradanti prāṇināṃ //
kāntāraṃ samatikramya kṣemaṃ prāpya nararṣabhāḥ /
āhvāyanti janadhīrā ihaiva nirbhayaṃ idaṃ //
jarāmaraṇarogāṇāṃ utpatti neha vidyate /
iha āyāsaśokānāṃ pravṛttir nopalabhyate //
te tasya vacanaṃ śrutvā madhuraṃ devamānuṣā /
anuśāstiṃ tathā kṛtvā pratipadyanti tatsukhaṃ //
tenāsti kīrtivistīrṇāḥ triṣu lokeṣu cottamāḥ /
caranti arcitā sadbhi na caiva praśamanti te iti //
paropahārāṃś ca bho dhutadharmadhara upaharanti samyakasṃbuddhāḥ satvānām anugrahārthaṃ // tadyathā kaliṃgarājñaḥ kusumāye devyā paropahāraṃ bhagavāṃ dhruvasya śreṣṭhino vacanopahāraṃ bhagavāṃ vṛttavāṃ //
tathaiva ca rājagṛhe purottame
paropahāraṃ bhagavāṃ pravṛttavāṃ /
[_Mvu_1.178_] samutkarṣesi svavidhānakovido
upālino taṃ vacanopahāraṃ //
tathā paraṃ merutaṭe samāgatāṃ
sa vādisiṃho vaśināṃ vaśī vaśī /
paropahāraṃ bhagavāṃ sa bhikṣu-
saṃghasya taṃ idam avacā mahāmunir iti //
etāṃ sarvāṃ pravakṣyāmi upahārāṃ manoramāṃ /
tasya satvapradhānasya śṛṇu vikrīḍitaṃ śubhaṃ //
utpanne puruṣaśreṣṭhe dharmacakre pravartite /
kaliṃgarājā kārayati rājyaṃ sphītam akaṇṭakaṃ //
nāmena abhayo nāma tasyedaṃ darśanaṃ abhūt* /
śubhāśubhānāṃ karmāṇāṃ phalaṃ nāstīti niścayaḥ //
paraloko tathā nāsti dānaphalaṃ kvacid yatra /
vītarāgo vītadoṣo vītamoho na vidyate //
so taṃ ca darśanaṃ prāpya janatāṃ sannipātayet* /
svakāṃ dṛṣṭiṃ samākhyāti paścāc ca na nivartate //
yadi mahyaṃ pitā bruyāt pratyakṣaṃ mama agrataḥ /
svayam upagamya evan tac chraddadhe tadā tathā //
sarvadā sa tadā āsi śīlavāṃ maitramānaso /
[_Mvu_1.179_] yadi tasya phalam asti tasya devapuraṃ gatiḥ //
devabhūto mama jñātvā imāṃ dṛṣṭiṃ vimocayet* /
ity uktvāsti paraloko dṛṣṭiṃ muñcāhi pāpakāṃ //
yasya ca paralokasya pravṛttir nopalabhyate /
tasmāt pitā mamāgatvā saṃpraharṣayatu mānasaṃ //
tato lokānukampārthaṃ kāruṇo mahadviśāradaḥ /
kaliṃgarājasya rūpaṃ nirmaṇati svayaṃ muniḥ //
prāsādavaraṃ āruhya antaḥpuragato tathā /
antaḥpurasya darśeti yat taṃ prakṛtidarśanaṃ //
tato sa nirmito rājā antarīkṣagatasthitaḥ /
rājānam abhayaṃ dhīro uvāca puruṣottamaḥ //
parityajya svakāryāṇi parakāryeṣu vyāpṛtaḥ /
mithyādarśanasaṃyuktaṃ arājyaṃ rājyasaṃjñitaṃ //
adya bhave gatī tubhyaṃ narako dāruṇo mahat* /
ye ca te darśayiṣyanti teṣām api ca sā gati //
anyān* hi vihato hanti naṣṭo nāśayate parāṃ /
andhīkaroti anyā pi svayam andhavyapatrapo //
sumuṣṭo muṣase anyā mṛto ca mārase parāṃ /
sukhitān api satvā tvaṃ duḥkhāpayasi durmate //
nimagno kāmapaṃkasmiṃ gṛddhu kām eṣu mūrcchitaḥ /
[_Mvu_1.180_] paralokaṃ draṣṭukāmo dharmāṇāṃ nayanaṃ nṛpaḥ //
asthānam etaṃ bhūmipati yas tvaṃ kāmaparāyaṇaḥ /
asamartho tahiṃ gantuṃ paralokam imaṃ prabho //
āsvādaṃ pi tu kāmeṣu buddhvā doṣān tathaiva ca /
kāme niḥsaraṇajñasya te vai jāne paraṃparāṃ //
etac chrutvā naraśreṣṭho abhayo kampito bhayāt* /
prahvo idam uvāca taṃ antarīkṣe sudarśanaṃ //
śraddadhāmi taṃ te deva evam etaṃ nānyathā /
prasīda bhava me nātha abhayaṃ parimocaya //
tadvasāntaḥpurāmātyaḥ śāstā me apratipudgalaḥ /
vinayavaśī tavāsmi tathānyā janatā bahu //
paropahāra iti eṣas tena paramabuddhinā /
vṛtto anugrahārthāya satvānāṃ varabuddhinā //
devī kusumbharājasya kusumā iti viśrutā /
iṣṭā kusumbharājasya strīsahasrāṇam uttamā //
tasya mātā pitā caiva jīrṇā daṇḍaparāyaṇā /
dhītaram evam āhansu kusume putri he śṛṇu //
vayaṃ jīrṇā tuvaṃ bālā kāmapralulitā asi /
[_Mvu_1.181_] icchema pratisṛjyantau icchema maraṇam ātmanaḥ //
etac ca vacanaṃ śrutvā kusumā labhate mataṃ /
avarṇo yaṃ mama asyā yady ambātāto praghātyate //
dāsyāmi viṣasaṃyuktaṃ bhaktam eṣāṃ sudāruṇaṃ /
bhuktvā yena ubhāv etau mariṣyanti na saṃśayaḥ //
yadāsyā niścitā buddhi mātāpitṛṣu dāruṇā /
tato utpādaye śāstā kāruṇyaṃ kusumāṃ prati //
tataḥ kusumāye śāstā mātaraṃ pitaraṃ tathā /
apanāmayati saṃbuddho anyau sthāpeti nirmitau //
kusumā viṣasaṃyuktaṃ taṃ bhojanam āpadyati /
nirmitān āha bhuṃjantu ambā tāto ca bhojanaṃ //
avikampamānā bhuṃjanti bhojanaṃ jinanirmitāḥ /
na caiṣāṃ bādhate kiṃcit kāyaṃ nirmitakā hi te //
dvitīyaṃ divasaṃ caiva tṛtīyaṃ caturthaṃ paṃcamaṃ /
viṣasaṃyuktaṃ bhuktvāna sudhāṃ va yāpenti nirmitau //
tataḥ kṛtāṃjalī bhūtvā kusumā nirmitāṃ bravīt* /
ātmānaṃ me nivedayatha anugrāhyā yadi ahaṃ //
tāṃ yācamānāṃ prāñjalikāṃ kusumāṃ nirmitā bravīt* /
[_Mvu_1.182_] yā tavāpatti jānātha tathā ca anutiṣṭhatha //
buddhaḥ puruṣaśārdūlaḥ dvātriṃśavaralakṣaṇaḥ /
utpannaḥ kulasaṃpannaḥ sarvavidyāguṇānvitaḥ //
tasya sarvaṃ guṇābhūtaṃ atītānāgatasthitaṃ /
viditaṃ vādisiṃhasya atra vijaha saṃśayaṃ //
prāsādavaram āruhya sastryāgāro sa pārthivaḥ /
yāced darśanam icchāma vayaṃ sarvārthadarśinaḥ //
taṃ sarvaguṇasaṃpannaṃ vanditvā śaraṇaṃ vraje /
tato asmākaṃ yaṃ tatraiva pṛcchasi vakṣyate jino //
sādhū ti pratiśrutvāna nirmitāṃ prati so tadā /
rājā sāntaḥpuro śīghraṃ prāsādam abhirūḍhavāṃ //
satvaraṃ sa prahvo rājā sastryāgāro kṛtāṃjaliḥ /
imāṃ vyāharate rājā vācāṃ kusumayā saha //
ye sarvaguṇasaṃpannā lokānām anukampakā /
gṛhītā atyantaṃ teṣāṃ sāñjalī saumanasyakā //
tato amantraye śāstā śrāvakāṃ śāsane ratāṃ /
cāruvarṇaṃ siṃhahanuṃ dṛḍhabāhuṃ aninditaṃ //
kīrtimantaṃ mahānāgaṃ ca cāturantaṃ mahābalaṃ /
nīlakeśaṃ ca buddhaṃ ca śāntaṃ sāstraviśāradaṃ //
tathā śārasam atulyaṃ guptakāmam aninditaṃ /
[_Mvu_1.183_] siṃhanandiṃ viśālākṣaṃ lakṣaṇeyam anuttamaṃ //
eṣa bhikṣavo gacchāmi śāstāram anubandhatha /
kusumāṃ pramukhāṃ kṛtvā vineṣyāmi bahuṃ janaṃ //
sādhū ti te pratiśrutvā vaśībhūtā svayaṃbhuvaḥ /
parivārayitvā saṃbuddhaṃ idaṃ vacanam āhu te //
asmākaṃ pi pādo vīrā vihaṃgamadhyam akramaḥ /
anuyāsyāma saṃbuddhaṃ yatra gacchati cakṣumāṃ //
nimeṣāntareṇa saṃprāpto bhagavāṃ śiṣyasaṃvṛtaḥ /
nagaraṃ kusumāyās tu anukampāya prāṇināṃ //
ākāraṃ vajrapāṇisya nāyako abhinirmiṇe /
devasaṃghaṃ ca manasā dhyāye dhyānaviśāradaḥ //
prabhāmaṇḍalam utsṛje yojanāni caturdaśa /
devatā ca abhivādenti yātrāṃ paramabuddhinaḥ //
tato ca kusumā devī prahvī sugatam abravīt* /
eṣā te prāñjalī nātha pādāṃ icchāmi vanditaṃ //
tataḥ pratiṣṭhito śāstā prāsādavaramūrdhani /
prabhayā ca diśā sarvā abhibhūya yaśaskaraḥ //
tato ca kusumā devī saha rājñā jinakramāṃ /
vandate parivāro ca deviye narapuṅgavaṃ //
śaraṇaṃ tvāṃ naraśreṣṭha gacchāma suravandita /
mātaraṃ pitaraṃ hatvā kīdṛśaṃ labhate phalaṃ //
[_Mvu_1.184_] śṛṇohi kusume satyaṃ mātāpitṛvadhe phalaṃ /
anantaraṃ mahāvīciṃ narakaṃ upapadyate //
tato buddhānubhāvena śāstā vadathakovidaḥ /
kusumāyā mahāvīciṃ upadarśeti nāyakaḥ //
tato ca kusumā devī nirayaṃ trasya dāruṇaṃ /
aśruvegaṃ pramuñcantī idaṃ vacanam abravīt* //
mātāpitṛbhyāṃ kāruṇikā duṣṭacittasya kidṛśaṃ /
paraloke phalaṃ bhavati yat satyaṃ tad udīraya //
duṣṭacittasya kusume taṃ cittaṃ syād amuñciyaṃ /
tad eva paralokasmiṃ phalaṃ sadyaṃ ca hiṃsayā //
tato ca pratiniḥsṛjati kusumā dāruṇaṃ manaṃ /
purato dharmarājasya prītisukhasamarpitā //
tato kāmāna āsvādaṃ bhāṣate sarvakovidaḥ /
ādīnavaṃ ca kāmānāṃ bhāṣate puruṣottamaḥ //
tato kāmānāṃ niḥsaraṇaṃ bhāṣate cintyavikramaḥ /
guṇān vadati nirvāṇe adbhutāṃ bhūtadarśimān //
kusumāṃ pramukhāṃ kṛtvā koṭīyo dvādaśa muniḥ /
mānuṣāṇāṃ vinayati upahāro ayaṃ iti //
dhruvo nāma abhūc chreṣṭhī nagare kāśivardhane /
tasyedaṃ darśanaṃ pāpaṃ mātāpitṛsamāgame //
yo mātaraṃ ca pitaraṃ ca jīrṇakaṃ gatayauvanaṃ /
[_Mvu_1.185_] jñātipakṣaṃ samānetvā bhakṣyabhojyena tarpayet* //
agniskandhe ca jvalite dāhayeya pitṝn ubhau /
upahāro vidhātavyo tasya puṇyam anantakaṃ //
rākṣasīnāṃ sahasrāṇi nāyako abhinirmiṇi /
prāsādavarasuptasya dhruvasya purataḥ sthitā //
daṇḍahastā kaśāhastā śaktihastā tathaiva ca /
kuṭhārahastā asihastā ulkāhastā tathaiva ca //
atha tomarahastā ca nārācaśatapāṇiyo /
kuntamudgarahastāś ca śreṣṭhisya purataḥ sthitāḥ //
dhikkṛtāṃ dhikkṛtāṃ dṛṣṭiṃ prāpto 'si puruṣādhamā /
dhikkṛtaṃ mithyātvam āsādya na śraddadhitum arhasi /
ye te duṣkarakartāraḥ ye te pūrvopakāriṇaḥ /
maitracittā āpanneṣu teṣu tvaṃ vadham icchasi //
yeṣāṃ na śakyaṃ pratikartuṃ apatyena kathaṃcana /
sarvaratnaṃ pi dadatā teṣāṃ tvaṃ vadham icchasi //
jīvitāt te mṛtaṃ śreyo na ca darśanam īdṛśaṃ /
yaḥ tvaṃ supuruṣācīrṇaṃ darśanaṃ pratibādhase //
adya te jīvitaṃ nāsti sabhāryasya sabandhunaḥ /
sabhṛtyasya saputrasya pretya ca nirayaṃ gatiḥ //
imaṃhi nāma evaṃ vā māriṣa bhadram astu vaḥ /
mithyādarśanasampannaṃ mūḍḥāpaṇḍitamānasaṃ //
[_Mvu_1.186_] parāṃ anyāṃ pi janatāṃ grāhentaṃ pāpadarśanaṃ /
dhruvaṃ śreṣṭhiṃ vināśema āryadarśanakutsakaṃ //
etan tu vacanaṃ śrutvā dhruvo udvignamānasaḥ /
sasvinnagātro prahvaś ca babhūva trastamānasaḥ //
bhrāntacitto diśovekṣī trasto bhavati mānasaḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā idaṃ vacanam abravīt* //
rakṣogaṇo prasīdaṃtu parivārasya mahya ca /
yuṣme gatiś ca lenaś ca mama śaraṇam eva ca //
ājñāpayatha kiṃ kṛtvā mahyādya abhayaṃ bhave /
mama sabandhuvargasya na cāgaccheya durgatiṃ //
te ca bravīnsu bhūtagaṇā dhruvaṃ śreṣṭhiṃ nabhe sthitā /
mā asmākaṃ śaraṇaṃ gaccha tam eva śaraṇaṃ vraja //
hitaiṣiṇaṃ sarvabhūtānāṃ buddhaṃ dhutajanārcitaṃ /
sarvalokottaraṃ vādiṃ śākyasiṃhaṃ manoramaṃ //
kahin nu so . . . . . . . bhagavāṃ bhūtavandito /
vayaṃ pi taṃ naraśreṣṭhaṃ gacchema śaraṇaṃ muniṃ //
eṣo sarvaguṇopetaḥ pure ratanakholake /
nānākusumasaṃcchanne udyāne gandhamādane //
vaśībhūtasahasrāṇāṃ navatīhi puraskṛto /
vihārakuśalo dhīro tatra viharate muniḥ //
[_Mvu_1.187_] taṃ tvaṃ śaraṇaṃ gacchāhi sarvehi jñātibhiḥ saha /
taṃ ca paśya narādityaṃ tāṃ ca dṛṣṭiṃ parityaja //
yaṃ ca so deśate dharmaṃ dṛṣṭāntavihitaṃ śubhaṃ /
taṃ ca prajñāya paśyāhi evan te jīvitaṃ bhavet* //
agatvā ca tuvaṃ śreṣṭhi na dhruvaṃ pratipatsyase /
idan te maraṇaṃ sadyaṃ taṃ śraddhāno samācara //
tataḥ śreṣṭhi sabandhujano bhūtvā sudīnamānaso /
mūrdhinā patito bhūmau yato so puruṣottamaḥ //
sarvākāraguṇopeto mahākāruṇiko muni /
sabandhupakṣo śaraṇaṃ upemi tvā mahāyaśā //
bhītasya bhayāntakara abhayaṃ dātum arhasi /
sapakṣo bho mahāsatva ahaṃ bhayaparāyaṇo //
icchāmi caraṇaṃ śāstuḥ vandituṃ vādināṃ vara /
draṣṭum icchāmi satpuruṣaṃ anugrāhyā yadi vayaṃ //
tato abhyudgato śāstā vaśībhūtapuraskṛtaḥ /
nimeṣāntareṇa saṃprāpto satvānukampāya nāyakaḥ //
taṃ dṛṣṭvā gagaṇe sthitaṃ dāntaṃ kṣāntaṃ puraskṛtaṃ /
[_Mvu_1.188_] saumanasyaṃ samutpannaṃ śreṣṭhisya saha bandhubhiḥ //
śaraṇaṃ vādiśārdūlaṃ śreṣṭhī tatra upāgataḥ /
sujātadarśanatvaṃ ca śreṣṭhī paryadhigacchasi //
tasyātyayaṃ naraśreṣṭho parigṛhya tathāgato /
satyavādī udīreti satyāni caturā muniḥ //
śubhāśubhānāṃ karmāṇāṃ phalaṃ vistaraśo vibhuḥ /
prakāśaye narādityo siṃho vā nadate vane //
siṃhanādaṃ imaṃ śrutvā śreṣṭhi parijanaiḥ saha /
prāpnoti madhuraṃ satyaṃ phalaṃ prathamake kṣaṇe //
yat tasya parikarma tat kṛtaṃ pana maharṣiṇā /
tam āhur upahāro ti sarvadharmaviśāradāḥ //
tarur nāma abhū rājā dvīpe kasmiṃ ci sāgare /
tasya darśanam utpannaṃ pāpakaṃ bāliśapriyaṃ //
yo brāhmaṇaṃ vā śramaṇaṃ vā anyaṃ vāpi vanīyakaṃ /
āmantretvā na bhojayate tam āhuḥ śreṣṭhalakṣaṇaṃ //
mahājanaṃ nimantretvā bahuṃ ca śūdrabrāhmaṇāṃ /
yo bubhukṣāyam āneti kṛtvā kārānibandhanaṃ //
[_Mvu_1.189_] uttarāgamane kulavā maheśākhyo mahāyaśāḥ /
prabhūtavastrābharaṇo tatra so copapadyate //
grāheti janatāṃ rājā evaṃ pāpena cetasā /
te tasya vacanaṃ śrutvā śraddadhāti mahājanaḥ //
etaṃ darśanaṃ vijñāya devagandharvavanditaḥ /
paṃca bhikṣusahasrāṇi kṣaṇena nirmiṇe muniḥ //
te taṃ dvīpam upāgamya tarur yatra janādhipaḥ /
rājyaṃ pālayate tatra caṃkramiṣu vaśīgaṇā //
te tu narādhipo dṛṣṭvā nirmitā bhikṣuvarṇitā /
vāhanato taritvāna vanditvā pādam abravīt* //
nimantrayāmi ṛṣayo prīto bhaktena tattvataḥ /
adhivāsensu me ṛṣayo anugrāhyā yadi vayaṃ //
adhivāsitaṃ viditvā tato nirdhāvate punaḥ /
pādāṃ vanditvā ṛṣīṇāṃ gato rājakulaṃ svakaṃ //
rātriṃ prabhātāṃ vijñāya rājapuruṣam abravīt* /
gaccha tvaṃ ṛṣayopagamya siddhena tvaṃ nimantraya //
te ca praveśitā rājñā ṛṣi veśam atyadbhutaṃ /
śaraṇyaṃ guṇasaṃpannaṃ dṛḍhārgalasuyantritaṃ //
saptāhe samatikrānte rājā tāṃ pratyavekṣate /
[_Mvu_1.190_] adīnamukhavarṇāś ca dhyāyante bhikṣuvarṇitā //
so bhūyaḥ parivarjetvā nirmitā manujādhipaḥ /
dvitīyaṃ samatikramya dvitīye pratyavekṣate //
tṛtīye ca caturthe ca paṃcame ṣaṣṭhasaptame /
navame daśame saptāhe idaṃ vacanam abravīt* //
devā ca nāgā gandharvā yakṣā ca guhyakāsurā /
āgatā ṛṣirūpeṇa mama saṃvegakāraṇāt* //
nivedayatha ātmānam anugrāhyā yadi vayaṃ /
athāsmākam anugrāhyo ātmānaṃ parivedaye //
anugrāhyo 'si bhūmipate idaṃ vacanam uvāca te /
yad vayaṃ vacanaṃ brūma tathā tam anutiṣṭhata //
eṣo kāśīpure śāstā vārāṇasyāṃ vane śubhe /
pāragaḥ sarvadharmāṇāṃ sarvasaṃśayasūdanaḥ //
prāsādavaram āruhya yāce prahvaḥ sabāndhavaḥ /
icchāma puruṣaśreṣṭhaṃ draṣṭum apratipudgalaṃ //
sa etat vacanaṃ śrutvā tatheti udapādayi /
atha vaihāyasaṃ śāstā taṃ dvīpam upasaṃkramīt* //
vaśībhūtāś ca catvāro kuṃjaro karabhogajaḥ /
[_Mvu_1.191_] vāraṇo 'tha mahādhyāyī manāpo 'tha samāgatā //
te paśyitūna saṃbuddhaṃ virocantaṃ śaśiprabhaṃ /
tathā stuvanti prāṃjaliyo bhūtadharmaguruṃ guru //
prasannacittā sumanā sarvākāraguṇānvitā /
nātha marumanuṣyāṇāṃ namas te naralambaka //
ko nāma tvaṃ mahāsatva mahātejā mahādyute /
mahābuddhi mahābāhu yathātatham udīraya //
rājavaṃśasamutpanno dharmarājyapratiṣṭhitaḥ /
śaraṇaṃ sarvabhūtānāṃ ahaṃ buddha iti viduḥ //
ahaṃ marumanuṣyāṇāṃ nātho netā cikitsakaḥ /
ahaṃ saṃśayāntakaraḥ saṃbuddho devavanditaḥ //
etat śrutvā taru rājā saṃbuddham idam abravīt* /
namas te vādiśārdūla sarvasaṃśayasūdana //
prāsādavaram āruhya sabandhupakṣo sajjanā /
sarāṣṭro śaraṇaṃ gacchāmi tasya no śaraṇaṃ bhava //
svakaṃ ca darśanaṃ rājā samākhyāti maharṣiṇaḥ /
tac chrutvā naraśārdūlo rājānam idam abravīt* //
na te lābhā bhūmipate yas tvaṃ durgatigāminaṃ /
[_Mvu_1.192_] pāpaṃ śraddadhase mārgantāṃ dṛṣṭiṃ pratiniḥsṛja //
tāṃ dṛṣṭiṃ pratiniḥsṛjya rājā vacanam abravīt* /
dharmam ākhyāhi māṃ dhīra yatra duḥkhaṃ nirudhyate //
tasya ca dharmasaṃyuktaṃ bhāvaye puruṣottamaḥ /
kuśalaṃ sarvasatvānāṃ buddhadharmaviśāradaḥ //
so taṃ dharmaṃ vijānitvā rājā parijanaiḥ saha /
trīṇi saṃyojanāṃ tyaktvā prāptavāṃ prathamaṃ phalaṃ //
asaṃkhyeyā ca janatā prāptavān prathamaṃ phalaṃ /
paśya satpuruṣā rājaṃ maitriyā balam uttamaṃ //
ye tatra nirmitā bhikṣūḥ na caite bhikṣuṇo matā /
upahāraṃ vadanty etaṃ jinā śāstraviśāradāḥ //
asthānam eva jinaputra yadā sthūlāhi bhūmihi /
tat pure adhigaccheyuḥ sarvajñatvaṃ tathāgatāḥ //
kālaṃ va nātināmenti paripūrṇāhi bhūmihi /
darśensu vādiśārdūlā ity evaṃ puruṣottamā //
vārāṇasīṃ vanaṃ gatvā buddhadharmapuraskṛto /
vistareṇa prakāśayati nāyako bhūmayo daśa //
nayānayajñāḥ saṃbuddhāḥ sarvaparamataṃ viduḥ /
adhyāśayaṃ parīkṣanti jātakā sarvaprāṇināṃ //
madhureṇa sugītena nayena guṇadarśinaḥ /
[_Mvu_1.193_] suvinītā bahu janatā saṃbuddhena prajānatā //
na jāyanti na jīryanti na mṛyanti kathaṃcana /
paramaṃ mitram āsādya vinītā varabuddhinā //
gambhīracaritaṃ dhīrā prajānanti parasparaṃ /
anantapratibhānaṃ ca sarve sarvāṅgaśobhanā iti //
_____iti śrīmahāvastu-avadāne abhiṣekavatī nāma daśamā bhūmiḥ samāptā //
śikhare gṛddhakūṭasmiṃ pañcānāṃ vaśībhūtaśatānāṃ samavāye daśabhūmikaṃ nāma upadeśamukhaṃ bhāṣitaṃ // samāptaṃ daśabhūmikaṃ // ye satvā buddhatvāya praṇidhenti tehi uddeśitavyaṃ daśabhūmikaṃ bodhisatvānāṃ ca dṛṣṭasatyānāṃ śraddadhānānāṃ dātavyaṃ nānyeṣāṃ ete hy atra śraddadhānā anye vicikitseyuḥ //
___samāptā ādibhūmi yāvad daśamā daśabhūmayaḥ mahāvastuparisaraṃ //
dīpaṃkaravastusyādiḥ // ito mahāmaudgalyāyana aparimite asaṃkhyeye kalpe rājā arcimāṃ nāma abhūṣi cakravartī kṛtapuṇyo maheśākhyo saptaratnasamanvāgato cāturdvīpo vijitāvī anuraktapaurajānapado dhārmiko dharmarājā daśa kuśalā karmapathā samādāyavartī // tasya sapta ratanāni abhūt* / tadyathā cakraratnaṃ hastiratanaṃ aśvaratnaṃ maṇiratanaṃ strīratanaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratanaṃ evaṃ saptaratnaṃ // pūrṇaṃ cāsya putrasahasraṃ abhūṣi śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānāṃ // so imāṃ catvāri mahādvīpāṃ sāgaragiriparyantāṃ akhilāṃ akaṇṭakāṃ adaṇḍeṇāśāstreṇānutpīḍena dharmeṇemāṃ abhinirjiṇitvā adhyāvasi // arcimato khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana
[_Mvu_1.194_] rājño dīpavatī nāma rājadhānī abhūṣi dvādaśa yojanāni āyāmena purastimena ca paścimena ca sapta yojanāni vistāreṇa dakṣiṇena ca uttareṇa ca saptahi prākārehi parikṣiptā abhūṣi sauvarṇehi suvarṇapracchannehi // dīpavatī khalu punar mahāmaudgalyāyana rājadhānī saptahi tālapaṃktihi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśanīyāhi saptāṇāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // sauvarṇasya tālaskandhasya rūpyamayaṃ patraṃ ca phalaṃ ca abhūṣi / rūpyamayasya tālaskandhasya muktāyā patrā ca phalā ca abhūṣi / muktāmayasya tālaskandhasya vaiḍūryamayā patrā ca phalā ca abhūṣi / vaiḍūryamayasya tālaskandhasya sphaṭikasya patrā ca phalā ca abhūṣi / sphaṭikamayasya tālaskandhasya musāragalvamayā patrā ca phalā ca abhūṣi / musāragalvamayasya tālaskandhasya lohitikāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi / lohitikāmayasya tālaskandhasya muktāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi // teṣāṃ khalu punaḥ mahāmaudgalyāyana tālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya // tadyathā api nāma paṃcāṅgikasya tūryasya kuśalehi vādakehi samyaksupravāditasya ghoṣo niścarati valgu manojño āsecanakaḥ apratikūlo śravaṇāya // evam eva . . . . . . . . . bho mahāmaudgalyāyana tena kālena tena samayena dīpavatīye rājadhānīye manuṣyā abhūṣi śuṇḍāpeyā te tena tālapatranirghoṣeṇa paṃcahi kāmaguṇehi samarpitā samaṅgībhūtā krīḍensu ramensu pravicārensu //
___dīpavatī khalu punar mahāmaudgalyāyana rājadhānī saptahi vedikājālehi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśaṇīyāhi saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyā // sauvarṇasya pādakasya rūpyamayī sūcikā
[_Mvu_1.195_] ālambanamadhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi / rūpyamayasya pādakasya muktāmayā sūcikā ālambanam adhiṣṭhānakaṃ ca abhūṣi / muktāmayasya vaiḍūryamayī vaiḍūryamayasya sphaṭikamayī sphaṭikamayasya musāragalvamayī musāragalvamayasya lohitikāmayī / lohitikāmayasya pādakasya sauvarṇikā sūcikā ālambanam adhiṣṭhānakaṃ ca abhūṣi // te ca khalu punar mahāmaudgalyāyana vedikājālā dvihi hemajālehi praticchannā abhūṣi suvarṇamayena ca hemajālena rūpyamayena ca // sauvarṇasya hemajālasya rūpyamayīyo kiṃkiṇīyo abhūṣi / rūpyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇikā abhūṣi // dīpavatīyaṃ khalu punaḥ rājadhānīyaṃ samantato trīṇi trīṇi dvārāṇi abhūṣi citrāṇi darśanīyāni saptānāṃ ratnānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ vyāmotsaṃgā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varnānāṃ tulā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ anuvargā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ phaṭikaphalakāni abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ phalakastārā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / caturṇāṃ varṇānāṃ paṭimodakā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ elūkā abhūnsuḥ suvarṇasya rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ indrakīlakā abhūnsu suvarṇasya ca rūpyasya ca muktāyā vaiḍūryasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ kapāṭāni abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca / dvinnāṃ varṇānāṃ argalapāśā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya
[_Mvu_1.196_] ca // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārāṇāṃ purato iṣikāni māpitāni abhūnsuḥ tripauruṣanaikhānyāni tripauruṣaparigohyāni dvādaśapauruṣā udvedhena citrāṇi darśanīyāni saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāyāḥ // te khalu punar mahāmaudgalyāyana dvārā dvihi dvihi hemajālehi praticchannā abhūnsuḥ sauvarṇikena hemajālena rūpyamayena hemajālena // suvarṇasya hemajālasya rūpyamayīyo kiṃkiṇīyo abhūnsuḥ rūpyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇīyo abhūnsuḥ // teṣāṃ khalu punar mahāmaudgalyāyana hemajālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya / . . . . . . . . . . evam eva mahāmaudgalyāyana teṣāṃ hemajālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ āsecanako apratikūlo śravaṇāya // dīpavatī khalu punar bho mahāmaudgalyāyana rājadhānī aśūnyā abhūṣi imehi evaṃrūpehi śabdehi sayyathāpi hastiśabdehi rathaśabdehi pattiśabdehi bherīśabdehi mṛdaṅgaśabdehi paṇavaśabdehi śaṃkhaśabdehi veṇuśabdehi vīṇāśābdehi gītaśabdehi vāditraśabdehi aśnutha khādatha pibatha detha dānāni karotha puṇyāni dhar